RV Actieplan energiearmoede gemeente Waalwijk 2022 - 2023

Raadsvoorstel Dossier:

2022-047494

Datum collegevergadering: Onderwerp:

Actieplan aanpak Energie armoede gemeente Waalwijk 2022 - 2023

0. Adviespunten/beslispunten 1. In stemmen met het Actieplan Energiearmoede gemeente Waalwijk 2022 en 2023. 2. Een maatwerkfonds problematische energierekening 2022 en 2023 in te stellen. 3. Het maatwerkfonds problematische energierekening beschikbaar stellen voor inwoners die a. onvoldoende een beroep kunnen doen op regelingen van het Rijk; a. te maken hebben met een problematische schuldensituatie ontstaan door een hoge energierekening en b. te maken hebben met een onbalans tussen inkomsten en uitgaven en geen mogelijkheden hebben om het inkomen te verbeteren en c. met een eenmalige bijdrage uit het maatwerkfonds de financiële situatie gestabiliseerd krijgen en of afsluiting van nutsvoorzieningen kunnen voorkomen. 4. De middelen voor de uitvoering en uitbetaling van de eenmalige energietoeslag lage inkomens verkregen via de septembercirculaire 2022 bestemmen voor de uitvoering eenmalige uitkering lage inkomens via Baanbrekers. 5. Een bedrag van € 350.000 van de middelen genoemd onder punt 4 voor de jaren 2022 en 2023 beschikbaar stellen voor het maatwerkfonds problematische energierekening genoemd onder de punten 2 en 3. 6.

Na de definitieve afrekening uitvoering energietoeslag van Baanbrekers het eventuele restant van de niet benutte middelen in 2023 niet laten vrij vallen aan het rekening resultaat 2022 en deze middelen toe te voegen aan het maatwerkfonds problematische energierekening.

1. Aanleiding? Door de stijgende energieprijzen is er voor veel huishoudens een urgent probleem ontstaan. Er wordt voorspeld dat op korte termijn 1 op 3 huishoudens in Nederland hierdoor te maken krijgen met financiële problemen. In het vastgestelde beleidsplan schuldhulpverlening "Belofte maakt schuld" heeft gemeentebestuur van Waalwijk aangegeven dat inwoners in Waalwijk kunnen rekenen op ondersteuning bij financiële problemen. Het is een "belofte" die onder deze omstandigheden moeilijk waar te maken is omdat de impact van energiecrisis erg groot is. Het is een landelijk probleem wat op dit moment niet lokaal op te lossen is waarbij gemeenten wel, binnen de mogelijkheden die er zijn, een aanpak kunnen ontwikkelen om de gevolgen te verzachten. Met Prinsjesdag worden er landelijke maatregelen bekend gemaakt. Er wordt verwacht dat het Rijk met een extra pakket aan maatregelen komt waarbij de hoge energiekosten gericht worden gecompenseerd via bijvoorbeeld een toeslag van de Belastingdienst. Er was aangegeven dat de implementatie van deze maatregelen pas in 2023 zou gaan gebeuren, maar inmiddels wordt duidelijk dat dit niet meer kan wachten tot volgend jaar. Ook voor dit jaar worden er extra maatregelen aangekondigd, zoals bijvoorbeeld een landelijke crisisfonds.

Het probleem voor de inwoners is nu aan de orde en om deze reden is dit actieplan met actielijnen voor de zeer korte termijn opgesteld.

1

2. Wat willen we bereiken? De energiecrisis en de financiële gevolgen hiervan voor een groot deel van de inwoners vragen om een pro actieve aanpak van de gemeente. Er komen landelijke maatregelen maar niet op de zeer korte termijn. Dit is de reden waarom er nu voor een lokaal actieplan voor de zeer korte termijn nodig is. Dit plan van aanpak is bedoeld om de periode tot de implementatie van de landelijke maatregelen te overbruggen. Met de wintermaanden voor de deur moet voorkomen worden dat huishoudens door een hoge energierekening afgesloten worden van nutsvoorzieningen of anderszins door de hoge energierekening in grote financiële problemen komen.

3. Argumenten/Overwegingen Actieplan energiearmoede gemeente Waalwijk 2022 - 2023 Het actieplan energiearmoede gemeente Waalwijk 2022 – 2023 voorziet in het nemen van maatregelen op de korte termijn in afwachting van de inwerkingtreding van de landelijke maatregelen. Op de lange termijn moet het energiegebruik teruggebracht worden door het nemen van verdere gaande isolatiemaatregelen en het verduurzamen van de woningen. Voor nu de korte termijn waarbij de focus vooral ligt op het verzachten van de gevolgen. In de bijlage bij dit raadsvoorstel is het actieplan aanpak energiearmoede met 4 actielijnen opgenomen. Actielijn 1: het opstarten van een communicatiecampagne specifiek gericht op de stijgende kosten van energie. Door het geven van voorlichting willen we voorkomen dat er problematische schulden ontstaan en roepen we inwoners op zich tijdig voor ondersteuning melden bij het bureau Schulpverlening van teamWijZ. Actielijn 2: Door het beschikbaar stellen van de toegekende middelen van de meicirculaire 2022 en de toegezegde middelen van de septembercirculaire 2022 voor de uitbetaling van de energietoeslag lage inkomen tot een bedrag van € 1.300 per huishouden willen we huishoudens financieel ondersteunen.

Actielijn 3: door het aanbrengen van kleine energiebesparende maatregelen en energiebewust gedrag te stimuleren willen we bereiken dat financieel kwetsbare inwoners met een woning met een laag energielabel het energieverbruik omlaag brengen. Hiervoor start per 1 oktober 2022 het project Energiemaatje. Via een raadsinformatiebrief is informatie over het project Energiemaatje gedeeld. Actielijn 4: maatwerkfonds problematische energierekening willen we inwoners die door een hoge energierekening in financiële problemen komen via een maatwerkoplossing ondersteunen. Dit onderdeel heeft dus vooral een curatief karakter. Maatwerkfonds problematische energierekening Het instellen van een fonds is een bevoegdheid van de raad. Dit betekent dat de raad kan besluiten of er een fonds wordt ingesteld, hoe het fonds wordt gevuld en de raad kan ook de kaders voor het gebruik van het fonds aan het college meegeven. Er wordt voorgesteld om geen generieke en “dichtgetimmerde “ regeling treffen maar vooral in te zetten op maatwerk. Er is dus sprake van een regelluwe regeling die niet afdwingbaar is. Het maatwerkfonds is beschikbaar voor 2022 en 2023 en is in te zetten als er sprake is van: a. onvoldoende een beroep kunnen doen op regelingen van het Rijk; b. Een problematische schuldensituatie ontstaan door een hoge energierekening en. 2

c. een onbalans tussen inkomsten en uitgaven is en geen mogelijkheden meer zijn om het inkomen te optimaliseren, zoals bijvoorbeeld het aanvragen van zorg- en huurtoeslagen. Er worden geen inkomensgrenzen gehanteerd. Het besteedbaar inkomen is het uitgangspunt. d. Een eenmalige bijdrage vanuit het maatwerkfonds problematische energierekening nodig is om de financiële situatie te stabiliseren en of afsluiting van nutsvoorzieningen te voorkomen. Het fonds is NIET bedoeld om in te zetten voor structurele inkomensondersteuning en het gaat om een eenmalige financiële bijdrage. Het is geen open eind regeling. Dit betekent dat de uitgaven gemonitord worden en dat er een tussentijdse evaluatie plaatsvindt. Een evaluatie is ook nodig om de financiële gevolgen van energiecrisis voor de huishoudens in beeld te krijgen. Op basis hiervan wordt een afweging gemaakt of verdere funding noodzakelijk is. Het vertrekpunt is dat dit fonds beschikbaar is ter overbrugging van de inwerkingtreding van de landelijke maatregelen. Het fonds wordt gevuld met de middelen uit de algemene uitkering voor de energietoeslag lage inkomens. Op basis van de CBS cijfers kan een inschatting gemaakt worden hoeveel huishoudens met een inkomen tot 120% van het sociaal minimum inkomen in aanmerking komen voor de energietoeslag.

Uit de kostenberekening blijkt dat er sprake is van een verwachte onderbenutting van € 600.000. Het direct onttrekken van € 350.000 uit deze algemene uitkering voor de funding van het maatwerkfonds problematische energierekening is verantwoord. Een toevoeging aan het fonds in het eerste kwartaal van 2023 is mogelijk als na de definitieve afrekening uitvoering energietoeslag van Baanbrekers blijkt dat er middelen onbenut zijn gebleven. Op deze wijze wordt het financieel risico beperkt. Het is duidelijk dat ook inwoners – ook met een relatief hoog inkomen – in de financiële problemen komen en waarvoor een maatwerkoplossing, buiten de reguliere schuldhulpverlening om, nodig kan zijn. Op het hebben van schulden ligt doorgaans een groot taboe. Op het hebben van financiële problemen door een hoge energienota ligt een minder groot taboe. Dat kan dus ook betekenen dat de drempel om hulp en ondersteuning te zoeken minder hoog is. Het is dus lastig in te schatten hoeveel inwoners zich zullen melden. Daarom wordt de inzet van het noodfonds gemonitord en geëvalueerd. Op basis van:  de monitoring en eerste evaluatie van het fonds en;  inzicht in de nemen maatregelen van Rijk inclusief inwerkingtreding van deze maatregelen kan een nieuwe afweging gemaakt worden of en tot welk bedrag het noodzakelijk is dit fonds verder te funden.

Er wordt nu voorgesteld om voor de funding van het fonds de verwachte onbenutte middelen van de uitvoering energietoeslag in te zetten en deze middelen niet te laten vrij vallen aan het rekeningresultaat 2022. Als het fonds verder gevuld zal moeten worden dan zullen de middelen hiervoor onttrokken moeten worden aan de algemene reserve. Als dit aan de orde is komt er een nieuwe voorstel aan de raad.

4. Financiën Toelichting beschikbare middelen aanpak energiearmoede Het rijk heeft gemeenten extra middelen toegekend voor de aanpak van energiearmoede. Deze middelen worden ingezet voor de actielijnen 2 en 3. Het betreft een algemene een specifieke uitkering met verschillende “spelregels” voor de besteding. De middelen voor de energietoeslag lage inkomens zijn onderdeel van een algemene uitkering. Hiervoor geldt dus wel een zekere mate van beleidsvrijheid. De energietoeslag is een vorm van categoriale bijzondere bijstand waarbij bij de uitvoering de spelregels van de Participatiewet in acht genomen moeten worden. Omdat het een algemene uitkering is hoeven niet benutte middelen niet aan het rijk terug betaald worden en vallen dus vrij aan de gemeenten en zijn vrij besteedbaar. Om deze reden kan nu de keuze gemaakt worden om de verwachte niet benutte middelen energietoeslag in te zetten voor het maatwerkfonds problematische energierekening. De middelen voor het aanbrengen van energiebesparende maatregelen is een zogenaamde specifieke uitkering. Voor een specifieke uitkering geldt dat niet benutte middelen of niet op de juiste manier ingezette middelen terug betaald moeten worden aan het rijk. 3

Toezegging Minister voldoende middelen uitvoering energietoeslag Op 28 april 2022 heeft de Minister voor Armoedebeleid via een kamerbrief de garantie afgegeven dat gemeenten voldoende compensatie krijgen om de energietoeslag uit te voeren. Het beschikbare budget is verhoogd met € 179 miljoen, van € 679 miljoen naar € 854 miljoen. Het betreft een ongedeeld budget voor de uitkeringskosten en de uitvoeringskosten. Dit budget is via een algemene uitkering via de meicirculaire 2022 beschikbaar gesteld. In de kamerbrief van 7 juli wordt het richtbedrag van de eenmalige energietoeslag verhoogd van € 800 naar € 1.300. Via de septembercirculaire 2022 wordt er extra budget van € 550 miljoen beschikbaar gesteld aan gemeenten. Ook dit bedrag is bedoeld voor de uitkeringskosten en voor de uitvoeringskosten. De minister heeft gemeenten de garantie gegeven dat er voldoende middelen beschikbaar worden gesteld. Gelet op de urgentie van het probleem wordt gevraagd om vooruitlopend op het verschijnen van de septembercirculaire 2022 de nabetaling van € 500 te realiseren. Daarnaast worden gemeenten gevraagd de aanvraagtermijn voor de eenmalige energietoeslag open te zetten tot 1 januari 2023. Er wordt voorgesteld om gehoor te geven aan deze oproep.

Ondanks de toezegging van de minister van Armoedebeleid dat er voldoende middelen beschikbaar komen moet dit benoemd worden als financieel risico omdat (nog) niet bekend is hoeveel financiële middelen we via de septembercirculaire 2022 toegekend krijgen. Op basis van een inschatting van de CBS gegevens is de inschatting dat het financieel risico erg klein is en dat er voldoende middelen beschikbaar zijn om ook het maatwerkfonds direct te funden met een bedrag van € 350.000. Berekening verwachte uitgaven algemene uitkering energietoeslag lage inkomens Tot 1 juli zijn er 1.693 energietoeslagen toegekend van € 800. De kosten hiervan zijn:

1.354.000

Nabetaling 1.693 gezinnen met € 500 inclusief uitvoeringkosten

1.015.800

nieuwe aanvragen * € 1.300 inclusief uitvoeringkosten

526.400

Indicatie totale kosten uitbetaling en uitvoering energietoeslag

2.896.200

Beschikbare middelen meicirculaire 2022, incl. correctie

2.136.642

Indicatie verwachte middelen septembercirculaire 2022 550 miljoen : 845 miljoen x 100 = 64%

1.367.450

64% van € 2.136.642 = Totaal mei- en septembercirculaire 2022

3.504.092

Verwachte kosten uitvoering energietoeslag Baanbrekers

2.896.200

Verwachte onderbenutting / beschikbaar voor maatwerkfonds

607.892

Funding maatwerkfonds eerste tranche

350.000

Extra funding van het maatwerkfonds vindt plaats op basis van de definitieve afrekening uitvoering energietoeslag Baanbrekers in het eerste kwartaal van 2023. *Info CBS Armoede in kaart 2019 blijkt dat in Waalwijk 2.069 huishoudens wonen met een laag inkomen. Deze cijfers zijn gebruikt als richtlijn om in te schatten hoeveel nieuwe aanvragen we kunnen verwachten. Op basis van deze cijfers kan ingeschat worden dat in de tweede helft van 2022 maximaal 376 aanvragen kunnen verwachten. Inmiddels blijkt uit jurisprudentie dat ook studenten in bepaalde

4

situaties recht hebben op de energietoeslag. Studenten zijn daarom niet langer uitgesloten, maar op basis van de criteria is de verwachting dat het om een klein aantal studenten gaat. De minister heeft aangekondigd dat het includeren van deze groep gecompenseerd wordt en hiervoor zal dus ook nog een correctie plaatsvinden.

In de septembercirculaire 2022 wordt de definitieve hoogte van de middelen voor de verhoogde energietoeslag bekend. Deze circulaire is na Prinsjesdag beschikbaar. Daarom is bij dit raadsvoorstel geen begrotingswijziging opgenomen. De financiële gevolgen van dit raadsvoorstel worden meegenomen bij het najaarsbericht 2022 met de daarbij behorende begrotingswijziging.

5. Risico’s Er is een financieel risico omdat het definitieve bedrag van de mei- en de september circulaire 2022 nog niet bekend zijn. Het is nog niet bekend hoeveel huishoudens er daadwerkelijk in aanmerking komen voor de energietoeslag. Er is een inschatting gemaakt op basis van de gegevens van het CBS.

6. Participatie Er heeft geen participatie plaatsgevonden. Participatievorm: -

Wie en wanneer? -

7. Duurzaamheid Het actieplan energieaanpak gemeente Waalwijk 2022 – 2023 levert met name een bijdrage aan de sustainable development goal nummer 1 : geen armoede.

8. Fatale beslisdatum Dit raadsvoorstel moet met spoed behandeld worden omdat het onderwerp energiearmoede een urgent probleem is. Door de hoge en instabiele gasprijzen komen veel mensen nu in de financiële problemen en is het noodzakelijk om vooruitlopend op de inwerkingtreding van de landelijke maatregelen nu al maatwerk te kunnen leveren. Met dit actieplan willen we:  Vooruitlopend op de septembercirculaire de (verhoogde) energietoeslag versneld uit betalen.  Met het instellen van een lokaal maatwerkwerk problematische energietoeslag direct voorzien in het bieden van een maatwerk oplossing als er sprake van een urgente nood.

9. Vervolgstappen Actieplan energiearmoede gemeente Waalwijk 2022 – 2023 Actielijn 1 : communicatiecampagne: start oktober 2022 Actielijn 2: energietoeslag is reeds via Baanbrekers gestart en loopt tot 1 januari 2023 Actielijn 3: project Energiemaatje start 1 oktober 5

Actielijn 4: maatwerkfonds problematische energierekening start 1 oktober Evaluatie van: Actielijn 4: inzet maatwerkfonds problematische energierekening

Wie en wanneer? Monitoring en evaluatie eerste kwartaal 2023.

10. Bijlagen Actieplan aanpak Energiearmoede gemeente Waalwijk 2022 - 2023 HET COLLEGE VAN WAALWIJK de secretaris,

de burgemeester,

Michel Tromp

Sacha C.A.M. Ausems

Voorgeschiedenis: Beleidsplan schuldhulpverlening Gemeente Waalwijk 2021 – 2024 Belofte maakt Schuld vastgesteld in de raadsvergadering van 8 februari 2022: https://waalwijk.notubiz.nl/document/10954073/2/ RV+Beleidsplan+Schuldhulpverlening+Gemeente+Waalwijk+2021+-+2024

6

De raad van de gemeente Waalwijk; gezien het voorstel van het college van Waalwijk van

,

BESLUIT: 1. In stemmen met het Actieplan Energiearmoede gemeente Waalwijk 2022 en 2023. 2. Een maatwerkfonds problematische energierekening 2022 en 2023 in te stellen. 3. Het maatwerkfonds problematische energierekening beschikbaar stellen voor inwoners die a. onvoldoende een beroep kunnen doen op regelingen van het Rijk; a. te maken hebben met een problematische schuldensituatie ontstaan door een hoge energierekening en b. te maken hebben met een onbalans tussen inkomsten en uitgaven en geen mogelijkheden hebben om het inkomen te verbeteren en c. met een eenmalige bijdrage uit het maatwerkfonds de financiële situatie gestabiliseerd krijgen en of afsluiting van nutsvoorzieningen kunnen voorkomen. 4. De middelen voor de uitvoering en uitbetaling van de eenmalige energietoeslag lage inkomens, verkregen via de septembercirculaire 2022, bestemmen voor de uitvoering eenmalige uitkering lage inkomens via Baanbrekers. 5. Een bedrag van € 350.000 van de middelen genoemd onder punt 4 voor de jaren 2022 en 2023 beschikbaar stellen voor het maatwerkfonds problematische energierekening genoemd onder de punten 2 en 3. 6. Na de definitieve afrekening uitvoering energietoeslag van Baanbrekers het eventuele restant van de niet benutte middelen in 2023 niet laten vrij vallen aan het rekening resultaat 2022 en deze middelen toe te voegen aan het maatwerkfonds problematische energierekening.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 29 september 2022. DE RAAD VAN WAALWIJK de griffier,

de voorzitter,

Jeske Louer

Sacha C.A.M. Ausems

1