RV Integraal Waterplan Waalwijk (IWW) 2025-2027

Raadsvoorstel Dossier:

2024-004776

Datum collegevergadering: Onderwerp:

26 maart 2024 Vaststellen Integraal Waterplan Waalwijk (IWW) 2025-2027

0. Adviespunten/beslispunten 1. Vaststellen van het Integraal Waterplan Waalwijk 2025-2027. 2. Op basis van dit IWW de lasten en baten ramen in de meerjarenbegroting 2025-2027. Dit is inclusief een bedrag van € 248.560,-- voor nieuw beleid. Per saldo is dit budgettair neutraal. 3. In periode 2025 t/m 2027 jaarlijks de volgende 3 kredieten te voteren: Aanpak van de risicoriolen € 466.666,--, verbetermaatregelen € 250.000,-- en vervangen gemalen € 100.000,--. 4. Vaststellen begrotingswijziging 2024-016.

1. Aanleiding? Het IWW 2025-2027 ligt ter vaststelling voor. Het is de opvolger van het IWW 2021-2024 en omvat de beleidsvoornemens en maatregelen voor het Waalwijks rioolstelsel. Omdat de interactie met het oppervlaktewater sterk is toegenomen, is het oppervlaktewater toegevoegd aan de scope van dit beleidsplan. In hoofdlijnen wordt het beleid van het huidige IWW voortgezet, waarbij samenwerking met interne en externe partijen van belang is om de wateropgaven goed te kunnen uitvoeren. Klimaatadaptatie is daarbij een actueel thema. Daarnaast blijft een deugdelijke afvoer van vuilwater cruciaal voor een gezonde samenleving. Samen met een sterke structuur van oppervlaktewater, zijn dit dragers van de leefkwaliteit in de gemeente Waalwijk.

2. Wat willen we bereiken? 1. Samenwerking. Samenwerking met interne en externe partijen is nodig om de wateropgaven en opgaven van andere beleidsvelden af te stemmen en in te passen. Samenwerken kan leiden tot verminderde kwetsbaarheid en kostenbeheersing van de waterketen en het watersysteem. 2. Drinkwater. Zorgdragen voor schoon en voldoende drinkwater zodat voldaan kan worden aan de toenemende vraag. 3. Stedelijk afvalwater is een combinatie van vuilwater en regenwater. Wij willen de hoeveelheid afvalwater verminderen. 4. Hemelwater. We willen zoveel mogelijk hemelwater afkoppelen van het gemengde stelsel en infiltreren in de bodem (daar waar dat kan). 5. Grondwater. Zorgdragen voor een robuust grondwatersysteem. 6. Oppervlaktewater. Oppervlaktewater en aanliggend groen gaan we meer inzetten om onze waterhuishouding sterker te maken. De bovenliggende doelen die wij hiermee bereiken zijn: een gezonde leefomgeving en een duurzame en klimaatadaptieve inrichting van de openbare ruimte.

1

3. Argumenten/Overwegingen Met dit IWW dragen wij zorg voor een goed functionerend rioolsysteem binnen de gemeente Waalwijk. Een goed functionerend rioolsysteem is van groot belang voor de volksgezondheid en het milieu. De meeste maatregelen volgen uit wettelijke verplichtingen. Denk hierbij aan de zorgplichten voor stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater. Met dit IWW dragen wij bij aan klimaatadaptatie. In de visie duurzaam Waalwijk, staat dat we in 2050 60% van het verhard oppervlak hebben afgekoppeld. Het voornemen is daarom om zoveel mogelijk regenwater af te koppelen van het gemengde stelsel, doel is 60 mm (60 liter/m2) van het verhard oppervlak. We sluiten hiermee aan bij de norm van de Brabantse Waterschappen. Hiermee wordt minder regenwater naar de rioolwaterzuivering gestuurd, voorkomen wij verdroging van de grond en gaan we hittestress tegen. In bestaande gebieden merken we bij rioolvervanging en aanleg van een nieuwe (extra) hemelwatervoorziening dat de ruimte vaak (te) beperkt is om op doelmatige wijze 60 mm waterberging te realiseren. In de praktijk blijkt dat meestal 20 tot 60 mm wel haalbaar is. Met dit IWW dragen wij bij aan een beter milieu. Door hemelwater af te koppelen, zal er minder vaak en kleinere hoeveelheden rioolwater overstorten op oppervlaktewater. Dit komt de waterkwaliteit ten goede.

Het uiteindelijke doel is om overstorten geheel te voorkomen. Met het verplicht afkoppelen van de voorzijde van de woning bij rioolvervangingsprojecten, dragen we bij aan een robuust watersysteem. 50% van de ruimte is particulier eigendom. Om de opgave om voor 2050 60% van het verharde oppervlak af te koppelen te halen, zullen particulieren en bedrijven hier ook een bijdrage aan moeten leveren. De bereidheid om af te koppelen is, ondanks inspanningen, nagenoeg nihil. Er komt daarom een verplichting om de voorkant van het dak af te koppelen. Deze verplichting geldt als het riool in de betreffende straat wordt vervangen. Er is een kostendekkende vergoeding beschikbaar voor een eenvoudige uitvoering van het afkoppelen. Wij handhaven in dit IWW de stimuleringsregeling voor het afkoppelen van hemelwater. Het blijft hierdoor voor inwoners en bedrijven aantrekkelijk om hemelwater af te koppelen. De hoogte van het totale subsidiebedrag is naar beneden bijgesteld. De voorwaarde om subsidie aan te vragen is daarentegen verruimd. In dit IWW is er aandacht voor de risicoriolen. Risicoriolen zijn riolen met grote diameter en/of in de nabijheid van kabels en leidingen. Omdat calamiteiten met dit soort riolen grote impact hebben op de omgeving, willen wij voor deze riolen het moment van ingrijpen naar voren halen.

Voor een aantal van deze riolen is ingrijpen binnen nu en vijf jaar noodzakelijk. Voor zover mogelijk worden deze riolen meegenomen in het Integraal UitvoeringsPlan (IUP). Daar waar dat niet mogelijk is, worden deze als solo-project uitgevoerd. Vaak van binnenuit, omdat dan de weg niet hoeft te worden opgebroken. Wij willen kinderen op de basisschool kennis laten maken met klimaatadaptatie. 2

In het IWW is een onderwijsprogramma opgenomen om de bewustwording bij kinderen te vergroten ten aanzien van klimaatadaptatie en de omgang met water. Doordat kinderen hier thuis over praten, vergroot dit ook de bewustwording bij de ouders.

4. Financiën Ten opzichte van het IWW 2021-2024 zijn in het IWW 2025-2027 de volgende wijzigingen doorgevoerd: A: Het aantal km vervangingsprojecten stijgt van 2 naar 4 km per jaar. B: De kosten voor vervangings- en verbetermaatregelen zijn gestegen van € 1.200,--/m naar € 2.800,--/m. Hier liggen 2 oorzaken aan ten grondslag. - Om aan de eis van 60 mm berging te kunnen voldoen, werd in het verleden uitgegaan van 1 maatregel. Nu blijkt dat, om de benodigde berging te kunnen realiseren, er aanvullende maatregelen nodig zijn. Dit komt b.v. door de ligging van kabels en leidingen in de ondergrond, waardoor de aanleg van een extra hemelwaterriool niet mogelijk is of de gewenste diameter niet aangelegd kan worden. - Daarnaast is er sprake van forse stijgende kosten door inflatie. Dit resulteert in een investeringsbedrag van € 11.200.000,-- per jaar. (4000m x € 2.800,--) prijspeil 2024. Deze vervangings- en verbetermaatregelen maken onderdeel uit van het IUP dat iedere 2 jaar door de raad wordt vastgesteld. Naast de vervangingsmaatregelen zijn er jaarlijkse investeringen nodig voor de aanpak van risicoriolen. Dit zijn riolen waar een calamiteit tot grote impact op de omgeving leidt. Voor deze nieuwe post is in de planperiode een gemiddelde investering van € 466.666,-- per jaar nodig.

In het huidige IWW is een jaarlijks bedrag van € 250.000,-- beschikbaar voor verbetermaatregelen en een bedrag van € 100.000,-- voor vervangen gemalen. Deze maatregelen maken onderdeel uit van dit nieuwe IWW. Daarnaast zijn er in het IWW nog kosten opgenomen voor nieuw beleid. Dit bedrag ter grootte van € 248.560,-- is opgebouwd uit: - Een onderwijsprogramma waarin kinderen van de basisschool meegenomen worden in zaken m.b.t. klimaatadaptatie, riolering e.d. De kosten hiervoor bedragen € 50.000,-- / jaar. - De kosten voor verplicht afkoppelen van de voorzijde van woningen in straten waar een rioolvervangingsproject wordt uitgevoerd. Als financiële tegemoetkoming is gerekend met € 300,-- per woning, wat jaarlijks resulteert in een benodigd bedrag van € 100.000,-- De extra benodigde kosten i.v.m. aanvullende onderhoudsmaatregelen en areaaluitbreiding, groot € 98.560,--. De investeringen en nieuw beleid hebben de komende jaren een behoorlijke stijging van de kosten tot gevolg. Door gebruik te maken van het “overschot” in de rioolvoorziening, wordt de stijging van de rioolheffing gematigd tot 3,0 % per jaar (exclusief inflatiecorrectie). In het huidige IWW 2021-2024 hebben wij een stijging van 3,5% gehanteerd (exclusief inflatiecorrectie). In de periode 2021-2024 is er een toename in de rioolvervangingen gepland van 2 km per jaar naar 4 km per jaar.

De uitvoering volgt met een gebruikelijke vertraging op de planvorming. Daardoor is de rioolvoorziening afgelopen jaren toegenomen. Komende jaren zal blijken dat de uitvoering ook op het niveau van 4 km per jaar komt. Daardoor stijgen de kosten fors. Inzet van de rioolvoorziening is dan nodig om deze kosten niet direct door te berekenen in het riooltarief.

3

De berekening van het riooltarief is zo ingezet dat niet alleen in de voorliggende periode 2025-2027, maar ook de daaropvolgende planperiode 2028-2031 de tariefstijging gematigd kan plaatsvinden. De hoogte van de voorziening zal hierdoor de komende jaren dalen. Per eind 2023 is de stand van de voorziening € 3,6 mln. In de volgende planperiode (tot 2031) neemt de voorziening verder af tot circa € 1 mln. Dat is de ondergrens die gemeente Waalwijk hanteert om onvoorziene uitgaven te kunnen opvangen. In bijlage 7 van het IWW staat een overzicht van bestaande en nieuwe kapitaalslasten, exploitatiekosten en kosten nieuw beleid en de daaraan gekoppelde tarieven rioolheffing.

5. Risico’s -

-

-

Uitstellen van de benodigde rioolvervangingsmaatregelen kan leiden tot disfunctioneren van het rioolstelstel. Hiermee voldoen we dan niet meer aan onze wettelijke verplichtingen zoals de zorgplicht voor stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater. Het niet tijdig ombouwen van gemengde stelsels naar gescheiden stelsels leidt ertoe dat er geen toekomstbestendig stelsel ontstaat. Het huidige gemengde stelsel raakt dan overbelast, met risico's voor de volksgezondheid en het milieu. Door klimaatverandering moeten we rekening houden met extremere buien en meer momenten van droogte. Door hier niet tijdig op te anticiperen, is de kans op wateroverlast en/of verdroging met de daarbij behorende schade groot. De opgave om voor 2050 60% van het verharde oppervlak af te koppelen ligt bij zowel de gemeente als particulieren. Het risico is aanwezig dat op vrijwillige basis de 60% niet gehaald zal worden en het watersysteem de toekomstige extreme buien niet zonder overlast en schade kan verwerken. De stimuleringsregeling is in het leven geroepen om inwoners en bedrijven een extra motivatie te geven om regenwater af te koppelen. Indien deze regeling afgeschaft wordt, zal de bereidheid om af te koppelen afnemen. Dit is nadelig voor de uitdaging waar we voor staan om in 2050 60% van het verharde oppervlakte afgekoppeld te hebben.

Calamiteiten met riolering willen wij zoveel mogelijk voorkomen. Zeker als het gaat over riolering met grote diameters en/of in de nabijheid van kabels en leidingen, omdat de impact van calamiteiten bij dit soort riolen groot is. Tijdig ingrijpen is daarom noodzakelijk .

6. Participatie Bij het opstellen van het IWW 2025-2027 heeft geen burgerparticipatie plaatsgevonden. - De wateradviseur wordt in een vroegtijdig stadium betrokken bij projecten in de openbare ruimte en op privaat terrein - Bij rioleringsprojecten vanuit het Integraal UitvoeringsPlan (IUP) doen wij aan burgerparticipatie om samen de wateropgaven in te vullen.

7. Duurzaamheid Met de voorgestelde maatregelen in dit IWW spelen wij in op de ontwikkelingen met betrekking tot klimaatverandering, zodat generaties na ons in een fijne omgeving kunnen wonen. Wij haken hierbij aan, aan 6 thema’s uit de Global goals zijnde: Duurzaamheid: - (6) Schoonwater & sanitair,

Meetbaarheid? Door hemelwater af te koppelen en daar waar mogelijk te infiltreren, wordt de zuivering van het Waterschap 4

ontlast, gaan we verdroging tegen en voorkomen wij wateroverlast tijdens hevige regenbuien -

(9) Water als infrastructuur voor aan- en afvoer van drink- en afvalwater,

Het Waterschap meet de hoeveelheid afvalwater wat bij de zuivering wordt afgeleverd.

(11) Duurzame steden en gemeenschappen: hergebruik, circulariteit, gezondheid.

In het Basisrioleringsplan BRP wordt het functioneren van het rioolstelsel doorgerekend. Hebben de maatregelen invloed gehad op: -

-

(13) Klimaatactie: water vasthouden ter bestrijding van droogte en hitte

-

(14) Leven in het Water: een gezond en aantrekkelijk ecosysteem

-

(17)Partnerschap om doelstellingen te bereiken.

Aantal water op straat locaties, Aantal overstorten vanuit gemengde stelsel op oppervlaktewater.

Met het grondwatermeetnet van Waalwijk monitoren wij de grondwaterstanden. Het Waterschap doet onderzoek naar de waterkwaliteit in het oppervlakteWater.

8. Fatale beslisdatum Huidig IWW loopt tot 31-12-2024. Gezien de relatie met het IUP wat op 10 oktober in de Raad behandeld wordt, is de fatale beslisdatum van het IWW 12 september 2024.

9. Vervolgstappen Evaluatie van: Planning

Communicatie

Evaluatie

Wie en wanneer? Na vaststelling van dit Integraal Waterplan Waalwijk (IWW) zal dit beleidsstuk vanaf 01-01-25 van kracht zijn. Na vaststelling van het IWW wordt dit gepubliceerd op de website van de gemeente. Het IWW zal medio 2026 worden geëvalueerd. Deze evaluatie zal ook input zijn voor het IWW 2028-2031

10. Bijlagen 1. Integraal Waterplan Waalwijk 2025-2027 2. Begrotingswijziging 2024-016

5

HET COLLEGE VAN WAALWIJK de secretaris,

de burgemeester,

Michel Tromp

Sacha Ausems

Voorgeschiedenis Documenten bustour van 13 april 2023: Voorbereidende memo bustour IWW (notubiz.nl) Bijlage presentatie bustour IWW (notubiz.nl) Documenten informatieavond van 31 augustus 2023: Voorbereidende memo IWW (notubiz.nl) 081-23 Integraal Waterplan Waalwijk periode 2021-2022 (notubiz.nl) 081-23a Bijlage Evaluatie 2_0 Integraal Waterplan (notubiz.nl) Besluitvorming IWW 2021-2024: Raadsbesluit vaststellen IWW 2021-2024

6

De raad van de gemeente Waalwijk; gezien het voorstel van het college van Waalwijk van 26 maart 2024,

BESLUIT: 1. Vaststellen van het Integraal Waterplan Waalwijk 2025-2027. 2. Op basis van dit IWW de lasten en baten ramen in de meerjarenbegroting 2025-2027. Per saldo is dit budgettair neutraal. 3. In periode 2025 t/m 2027 jaarlijks de volgende 3 kredieten te voteren: Aanpak van de risicoriolen € 466.666,--, verbetermaatregelen € 250.000,-- en vervangen gemalen € 100.000,--. 4. Vaststellen begrotingswijziging 2024-016. Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 27 juni 2024. DE RAAD VAN WAALWIJK de griffier a.i.,

de voorzitter,

Frances Opperman

Sacha Ausems

1