RV Concept Beleidsvisie GODE

Raadsvoorstel Dossier:

2023-035918

Datum collegevergadering: Onderwerp:

Concept Beleidsvisie Grootschalige Opwek Duurzame Energie

0. Adviespunten/beslispunten Voorgesteld wordt te besluiten om: 1. Akkoord te gaan met de terinzagelegging van bijgevoegd concept Beleidsvisie GODE (bijlage 1); 2. Kennis te nemen van de Notitie milieuafweging van het voorkeursalternatief (bijlage 2) en akkoord te gaan het daarin opgenomen concept Voorkeursalternatief (VKA); 3. Kennis te nemen van het definitieve planMER (bijlage 3), samenvatting planMER (bijlage 4) en het definitieve advies van de Commissie voor de milieueffectrapportage (bijlage 5); 4. Kennis te nemen van het Plan van aanpak Beleidsvisie in het Participatie- en Communicatieplan GODE 2.0 (bijlage 6).

1. Aanleiding? De afronding van het milieueffectrapport (planMER), de milieuafweging van het voorkeursalternatief (VKA) en vaststelling van de Beleidsvisie zijn aanleiding om de volgende stap te zetten in het proces van Grootschalige Opwek Duurzame Energie (GODE). Het planMER en de milieuafweging van het VKA zijn op 17 mei 2023 aangeleverd aan de CieMER en door de Commissie van een positief advies voorzien (bijlage 7). Beide documenten zijn onderdeel van de concept Beleidsvisie GODE die nu ter vrijgave voorligt. PlanMER GODE In het najaar van 2021 is gestart met de m.e.r.-procedure (milieueffectrapportage). De resultaten van deze milieueffectrapportage zijn vastgelegd in een milieueffectrapport op planniveau (planMER). Dit planMER is in juni 2023 afgerond met een positief advies van de CieMER. Hiermee is het planMER nu definitief. Het definitieve planMER is een bijlage bij de Beleidsvisie en geeft (mede) input voor de keuze van het voorkeursalternatief. Uw raad is tijdens de raadsinformatiebijeenkomst van 7 december 2022 bijgepraat over de resultaten van het planMER. Notitie milieuafweging van het voorkeursalternatief (VKA) Uw raad is tijdens de raadsinformatiebijeenkomst van 9 februari 2023 bijgepraat over het voorkeursalternatief. Deze notitie vormt ook een bijlage van de Beleidsvisie.

Beleidsvisie De aanwijzing van het VKA en de voorwaarden vormen tezamen het omgevingsbeleid dat uw raad vastlegt in een beleidsvisie. Dat is een structuurvisie op grond van de huidige Wet ruimtelijke ordening. Treedt op 1 januari 2024 de Omgevingswet in werking, dan zal dat gebeuren in een omgevingsvisie. De beleidsvisie GODE zal als ingrediënt meegewogen worden bij de ontwikkeling van de omgevingsvisie van Waalwijk. Hoe en op welke wijze wordt afgewogen in het traject van de omgevingsvisie. Met dit beleidsstuk is hiermee een actuele thematische bouwsteen beschikbaar voor het thema energie in de omgevingsvisie. Uw raad is tijdens de raadsinformatiebijeenkomst van 1 juni 2023 bijgepraat over de Beleidsvisie Grootschalige Opwek Duurzame Energie.

1

2. Wat willen we bereiken? De Beleidsvisie bevat de (rand)voorwaarden waaronder de gemeente de ontwikkeling van grootschalige zon en wind wil toestaan. De Beleidsvisie vormt daarmee de basis waarop initiatiefnemers straks een projectvoorstel voor de ontwikkeling en realisatie van een windpark of zonneveld kunnen indienen. Uw raad wordt gevraagd akkoord te gaan met het gedurende een periode van zes weken ter inzage te leggen van de concept Beleidsvisie. In deze periode hebben belanghebbenden en andere geïnteresseerden de mogelijkheid een zienswijze in te dienen. Op basis van de ingediende zienswijzen wordt vervolgens een reactienota gemaakt. Deze reactienota en de op basis daarvan bijgestelde Beleidsvisie met eventuele aanpassingen / aanvullingen wordt naar verwachting in januari 2024 aangeboden aan uw raad voor definitieve besluitvorming op 7 maart 2024. Hiermee zetten we een belangrijke volgende stap naar het doel om in 2030 minimaal 50% van de verbruikte elektriciteit in de gemeente Waalwijk duurzaam op te wekken op eigen grondgebied. In onderstaande figuur is het besluitvormingsproces schematisch weergegeven. Hierin is ook opgenomen op welke momenten en over welk van de documenten betrokken ontwikkelaars en de omgeving kennis ervan kunnen nemen en welke mogelijkheid voor hen wordt geboden op consultatie en inspraak.

Het proces vanaf vaststelling van de Beleidsvisie tot aan vergunningverlening kent een doorlooptijd van, zo’n 1 tot 3 jaar, afhankelijk van zon of wind.

3. Argumenten/Overwegingen Beslispunt 1 Akkoord om concept Beleidsvisie vrij te geven voor inspraak gedurende zes (6) weken Met de Beleidsvisie wordt uitvoering gegeven aan de Kadernota Grootschalige Opwek Duurzame Energie die uw raad heeft vastgesteld. 2

Naast ruimtelijke en milieuaspecten zijn in de Beleidsvisie voorwaarden opgenomen die gelden voor maatschappelijke meerwaarde en de manier waarop de betreffende regelingen worden uitgevoerd. Aan de aanleg en exploitatie van de zonnevelden en windparken zijn namelijk voorwaarden verbonden die ervoor zorgen dat de economische baten voor een belangrijk deel ten goede komen aan de lokale samenleving. Na vaststelling van deze Beleidsvisie schrijft de gemeente een of meer tenders uit waaraan iedere geïnteresseerde initiatiefnemer kan meedingen. Die tenders worden zo ingericht dat alle initiatiefnemers die aan de voorwaarden kunnen voldoen, gelijke kansen krijgen. Het gaat om zogenaamde ‘maatschappelijke tenders’, waarbij naast financiële criteria ook maatschappelijke criteria worden meegenomen. Voorafgaand aan een tender worden objectieve criteria geformuleerd om de verschillende inschrijvingen op te beoordelen. Een overzicht van deze criteria is opgenomen in de concept Beleidsvisie. Beslispunt 2 Kennis te nemen van de Notitie milieuafweging van het voorkeursalternatief en akkoord te gaan het daarin opgenomen concept Voorkeursalternatief (VKA) Voor de keuze van het concept voorkeursalternatief is gezocht naar een balans tussen meerdere pijlers, te weten: - Maatschappelijke draagvlak, - Economische haalbaarheid, - Landschappelijke inpassing, - Effecten op de omgeving.

Bij effecten op de omgeving is speciale aandacht gegeven aan de belangen van het Defensie Helikopter Commando. Niet omdat deze hoger geacht worden dan de andere belangen maar omdat het een belang is dat wij moeten meewegen in het kader van een goede ruimtelijke ordening en de uitvoerbaarheid van de plannen. Dat hebben wij bij het opstellen van de Beleidsvisie en het aanwijzen van de VKA voor windturbines dan ook gedaan. Het gaat hierbij niet zozeer om de positie van Defensie, maar het meewegen van het belang van Defensie i.r.t. laagvlieggebieden. Als die gebieden schaars zijn en een grote betekenis hebben voor een goed functionerende krijgsmacht en daarmee van groot nationaal belang zijn, weegt dat belang zwaar. Temeer daar in een brief aan het college is aangegeven dat Defensie haar verzet tot de hoogste instantie zal gaan volhouden, zie raadsinformatiebrief 070-23 Standpunt Defensie. Waren er buiten het laagvlieggebied onvoldoende locaties geweest om windturbines te realiseren en onze klimaatdoelen te halen, had de belangenafweging misschien anders kunnen uitvallen. Maar dat is niet het geval (vgl. Uitspraak 202006367/1/R4 – Raad van State r.o. 4.3). De kans op een succesvolle afronding van het vergunning proces voor 2030 achten wij bijzonder klein als de Overdiepse Polder als VKA zou worden aangewezen. Daarom is deze niet opgenomen in het VKA.

Beslispunt 3 Kennis te nemen van het definitieve planMER, samenvatting planMER en het definitieve advies van de Commissie voor de milieueffectrapportage U wordt gevraagd om kennis te nemen van het definitieve planMER, de samenvatting daarvan en van het ontvangen toetsingsadvies over het milieueffectrapport van de CieMER. Dit finale advies is ontvangen op 28 juni 2023. Betreffende documenten zijn als bijlagen opgenomen.

3

Beslispunt 4 Kennis te nemen van het Plan van aanpak Beleidsvisie als bijlage van het Participatie- en Communicatieplan GODE 2.0 Om het zorgvuldig vormgegeven participatieproces voort te zetten is het vervolg beschreven in een addendum en toegevoegd aan het Communicatie en Participatieplan versie 2.0. U wordt gevraagd kennis te nemen van dit addendum.

4. Financiën Met de besluiten die nu voorliggen zijn geen financiële consequenties gemoeid. In de vergadering van de gemeenteraad van 28 januari 2021 is besloten een bedrag van € 350.000,00 beschikbaar te stellen voor de diverse uit te voeren werkzaamheden in het kader van de uitgebreide milieueffectrapportage. Dit bedrag is voldoende voor de werkzaamheden in het kader van de uitgebreide milieueffectrapportage en het opstellen van de Beleidsvisie. Aanvullend budget voor de uitwerking tot en met het opstarten van de vergunningprocedure komt uit de (tijdelijke) stimuleringsregeling Capaciteit Decentrale Overheden voor Klimaat- en Energiebeleid (CDOKE). Deze bijdrage van het Rijk is aangevraagd en reeds beschikbaar voor de jaren 2023 t/m 2025. Een deel van dit budget is gelabeld voor de werkzaamheden van het projectteam Grootschalige Opwek gedurende de jaren 2023 t/m 2025.

5. Risico’s Aan het besluit tot het vrijgeven van de Beleidsvisie zijn geen risico’s verbonden. Tegen het besluit staat geen beroep open bij de bestuursrechter. Wanneer uw raad instemt met het raadsvoorstel, wordt de Beleidsvisie inclusief alle bijlagen ter inzage gelegd en wordt opvolging gegeven aan het participatieproces met alle belanghebbenden conform bijgevoegde aanvulling op het Participatie- en Communicatieplan (bijlage 6).

6. Participatie In het door het college vastgestelde Participatie- en Communicatieplan staat op welke manier de participatie is vormgegeven. In dat kader zijn in de afgelopen tijd de volgende activiteiten uitgevoerd: Via de website, de digitale nieuwsbrief en de lokale media zijn inwoners, ondernemers en andere geïnteresseerden voortdurend geïnformeerd over de voortgang van het programma. De volgende publieke themabijeenkomsten zijn gehouden: 1. ‘Landschap en ecologie’ op 17 mei 2022 in Waspik; 2. ‘Geluid, slagschaduw en gezondheid’ op 12 juli 2022 in Waspik; 3. ‘Lokaal eigendom en maatschappelijke meerwaarde’ op 27 september 2022 in SprangCapelle; 4. ‘Resultaten van de onderzoeken’ op 6 december 2022 in Waalwijk; 5. ‘Plan-MER en Voorkeursalternatief’ op 7 februari 2023 in Waalwijk. De eerste drie themabijeenkomsten werden steeds bezocht door zo’n 50 personen en de vierde door ongeveer 80 personen. De laatste is opgedeeld in twee rondes, een aan het eind van de middag en één in de avond. In totaal bezochten ongeveer 100 mensen die avond. Verslagen van alle bijeenkomsten zijn te vinden op de website die voor grootschalig Zonneen Windenergie is ingericht: Themabijeenkomsten zonne- en windenergie | Duurzaam Waalwijk. In de gemeente Altena zijn twee bijeenkomsten georganiseerd: in Dussen op 15 juni 2022 en in Drongelen op 6 juli 2022.

4

Na de laatste themabijeenkomst over het voorkeursalternatief (VKA) van 7 februari 2023 hebben alle omwonenden die op minder dan 750 meter afstand van de plaatsingszones van het VKA wonen een brief ontvangen voor een persoonlijk gesprek. Met de meeste bewoners die dicht bij de plaatsingszones wonen is inmiddels een gesprek geweest. Met de bewoners die nog niet gereageerd hebben zoeken wij nog actief contact. Naast de publieke bijeenkomsten is er op verzoek met verschillende bewonersgroepen overleg geweest zowel binnen als buiten de gemeente Waalwijk. Het concept van het Plan-MER heeft van 30 november 2022 tot en met 2 januari 2023 publiekelijk ter inzage gelegen. De binnengekomen reacties zijn beantwoord in de Reactienota Plan-MER GODE. Dit is een vrijwillige extra stap die we hebben gezet omdat dit onderzoek sterk sturend is in de besluitvorming. We wilden zo alle betrokken partijen betrekken bij de volgende stap: de uitwerking tot het zogenaamde ‘voorkeursalternatief’ (VKA). 39 personen en organisaties hebben van die gelegenheid gebruikt gemaakt. Om de participatie een succesvol vervolg te geven is er een addendum toegevoegd aan het Participatie- en Communicatieplan. Hierin staat beschreven hoe de participatie vorm krijgt tot aan de besluitvorming in maart 2024. Daarnaast ligt de concept Beleidsvisie nog zes weken ter inzage van eind september 2023 tot begin november 2023.

7. Duurzaamheid De gemeente Waalwijk zich heeft gecommitteerd aan de 17 duurzaamheidsdoelen van de Verenigde Naties (SDG's). Met de besluitvorming op basis van dit raadsvoorstel wordt bijgedragen aan tenminste 6 duurzaamheidsdoelstellingen. Hieronder wordt aangegeven op welk(e) duurzaamheidsdoel(en) het raadsvoorstel betrekking heeft en indien mogelijk in welke mate. 1. Geen armoede Door de lokale opwek van energie op basis van hernieuwbare bronnen wordt bijgedragen aan geopolitieke onafhankelijkheid. Hierdoor wordt prijsopdrijving voorkomen en blijft elektriciteit op de langere termijn betaalbaar. 2. Betaalbare en duurzame energie Met behulp van de investeringen in duurzame opwekking kan voor een periode van tientallen jaren stroom tegen een redelijke en stabiele prijs worden aangeboden. Met de besluitvorming naar aanleiding van dit raadsvoorstel wordt toegewerkt naar een jaarlijkse duurzame opwek van 50% van het verwachte elektriciteitsverbruik in 2030 in Waalwijk. Dit is conform de Waalwijkse ambitie. 3. Waardig werk en economische groei Economische groei is pas duurzaam als kapitaal, arbeid en grondstoffen verantwoordelijk worden ingezet en als winsten en inkomens eerlijk verdeeld worden tussen burgers en bedrijven.

In de Beleidsvisie zijn de in het ‘Afsprakenkader Maatschappelijke Meerwaarde’ uitgangspunten verder uitgewerkt waaraan ontwikkelaars/initiatiefnemers van grootschalige opwek zich in Waalwijk moeten houden. Een belangrijk uitgangspunt is hierbij de realisatie van 50% lokaal eigendom. Daarmee wordt bijgedragen aan een evenwichtige verdeling van lusten en lasten. 4. Verantwoorde consumptie en productie Duurzame productie en consumptie, met een efficiënter gebruik van grondstoffen, verlaagt de druk op het milieu en vermindert de afhankelijkheid van die grondstoffen. De negatieve klimaateffecten (uitstoot broeikasgassen) als gevolg van de productie en verwijdering van de windturbines en zonneparken zijn na ca. 2 jaar gecompenseerd. 5. Klimaatactie In 2015 is het Parijs-akkoord tot stand gekomen dat beoogt klimaatverandering en de nadelige effecten daarvan te verminderen. De CO2-emissie van fossiel opgewekte stroom varieert van 0,48 tot 0,63 kg CO2/kWh. Met de duurzaam op te wekken stroom 5

van dit raadsvoorstel kan jaarlijks ten minste 103.000 ton CO 2 worden bespaard. Dit staat gelijk aan de directe uitstoot van ruim 13.000 huishoudens door wonen en vervoer. 6. Partnerschap om doelstellingen te bereiken Het realiseren van de doelen vereist samenhangend beleid, een coöperatieve omgeving en het aangaan van nieuwe partnerschappen. Het ‘Afsprakenkader Maatschappelijke Meerwaarde’ geeft daar invulling aan en daarnaast is in het ‘Participatie- & Communicatieplan vastgelegd hoe de omgeving actief betrokken wordt. Een belangrijk uitgangspunt is dat een aanzienlijk deel (tenminste 50 % in lokaal eigendom) van de revenuen terugvloeit naar de lokale samenleving. Verder zal invulling worden gegeven aan de afspraken zoals deze in februari 2021 zijn vastgelegd in de Raamovereenkomst tussen de Regio Hart van Brabant gemeenten en de in de regio actieve lokale energie coöperaties, waaraan ook de gemeente Waalwijk zich heeft gecommitteerd. Naast de hiervoor genoemde duurzaamheidsdoelen zetten wij ons ook in voor de SDG Goede gezondheid en welzijn. Volksgezondheid is een belangrijk aspect voor het maken van afwegingen rondom de ontwikkeling van wind- en zonne-energie. Om die reden hebben wij het team Gezondheid, Milieu & Veiligheid van de GGD’en Brabant betrokken bij het opstellen van de Beleidsvisie. Het advies van de GGD kunt u hier vinden.

8. Fatale beslisdatum Voor het voorliggende besluit geldt geen fatale beslistermijn. Het vrijgeven van de concept Beleidsvisie voor inspraak is wel een belangrijke volgende stap om invulling te kunnen geven aan de ambitie uit de Kadernota om in de gemeente Waalwijk in het jaar 2030 50% en om in 2043 100% van de totale verwachte elektriciteitsverbruik duurzaam op te wekken. Om de doelstelling in het jaar 2030 te kunnen behalen, is het noodzakelijk dat de gemeentelijke beleidsvisie uiterlijk in 2024 wordt vastgesteld. Om die deadline te kunnen behalen moet de concept Beleidsvisie tijdig ter inzage worden gelegd. In dat kader wordt nog gewezen op de wettelijke mogelijkheid die de provincie NoordBrabant heeft. Wanneer de gemeente Waalwijk niet, of niet-tijdig de afspraken uit de REKS Hart van Brabant nakomt, dan kan de provincie ertoe over gaan om zelfstandig vergunningen te verlenen voor windparken met een opwekkingscapaciteit van 5 MW of meer.

9. Vervolgstappen Na een akkoord van de raad op 21 september 2023 zal de concept Beleidsvisie aansluitend zes weken ter inzage worden gelegd. In deze periode hebben belanghebbenden en andere betrokkenen de mogelijk een zienswijze in te dienen. Op basis van de ingediende zienswijzen wordt vervolgens een reactienota gemaakt. Deze reactienota en de op basis daarvan bijgestelde Beleidsvisie met eventuele aanpassingen / aanvullingen zal dan naar verwachting in januari 2024 worden aangeboden aan uw raad voor definitieve besluitvorming op 7 maart 2024.

6

De belangrijkste mijlpalen in het proces:  10 juli 2023, besluit college over terinzagelegging concept Beleidsvisie  17 augustus 2023, zending stukken aan de gemeenteraad (griffie)  21 september 2023, besluit gemeenteraad over terinzagelegging concept Beleidsvisie  27 september 2023, publicatie concept Beleidsvisie in het elektronisch Gemeenteblad  oktober 2023, publieke themabijeenkomst Beleidsvisie GODE  8 november 2023, sluiting zienswijze periode  januari 2024, besluit college over voordracht aan de gemeenteraad voor vaststelling Beleidsvisie en Reactienota  7 maart 2024, vaststelling gemeenteraad van definitieve Beleidsvisie Gedurende deze periode worden ook de uitvoeringsaspecten concreet uitgewerkt zoals opgenomen in de Beleidsvisie onder het hoofdstuk ‘Organisatie van de uitvoering’. Dit geldt ook voor de vervolgstappen zoals opgenomen in de raadsinformatiebrief 026-23 juridisch advies windturbines Haven 8 Oost

10. Bijlagen Bijlage 1 Bijlage 2 Bijlage 3 Bijlage 4 Bijlage 5 Bijlage 6

Concept Beleidsvisie Grootschalige Opwek Duurzame Energie, 5 juli 2023 Notitie milieuafweging van het voorkeursalternatief, 17 mei 2023 Definitief planMER GODE Waalwijk, 17 mei 2023 Samenvatting planMER, 23 juni 2023 Definitief toetsingsadvies van de CieMER, 28 juni 2023 Participatie- en Communicatieplan 2.0, 3 juli 2023

HET COLLEGE VAN WAALWIJK de secretaris,

de burgemeester,

Michel Tromp

Sacha Ausems

Voorgeschiedenis: 1. Vaststellen Kadernota 28-01-2021 https://waalwijk.notubiz.nl/vergadering/813015/e-Debat %20%26%20Besluit%20%28B%29%2028-01-2021 2. Vaststellen Regiobod REKS Hart van Brabant 10-06-2021 https://waalwijk.notubiz.nl/vergadering/814592/e-Debat%20%26%20Besluit%20%28B %29%2010-06-2021 3. Initiatiefvoorstel Wijziging Kadernota grootschalige opwek duurzame energie (afstandscriterium Labbegat) 10-06-2021 https://waalwijk.notubiz.nl/vergadering/814592/ e-Debat%20%26%20Besluit%20%28B%29%2010-06-2021 4. Vaststellen Notitie reikwijdte en detailniveau (NRD) 21-04-22 https://waalwijk.notubiz.nl/vergadering/950948 5. Raadsinformatieavond planMER GODE 7-12-2022 https://waalwijk.notubiz.nl/vergadering/1040130

7

6. Raadsinformatieavond Voorkeursalternatief GODE 9-02-2023 https://waalwijk.notubiz.nl/vergadering/1022181 7. Raadsinformatieavond Beleidsvisie GODE 1-06-2023 https://waalwijk.notubiz.nl/vergadering/1022186

8

De raad van de gemeente Waalwijk; gezien het voorstel van het college van Waalwijk van 10 juli 2023

BESLUIT: 1. Akkoord te gaan met de terinzagelegging van bijgevoegd concept Beleidsvisie GODE (bijlage 1); 2. Kennis te nemen van de Notitie milieuafweging van het voorkeursalternatief (bijlage 2) en akkoord te gaan het daarin opgenomen concept Voorkeursalternatief (VKA); 3. Kennis te nemen van het definitieve planMER (bijlage 3), samenvatting planMER (bijlage 4) en het definitieve advies van de Commissie voor de milieueffectrapportage (bijlage 5); 4. Kennis te nemen van het Plan van aanpak Beleidsvisie in het Participatie- en Communicatieplan GODE 2.0 (bijlage 6). Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 21 september 2023. DE RAAD VAN WAALWIJK de griffier,

de voorzitter,

Jeske Louer

Sacha Ausems

9