RV Beleidsplan Onderhoud Wegen

Raadsvoorstel Dossier:

2024-005317

Datum collegevergadering: Onderwerp:

2 juli 2024 Vaststellen Beleidsplan Onderhoud Wegen

0. Adviespunten/beslispunten 1. Het Beleidsplan Onderhoud Wegen vast te stellen; 2. De reserve onderhoud wegen per 1 januari 2025 om te vormen tot voorziening (planmatig) onderhoud wegen.

1. Aanleiding? Vanuit de Wegenwet heeft de gemeente de zorgplicht voor verhardingen. Dit betekent dat de gemeente als wegbeheerder altijd verantwoordelijk is voor de kwaliteit van de verhardingen die het in beheer heeft. Het gebruik van de wegen moet veilig kunnen plaatsvinden. Schades/ongevallen door gebreken aan de weg moeten zoveel mogelijk worden voorkomen. Om het beheer en onderhoud van het gemeentelijk areaal op doelmatige en efficiënte wijze uit te voeren is een nieuw Beleidsplan Onderhoud Wegen opgesteld. Het huidige plan Onderhoud Wegen is gedateerd. Dit plan is in basis weliswaar nog steeds deels actueel maar geeft geen invulling aan de vraagstukken van deze tijd. Het nieuwe Beleidsplan Onderhoud Wegen gaat over de periode 2025-2029. Elke 5 jaar zal dit beleidsplan voortaan worden geactualiseerd. Vanwege het volledig herschrijven en vormgeven van het beleidsplan is er geen was-wordt tabel beschikbaar. Het gewenste kwaliteitsniveau blijft hetzelfde, verdere inhoudelijke wijzigingen worden verderop in het Raadsvoorstel toegelicht.

2. Wat willen we bereiken? Met het vaststellen van het Beleidsplan Onderhoud Wegen voldoen we aan wet- en regelgeving. Daarnaast wordt met dit beleidsplan het gewenste kwaliteitsniveau van de verhardingen in Waalwijk opnieuw vastgesteld op niveau “Basis”. In dit plan wordt ook inzicht gegeven in welke middelen benodigd zijn voor het onderhoud van onze wegen als uitwerking van voorstel NV1.12 Onderhoud Wegen uit de Kadernota 2025. Hiermee wordt een bestuurlijke, beheersmatige en financiële basis gelegd voor het wegbeheer in de komende jaren. Hiermee wordt een bestuurlijke, beheersmatige en financiële basis gelegd voor het wegbeheer in de komende jaren. Op basis van het beleidsplan kan het wegbeheer op een planmatige en doelgerichte manier worden aangepakt.

3. Argumenten/Overwegingen Wettelijk is vastgelegd dat de verhardingen in goede staat moeten zijn, zodat de veiligheid en het functionele gebruik van wegen gewaarborgd is. Aan welke kwaliteitseisen verhardingen moeten voldoen is niet wettelijk vastgelegd. Gemeenten moeten daar zelf invulling aan geven. Daardoor kunnen de eisen per gemeente verschillen. 1

Om het onderhoud van het gemeentelijk verhardingsareaal doelmatig en efficiënt uit te kunnen voeren, is dit beleidsplan opgesteld. In feite is het daarmee het vervolg op het Beheerbeleidsplan Wegen 2009-2013. Daarin besloot de raad om de wegen in onze gemeente te onderhouden op het landelijk meest gehanteerde niveau ‘Basis’, in Waalwijk ook wel bekend als ‘minimaal veilig’. Het niveau “Basis” wordt binnen de CROW-methodiek (CROW is het onafhankelijk kenniscentrum voor infrastructuur, openbare ruimte, verkeer en vervoer) beschouwd als het optimale niveau, in zowel technische als financiële zin. Met onderhoud op dit niveau wordt voldaan aan de ondergrens van verantwoord wegbeheer, zoals deze door het CROW is gedefinieerd. Schades en/of ongevallen door gebreken aan de weg kunnen daarmee zoveel mogelijk worden voorkomen. Het Beheerbeleidsplan is na 2013 echter niet meer geactualiseerd. Daar brengen we met dit Beleidsplan Onderhoud Wegen 2025-2029 verandering in. Met dit plan wordt een bestuurlijke, beheersmatige en financiële basis gelegd voor het wegbeheer in de komende jaren. Daarbij is nadrukkelijk ook aandacht voor nieuwe beleidsinzichten en maatschappelijke ontwikkelingen. Zo hechten we nu nog meer waarde aan goede fiets- en wandelpaden. De verhardingen moeten ook goed begaanbaar zijn voor ouderen en mensen met een beperking.

Daarnaast spelen zaken als klimaatadaptatie, vergroening en de energietransitie mee. Burgerparticipatie vergroot de betrokkenheid van inwoners en leidt tot betere keuzes. De verhouding tussen kosten en kwaliteit Aan elk kwaliteitsniveau hangt een prijskaartje. Een hoog kwaliteitsniveau heeft vanzelfsprekend hogere jaarlijkse kosten. Een lager kwaliteitsniveau lijkt kostenbesparend, maar is dat niet of nauwelijks. Matig onderhouden verhardingen leiden tot meer schademeldingen, claims en onveilige situaties. Als niet tijdig de juiste maatregelen getroffen worden, verslechtert de wegconstructie. Uiteindelijk leidt dat tot hogere vervangingsinvesteringen, dan wanneer op hoog niveau of niveau ‘Basis’ regulier onderhoud wordt gepleegd. Om de weg toch veilig te houden (onze wettelijke plicht) moeten bij een laag onderhoudsniveau tussentijds veel kleine reparaties worden verricht. Op de langere termijn leidt een laag kwaliteitsniveau nauwelijks tot lagere kosten.

4. Financiën Middelen voor wegbeheer: Uit de laatste weginspectie is gebleken dat voor de komende vijf jaren een bedrag voor onderhoud benodigd is van € 15.000.000. Dit bedrag is nodig voor onderhoud wanneer er verder geen andere werkzaamheden zouden plaatsvinden aan de verhardingen. In Waalwijk wordt echter binnen het IUP op integrale wijze een aantal civieltechnische projecten uitgevoerd. Wanneer een weg binnen het IUP wordt aangepakt hoeft er geen onderhoud meer te worden verricht. Ook vinden er steeds ruimtelijke ontwikkelingen door derden plaats waarbij vaak een deel van de openbare ruimte opnieuw wordt ingericht en wordt samen met NUTS partijen geprobeerd om werk met werk te maken. Daarnaast wordt aan enkele wegen, zoals doodlopende wegen in het buitengebied, minder onderhoud verricht. Een globale inschatting (gebaseerd op de kwaliteit van de verhardingen zoals deze is vastgesteld in 2023) resulteert in een benodigd bedrag van €7.500.000 voor 5 jaar. Hiermee zou de jaarlijkse onderhoudsbehoefte voor de komende vijf jaren uit op €1.500.000 per jaar. Er zijn altijd meerdere invloeden op het daadwerkelijk benodigde budget. De impact van deze invloeden valt echter niet precies te berekenen. Het jaarlijks beschikbare onderhoudsbudget vanaf 2025 was ca. € 900.000. In de Kadernota 2025 hebben we een voorstel gedaan om het budget te verhogen.

Tegelijkertijd staan we voor de uitdaging dit extra budget vanaf 2025 daadwerkelijk ‘weg te zetten’. Binnen de 2

huidige personele bezetting zou dat niet kunnen, maar daar is op geanticipeerd. In de Kadernota 2024 zijn middelen beschikbaar gesteld voor een structurele formatie-uitbreiding voor één extra (voltijd) wegbeheerder bij TORV. In de Kadernota 2025 is om die reden bewust gekozen voor een ‘ingroeimodel’ (een lagere edoch verantwoorde financiële impuls) en is uitgegaan van een jaarlijks budget van €1.200.000 voor 5 jaar. Dit betekent een substantiële budgetverhoging van €300.000 per jaar. Op een later moment (Kadernota 2026 e.v.) zal opnieuw worden gekeken of de budgetverhoging voldoende is en we het huidige onderhoudsniveau kunnen blijven waarmaken de komende jaren. Voorziening: De onderhoudsbehoefte kan per jaar fluctueren als gevolg van bijvoorbeeld weersomstandigheden. Voor de komende vijf jaar wordt de onderhoudsbehoefte via een gelijkmatige verdeling per jaar geraamd. Dit betekent dat er sprake is van het egaliseren van lasten. Het BBV biedt alleen de mogelijkheid om onderhoudslasten structureel te egaliseren via een voorziening (art. 44, lid 1c BBV). Dit beleidsplan dient als onderbouwing voor het vormen van een voorziening, alsmede voor de paragraaf kapitaalgoederen. Op basis van de verwachte uitgaven is de stand van de reserve eind 2024 nihil. Met het omvormen naar een voorziening zal de reserve worden gesloten.

5. Risico’s Nieuwe ontwikkelingen kunnen van invloed zijn op dit beleidsplan. Momenteel is de wereld volop in beweging en is het toekomstige effect hiervan op de verhardingen niet altijd duidelijk. Onder andere klimaatadaptatie en de energietransitie kunnen van invloed zijn op de kwaliteit van de verhardingen. Bijvoorbeeld omdat veel Waalwijkse straten opengebroken worden om nieuwe stroomkabels te kunnen leggen. Daarom zullen deze nieuwe ontwikkelingen op de voet worden gevolgd en indien nodig zullen aanpassingen, die structureel van aard zijn, worden meegenomen in het volgende beleidsplan. Een lager onderhoudsniveau heeft een kwaliteitsdaling en veiligheidsrisico’s tot gevolg. Als gekozen wordt voor een lager onderhoudsniveau dan nu wordt gehanteerd wordt een kwaliteitsdaling ingezet. Dit doet afbreuk aan de veiligheid, het comfort en de uitstraling van de openbare ruimte. Ook neemt de kans op aansprakelijkstellingen toe. Met name voor zwakke verkeersdeelnemers, zoals fietsers en voetgangers worden de straten, fiets- en voetpaden onveiliger. Denk aan dwarsonvlakheid, kuilen, voegwijdten en opstaande tegels. Tevens ontstaat hierdoor kapitaalvernietiging. Met name bij asfalt kunnen kleine schades snel groter worden en een veelvoud aan kosten met zich meebrengen. Prijsstijgingen kunnen niet worden voorzien.

De afgelopen jaren hebben we te maken gehad met forse prijsstijgingen in de markt en is de gemeentelijke indexering niet in lijn geweest met deze prijsstijgingen. Hoewel de inflatie inmiddels gestabiliseerd lijkt te zijn en de gemeentelijk indexering hier weer beter bij aansluit, kan dit ook weer snel veranderen. De in het plan benoemde middelen zijn dan mogelijk niet meer toereikend.

3

6. Participatie De samenleving verandert: steeds vaker nemen inwoners zelf het initiatief om iets in hun buurt te realiseren. Ook vragen inwoners steeds vaker om betrokken te worden bij processen en besluiten die traditioneel bij de gemeente liggen. Dit vraagt van ons dat we op zoek gaan naar vormen van participatie die hier aan bijdragen en welke keuzes gemaakt worden over de aanpak van specifieke vraagstukken. We toetsen de beleving van de openbare ruimte (‘groen’ en ‘grijs’) ook door middel van enquêtes onder de inwoners. De resultaten hiervan zijn ook van belang voor het sturen op wegbeheer. De sturing zal met name zitten op het schoonhouden van de straat en reparatie van schades (klein onderhoud). De groot-onderhoud-werkzaamheden blijven in regie van de wegbeheerder omdat deze een technische invalshoek hebben. Het blijft lastig om dit te combineren met participatie. Beleving is hierin ook minder aan de orde omdat veel schades op asfalt voor inwoners nauwelijks zichtbaar of merkbaar zijn, terwijl ze wel een grote impact hebben op de restlevensduur van de verharding. Bij het opstellen van het Beleidsplan Onderhoud Wegen 2025-2029 heeft geen burgerparticipatie plaatsgevonden. Bij de uitvoering van reguliere onderhoudswerkzaamheden aan verhardingen met impact op de omgeving worden belanghebbende inwoners en bedrijven geïnformeerd.

Als dit leidt tot (verkeers) hinder wordt dit ook kenbaar gemaakt in de stadskrant en op de website. Bij reconstructies aan wegen of riolering in het kader van het IUP worden de plannen vroegtijdig aan inwoners en bedrijven voorgelegd. Zo worden belanghebbenden betrokken bij de plannen en dat levert ons waardevolle nieuwe inzichten op. Die worden daarna zoveel mogelijk ingebracht in de plannen.

7. Duurzaamheid Met de voorgestelde maatregelen in dit Beleidsplan spelen wij in op de ontwikkelingen met betrekking tot klimaatverandering, klimaatadaptatie, biodiversiteit en circulariteit zodat generaties na ons in een fijne omgeving kunnen wonen, werken en verblijven. De gemeente Waalwijk heeft zich gecommitteerd aan de 17 duurzaamheidsdoelen van de Verenigde Naties (SDG's). Met de besluitvorming op basis van dit raadsvoorstel wordt bijgedragen aan tenminste 6 duurzaamheidsdoelstellingen. Hieronder wordt aangegeven op welke duurzaamheidsdoelen het raadsvoorstel betrekking heeft en indien mogelijk in welke mate. 1.

Goede gezondheid en welzijn (SDG doel 1) Om volgende generaties ook op langere termijn in hun brede behoeften te kunnen laten voorzien, gaat de gemeente Waalwijk steeds bewuster om met haar leefomgeving. Door aan te sluiten bij de landelijke klimaatambities en kennis en ervaringen uit te wisselen met andere lokale overheden, werkt de gemeente Waalwijk met de uitvoering van onderhoud aan wegen aan de transitie naar een gezondere en duurzamere leefomgeving. Voorbeelden hiervan zijn meer groen en het goed in stand houden van onze fietsvoorzieningen.

2.

Industrie, innovatie en infrastructuur (SDG doel 9) De markt staat niet stil en ondernemers bieden steeds meer integrale duurzame oplossingen voor de buitenruimte. De gemeente Waalwijk heeft zich onlangs aangesloten bij het Convenant Schoon en Emissieloos Bouwen (SEB). Onze gemeente heeft reeds ervaringen opgedaan met zero-emissie materieel. Deze ervaringen, op kleine schaal, waren positief. 4

Op basis van deze ervaringen en het convenant zal deze werkwijze verder worden uitgerold. 3.

Duurzame steden en gemeenschappen (SDG doel 11) Bij de (her)inrichting van de openbare ruimte, maar ook bij onderhoudswerkzaamheden proberen we het groen steeds meer ruimte te geven. Op sommige plekken wordt overtollige verharding vervangen door groen. Waar mogelijk geven we bomen een grotere groeiplaats. Ook het toepassen van groene parkeerplaatsen kan op versteende locaties zinvol zijn.

4.

Verantwoorde consumptie en productie (SDG doel 12) Er is aandacht voor duurzaamheid bij de aanleg (winning van grondstoffen, productie- en bouwfase), het gebruik (beheer en onderhoud), maar ook na de levenscyclus (sloop, hergebruik, terugwinning en recycling) van het project. Door een efficiënter gebruik van grondstoffen, verlaagt de druk op het milieu en vermindert de afhankelijkheid van die grondstoffen. We willen zoveel mogelijk gebruik maken van materialen die na de gebruiksperiode weer opnieuw toegepast kunnen worden, zoals bijvoorbeeld bij de toepassing van gebakken klinkers het geval is. Er zijn tevens enorm veel ontwikkelingen gaande, bijvoorbeeld op het gebied van fossielvrije bitumen voor asfaltwegen en het gebruik van circulaire materialen. Deze ontwikkelingen worden nauwlettend gevolgd en, indien toepasbaar, ingezet voor onderhouds- en reconstructiewerkzaamheden.

5.

Klimaatactie (SDG doel 13) In 2015 is het Parijs-akkoord tot stand gekomen dat beoogt klimaatverandering en de nadelige effecten daarvan te verminderen. Met het aansluiten bij het convenant Schoon en Emissieloos Bouwen zullen steeds minder broeikasgassen en andere schadelijke stoffen worden uitgestoten bij de uitvoering van onderhoud aan wegen. Ook zal steeds meer worden ingezet op circulariteit zodat ook bij de productie van materialen minder schadelijke stoffen vrijkomen. Ons klimaat verandert. We hebben te maken met steeds meer heftige regenbuien, maar ook met langere perioden van hitte. Te veel gesloten verharding levert in beide gevallen problemen op. Het water kan niet goed weg en bij droogte ontstaat hittestress. Onderhoud of vervanging is soms een uitgelezen gelegenheid om de verharding meer klimaatadaptief te maken.

6.

Leven op het land (SDG doel 15) Bescherming en herstel van ecosystemen en biodiversiteit kunnen de weerbaarheid tegen toenemende bevolkingsdruk, intensivering van landgebruik en klimaatverandering versterken. Bij de (her)inrichting van de openbare ruimte, maar ook bij onderhoudswerkzaamheden proberen we het groen steeds meer ruimte te geven. Op sommige plekken wordt overtollige verharding vervangen door groen. Waar mogelijk geven we bomen een grotere groeiplaats. Ook het toepassen van groene parkeerplaatsen kan op versteende locaties zinvol zijn.

8. Fatale beslisdatum Bij niet (tijdig) vaststellen van het Beleidsplan Onderhoud Wegen blijft het plan, vastgesteld in 2008, van kracht. Dit plan is in basis weliswaar nog steeds deels actueel maar geeft geen invulling aan de vraagstukken van deze tijd. Tevens wordt in dat geval onvoldoende ingegaan op de onderhoudsbehoefte die naar voren is gekomen naar aanleiding van de laatst uitgevoerde weginspectie.

5

9. Vervolgstappen Na vaststelling van het Beleidsplan Onderhoud Wegen wordt het onderhoud aan de verhardingen conform het Beleidsplan uitgevoerd.

10. Bijlagen - Bijlage 1: Beleidsplan Onderhoud Wegen 2025-2029

HET COLLEGE VAN WAALWIJK de secretaris,

de burgemeester,

Michel Tromp

Sacha Ausems

Voorgeschiedenis: Beheerbeleidsplan Wegen, vastgesteld d.d. 02-07-2008

6

De raad van de gemeente Waalwijk; gezien het voorstel van het college van Waalwijk van 2 juli 2024,

BESLUIT: 1. Het Beleidsplan Onderhoud Wegen vast te stellen; 2. De reserve onderhoud wegen per 1 januari 2025 om te vormen tot voorziening (planmatig) onderhoud wegen.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 12 september 2024. DE RAAD VAN WAALWIJK de griffier,

de voorzitter,

Jeroen Deneer

Sacha Ausems

1