Memo Procedure wethoudersbenoeming

Datum:

10-6-2026

Aan wie:

Gemeenteraad Griffie

Behandeld door:

Memo

Procedure wethoudersbenoeming Aanleiding Op dinsdag 16 juni zullen tijdens een extra raadsvergadering de nieuwe wethouders worden geïnstalleerd. Om de installatie goed te laten verlopen en eventuele onduidelijkheden op te helderen, heeft de griffie dit memo opgesteld. Het installatieproces van een wethouder bestaat uit (i) zijn kandidaatstelling, (ii) de toets benoembaarheidsvereisten, (iii) een benoemingsbesluit, (iv) de aanvaarding van de benoeming en (v) het afleggen van de eed of de belofte. Hieronder worden de (juridische) kaders uiteengezet waarbinnen dat proces zich afspeelt. Gemeentewet Een wethouder wordt benoemd door de gemeenteraad.1 De stemming over zijn benoeming is altijd geheim.2 Hoewel de stemming geheim is, moet de vergadering waarin de benoeming van wethouders plaatsvindt (lees: de beraadslaging) in het openbaar worden gehouden.3 Naast het “benoemingsbesluit” moet de gemeenteraad ook een besluit over de tijdsbestedingsnorm van deze wethouders nemen.4 Tot slot kan – als die wens er is – de raad besluiten om het aantal wethouders dat zitting neemt in het college uit te breiden of in te korten.5 Volgens de wet moet een kandidaat-wethouder om benoemd te kunnen worden voldoen aan een aantal eisen.

Hij (i) bekleedt geen andere functies dan die verenigbaar met het wethoudersambt6, (ii) is ingezetene van de gemeente7 en (iii) beschikt over een Verklaring Omtrent Gedrag (VOG).8 Nadat een kandidaat-wethouder “benoembaar” is verklaard en zijn benoeming vervolgens met een absolute meerderheid van stemmen is aangenomen, zal hij zijn benoeming (al dan niet) eerst moeten aanvaarden.9 De aanvaarding van de benoeming moet binnen tien dagen geschieden, maar kan al direct mondeling en ter vergadering plaatsvinden. Indien deze persoon tevens raadslid is, wordt hij/zij op dat moment geacht ontslag te hebben genomen als lid van de raad.10 De benoemde wethouder kan zijn functies pas gaan uitoefenen nadat hij in een openbare raadsvergadering, in handen van de voorzitter, de eed of belofte heeft afgelegd.11

Artikel 35. Alle artikelen in de voetnoten verwijzen naar de Gemeentewet tenzij anders is aangegeven. Artikel 31. 3 Artikel 24, aanhef sub d. 4 Artikel 36, lid 4. 5 Waarbij altijd geldt dat het aantal niet minder is dan twee en niet meer dan twintig proces van het aantal raadsleden. Voor Waalwijk betekent dat niet meer dan 6 wethouders. Zie artikel 36. 6 Artikel 36b 7 Artikel 36a. Waarbij geldt dat de raad voor de duur van een jaar de wethouder hiervan ontheffing kan verlenen. 8 Artikel 36a lid 3. 9 Artikel 40. 10 Totdat de raad zijn/haar opvolger heeft toegelaten is deze persoon echter – bij uitzonder op de regel – zowel lid van de raad als van het college. 11 Artikel 41a. 1 2

Dit zijn de landelijke wettelijke kaders. De raad kan hier op bepaalde onderdelen in zijn Reglement van Orde nog verdere lokale inkleuring aan geven. Reglement van Orde De wet schrijft enkel voor dat over benoemingen “geheim” gestemd moet worden.12 Hoe dat concreet ingevuld wordt is vormvrij. Het gaat erom dat een stem niet te herleiden mag zijn tot één concrete persoon. In het Reglement van orde van de raad van Waalwijk 2024 is dit stemproces verder geconcretiseerd in artikel 32 (“Stemming over personen”). Daaruit volgt dat in Waalwijk een geheime stemming schriftelijk plaatsvindt, waarbij een stembriefje voorzien wordt van de naam van de persoon op wie het raadslid zijn stem wenst uit te brengen. U brengt dus geen stem “voor” of “tegen” een kandidaat uit.13 Deze systematiek is ook gehanteerd bij de wethoudersbenoeming in 2018 en 2022. De benoeming van een wethouder is een zogeheten “vrije stemming”. Dat betekent dat de keuze van de raad niet door een formele voordracht van een ander orgaan is beperkt tot een concreet aantal kandidaten. De coalitiefracties stellen aan de raad enkel een aantal kandidaat-wethouders voor. Niets meer en niets minder. De raad is vrij om een andere persoon te benoemen.

Het is precies om deze reden dat een raadslid dat tevens kandidaat-wethouder is kan meestemmen over zijn mogelijk eigen benoeming.14 Let wel: de wet schrijft voor dat een persoon, om tot wethouder benoemd te kunnen worden, moet beschikken over een VOG. Mocht u voornemens zijn om met een andere kandidaat te komen dan die voorgesteld door de coalitiefracties, meldt dit dan zo snel mogelijk bij de griffier. In Waalwijk worden de kandidaat-wethouders op de benoembaarheidsvereisten getoetst door de commissie Geloofsbrieven.15 Na in een besloten vergadering bijeen te zijn geweest brengt deze commissie advies uit aan de gemeenteraad: kandidaat-wethouder X is benoembaar of niet-benoembaar. De commissie doet géén uitspraak over de politieke wenselijkheid van deze kandidaat. Zij focust enkel op de wettelijke vereisten. Voordat er tot stemming wordt overgegaan krijgen de kandidaat-wethouders de kans om zich aan de raad te presenteren en hun kandidatuur toe te lichten. Ook kunnen raadsleden vragen stellen. De raad zal worden voorgesteld om de stemmingen voor de benoemingen te combineren op één stembriefje.16 Op die manier hoeft niet voor iedere benoeming apart schriftelijk gestemd en geteld te worden. De telling vindt plaats door een stemcommissie, bestaande uit twee raadsleden aangewezen door de voorzitter.

Artikel 31. Een raadslid dat bedenkingen heeft bij een kandidaat-wethouder kan dit onder deze stemsystematiek op twee manieren laten blijken: (i) hij brengt een tegenkandidaat in of (ii) hij stemt “blanco”. Dat laatste heeft wel tot gevolg dat zijn stem ongeldig is en dus niet meetelt. 14 Dat wil zeggen: artikel 28, lid 4 is niet van toepassing. 15 Artikel 7 RvO 16 De raad kan hiermee instemmen op grond van artikel 32, lid 5 aanhef sub c RvO. Een ingevuld (gecombineerd) stembriefje wordt dan niet ongeldig verklaard omdat er meerdere namen op staan. 12 13

Vervolg Op 9 juni presenteren de coalitiepartijen hun bestuursakkoord. Op 10 juni presenteren de coalitiepartijen de kandidaten die zij via hun fracties op 16 juni ter benoeming aan de raad voorstellen. Op 16 juni kan de raad vragen stellen over het bestuursakkoord en zullen de nieuwe wethouders worden benoemd. Op 2 juli is er een inspreekavond met betrekking tot het bestuursakkoord. Op 9 juli neemt de raad een besluit over het bestuursakkoord.