RV Eerherstel en erkenning leed 1e generatie Molukse KNIL-militairen Waalwijk

Raadsvoorstel Dossier:

2023-046463

Datum collegevergadering: Onderwerp:

Eerherstel en erkenning leed 1e generatie Molukse KNIL-militairen Waalwijk

0. Adviespunten/beslispunten 1.

2. 3. 4. 5.

De kosten van de grafrechten van de graven van de 1e generatie KNIL militairen voor een periode van 10 jaar over te nemen. Met de nadrukkelijke intentie voor verlenging van nogmaals 10 jaar; Een herdenkingsmonument/plaquette in overleg met de Stichting 50 jaar Molukkers in Waalwijk te realiseren; Een tentoonstelling, educatief en archief project te realiseren; De kosten hiervoor, een totaalbedrag van € 115.500, ten laste te brengen van de Algemene Reserve; In te stemmen met de 26e begrotingswijziging 2023.

1. Aanleiding? In navolging van de motie vreemd van CDA en Lijst Pouw d.d. 1 april 2021, de toezegging in het kaderstellend debat van 15 juli 2021 en de brief van de Stichting 50 jaar Molukkers in Waalwijk aan het college d.d. 21 juni 2022 wordt de raad gevraagd in te stemmen met het bijgaand voorstel: Uitvoering geven aan eerherstel en erkenning van leed van de 1 e generatie Molukse KNIL militairen in Waalwijk.

2. Wat willen we bereiken? Wat we willen bereiken is dat de Molukse gemeenschap in Waalwijk zich gehoord, gezien en erkend voelt. En dat daarmee hun deelname aan onze samenleving een positieve impuls krijgt. Als gemeente laten we door dit voorstel zien dat eerherstel en erkenning van het leed van deze groep KNIL militairen voor ons als gemeente belangrijk is.

3. Argumenten/Overwegingen Voorgeschiedenis In 1951 kwamen in totaal 12.900 voornamelijk Molukse KNIL-militairen met hun gezinnen in Nederland aan, getraumatiseerd door de Tweede Wereldoorlog en de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog. Bovenop deze ‘onzichtbare bagage’ wachtte bij aankomst een collectief ontslag voor deze aan Nederland trouwe soldaten en daarmee het verlies van de KNIL-status. Vanuit de havens van Rotterdam en Amsterdam werden zij met hun gezinnen naar het demobilisatiecentrum in Amersfoort gebracht. Daarna werden zij door het hele land veelal in barakkenkampen ondergebracht, waaronder voormalige concentratiekampen. Uiteindelijk was er geen weg terug naar het geboorteland en werd een tijdelijk verblijf in Nederland permanent. Zij moesten niet alleen wennen aan een nieuw land, maar ook leren omgaan met de oorlogstrauma's waarvoor in die tijd nog geen hulpprogramma bestond. Sinds de jaren ‘60 biedt Waalwijk onderdak aan een Molukse gemeenschap. In juli 1964 vestigden zich in totaal 19 gezinnen van islamitische gezindte uit Wyldemerk te Balk en 1

christelijke gezindte uit het woonoord Lunetten te Vught. In de volgende jaren groeide de Molukse gemeenschap verder uit met gezinnen onder meer uit Moordrecht. In juli 2024 is het precies 60 jaar geleden dat de eerste Molukse gezinnen zich in Waalwijk vestigden. Voorstel Eerherstel en erkenning leed In samenwerking met De Stichting 50 jaar Molukkers in Waalwijk en het SALHA (Streekarchief Langstraat Heusden Altena) is een inventarisatie van de graven van de 1 e generatie KNIL militairen en huwelijkspartners opgesteld. Het betreft in totaal circa 60 graven gelegen op de begraafplaatsen Bloemendaal, Hervormde Gemeente Besoyen, Protestantse Gemeente Waalwijk, en Hervormde Gemeente Baardwijk. Parallel daaraan is door partijen overlegd over de wijze waarop deze graven en de herinnering aan deze 1e generatie KNIL militairen voor de toekomst kunnen worden behouden. Met als resultaat en voorgesteld besluit: 1. Behoud en in ere houden van de graven van 1e generatie Molukse KNIL militairen  De kosten van de grafrechten van de circa 60 graven worden voor een periode van 10 jaar (ad € 66.420,- ingangsdatum 2022) door de gemeente overgenomen, met de nadrukkelijke intentie voor een verlenging van 10 jaar. Over de kosten van deze verlenging (circa € 66.420,- plus indexatie) volgt nadere besluitvorming in 2030;  In elk graf ligt altijd een KNIL veteraan.

Het grafmonument blijft eigendom van de nabestaanden;  Groot onderhoud (bijv. schade aan steen grafmonument) komt voor rekening van de gemeente. Klein onderhoud (zoals verzorgen grafmonument) blijft voor rekening van de nabestaanden;  Om de 2 jaar volgt een evaluatie met de Stichting. 2. Herdenkingsmonument/plaquette In aanvulling op het behoud van de graven, heeft de Molukse gemeenschap de wens uitgesproken om een herdenkingsmonument/plaquette te realiseren. In overleg met hen worden locatie en vorm nader uitgewerkt. Kosten € 10.000,-. 3. Tentoonstelling en onderwijspakket 2024 60 jaar Molukkers Waalwijk Realisatie van een tentoonstelling, educatief en archiefproject. In juli 2024 is het 60 jaar geleden dat de eerste Molukkers in Waalwijk zijn komen wonen. Dit project wordt door de Stichting samen met de SALHA uitgewerkt. Kosten € 25.000,-.

4. Financiën Op grond van de verordening grafrechten van de gemeente Waalwijk kan geen kwijtschelding van grafrechten worden verleend. Het voorstel is daarom om als gemeente de grafrechten voor een vast te stellen periode over te nemen. Op basis van de verordening grafrechten 2023 is het tarief voor verlenging en onderhoud voor een periode van 10 jaar € 1.107 per graf. Voor eerder genoemde 60 graven gaat het om een totaal bedrag van € 66.420. Aangezien de grafrechten in de komende jaren op verschillende momenten aflopen zullen de jaarlijkse kosten voor de gemeente wisselend zijn. Daarom wordt voorgesteld ter dekking van de kosten een voorziening te vormen van € 70.000 ten laste van Algemene Reserve. De kosten voor een herdenkingsmonument, een tentoonstelling, een educatief en archiefproject bedragen samen ongeveer € 35.000. Deze kosten kunnen ten laste worden gebracht van de Algemene Reserve.

2

Ondanks de beschreven zorgvuldige inventarisatie is niet uit te sluiten dat er alsnog gegevens boven tafel komen, op basis waarvan meer namen kunnen worden getraceerd en herleid. Dat heeft financiële en ook andere gevolgen, zoals voor het monument. Om hier in praktisch opzicht ruimte voor te laten wordt voorgesteld het totaalbedrag ten laste van de Algemene Reserve met 10% te verhogen tot een bedrag van € 115.500.

5. Risico’s Bovenstaande mogelijkheid is vastgelegd voor de begraafplaats Bloemendaal. Voor de andere begraafplaatsen zal maatwerk moeten worden toegepast in overleg met de betreffende kerkbesturen.

6. Participatie Samen met de Stichting 50 jaar Molukkers in Waalwijk is op zorgvuldige wijze uitvoering gegeven aan de invulling van de vraag met betrekking tot eerherstel en de erkenning van leed van de 1e generatie Molukse KNIL militairen in Waalwijk.

7. Duurzaamheid Wat we willen bereiken is dat de Molukse gemeenschap in Waalwijk zich gehoord, gezien en erkend voelt. En dat daarmee hun deelname aan onze samenleving een positieve impuls krijgt. Als gemeente laten we door dit voorstel zien dat eerherstel en erkenning van leed van deze groep KNIL militairen voor ons als gemeente belangrijk is.

8. Fatale beslisdatum Nvt

9. Vervolgstappen Samen met de Stichting en het SALHA zal na het besluit de kosten overname van de grafrechten, herdenkingsmonument/plaquette en tentoonstelling worden opgepakt en uitgewerkt. Dit in voorbereiding op de herdenking in juli 2024, waarbij wordt stilgestaan dat het 60 jaar geleden is dat de eerste Molukse gezinnen zich in Waalwijk vestigden.

Evaluatie van: Overname kosten grafrechten

Wie en wanneer? In 2025 samen met Stichting

10. Bijlagen 1. Motie vreemd CDA, lijst Pouw 1 april 2021 2. Brief Stichting 50 jaar Molukkers Waalwijk aan burgemeester 8 april 2021 3. Brief Stichting aan raad 21 juni 2022 4. Historisch onderzoek SALHA 5. Verordening op het beheer en het gebruik van de gemeentelijke begraafplaatsen voor de gemeente Waalwijk 2015 3

6. Verordening grafrechten 2021 7. Begrotingswijziging

HET COLLEGE VAN WAALWIJK de secretaris,

de burgemeester,

Michel Tromp

Sacha Ausems

Voorgeschiedenis: Raadsvergadering motie donderdag 1 april 2021: https://waalwijk.notubiz.nl/vergadering/814589

4

De raad van de gemeente Waalwijk; gezien het voorstel van het college van Waalwijk van 26 september 2023.

BESLUIT: 1. De kosten van de grafrechten van de graven van de 1e generatie KNIL militairen voor een periode van 10 jaar over te nemen. Met de nadrukkelijke intentie voor verlenging van nogmaals 10 jaar; 2. Een herdenkingsmonument/plaquette in overleg met de Stichting 50 jaar Molukkers in Waalwijk te realiseren; 3. Een tentoonstelling, educatief en archief project te realiseren; 4. De kosten hiervoor, een totaalbedrag van € 115.500, ten laste te brengen van de Algemene Reserve; 5. In te stemmen met de 26e begrotingswijziging 2023. Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 23 november 2023. DE RAAD VAN WAALWIJK de griffier,

de voorzitter,

Jeske Louer

Sacha Ausems

1