RV Nota grondexploitatie 2024

Raadsvoorstel Dossier:

2024-003067

Datum collegevergadering: Onderwerp:

14 mei 2024 Vaststellen Nota Grondexploitatie 2024

0. Adviespunten/beslispunten 1. de Nota Grondexploitatie 2024 vast te stellen; 2. een bedrag van € 3.617.503 uit de Algemene Reserve te onttrekken en over te hevelen naar de Reserve bouwgrondexploitatie; 3. de 19e begrotingswijziging 2024 vast te stellen.

1. Aanleiding? Jaarlijks dienen de grondexploitaties herzien te worden en door de gemeenteraad vastgesteld te worden ten behoeve van de juiste waardering in de jaarrekening. Dit is vastgelegd in het besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV). Ook in de nota Grondbeleid 2019-2023 en de financiële verordening 2023 wordt de Nota Grondexploitatie benoemd als beslisdocument. In de nota wordt de wijze waarop in het afgelopen jaar invulling is gegeven aan het grondbeleid en de effecten hiervan op de boekwaarde weergegeven. Het geprognosticeerd eindresultaat en de dotaties aan en onttrekkingen uit de Reserve bouwgrondexploitatie worden toegelicht. De jaarlijks (gelijktijdig met de jaarrekening) verschijnende Nota Grondexploitatie vormt een belangrijk brondocument voor zowel de begroting als de jaarrekening.

2. Wat willen we bereiken? Budgetrecht Met de vaststelling van de nota geeft de raad het bedrag vrij dat zal worden onttrokken aan de Algemene reserve om daarmee de Reserve bouwgrondexploitatie te voeden tot een bedrag van € 5.000.000. Dit bedrag is nodig om de marktrisico’s binnen de grondposities van de gemeente te kunnen opvangen. Met deze onttrekking zijn ook de verlieslatende complexen afgedekt met een voorziening. Raad informeren en inzicht geven Met de Nota Grondexploitatie willen we de raad inzicht verschaffen in de grondexploitaties en facilitaire projecten middels herziening van de exploitatieopzetten en in de grondposities die nog de status materiële vaste activa hebben. Bij de herziening zijn de meest recente marktinzichten en is het afgelopen jaar vastgestelde beleid financieel vertaald. Ook worden de gerealiseerde kosten en opbrengsten in beeld gebracht en wordt een prognose gegeven van de nog te maken kosten en opbrengsten. Daarmee geven de resultaten op de grondexploitaties en facilitaire projecten een getrouw beeld van het verloop van de gebiedsontwikkelingen. De winstpotentie binnen de complexen is hierdoor duidelijk, en voor de verlieslatende complexen is een voorziening gevormd ten laste van de Reserve bouwgrondexploitatie.

1

3. Argumenten/Overwegingen Met de Nota Grondexploitatie 2024 verkrijgt de raad inzicht in het gevoerde grondbeleid. Volgens de bepalingen in de Nota Grondbeleid 2019-2023 geeft de Nota Grondexploitatie inzicht in de wijze waarop in het afgelopen jaar invulling is gegeven aan het grondbeleid plus de effecten hiervan op de boekwaarde. De Nota Grondexploitatie 2024 geeft bovendien overzicht en inzicht in de gemeentelijke grondexploitaties, facilitaire projecten en materiële vaste activa posities en faciliteert daarmee de kaderstellende en controlerende rol van de raad. Om zijn kaderstellende en controlerende taak te kunnen uitvoeren, moet de raad op de juiste momenten kunnen beschikken over informatie ten aanzien van de ontwikkelingen in de gemeentelijke grondexploitaties. De informatie in de Nota Grondexploitatie 2024 is gebaseerd op de geactualiseerde grondexploitaties en facilitaire projecten per 1-1-2024. In de Nota Grondexploitatie 2024 wordt zowel teruggekeken (realisatie 2023) als vooruitgekeken (prognoses voor 2024 en volgende jaren). Met het vaststellen van de Nota Grondexploitatie 2024 worden de afzonderlijke en herziene grondexploitaties vastgesteld. Door vaststelling van de Nota Grondexploitatie 2024 worden de geactualiseerde en herziene grondexploitaties per 1-1-2024 vastgesteld.

In het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) is opgenomen dat de grondexploitaties minimaal een keer per jaar worden geactualiseerd. Het betreft een integrale actualisering van programma, planning, parameters, kosten, opbrengsten, resultaat en risico’s. In de Nota Grondexploitatie 2024 worden de geactualiseerde grondexploitaties en facilitaire projecten afzonderlijk toegelicht. De actualisering van de grondexploitaties en facilitaire projecten per 1-1-2024 geeft op hoofdlijnen het volgende beeld: Projecten in de in de gemeentelijke grondexploitatie-portefeuille en facilitaire projecten.  In 2023 hebben er geen mutaties plaatsgevonden in de grondexploitatie-portefeuille: er zijn in het vorige boekjaar geen gemeentelijke grondexploitaties geopend of afgesloten.  de gemeentelijk grondexploitatie-portefeuille bestaat uit 6 grondexploitatie-projecten (alle met status BIE): Afbouw Haven I t/m VI, Haven 8 West, Insteekhaven, Haven 8 Oost, Landgoed Driessen, Achter de Hoven en Waesgeerd West.  In 2023 zijn zes facilitaire projecten afgesloten en zijn er 18 geopend. Een facilitair project wordt geopend als er een anterieure overeenkomst is gesloten. Programma Het programma in de gemeentelijke grondexploitatie-portefeuille bestaat uit bedrijfskavels en woningbouw en is nagenoeg onveranderd ten opzichte van Nota Grondexploitatie 2023.

In 2023 zijn gronden uitgegeven voor de realisatie van 28 sociale huurwoningen. Er zijn in 2023 weliswaar geen bedrijfskavels uitgegeven, maar er is een opbrengst ontvangen vanwege de verkoop van een eerder in erfpacht uitgegeven perceel. In de resterende looptijd van de grondexploitaties worden nog gronden uitgegeven voor ca. 400 projectmatige woningen en netto 34 ha bedrijventerrein. Binnen de facilitaire projecten worden nagenoeg alleen woningen gerealiseerd.

2

Boekwaarde Het door de gemeente geïnvesteerde vermogen in grondexploitaties (boekwaarde) daalt. De boekwaarde in de grondexploitatie-portefeuille bedraagt per 1-1-2023 € 6,2 mln. In 2023 is de boekwaarde van de portefeuille afgenomen met € 2,3 mln. naar € 3,9 miljoen. Dit betekent dat in 2023 per saldo meer opbrengsten dan kosten zijn gerealiseerd. De prognose laat voor het komende jaar een lichte stijging zien, waarna de boekwaarde fors daalt door de verwachte grondopbrengsten. Bij de facilitaire projecten is ook een daling in de boekwaarde te zien. Vorig jaar bedroeg deze nog € 0,4 miljoen en per 31-12-2023 is de boekwaarde - € 2,1 miljoen. Ook hier zijn in 2023 meer opbrengsten ontvangen dan kosten gemaakt. De mutaties in de boekwaarde zijn verwerkt in de jaarrekening 2023. Prognose kosten en opbrengsten in de grondexploitatie-portefeuille Om de investeringen in de grondexploitatie-portefeuille terug te verdienen en om de geprognosticeerde winsten te kunnen realiseren, moeten per 1-1-2024 nog € 46,8 mln. kosten en € 81,5 mln. opbrengsten worden gerealiseerd. Binnen de facilitaire projecten worden de komende jaren nog € 7,3 miljoen aan kosten en € 9,4 miljoen aan opbrengsten gemaakt. De mutaties in de geactualiseerde prognoses van de kosten en opbrengsten worden verwerkt in de meerjarenbegroting 2025-2028.

Winsten en verliezen Voor verliezen dient voor het volledige bedrag op eindwaarde een voorziening te worden gevormd. Winsten mogen slechts worden genomen naar rato van de gerealiseerde kosten en opbrengsten. Dit is vastgelegd in het BBV. Per saldo kon in 2023 voor een bedrag van € 1.106.000 winst worden genomen. Dit betrof met name het facilitaire project Akkerlanen en de grondexploitaties Waesgeerd West en Haven 8 Oost. Voor Haven 8 West en Landgoed Driessen zijn winsten teruggenomen. Bij de winstnemingen is tevens rekening gehouden met de risico’s die zich kunnen voordoen binnen de projecten. Aan de andere kant worden voor diverse complexen (aanvullende) voorzieningen getroffen, in totaal voor een bedrag van circa € 3.992.000. De grondexploitatie Landgoed Driessen is hierin de grootste, maar ook voor bijvoorbeeld het facilitaire project de Bloemenoordflats is een verliesvoorziening getroffen. Bovendien is voor een groot aantal andere facilitaire projecten een (beperkte) verliesvoorziening getroffen ten laste van de Reserve bouwgrondexploitatie. Bij deze projecten is in de praktijk sprake van hogere kosten door bijvoorbeeld tegenvallende procedures dan dat aan exploitatiebijdrage kan worden verhaald. In de Nota Grondexploitatie 2024 wordt dit, indien van toepassing, per project toegelicht.

Resultaat Het resultaat van de grondexploitatie-portefeuille is voordelig, maar is verslechterd ten opzichte van Nota Grondexploitatie 2023. Het geprognosticeerde voordelige financiële resultaat op de gemeentelijke grondexploitaties bedraagt € 30,8 miljoen (eindwaarde per 31-12-2028). Dit is € 3,1 mln. nadeliger dan de prognose van het resultaat in de Nota Grondexploitatie 2023. Deze vermindering van winst is voornamelijk het gevolg van het verslechterde resultaat op het complex Landgoed Driessen. Voor dit complex en voor grondexploitatie De Rugt is een verliesvoorziening getroffen, conform de BBV-regels. Op de facilitaire projecten is het resultaat per saldo € 4,3 miljoen positief per 31-12-2028. Een aantal projecten kent een negatief resultaat. Hiervoor is een verliesvoorziening gevormd ten laste van de Reserve bouwgrondexploitatie. 3

Reserve bouwgrondexploitatie Per 31 december 2022 bedraagt de stand van de Reserve bouwgrondexploitatie € 5.000.000 (de Reserve bouwgrondexploitatie is door de raad gemaximeerd op € 5.000.000, het meerdere wordt gestort in de Algemene Reserve, bij een tekort wordt hieruit aangevuld). De stortingen worden gevormd door de winstnemingen binnen de complexen. De onttrekkingen betreffen de (aanvullend) getroffen verliesvoorzieningen, de verschuldigde vennootschapsbelasting en de door het college vrijgegeven werkbudgetten. Het saldo van de Reserve bouwgrondexploitatie is na deze stortingen en onttrekkingen ca. € 1.382.000. Voorgesteld wordt om het deficit van € 3.618.000 uit de Algemene Reserve te onttrekken, zodat de stand van de reserve per 31-12-2023 € 5.000.000 bedraagt. Dit bedrag is benodigd om toekomstig verschuldigde vennootschapsbelasting te voldoen en om de marktrisico’s binnen de grondportefeuille op te vangen. De mutatie in de Reserve bouwgrondexploitatie is, uitgaande van een positieve besluitvorming hierover door de raad, al verwerkt in de jaarrekening 2023.

4. Financiën De financiële consequenties van de geactualiseerde grondexploitaties per 1-1-2024 worden verwerkt in de jaarrekening 2023. De jaarschijven vanuit de Nota Grondexploitatie 2024 worden verwerkt in het volgende begrotingsjaar en de daarbij horende meerjarenbegroting 2025-2028. Jaarrekening 2023 (terugkijken) De geactualiseerde grondexploitaties per 1-1-2024 zijn de basis voor de waardering van de grondexploitaties in de jaarrekening 2023. De geactualiseerde boekwaarden worden op de balans verantwoord. Op basis van de geactualiseerde prognoses is beoordeeld of in de jaarrekening 2023 voorzieningen voor verliesgevende grondexploitaties moeten worden getroffen of bijgesteld, of dat er winstafdrachten kunnen plaatsvinden. Dit leidt ertoe dat er een dotatie vanuit de Algemene Reserve in de Reserve bouwgrondexploitatie plaatsvindt van € 3.618.000. Deze mutatie is opgenomen in de 19e begrotingswijziging 2024. Meerjarenbegroting 2025-2028 (vooruitkijken) De geactualiseerde grondexploitaties per 1-1-2024 geven een meerjarig inzicht in de nog te realiseren kosten en opbrengsten. Deze prognoses worden gebruikt om de meerjarenbegroting 2025-2028 op te stellen. Door vaststelling van deze documenten stelt de raad de benodigde budgetten beschikbaar voor de uitvoering van de grondexploitatieprojecten.

5. Risico’s Risico’s zijn inherent aan grondexploitaties. Deze zijn het gevolg van langdurige looptijden van plannen en planvorming, inschatting van parameters, conjunctuur, marktwerking, betrokkenheid van marktpartijen, maar ook veranderend overheidsbeleid. In het kader van de actualisering van de grondexploitaties per 1-1-2024 is ook de inschatting van de risico’s geactualiseerd. Voor de directe en indirecte risico’s met betrekking tot de grondexploitaties wordt verwezen naar de Nota Grondexploitatie 2024 waarin de risico’s uitgebreid worden behandeld en nader worden toegelicht.

6. Participatie De nota is een financiële vertaling van ruimtelijke, programmatische en contractuele kaders. Deze kaders zijn vaak onderwerp van participatie geweest. Om deze reden vindt er ten 4

aanzien van de Nota Grondexploitatie 2024 geen participatie plaats. De Nota wordt na vaststelling openbaar.

7. Duurzaamheid De nota is een financiële vertaling van ruimtelijke, programmatische en contractuele kaders. Bij de vaststelling van deze kaders is in principe het aspect duurzaamheid betrokken. Daarom zijn er als gevolg van de Nota Grondexploitatie 2024 geen duurzaamheidsmaatregelen te benoemen.

8. Fatale beslisdatum De Nota Grondexploitatie 2024 dient uiterlijk in dezelfde raadvergadering te worden vastgesteld als de jaarrekening 2023. De financiële consequenties die volgen uit de nota zijn namelijk vertaald in de jaarrekening.

9. Vervolgstappen Na vaststelling van de Nota Grondexploitatie 2024 wordt de bewaking en beheersing per complex voorgezet voor het lopende boekjaar 2024. Bij het opstellen van de meerjarenbegroting 2025-2028 worden de jaarschijven van de Nota Grondexploitatie 2024 verwerkt. Per eind 2024 worden de lopende grondexploitaties en facilitaire projecten weer geactualiseerd en vindt verantwoording plaats in de Nota Grondexploitatie 2025.

10. Bijlagen 1. Nota Grondexploitatie 2024 2. Begrotingswijziging 2024019 Nota Grondexploitatie

HET COLLEGE VAN WAALWIJK de secretaris,

de burgemeester,

Michel Tromp

Sacha Ausems

Voorgeschiedenis: Nota grondbeleid 2019-2023 (R5.1-19)

5

De raad van de gemeente Waalwijk; gezien het voorstel van het college van Waalwijk van 14 mei 2024,

BESLUIT: 1. de Nota Grondexploitatie 2024 vast te stellen; 2. een bedrag van € 3.617.503 uit de Algemene Reserve te onttrekken en over te hevelen naar de Reserve bouwgrondexploitatie; 3. de 19e begrotingswijziging 2024 vast te stellen.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van27 juni 2024. DE RAAD VAN WAALWIJK de griffier a.i.,

de voorzitter,

Frances Opperman

Sacha Ausems

1