nationaleombudsman.nl/system/files/bijlage/De toekomst van Burgerparticipatie %28Luc Verheij%29.pdf

BREAK-OUT SESSIE 2

De toekomst van Burgerparticipatie Kirchheiner Stichting Luc Verheij

Burgerparticipatie naar 2030 Congres Nationale ombudsman 31 oktober 2019

Luc Verhey Hoogleraar staats- en bestuursrecht (Kirchheiner-leerstoel) Lid Afd. Advisering Raad van State

Universiteit Leiden. Bij ons leer je de wereld kennen.

Burgerparticipatie: speelveld Vertrekpunt: representatieve democratie - kiesrecht: one man, one vote - vertegenwoordiging door parlementen: rijk, provincies, gemeenten - artikel 50 Grondwet: ‘de Staten-Generaal vertegenwoordigen het gehele Nederlandse volk’.

Universiteit Leiden. Bij ons leer je de wereld kennen.

Burgerparticipatie: wat is het? SCP: burger wil meer betrokkenheid bij beleid Hoe? Verschillende vormen

- geïnformeerd en geraadpleegd worden - advies (bv. burgerfora) - (mee)beslissen (bv. referenda) - overheidstaak overdragen aan burgers (‘doe-democratie’) Universiteit Leiden. Bij ons leer je de wereld kennen.

Burgerparticipatie: analyse Verschillende kritieken op bestaande situatie (Tonkens 2019) - Samenleving: te weinig vrijheid - Politiek: niet representatief - Bestuur: te weinig prestaties Kritieken vragen om verschillende reacties

Universiteit Leiden. Bij ons leer je de wereld kennen.

Samenleving: te weinig vrijheid Individuele autonomie: burger wil meer ruimte

Opties: - ‘doe-democratie’: taken uitbesteden - burgerinitiatieven Vragen: - wat is ‘overheidstaak’? - kwaliteit gewaarborgd? - vergroting ongelijkheid? Universiteit Leiden. Bij ons leer je de wereld kennen.

Politiek: niet representatief Legitimiteit: deel bevolking voelt zich niet vertegenwoordigd

Opties: - Referenda (ventielfunctie) - G1000’s, burgerpanels- en fora Vragen: - wat betekent ‘vertegenwoordiging’? - gaat het werken? input- en outputlegitimiteit? Universiteit Leiden. Bij ons leer je de wereld kennen.

Bestuur: te weinig prestaties Bestuur: onmachtig te presteren, levert niet. Burger moet helpen

Opties: - ‘doe-democratie’: zaken aan burgers overlaten - inspraak en advies: benutten kennis Vragen: - gaat het helpen? rolverdeling? - bevordering ongelijkheid? Universiteit Leiden. Bij ons leer je de wereld kennen.

Burgerparticipatie: valkuilen Mogelijke knelpunten - Spanning met representatieve democratie. Parlement/raad: ‘wij gaan erover’ - Verdere vergroting ongelijkheid. ‘Grote bekkendemocratie’? - Nieuwe teleurstellingen. Vergroting maatschappelijke onvrede?

Universiteit Leiden. Bij ons leer je de wereld kennen.

Participatie: randvoorwaarden Rapport NO: ‘Een goed begin is het halve werk’. Een onderzoek naar participatie bij infrastructurele rijksprojecten (10 okt 2019) Handvatten: - Geef als bestuur duidelijkheid over de kaders - Zorg voor een open houding en gedrag bij ambtenaren - Stel voldoende tijd en geld beschikbaar - Evalueer en pas geleerde lessen toe

Universiteit Leiden. Bij ons leer je de wereld kennen.

Toekomst: hoe naar 2030? Aandachtspunten voor de toekomst

- Functioneren representatieve democratie: verbinding, politiek leiderschap - Kwaliteit van de overheid: betere prestaties, zorgvuldigheid en behoorlijkheid optreden (burgerperspectief; incl. participatie) - Burgerschapsvorming: democratie is niet altijd je zin krijgen, oog hebben voor andere opvattingen, belangen en leefwijzen

Universiteit Leiden. Bij ons leer je de wereld kennen.

Stellingen Oefenstelling:

Het werken met stellingen is verreweg de beste manier voor participatie tijdens break-outsessies

Universiteit Leiden. Bij ons leer je de wereld kennen.

Stelling 1

Burgerparticipatie is geen goed idee: het levert te veel spanning op met de representatieve democratie.

Universiteit Leiden. Bij ons leer je de wereld kennen.

Stelling 2

Burgerparticipatie is geen doel maar een middel. Burgerparticipatie kan daarom alleen slagen als het bestuursorgaan vooraf bepaalt wat het ermee wil bereiken.

Universiteit Leiden. Bij ons leer je de wereld kennen.

Stelling 3

Burgerparticipatie mag niet leiden tot grotere ongelijkheid tussen burgers.

Universiteit Leiden. Bij ons leer je de wereld kennen.

Stelling 4

Burgerparticipatie is niet primair een democratie-vraagstuk maar eerst en vooral een kwestie van behoorlijk bestuur.

Universiteit Leiden. Bij ons leer je de wereld kennen.

Stelling 5

Als de overheid niet vooraf duidelijk maakt waarop burgers invloed kunnen uitoefenen en tot hoever die invloed reikt, kan burgerparticipatie ernstige schade toebrengen aan het gezag van de overheid.

Universiteit Leiden. Bij ons leer je de wereld kennen.