RV Instemmen met het IUP 2025-2028

Raadsvoorstel Dossier:

2024-016425

Datum collegevergadering: Onderwerp:

3 september 2024 Instemmen met het IUP 2025-2028

0. Adviespunten/beslispunten 1. 2. 3. 4.

In te stemmen met het IUP (Integraal Uitvoeringsprogramma) 2025-2028; Voor de voorgestelde maatregelen voor de periode 2025-2026 kredieten beschikbaar te stellen van € 28.656.000,-; In te stemmen met de begrotingswijziging 2024-027; Het positieve resultaat in te zetten om het structurele begrotingsnadeel te verlagen.

1. Aanleiding? In het Integraal UitvoeringsProgramma (IUP) worden maatregelen in het kader van Wegen, Riolering, Verkeer, Groen en mogelijk bijkomende maatregelen samengevoegd. Het IUP heeft een planningshorizon van 4 jaar, bestaande uit een definitieve planning voor de eerste 2 jaar en een doorkijk naar het 3 e en 4e jaar. Het IUP 2025-2028 ligt ter vaststelling voor. Het is de opvolger van het IUP 2023-2026 en omvat de lijst met integrale infrastructurele reconstructiewerken voor de gemeente Waalwijk.

2. Wat willen we bereiken? Met dit IUP willen we bereiken dat maatregelen die voortvloeien uit de vier disciplines wegen, verkeer, riolering en groen zo veel mogelijk worden gecombineerd. Ook wordt gekeken naar overige werkzaamheden aan de openbare ruimte zoals bijvoorbeeld verlichting, sport en spelen, kunst maar ook ruimtelijke ontwikkelingen, projecten van Casade en werkzaamheden ten behoeve van nutsvoorzieningen. Door maximaal te profiteren van samenwerkingsvoordelen kunnen we kosten reduceren en voorkomen we extra of langdurige overlast voor inwoners en bedrijven. Het IUP heeft een planningshorizon van 4 jaar, bestaande uit een definitieve planning voor de komende 2 jaar en een doorkijk naar het 3e en 4e jaar. De IUP-projecten op de definitieve planning komen in voorbereiding in de komende twee jaar. De gemiddelde doorlooptijd van deze projecten is 3 à 4 jaar. De projecten op de doorkijk van het IUP voor het 3e en 4e planjaar geven een indicatie voor de projecten op de definitieve lijst die op het IUP 2027-2030 kunnen komen. Door nieuwe inzichten, financiële aspecten of te verwachten (ruimtelijke) ontwikkelingen kan de prioritering wijzigen en kunnen projecten die op de definitieve planning komen afwijken van de projecten die eerder op de doorkijk hebben gestaan.

Daarom zijn ook enkele projecten die op de vorige doorkijk stonden van het IUP 2023-2026 niet allemaal op de definitieve lijst gekomen van het IUP 2025-2028. Met het uitvoeren van de projecten in het IUP wordt aan de wettelijke verplichtingen voldaan en wordt invulling gegeven aan de beleidsstukken die voor de verschillende disciplines zijn vastgesteld. Hieronder wordt hier per discipline verder op ingegaan. 1

Wegen: Diverse nationale wetten hebben invloed op het beheer van de wegen in onze gemeente. Het Beleidsplan Onderhoud Wegen 2025-2029 (de link naar dit document op het RaadsInformatieSysteem is bij de totstandkoming van dit voorstel nog niet bekend) is op 12 september 2024 door uw raad vastgesteld. Hierin is bepaald dat de wegen worden onderhouden volgens het CROW-niveau ‘Basis’, in Waalwijk ook wel bekend als ‘minimaal veilig’. Daarmee is een ondergrens voor de conditie van de wegen vastgesteld. De Wegenwet bepaalt dat de gemeente Waalwijk, als beheerder van de weg, zorg moet dragen voor goed onderhoud. De Wegenverkeerswet omschrijft onder meer eisen op het gebied van verkeersveiligheid, die ook in de inrichting van de wegen geborgd moet zijn. Het Nieuwe Burgerlijk Wetboek omschrijft onder meer de omgekeerde bewijslast. Bij calamiteiten moeten gemeenten kunnen aantonen dat zij alles hebben gedaan om de wegen in goede conditie te houden. Daarnaast stellen de Wet milieubeheer, de Regeling asbestwegen en het Bouwstoffenbesluit randvoorwaarden aan het onderhoud van de wegen. Riolering: Gemeenten hebben een zorgplicht voor stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater. Het Integraal Waterplan Waalwijk (IWW) 2025-2027 is op 27 juni 2024 door uw raad vastgesteld. Hierin is opgenomen hoe er invulling gegeven wordt aan deze zorgplichten.

Zonder riolering is de volksgezondheid direct in gevaar. Om een goede werking van het rioolstelsel te kunnen waarborgen is het van belang deze goed te onderhouden en tijdig te vervangen. Daarnaast is het zaak vervuiling van oppervlaktewater vanuit het rioolstelsel te voorkomen. Deze vervuiling vindt vooral plaats doordat bij zware regenbuien niet al het rioolwater naar de zuiveringsinstallatie kan worden afgevoerd en dan via een overstort terechtkomt in het oppervlaktewater. Andersom is het wenselijk schoon regenwater niet naar de zuivering af te voeren. Met het veranderende klimaat is het niet mogelijk om de afvoer van al het regenwater enkel via een rioolstelsel te garanderen. Berging, oppervlakkige afvoer naar oppervlaktewater en/of infiltratie binnen de openbare ruimte is hierbij noodzakelijk. Met name op infiltratie zal de komende jaren steeds meer de nadruk komen te liggen. Het “vasthouden” van het water is van groot belang om de steeds verdergaande verdroging tegen te gaan. We ontlasten hiermee het riool en kunnen zo optimaal de (beperkte) capaciteit gebruiken van het stelsel en de zuivering. Verkeer: Bereikbaarheid en duurzame mobiliteit zijn voor Waalwijk van economisch levensbelang. Het Mobiliteitsplan 2030 met Uitvoeringsprogramma 2023-2027 is door uw raad op 9 maart 2023 vastgesteld.

In het Mobiliteitsplan 2030 is vastgelegd dat de gemeente Waalwijk voor iedereen in Waalwijk een aantrekkelijk en veilig alternatief wil bieden naast de auto, zodat inwoners de keuze hebben in de manier waarop ze zich verplaatsen. Verkeersveiligheid is daarbij randvoorwaardelijk. Investeren in verkeersveiligheid wordt opgepakt met een risico gestuurde verkeersveiligheidsaanpak. Daarnaast wordt ingezet op het verbeteren van de fietsinfrastructuur met name op de noord-zuid-routes, het doorontwikkelen van het openbaar vervoer en het stimuleren van het gebruik van duurzame mobiliteit. Groen: Het belangrijkste uitgangspunt van de Groenbeleidsvisie (vastgesteld op 14 november 2019), de Richtlijn Groenbeleidsvisie (vastgesteld door college op 20 december 2022), en de Beleidsregels Bomenbeleidsplan (vastgesteld op 26 september 2023) is meer groen en bomen in de gemeente. Het Groenstructuurplan (vastgesteld op 21 december 2017) beschrijft de groene hoofdstructuur met de bijbehorende ambities om deze te versterken. De groene hoofdstructuur is het belangrijkste en meest waardevolle lokale gemeentelijke groen. 2

Andere uitgangspunten die in deze beleidsstukken zijn vastgesteld voor groen en bomen zijn onder andere het vergroten van de biodiversiteit, de diversiteit in beplanting en de groenbeleving in de straat. Daarnaast is er aandacht voor het zorgdragen voor een kwalitatieve, toekomst- en klimaatbestendige bodem en voor het uitvoeren van werkzaamheden ten aanzien van bomen en ontwerp volgens het Handboek bomen. Deze uitgangspunten hebben tot doel om het groen niet alleen in oppervlak te vergroten, maar ook in kwaliteit. Overigens wordt momenteel gewerkt aan een nieuwe richtlijn en visie voor groen en biodiversiteit.

3. Argumenten/Overwegingen Met dit IUP maken we werk met werk Met dit IUP proberen we zoveel mogelijk werkzaamheden te combineren. Vanuit de verschillende disciplines (wegen, riolering, verkeer en groen) wordt eerst bepaald welke projecten technisch noodzakelijk zijn om aan te pakken. Vervolgens wordt bekeken waar de meeste overeenkomsten zijn en of er overige werkzaamheden aan de openbare ruimte nodig zijn zoals bijvoorbeeld verlichting, sport en spelen en kunst. Ook wordt gekeken of er externe belangen spelen zoals ruimtelijke ontwikkelingen, projecten van Casade en werkzaamheden ten behoeve van nutsvoorzieningen. Projecten met de grootste technische noodzaak gecombineerd met de meeste gezamenlijke belangen (intern en extern) krijgen daarbij een hoge prioriteit. Bijvoorbeeld projecten waarbij zowel de riolering als de verharding zijn versleten, er kansen zijn voor klimaatadaptatie, er verbetering van verkeersveiligheid en bereikbaarheid gerealiseerd kan worden, er vergroeningsmogelijkheden zijn, er kansen zijn voor sport en spel in de openbare ruimte en waar ook nog ruimtelijke ontwikkelingen spelen, hebben een hoge prioriteit. Soms komt een project met minder gezamenlijke belangen op het IUP. De technische noodzaak is dan doorslaggevend. Met dit IUP beperken we overlast Door zo veel als mogelijk werkzaamheden gecombineerd uit te voeren worden straten minder vaak afgesloten.

Daarmee wordt de overlast beperkt voor inwoners, ondernemers en weggebruikers. Met dit IUP gaan we zo efficiënt mogelijk om met de beschikbare middelen Door werkzaamheden slim te combineren en samen te werken met externe partijen kunnen we kosten besparen. Zo kunnen we in sommige gevallen kosten delen met externe partijen en hoeven we bijvoorbeeld het openmaken van de weg maar één keer te bekostigen in plaats van meerdere keren. Met dit IUP dragen we bij aan klimaatadaptatie Voordat we een gebied/straat/plein/weg gaan herinrichten wordt steeds gekeken naar mogelijkheden voor klimaatadaptatie. We streven naar maximale vergroening en koppelen zo veel als mogelijk regenwater af. Verharding wordt alleen nog aangelegd wanneer dit echt noodzakelijk is. In de visie Duurzaam Waalwijk (vastgesteld op 23 januari 2020) staat dat we in 2050 60% van het verhard oppervlak hebben afgekoppeld. Het voornemen is daarom om zoveel mogelijk regenwater af te koppelen van het gemengde rioolstelsel. Dit kunnen we op allerlei manieren doen en is afhankelijk van de beschikbare ruimte zowel bovengronds als ondergronds. Hierbij kan gedacht worden aan bijvoorbeeld de aanleg van wadi’s, extra groen, een hemelwaterriolering en infiltratievoorzieningen. Hiermee bereiken we dat de openbare ruimte beter bestand is tegen klimaatverandering.

Water verdwijnt sneller bij hevige regenbuien en water wordt ook beter vastgehouden in tijden van droogte. Door water vast te houden en te vergroenen werken we ook aan het tegengaan van hittestress. Bomen en planten zorgen namelijk voor een verkoelend effect door de verdamping van water in warmere periodes en door schaduwwerking. 3

Met dit IUP dragen we bij aan een beter milieu Door hemelwater af te koppelen, zal er minder vaak en kleinere hoeveelheden rioolwater overstorten op oppervlaktewater. Dit komt de waterkwaliteit ten goede. Het uiteindelijke doel is om overstorten geheel te voorkomen. Door te vergroenen dragen we bij aan meer biodiversiteit en het afvangen van stikstof en CO 2 (koolstofdioxide). Planten gebruiken stikstof om te groeien en zetten CO2 om in O2 (zuurstof). Met dit IUP dragen we bij aan het mobiliteitstransitieproces Met dit IUP wordt binnen de kaders van het integraal werken getracht de vastgestelde ambities en maatregelen uit het Mobiliteitsplan 2030 verder te brengen. Dit geldt onder andere voor de risico gestuurde verkeersveiligheidsaanpak en het verbeteren van de fietsinfrastructuur op met name de noord-zuidroutes. Daarnaast zorgen de ambities om te komen tot een schaalsprong in het ov en het stimuleren van duurzame mobiliteit voor adaptieve processen. Bij de uitvoering van de IUP-projecten wordt de actualisatie van deze adaptieve processen waar mogelijk meegenomen.

4. Financiën Kapitaallasten (rente en afschrijving) Voorgesteld wordt om kredieten voor een totaal bedrag van € 28.656.000 ter beschikking te stellen voor de periode 2025-2026. De investeringsbedragen zijn als volgt: IUP 2025-2026 Verkeer Wegen Riolering Groen Openbare verlichting Totaal

€ 1.710.000 € 5.032.000 € 20.366.000 € 1.447.000 € 101.000 € 28.656.000

Voor de kapitaallasten op de producten Verkeer, Wegen, Groen en Openbare verlichting geldt: Kapitaallasten producten Wegen, OV, Verkeer, Groen (excl. Riolering) Beschikbaar saldo meerjarenbegroting Herberekening kapitaallasten lopende kredieten Saldo lopende kredieten (voordeel reeds verwerkt in Meerjarenbegroting 2025 - 2028) Vrijval stelpost toekomstige kredieten uit vorige IUP Indexering lopende kredieten Toekomstige kapitaallasten nav IUP 2025-2026 Positief resultaat (A-B-C)

2025 610.945 408.816

2026 1.048.336 651.048

2027 1.150.668 825.882

2028 1.134.728 848.617

202.128

397.289

324.787

286.112

0 1.860 36.978 -38.838

261.000 45.288 75.846 139.866

522.000 62.513 144.990 314.497

783.000 A 67.931 B 303.373 C 411.696

De herberekening van de kapitaallasten van de lopende kredieten is reeds verwerkt in de meerjarenbegroting 2025-2028. Hierdoor is ook een deel van het positieve resultaat al verwerkt. Vanwege het gesloten systeem van de riolering, waarbij de voorziening ingezet kan worden om het tarief te matigen, wordt dit product niet meegenomen in bovenstaande tabel. Het financieel effect van de investeringsbedragen uit de doorkijk 2027-2028 valt buiten de huidige meerjarenbegroting 2025-2028 en maakt daarom geen onderdeel uit van bovenstaande tabel. Jaarlijks bij het samenstellen van de begroting wordt de planning voor de IUP-projecten inclusief de raming van de kapitaallasten bijgesteld. 4

In voorgaande jaren werd de afschrijvingslast op basis van 40%-40%-20% over de eerst drie jaren na startjaar IUP geraamd. Nu blijkt dat hiermee onvoldoende wordt aangesloten op de praktijk. Om deze reden zijn de projecten nu zo realistisch als mogelijk (met de kennis van vandaag) weggezet in tijd. De afschrijvingslast begint te lopen na volledige afronding per project (cf. Nota waardering en afschrijving 2023). Vóór afronding van een project worden al wel de nodige kosten gemaakt en geboekt op het krediet, daarmee begint de rentelast te lopen. Hiervoor nemen we voor het totale IUP een stelpost op, welke per project in het jaar vóór de activering uitgaat van 1/3e van de totale rentelast. Indexatie Voor het nieuwe IUP 2025-2028 is voor de jaren 2025-2026 uitgegaan van een indexatie van 4% per jaar. Vanwege extreme prijsstijgingen in 2022 wordt op de lopende kredieten - van de producten wegen, verkeer en groen - waar een financieel tekort is ontstaan welke niet binnen de middelen van het IUP 2023-2024 opgelost kan worden (zie rapportage VJB 2024) een indexering van 20% toegepast.

5. Risico’s Algemeen Het IUP heeft een planning over meerdere jaren. Bedragen zijn gebaseerd op een kostenraming en kunnen zowel in plus als min afwijken. De afgelopen jaren was sprake van grote prijsstijgingen als gevolg van bijvoorbeeld de coronacrisis, de oorlog in Oekraïne en een enorm gestegen vraag naar materialen en mensen, maar ook krapte van grondstoffen zoals bouwmaterialen, chips et cetera. Op het moment van schrijven (juni 2024) lijkt de markt zich te stabiliseren. Of dit in de toekomst zo blijft, is onzeker. Er heerst namelijk nog steeds veel onrust in de wereld. Duurzaamheid Waalwijk is ambitieus op het gebied van duurzaamheid. Naast landelijke verplichtingen werken we in Waalwijk aan de uitvoeringsagenda Klimaatbestendig Waalwijk. Veel is daarbij nieuw. Ontwikkelingen op het gebied van duurzaamheid volgen elkaar in rap tempo op. Dit betekent dat we soms voor keuzes staan waarvan we niet weten welke consequenties deze hebben. Dit heeft mogelijk invloed op doorlooptijd en projectkosten maar ook op de uiteindelijke kwaliteit van de openbare ruimte. Daarnaast is ook de wereld van de nutsbedrijven volop in beweging. De energietransitie is een gegeven maar wat dit precies inhoudt voor onze openbare ruimte is niet altijd te overzien. Landelijke ontwikkelingen in relatie tot het stikstof/CO2 beleid zijn de afgelopen jaren niet altijd consistent gebleken.

Wat dit de komende jaren voor het IUP gaat betekenen is daarom lastig te voorzien. Burgerparticipatie De buitenruimte richten we in voor onze inwoners. Het is dan ook goed en vanzelfsprekend dat we hen betrekken bij herinrichtingsplannen. Dit brengt, naast het verkrijgen van draagvlak en minder bezwaarschriften en onvoorziene kansen, soms ook risico’s met zich mee. Het kan voorkomen dat burgerparticipatie een project vertraagt of meer kosten met zich meebrengt. Daarnaast kan het voorkomen dat de in dit IUP opgenomen conceptplannen anders worden vormgegeven dan vooraf gedacht door gewijzigde technische inzichten, innovaties of goede alternatieven. Al deze factoren zijn steeds vaker van invloed op de 5

doorlooptijd en de projectkosten. Het werken met ‘omgevingsmanagers’ heeft hier de afgelopen IUP-periode zijn meerwaarde bewezen. Daar gaan we graag mee door. Personeel/materieel De verdere toename van schaarste van personeel en/of materieel wordt een steeds groter risico. De beperkte beschikbaarheid van aannemers, maar ook een tekort aan vakmensen, is een risico voor de doorlooptijd en projectkosten. Dit is vooral merkbaar bij partijen die zich bezighouden met de nutsvoorzieningen. Daar zijn de wachttijden inmiddels opgelopen tot meer dan een jaar. Flora en fauna Daarnaast bestaan er nog risico’s op het terrein van de natuurwet (flora en fauna). Bij elk project is het verplicht vooraf onderzoek te doen naar eventuele nadelige invloeden op flora en fauna tijdens de uitvoeringsfase of het definitieve ontwerp. Onderzoeken kunnen een doorlooptijd hebben van 1 tot 2 jaar. Eventuele te nemen maatregelen of aanpassingen in het ontwerp zijn moeilijk vooraf in te schatten. Verder kunnen vergunningstrajecten (provincie is vergunningverlener) vertragend werken in de verdere voortgang van projecten. Beheersmaatregelen Bij het opstellen van de ramingen wordt zo veel mogelijk rekening gehouden met bovengenoemde aspecten. Zo wordt goed gekeken naar wat er zich in de ondergrond bevindt aan nutsvoorzieningen in relatie tot geplande rioleringsmaatregelen.

Ook worden posten zoals duurzaamheid, onvoorzien en inflatie toegevoegd aan de ramingen.

6. Participatie Participatie tijdens opstellen IUP In de fase waarin het IUP wordt opgesteld is dit een puur interne aangelegenheid van de organisatie. Hierbij wordt afstemming gezocht met interne stakeholders zoals bijvoorbeeld TREW (ruimtelijke ontwikkelingen in relatie tot IUP-projecten) en externe stakeholders zoals bijvoorbeeld Casade en nutsbedrijven. In een ‘participatieteam’, bestaande uit communicatieadviseurs, wijkadviseurs (Gebiedsgericht Werken) en de Omgevingsmanagers vindt vooraf overleg plaats. Zij doen dat op basis van een eerste globale scan van de IUPProjecten en wordt de wijze van participatie en communicatie per project bekeken. Over de globale vorm van participatie (meeweten, meedenken, meebeslissen en/of meedoen: https://meedoen.waalwijk.nl/) is dus al nagedacht. Participatie tijdens uitvoeren IUP Zodra projecten vanuit het IUP 2025-2026 operationeel worden zal in een communicatieoverleg (Factor-C overleg) in samenspraak met het interne projectteam de definitieve aanpak van de participatie en communicatie en de stakeholders voor het project worden vastgesteld. Stakeholders zijn bijvoorbeeld omwonenden, bedrijven, Fietsersbond, gehandicaptenvertegenwoordigers, Samen Duurzaam (Casade en Contour de Twern), etc. Leidraad voor de participatie vormt het vastgestelde gemeentelijke participatiebeleid.

Afhankelijk van het project en de stakeholders wordt zoveel mogelijk “maatwerk” participatie geleverd. Uitgangspunt is dat bewoners op een zo hoog mogelijk niveau kunnen participeren, maar minimaal op het participatieniveau meedenken. Waar nodig wordt omgevingsmanagement ingezet. Het is belangrijk om te blijven communiceren en afstemmen met alle relevante teams en stakeholders om ervoor te zorgen dat het participatieproces soepel verloopt en aan de verwachtingen voldoet. Als er specifieke vragen of aandachtspunten zijn, kunnen deze altijd nog verder uitgewerkt worden.

6

7. Duurzaamheid De gemeente Waalwijk heeft zich gecommitteerd aan de 17 duurzaamheidsdoelen van de Verenigde Naties (SDG's). Met de besluitvorming op basis van dit raadsvoorstel wordt bijgedragen aan tenminste 10 duurzaamheidsdoelstellingen. Hieronder wordt aangegeven op welke duurzaamheidsdoelen het raadsvoorstel betrekking heeft en indien mogelijk in welke mate. 1.

Goede gezondheid en welzijn (SDG doel 1) Om volgende generaties ook op langere termijn in hun brede behoeften te kunnen laten voorzien, gaat de gemeente Waalwijk steeds bewuster om met haar leefomgeving. Door aan te sluiten bij de landelijke klimaatambities en kennis en ervaringen uit te wisselen met andere lokale overheden, werkt de gemeente Waalwijk met de uitvoering van de IUP-projecten aan de transitie naar een gezondere en duurzamere leefomgeving. Voorbeelden hiervan zijn schoner water, meer groen, goede luchtkwaliteit en aantrekkelijke fietsvoorzieningen.

2.

Schoon water en sanitair (SDG doel 6) Veel IUP-projecten vinden hun oorsprong in het op peil houden en verbeteren van de riolering en daarmee onze sanitaire voorzieningen. Hiermee wordt tevens de waterkwaliteit verbeterd, hetgeen een positief effect heeft op de kwaliteit van ons drinkwater. Ons drinkwater wordt gewonnen uit oppervlaktewater en grondwater.

3.

Waardig werk en economische groei (SDG doel 8) Economische groei is pas duurzaam als kapitaal, arbeid en grondstoffen verantwoordelijk worden ingezet en als winsten en inkomens eerlijk verdeeld worden tussen burgers en bedrijven. Het integrale karakter van het IUP, waarbij activiteiten vanuit verschillende thema’s in één werk worden opgepakt leidt tot een verantwoorde inzet van middelen.

4.

Industrie, innovatie en infrastructuur (SDG doel 9) De markt staat niet stil en ondernemers bieden steeds meer integrale duurzame oplossingen voor de buitenruimte. In de aanbestedingen van vandaag zal er daarom rekening worden gehouden met de innovaties van morgen door meer in te zetten op “gunnen-op-waarde”, waarbij naast financiën ook duurzame aspecten worden meegewogen. Daarnaast heeft de gemeente Waalwijk zich onlangs aangesloten bij het Convenant Schoon en Emissieloos Bouwen (SEB). Onze gemeente heeft reeds ervaringen opgedaan met zero-emissie materieel als gunningscriterium toe te passen bij aanbestedingen. Dit is gebeurd bij de Burgemeester Wijnenstraat, Groenewoudlaan en Oudestraat. Deze ervaringen, op kleine schaal, waren positief. Op basis van deze ervaringen en het convenant zal deze werkwijze binnen de IUP verder worden uitgerold.

5.

Duurzame steden en gemeenschappen (SDG doel 11) Bij het realiseren van de projecten uit het IUP vormen de afspraken uit het IWW en de uitvoeringsagenda Klimaatbestendig Waalwijk alsook de vastgestelde beleidsuitgangspunten van groen een belangrijk kader. Daarnaast worden bewoners gestimuleerd het hemelwater vanaf de eigen woning af te koppelen van de riolering en om de eigen tuinen meer te vergroenen.

6.

Verantwoorde consumptie en productie (SDG doel 12) Er is aandacht voor duurzaamheid bij de aanleg (winning van grondstoffen, productie- en bouwfase), het gebruik (beheer en onderhoud), maar ook na de levenscyclus (sloop, hergebruik, terugwinning en recycling) van het project. Door een efficiënter gebruik van grondstoffen, verlaagt de druk op het milieu en vermindert de 7

afhankelijkheid van die grondstoffen. Momenteel wordt in enkele lopende IUP werken geëxperimenteerd met het realiseren van een zo duurzaam mogelijke levenscyclus (inrichten, aanleggen, beheren en onderhouden, gebruiken en sloop bij einde levensduur). Voorbeelden hiervan zijn: Toepassen van circulair materiaal zoals bijvoorbeeld bij asfaltverhardingen. Toepassen van materialen die (bijna) eindeloos herbruikbaar zijn, zoals gebakken straatstenen. Toepassen MKI (milieukostenindicator) systematiek. Deze systematiek voegt alle relevante milieueffecten van een product samen in één enkele score van milieukosten die de milieu schaduw prijs /schaduwkosten van het product of project aantoont. Toepassen duurzame cementgebonden fundering Optiblend. Minerale reststoffen uit de verbranding van huisvuil worden gebruikt als secundaire grondstof en vormen daarmee de basis voor Optiblend. Waalwijk realiseert momenteel een landelijk proeftuin in samenwerking met Bouwcirculair Nederland. 7.

Klimaatactie (SDG doel 13) In 2015 is het Parijs-akkoord tot stand gekomen dat beoogt klimaatverandering en de nadelige effecten daarvan te verminderen. Met het aansluiten bij het convenant Schoon en Emissieloos Bouwen zullen steeds minder broeikasgassen en andere schadelijke stoffen worden uitgestoten bij de uitvoering van de werken uit het IUP. Bij de aanbesteding zal steeds meer worden ingezet op circulariteit zodat ook bij de productie van materialen minder schadelijke stoffen vrijkomen. Daarnaast worden met het vergroenen van de leefomgeving en het bergen van water nadelige effecten van klimaatverandering verkleind (klimaatadaptatie).

8.

Leven in het water (SDG doel 14) Met een goedwerkende riolering en waterberging draagt Waalwijk bij aan schoner oppervlaktewater en een schonere afstroom naar lager gelegen water en land.

9.

Leven op het land (SDG doel 15) Bescherming en herstel van ecosystemen en biodiversiteit kunnen de weerbaarheid tegen toenemende bevolkingsdruk, intensivering van landgebruik en klimaatverandering versterken. Door middel van (hoogwaardige) vergroening en het aanleggen van waterbergingssystemen wordt de biodiversiteit gestimuleerd en verdroging tegengegaan.

10.

Partnerschap om doelstellingen te bereiken (SDG doel 17) Het realiseren van de doelen vereist samenhangend beleid, een coöperatieve omgeving en het aangaan van nieuwe partnerschappen en wellicht nieuwe contractvormen.

8. Fatale beslisdatum Strikt formeel bestaat er geen fatale beslistermijn. Echter, in het kader van de voorbereidingen c.q. uitvoering van de werkzaamheden in het IUP is het noodzakelijk dat het raadsbesluit tijdig wordt genomen. Om een goede capaciteitsplanning te kunnen maken is het noodzakelijk om snel de werkvoorraad voor 2025-2026 in beeld te krijgen.

8

9. Vervolgstappen Na vaststelling van het IUP 2025 -2028 zullen de maatregelen uit 2025-2026 in voorbereiding en uitvoering worden genomen, inclusief participatietraject. In de P&C-cyclus wordt in het hoofdstuk Kredieten per project weergegeven wat de stand van zaken is. Na afronding van het project zal zowel de voorbereidingsfase als de uitvoeringsfase intern worden geëvalueerd. Daarbij zullen regelmatig klanttevredenheidsmetingen worden uitgevoerd. Hoe tevreden zijn de bewoners/belanghebbenden over het gehele proces en het uiteindelijke eindresultaat? Ook wordt bekeken wat er in een project aan duurzaamheid is toegepast en wat dit voor effecten en financiële consequenties had.

10. Bijlagen Bijlage 1 Integraal Uitvoeringsprogramma 2025-2028 Bijlage 2 Begrotingswijziging 202427

HET COLLEGE VAN WAALWIJK de secretaris,

de burgemeester,

Michel Tromp

Sacha Ausems

Voorgeschiedenis: Integraal Uitvoeringsprogramma 2023-2026, vastgesteld in de raadsvergadering van d.d. 07-07-2022. https://waalwijk.notubiz.nl/document/11542811/4#search=%22iup%22

9

De raad van de gemeente Waalwijk; gezien het voorstel van het college van Waalwijk van 3 september 2024,

BESLUIT: 1. 2. 3. 4.

In te stemmen met het IUP (Integraal Uitvoeringsprogramma) 2025-2028; Voor de voorgestelde maatregelen voor de periode 2025-2026 kredieten beschikbaar te stellen van € 28.656.000,-; In te stemmen met de begrotingswijziging 2024-027; Het positieve resultaat in te zetten om het structurele begrotingsnadeel te verlagen.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 10 oktober 2024. DE RAAD VAN WAALWIJK de griffier,

de voorzitter,

Jeroen Deneer

Sacha Ausems

1