GEWIJZIGD RV Beleidsplan Openbare verlichting 2025-2029

Raadsvoorstel Dossier:

6450

Datum collegevergadering: Onderwerp:

30 september 2025 Beleidsplan Openbare verlichting 2025-2029.

0. Adviespunten/beslispunten 1. Het “Beleidsplan Openbare verlichting 2025-2029” vast te stellen; 2. De uitwerking van “Scenario 2: Volledig LED in 2028” vast te stellen; 3. Voor de periode 2026-2029 kredieten ter beschikking te stellen van in totaal € 2.574.800 t.b.v. het vervangen van masten en armaturen. 4. Begrotingswijzing 2025022 vast te stellen.

1. Aanleiding? In 2020 heeft de gemeenteraad het beleidsplan Openbare Verlichting voor de periode 20192023 vastgesteld. https://www.waalwijk.nl/_flysystem/media/Keuzenotitie_beleidsplan_20192023%20Openbare%20verlichting.pdf

Nu deze termijn verstreken is werd het tijd om het beleidsplan te herzien. Het vorige beleidsplan is als uitgangspunt genomen bij de totstandkoming van dit beleidsplan. Het belangrijkste doel in dit beleidsplan is: Het realiseren en in stand houden van een duurzame en betrouwbare openbare verlichting, waarbij de burger zich veilig voelt in het openbaar gebied. Hiervoor moeten we blijven investeren en meewerken aan de ontwikkeling en toepassing van een duurzame betrouwbare openbare verlichting, op tijdstippen dat het nodig is. Hierbij wordt de benodigde verlichtingskwaliteit gerealiseerd en beheerd tegen economische en maatschappelijk verantwoorde kosten. Scenario 2 leent zich hier het beste voor. We gaan versneld over naar volledig LED. In de Kadernota 2026 is in beginsel een PM post opgenomen die later nader gespecificeerd is. Scenario 2 is hiervoor als voorkeursscenario voorgesteld. Jongere armaturen zullen hierbij wel vroegtijdig afgeschreven/vervangen worden. Door een productieverbod op de conventionele PL lampen per februari 2023, zullen we versneld over moeten stappen op LED verlichting. Naar verwachting zal er eenzelfde productieverbod op overige conventionele verlichting in 2027 ingaan. Daarnaast willen we de afspraken nakomen die gemaakt zijn in het Energieakkoord 2013: 50% energiebesparing bij openbare verlichting in 2030 t.o.v. 2013.

Uitvoering van scenario 2 leidt tot een besparing in 2030 van minimaal 57% t.o.v. 2013. Tevens heeft het Kabinet een duidelijke koers uitgezet: Alle openbare verlichting in Nederland moet uiterlijk in 2028 zijn vervangen door ledverlichting. Dit is vastgelegd in de Kabinetsaanpak Klimaatbeleid. https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2025/04/16/voortgang-motiekroger-en-thijssen-inzake-ledverlichting Ook de decoratieve verlichting van de “Wet Blue”-route is opgenomen in dit beleidsplan.

2. Wat willen we bereiken? Het realiseren en in stand houden van een duurzame en betrouwbare openbare verlichting, waarbij de burger zich veilig voelt in het openbaar gebied. Hierdoor moeten we blijven investeren en meewerken aan de ontwikkeling en toepassing van een duurzame betrouwbare openbare verlichting, op tijdstippen dat het nodig is. Hierbij wordt de benodigde verlichtingskwaliteit gerealiseerd en beheerd tegen economische en maatschappelijk verantwoorde kosten. Door een productieverbod op de conventionele PL lampen per februari 2023, zullen we versneld over moeten stappen op LED verlichting. Naar 1

verwachting zal er eenzelfde productieverbod op overige conventionele verlichting in 2027 ingaan. Daarnaast willen we de afspraken nakomen die gemaakt zijn in het Energieakkoord 2013: 50% energiebesparing bij openbare verlichting in 2030 t.o.v. 2013. LED verbruikt minder energie, wat uiteindelijk ook ten goede komt op de capaciteit van het, inmiddels overvolle, elektriciteitsnet. Ook de decoratieve verlichting van de “Wet Blue”-route is opgenomen in dit beleidsplan.

3. Argumenten/Overwegingen Updaten beleidsplan naar nieuwe versie 2025-2029. Het oude beleidsplan 2019-2023 is verouderd en het geüpdatet dient opnieuw vastgesteld te worden. Indien het nieuwe beleidsplan niet wordt vastgesteld halen we de doelen die beoogd zijn in het Energieakkoord voor 2030 niet. Het Kabinet heeft een duidelijke koers uitgezet: Alle openbare verlichting in Nederland moet uiterlijk in 2028 zijn vervangen door ledverlichting. Dit is vastgelegd in de Kabinetsaanpak Klimaatbeleid.

Alle openbare verlichting verLED in 2028. LED verlichting is minder storingsgevoelig dan conventionele verlichting. Minder lampuitval = minder storingen -> Positieve invloed op sociale veiligheid en verkeersveiligheid. Daarnaast heeft het Kabinet een duidelijke koers uitgezet: Alle openbare verlichting in Nederland moet uiterlijk in 2028 zijn vervangen door ledverlichting. Dit is vastgelegd in de Kabinetsaanpak Klimaatbeleid. Dimbare LEDverlichting is duurzamer. Dit geeft een maximale besparing op het energieverbruik, waarmee de doelstellingen uit het Energieakkoord 2013 ruim behaald worden. (Op dit moment staan we op een besparing van 40.15% t.o.v. het verbruik in 2013.) Daarnaast zal het aantal storingen teruglopen waarbij het transport en vervoer van monteurs ter zijner tijd ook zal verminderen. Uitvoering van scenario 2 zal leiden tot een besparing van minimaal 57% t.o.v. 2013. De algemene verlichtingskwaliteit gaat erop vooruit. Dimbare LED verlichting wordt zodanig op het openbare verlichtingsnet aangesloten dat deze de gehele nacht blijft branden. De oude conventionele verlichting werd vaak gedeeltelijk aangesloten op de “avond”. Waardoor deze verlichting in de nacht geheel uit was. Door de nieuwe dimbare LED verlichting de gehele nacht te laten branden, al dan niet in gedimde stand, komt dit de gelijkmatigheid ten goede.

De inwoners zullen verbetering van leefbaarheid en veiligheid in de openbare ruimte ervaren. Decoratieve verlichting van de “Wet Blue” route wordt toegevoegd aan beheerpakket openbare verlichting. Onderhouds- en beheerkosten van de decoratieve verlichting van de “Wet Blue” route worden separaat opgenomen in de onderhoudsbudgetten voor de komende jaren.

4. Financiën Voorgesteld wordt om scenario 2 tot uitvoering te brengen, dit scenario laat het volgende financiële beeld zien:

2

Scenario 2 Totaal Investeringen Aantal masten achterstand Aantal masten obv leeftijd Totaal aantal masten Totale uitval n.a.v. metingen Investering masten Aantal conventionele armaturen Aantal retrofit LED armaturen Aantal LED armaturen Totaal aantal armaturen Investering armaturen

€

€

2025 607.800 678 59 737 74 66.800 1.165 1 1.166 541.000

Exploitatiekosten Beheer- en Onderhoudskosten Beheerkosten Storingen en schade Incidentele werkopdrachten Periodiek schilderen Reinigen masten en armaturen Overige kosten Instandhouding IV-schap Inspecties Stabiliteitsmetingen Onderhoud Wet Blue Energie- en netbeheerkosten Energiekosten Energiebelasting Netbeheerkosten Enexis

€ € € € € € € € € € € € € € € €

800.000 177.000 40.000 75.000 8.000 49.000 5.000 62.500 5.000 5.000 7.500 45.000 560.500 352.500 67.000 141.000

€

Energiebesparing t.o.v. 2013

€

2026 649.900 678 127 805 80 71.900 1.233 13 1.246 578.000

€ € € € € € € € € € € € € € € €

770.500 176.500 40.000 75.000 7.500 49.000 5.000 62.500 5.000 5.000 7.500 45.000 531.500 328.000 62.500 141.000

€

€

40%

44%

€

2027 682.500 678 92 770 77 70.500 1.263 56 1.319 612.000

€ € € € € € € € € € € € € € € €

738.500 175.000 40.000 74.500 6.500 49.000 5.000 62.500 5.000 5.000 7.500 45.000 501.000 302.500 57.500 141.000

€

€

48%

€

2028 634.600 676 245 923 92 81.600 1.190 1 1.191 553.000

€ € € € € € € € € € € € € € € €

706.500 174.000 40.000 74.500 5.500 49.000 5.000 62.500 5.000 5.000 7.500 45.000 470.000 276.000 53.000 141.000

€

€

€

2029 20.500 74 74 7 5.500 14 19 33 15.000

€ € € € € € € € € € € € € € € €

676.500 173.500 40.000 74.500 5.000 49.000 5.000 62.500 5.000 5.000 7.500 45.000 440.500 251.000 48.500 141.000

€

€

53%

57%

Investeringskosten: Voorgesteld wordt om kredieten voor een totaal bedrag van € 2.574.800 ter beschikking te stellen voor de periode 2026-2029. Cf. de nota waarderings- en afschrijvingsbeleid worden aluminium masten in 25 jaar afgeschreven, stalen masten in 40 jaar en armaturen over een periode van 20 jaar. Daarnaast zijn de investeringsbedragen als volgt: 2026 2027 2028 2029 2030 Investering masten 66.800

71.900

70.500

81.600

5.500

541.000

578.000

612.000

553.000

15.000

607.800

649.900

682.500

634.600

20.500

Investering armaturen Totaal

De geplande investering voor 2030 valt cf. de nota waarderings- en afschrijvingsbeleid onder de minimale afschafwaarde om als investering aangemerkt en geactiveerd te worden. Deze last zal als in één keer als last in de exploitatie worden verantwoord. Dit leidt tot de volgende kapitaallasten: 31-1231-122026 2027 Masten aluminium 1.754 Masten staal 1.253 Armaturen 33.813 Totale kapitaallasten 36.819

31-122028

31-122029

31-122030

3.624

5.440

7.530

2.590

3.890

5.388

69.599

107.150

139.381

75.814

116.481

152.298

Afschrijvingstermijn 25 jaar 40 jaar 20 jaar

In de Kadernota 2026 is in beginsel een PM post opgenomen die later nader gespecificeerd is. Scenario 2 is hiervoor als voorkeursscenario voorgesteld.

3

O.b.v. vaststelling van de Begroting 2026 (d.d. 6 november 2025) zullen de kapitaallasten behorende bij scenario 2 opgenomen worden in de meerjarenbegroting. Mocht de raad het scenario aanpassen of dit besluit niet akkoord bevinden, passen we daar de begroting in het eerstvolgende financiële bijstelmoment op aan. In de begroting is deels rekening gehouden met de vervanging van de bestaande armaturen, deze kredieten zullen bij de jaarrekening 2025 afgesloten worden. Het beschikbare restant van deze kredieten (peildatum 10 september jl.) is in totaal € 485.000, de komende periode worden echter nog kosten verwacht waardoor het berekenen van de vrijval van kapitaallasten vooralsnog te voorbarig is. In het Voorjaarsbericht 2026 zal een nacalculatie plaatsvinden. Alle conventionele armaturen worden in de periode 2025 tot en met 2028 vervangen, zodat vanaf 2029 het volledige areaal voorzien is van energiezuinige LED verlichting. De overige armaturen worden op basis van leeftijd (afschrijvingstermijn) vervangen. De huidige armaturen zijn in de periode 2007 – 2017 voor een investeringsbedrag van 1,2 miljoen geplaatst. De totale investering is reeds geactiveerd. De boekwaarde aan het eind van 2028 is € 686.646, waarvan het aandeel conventionele armaturen 31,31% is. In 2028 zullen we eenmalig € 214.989 afwaarderen en dit dekken uit de algemene reserve.

Exploitatiekosten: (deze maken geen onderdeel uit van dit besluit. Na vaststelling van het beleidsplan zal er een onderhouds-, beheer- en vervangingsplan aangeboden aan het college) De benoemde energie- en netbeheerkosten zijn vergelijkbaar met de huidige begrootte kosten. Hieraan zal dus niks wijzigen. De kosten voor energie vallen in werkelijkheid lager uit dan men begroot heeft in het beleidsplan (kolom “Scenario 2 “op pagina 18 en de tabel hierboven.). De (externe) steller van het plan heeft gekozen om de prijzen van 2023 aan te houden en de netbeheerderskosten op 2024. De laatste jaren is gebleken dat de energiekosten sterk reageren op diverse gebeurtenissen in de wereld. Navraag bij onze collega van energie-inkoop leert dat de werkelijke kosten lager uit zullen vallen en ook binnen de huidige begroting voor energiekosten vallen. Hoewel de netwerkkosten in 2025 sterk gestegen zijn, hebben we binnen onze gemeente gunstigere leveringskosten kunnen bedingen bij de energieleverancier. Hierdoor zullen de verwachtte energiekosten voor openbare verlichting in 2025 rond de €400.000,- uitkomen. Dit bedrag is opgenomen in de huidige begroting

5. Risico’s Hoewel het beleidsplan in 2025 vastgesteld wordt, zullen we pas in 2026 aan gaan vangen met de geplande vervangingen. Hierdoor is het mogelijk dat er 1 jaar uitloop zit en we pas in 2029 de laatste grote vervangingsronde uit kunnen voeren. Om een kloppend beleidsplan, met financiële consequenties, op te kunnen stellen was in eerste instantie te weinig data bekend. Hiervoor is eerst een inhaalslag gemaakt t.b.v. het aanvullen van de juiste areaaldata. Hierdoor heeft het tot stand komen van dit nieuwe plan langer op zich laten wachten. LED kan als “slechter” ervaren worden door inwoners. Doordat LED verlichting het licht gerichter verspreid, is er minder strooilicht. Dit kan in eerste instantie ervaren worden als slechtere verlichting. Ervaring leert dat men na een gewenningsperiode over het algemeen toch tevreden blijkt te zijn. Storingen kunnen complexer zijn dan bij conventionele verlichting. Bij een storing aan een LED armatuur kan het oplossen complexer zijn. In veel gevallen zal de driver (transformator) als eerste defect kunnen gaan. Deze zijn snel beschikbaar en gemakkelijk te vervangen. Uitval van LED’s kan helaas niet altijd meteen opgelost worden, 4

waardoor het armatuur verwijderd moet worden en teruggestuurd moet worden naar de fabrikant. Zowel Gemeente Waalwijk, als de onderhoudsaannemer, heeft zelf tijdelijke armaturen beschikbaar. Retrofit Led is niet dimbaar. Retrofit LED lampen ter vervanging van de huidige PL lampen zijn niet dimbaar, waardoor er geen extra voordeel is door een dimregime. Het toepassen van retrofit LED lampen geeft dan wel een theoretische besparing van 50% op de conventionele PL verlichting, maar omdat de lamp niet dimbaar is vervalt het voordeel van een dimregime, waardoor de besparing uitkomt op ongeveer 20%. Hierop scoort scenario 2 (volledig LED) beter dan scenario 3 (volledig Led + retrofit). Uitvoering van scenario 2 levert uiteindelijk de grootste energiebesparing op. Besparing bij omschakeling van “avond“ naar “nacht” is minder. Een avondbrander brand ongeveer 2800 uur per jaar. Een nachtbrander brand ongeveer 4100 uur per jaar. Bij vervanging naar LED is de besparing gemiddeld 50%. Vervanging naar LED, volgens scenario 2, met dimregime betekent een omschakeling van “avond” naar “nacht”, wat betekent dat de lamp langer gaat branden. De gelijkmatigheid wordt hiermee hoger, wat door de gebruikers van de openbare ruimte als veiliger ervaren wordt. Eigendom en beheer van de bestaande “Wet Blue” route is onduidelijk.

Beheer en onderhoud van Wet Blue ligt niet alleen bij de gemeente, maar ook bij deelnemende ondernemers. Wanneer Wet Blue verlichting is aangesloten op een pand van een ondernemer, zal beheer en onderhoud bij deze ondernemer liggen. Met mogelijk nieuwe deelnemers aan de Wet Blue Route zullen we samen kijken wat de mogelijkheden zijn bij deelname. Daarnaast maken we aanvullende afspraken o.a. ten aanzien van beheer en onderhoud.

6. Participatie In de Raamovereenkomst “Onderhoud en vervanging openbare verlichting” (momenteel in voorbereiding) worden verlichtingsarmaturen functioneel aanbesteed. Dit wil zeggen dat aannemers en leveranciers in mogen schrijven met armaturen die voldoen aan de functionele en technische eisen die wij stellen in de uitvraag. Hierdoor is het niet mogelijk om bewoners de vrije keus te geven. Bij IUP projecten vindt wel participatie plaats.

7. Bijdrage aan de Duurzame Ontwikkelingsdoelen (SDG’s) SDG 7: Betaalbare en Duurzame Energie Door over te stappen naar LEDverlichting kan de gemeente aanzienlijk besparen op energieverbruik en energiekosten. Door het gebruik van statisch en dynamisch dimmen, waar mogelijk, zorgt de gemeente aanzienlijk voor verdere verduurzaming. SDG 11: Duurzame Steden en Gemeenschappen Openbare verlichting speelt een essentiële rol in het creëren van inclusieve, veilige en duurzame wijken. Door de openbare verlichting goed in te richten draagt dit bij aan de veiligheid van de bewoners. Door het gebruik van de beschikbare technieken kan lichtvervuiling en lichthinder worden beperkt. SDG 12: Verantwoorde consumptie en Productie De gemeente Waalwijk heeft een focus op verantwoorde productie, en dit word ook meegenomen in het beheer van de openbare verlichting. Door toe te passen materialen zorgvuldig te kiezen en duurzaam om te gaan met materialen verlengt de gemeente de levensduur en minimaliseert hierbij de vervangingskosten. Dit doet zij bijvoorbeeld door het toepassen van retrofit oplossingen en het structureel meten van stabiliteit van lichtmasten ten behoeve van het verlengen van de levensduur. SDG 13: Klimaatactie 5

Door de energie-efficiëntie van de openbare verlichting te verhogen door de toepassing van LEDverlichting en statisch en dynamisch dimmen verlaagt de gemeente Waalwijk hiermee haar energie uitstoot. SDG 9: Industrie, innovatie en infrastructuur Door goed na te denken over de implementatie van slimme verlichting kan de gemeente Waalwijk in de toekomst informatie verzamelen over het gebruik, onderhoud en energieverbruik van de openbare verlichting. Dit maakt het mogelijk om innovatief en efficiënt beheer te voeren SDG 15: Leven op het land Door natuurvriendelijke verlichting toe te passen in een aangepaste lichtkleur en progressievere dimregimes kan de gemeente Waalwijk de impact van de openbare verlichting rondom natuurgebieden beperken. Hiermee komt er minder druk op de biodiversiteit.

8. Fatale beslisdatum Er is geen fatale beslisdatum. Maar het nemen van een richting is nodig in verband met noodzaak tot vervangen.

9. Vervolgstappen Nadat, bij voorkeur, scenario 2 is vastgesteld door de raad, zal er meteen aangevangen worden met het uitzetten van een nieuwe aanbesteding “Onderhoud en vervanging openbare verlichting”. Na gunning kan dan een beheer- en vervangingsplan opgesteld worden en zal gestart worden met het vervangen van masten en armaturen. Planning is om het nieuwe onderhouds- en vervangingsbestek zo snel mogelijk in te laten gaan. Daarnaast houden we jaarlijks het energieverbruik in de gaten en bekijken we of we de doelstellingen uit het Energieakkoord 2013 gaan behalen.

Evaluatie van: Doelstellingen Energieakkoord

Wie en wanneer? We gaan ons energiegebruik monitoren in onze Jaarrekening.

10. Bijlagen Bijlage 1: Beleidsplan Openbare verlichting 2025-2029 Bijlage 2: Begrotingswijziging 2025022

HET COLLEGE VAN WAALWIJK de secretaris,

de burgemeester,

Michel Tromp

Sacha Ausems

Voorgeschiedenis: •

Keuzenotitie beleidsplan 2019-2023. https://www.waalwijk.nl/_flysystem/media/Keuzenotitie_beleidsplan_20192023%20Openbare%20verlichting.pdf 6

De raad van de gemeente Waalwijk; gezien het voorstel van het college van Waalwijk van 30 september 2025,

BESLUIT: 1. Het “Beleidsplan Openbare verlichting 2025-2029” vast te stellen; 2. De uitwerking van “Scenario 2: Volledig LED in 2028” vast te stellen; 3. Voor de periode 2026-2029 kredieten ter beschikking te stellen van in totaal € 2.574.800 t.b.v. het vervangen van masten en armaturen en de te vervangen masten er armaturen in 2028 eenmalig voor € 214.989 af te waarderen en te dekken uit de algemene reserve. 4. Begrotingswijzing 2025022 vast te stellen.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 13 november 2025. DE RAAD VAN WAALWIJK de griffier,

de voorzitter,

Jeroen Deneer

Sacha Ausems

1