R5.9-21 Evaluatie en wijziging GR Baanbrekers

Raadsvoorstel Agendanr.: Dossier:

R5.9-21 2021-021565

Datum collegevergadering: Onderwerp:

20 april 2021 Evaluatie en wijziging GR Baanbrekers

0. Samenvatting De huidige Gemeenschappelijke Regeling Uitvoeringsorganisatie Baanbrekers (GR) dateert van januari 2013. In de regeling is opgenomen dat 5 jaar na dato de financiële verdeelsleutel geëvalueerd wordt. De evaluatie heeft inmiddels plaatsgevonden, in samenwerking met Baanbrekers en de Langstraatgemeenten. Dit heeft tot overeenstemming geleid over de voorliggende, geactualiseerde GR. In deze GR is gekozen voor een financieringswijze die gerelateerd is aan de diensten die Baanbrekers levert aan de deelnemende gemeenten. Daarmee is geborgd dat de nieuwe verdeelsleutel eerlijk, uitlegbaar en houdbaar is. Verder is de koppeling gemaakt met de inhoudelijke deelprogramma’s van Baanbrekers, waardoor de verdeelsleutel ook werkbaar is voor Baanbrekers. Voorgesteld wordt om de geactualiseerde GR ter vaststelling aan de gemeenteraad aan te bieden. Deze werkwijze is afgestemd en conform de werkwijze in de andere Langstraat gemeenten. Voor de inwerkingtreding van de geactualiseerde GR is unanimiteit vereist in deze besluitvorming. 1. Wat is de aanleiding? De huidige Gemeenschappelijke Regeling Uitvoeringsorganisatie Baanbrekers (GR) dateert van januari 2013. In artikel 36 van deze regeling staat dat er 5 jaar na dato sprake moet zijn van een evaluatie van de financiële verdeelsleutel, op basis van inwoneraantal.

Begin 2020 is daarop door het Dagelijks Bestuur (DB) van Baanbrekers besloten om niet alleen de verdeelsleutel, maar de hele GR te evalueren. Het DB en AB van Baanbrekers hebben respectievelijk op 26 februari 2021 en op 15 maart 2021 hun akkoord gegeven op de geactualiseerde GR. Deze geactualiseerde GR treft u aan in de bijlage en ligt ter besluitvorming voor bij de raden van de gemeenten Waalwijk, Loon op Zand en Heusden.

2. Wat willen bereiken en waarom? De uitvoering van de Participatiewet is via de GR aan Baanbrekers gedelegeerd. Met deze actualisering van de GR willen we ervoor zorgen dat de relatie tussen geleverde diensten en financiën versterkt wordt. Momenteel worden de Rijksbijdragen voor de uitvoering van de Participatiewet en het BUIG budget 1:1 overgeheveld naar Baanbrekers. Door Baanbrekers af te rekenen voor de diensten die ze uitvoeren, heeft het College meer sturing op het dienstenpakket. Bovendien kunnen we (evt aanvullende) diensten van Baanbrekers onafhankelijk van de andere Langstraatgemeenten inzetten. Hierdoor ontstaat meer flexibiliteit en mogelijk meer efficiëntie. Vanuit het oogpunt van Baanbrekers kan opgemerkt worden dat Baanbrekers door deze wijze van financieren niet langer afhankelijk is van de fluctuaties in de (rijks) BUIGbudgetten die het 1:1 overhevelen van de financiën met zich meebrengt. Met de herziene GR is Baanbrekers verzekerd van financiering die past bij de activiteiten. 1

3. Wat gaan we daarvoor doen? Na evaluatie ontstond de behoefte om over te gaan op een nieuwe verdeelsystematiek die meer samenhang heeft met de afrekening van de afgenomen diensten van iedere afzonderlijk Langstraatgemeente. Dit uiteraard met inachtneming van de werkbaarheid van de nieuwe verdeelsystematiek voor Baanbrekers. In de bijlage bij de geactualiseerde GR (uitvoeringskader verdeelsystematiek GR Baanbrekers) wordt gedetailleerd op de overeengekomen verdeelsleutel ingegaan. In het kort komt het op het volgende neer. 1. De deelprogramma’s 1 en 3 (Re-integratie & Participatie/Inkomensondersteuning) betreffen respectievelijk het begeleiden van uitkeringsgerechtigden naar de arbeidsmarkt en het verstrekken van een uitkering aan diegenen die daar recht op hebben. Voor deze deelprogramma’s is als basis voor de verdeling van de kosten de verhouding van het aantal uitkeringsgerechtigden voor de bijstand gekozen. Dit noemen we in de systematiek de verdeelsleutel Bijstand. Elke gemeente betaalt hierbij de directe lasten per uitkeringsgerechtigde 2. Deelprogramma 2 (Leerwerkstructuur) betreft de structuur die is opgezet om de voormalige Wet Sociale Werkvoorziening uit te kunnen voeren. Voor de verdeling van de kosten uit dit deelprogramma wordt de verdeelsleutel gebaseerd op de verdeling van de rijksmiddelen WSW. Dit noemen we in de systematiek de verdeelsleutel WSW. 3.

Deelprogramma 4 (Gemeentelijke bijdrage, overige baten en lasten/Overhead) is gekozen voor een gewogen, hybride verdeelsleutel. De baten en lasten zijn immers niet aan een specifiek inhoudelijk deelprogramma toe te wijzen. De hybride verdeelsleutel per gemeente is een gewogen combinatie van de verdeelsleutel Bijstand per gemeente en de verdeelsleutel WSW per gemeente.

Overige geëvalueerde punten Naast de financiële verdeelsleutel is tijdens de evaluatieperiode nog een aantal kwesties aan de orde geweest die in meerdere of mindere mate actualisering van de gemeenschappelijke regeling vergen. 1. Rol van het Sociaal Economisch Team (SET) Het SET heeft tot doel om te bekijken hoe het beleid/visie van de gemeenten aansluit bij de opdracht die Baanbrekers vanuit de raden van de gemeenten heeft ontvangen. Het is een afstemmingsoverleg van beleidsadviseurs Participatie van de drie gemeenten en Baanbrekers. Periodiek of ad hoc wordt het SET uitgebreid met de financiële of overige beleidsadviseurs. Er is geen aanleiding om de rol van het SET te formaliseren in de geactualiseerde GR. 2. Raadslid in Algemeen Bestuur (AB) Tijdens de evaluatie is de mogelijke onverenigbaarheid onder de loep genomen de huidige vorm, waarbij raadsleden zitting hebben in het AB van Baanbrekers. In het AB van 21 september 2020 is geconcludeerd dat het deelnemen aan het AB door raadsleden bijdraagt aan de betrokkenheid en vergroting van de sturingsmogelijkheid van de raden. Aanpassing van de gemeenschappelijke regeling is hiervoor dus niet noodzakelijk. 3. Stemrecht in DB Op basis van de huidige GR hebben alle leden van het DB een gelijk stemrecht.

Echter: de leden van het DB die aan een gemeenteraad verantwoording af moeten leggen (de drie wethouders van de Langstraat gemeenten) hebben een andere verantwoordelijkheid dan de externe leden van het DB. Daarom is een nuancering aangebracht in het 2

stemrecht binnen het DB. De externe leden behouden stemrecht. In geval van het staken van de stemmen, zijn de stemmen van de vaste leden (de wethouders) van het DB van doorslaggevende aard. De geactualiseerde GR is hierop aangepast. 4. Opgebouwde reserves en voorzieningen Baanbrekers heeft in de loop der tijd een aantal reserves en voorzieningen opgebouwd die op basis van de huidige financieringssystematiek tot stand zijn gekomen. Een eventuele verdeling daarvan op basis van de nieuwe systematiek doet geen recht aan de totstandkoming van deze reserves. Behoudens de voorgaande constatering is een besluit hierover op dit moment nog niet aan de orde. In een later stadium vergt dit echter wel een besluit van het DB waar alle partijen zich in kunnen vinden.

4. Beleidsvrijheid JA Er is sprake van beleidsvrijheid, binnen de kaders van de Participatiewet en de Wet Gemeenschappelijke Regelingen. Hierbij moet opgemerkt worden dat voor de inwerkingtreding van de geactualiseerde GR unanimiteit in de besluitvorming door de drie (Langstraat)gemeenteraden vereist is. 5. Wat zijn de financiële consequenties? De nieuwe systematiek gaat met terugwerkende kracht in vanaf 2021. Op basis van de begroting voor 2021 heeft Baanbrekers een berekening gemaakt van het vermoedelijke financieel effect voor 2021 voor de gemeenten op basis van de nieuwe systematiek. Uit die berekening blijkt dat met het hanteren van de voorgestelde verdeelsleutel de financiële bijdrage van de gemeente Waalwijk ongeveer gelijk blijft (€ -15.000). De gemeente Loon op Zand moet rekening houden met een toename van de financiële bijdrage van ongeveer € 255.000 en de gemeente Heusden mag op een verlaging van € 270.000 rekenen. Deze berekening betreft het jaar 2021. Meerjarig kan dit fluctueren door mogelijke wijzigingen in de toekomstige begrotingen van Baanbrekers. Om te voorkomen dat de gemeente Loon op Zand te abrupt met een forse kostenstijging wordt geconfronteerd, wordt voorgesteld om daarvoor een ingroeiregeling te hanteren.

Deze voorziet in een compensatie van het financiële verschil door Heusden aan Loon op Zand van 100% in 2021, 66% in 2022, 33% in 2023 en 0% vanaf 2024. De definitieve financiële gevolgen van de voorgestelde verdeelsleutel zullen via een begrotingswijziging door Baanbrekers ter besluitvorming worden voorgelegd. 6. Inspraak De evaluatie van de GR is begeleid door onderzoeksbureau Berenschot en gerapporteerd aan het DB. Op basis daarvan hebben gesprekken plaatsgevonden met het DB en de Langstraatgemeenten, waarna wijzigingen aangebracht zijn in de GR. Het DB en AB van Baanbrekers hebben respectievelijk op 26 februari 2021 en op 15 maart 2021 hun akkoord gegeven op de geactualiseerde GR.

7. Vervolgtraject besluitvorming (inclusief communicatietraject) De gewijzigde GR ligt in Q2 van 2021 ter vaststelling voor aan de gemeenteraden van Loon op Zand, Heusden en Waalwijk. Als de drie raden conform de voorstellen besluiten, zal Baanbrekers de gewijzigde GR publiceren, waarna deze in werking treedt. 8. Fatale beslisdatum NEE Er is geen fatale beslisdatum maar wel een aandachtspunt: het voorstel is om de herziene GR per 1 januari 2021 in te laten gaan. Aangezien de besluitvorming in de gemeenteraden op z’n vroegst in Q2 van 2021 plaats kan vinden, zal de verrekening met terugwerkende kracht gedaan worden. Deze opgave wordt lastiger naarmate de besluitvorming later in 2021 plaats vindt. 3

9. Bijlagen bij het voorstel Zie het RaadsInformatieSysteem (RIS) 10.Voorstel Wij stellen voor om akkoord te gaan met de 13e wijziging van de GR Baanbrekers.

HET COLLEGE VAN WAALWIJK de secretaris,

de burgemeester,

J.H. Lagendijk

drs. A. M. P. Kleijngeld

4

De raad van de gemeente Waalwijk; gezien het voorstel van het college van Waalwijk van 20 april 2021 , BESLUIT: Akkoord te gaan met de 13e wijziging van de GR Baanbrekers Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 27 mei 2021.

DE RAAD VAN WAALWIJK de griffier,

de voorzitter,

A.W.J.M. Cornelissen MMC

drs. A. M. P. Kleijngeld

1