Eindrapport vuurwerkdebat gemeente Waalwijk

Vuurwerk

Afknallen of vasthouden? Een maatschappelijk debat over vuurwerk in de gemeente Waalwijk. September 2023 t/m maart 2024.

Het eindrapport

1

Inhoudsopgave Inleiding

pagina 1

Aanleiding

pagina 2

De aanpak

pagina 5

Fase 2 Op onderzoek uit!

pagina 9

Fase 2 Tien type inwoners

pagina 15

Fase 3 Het genuanceerde gesprek

pagina 19

Fase 4 De vuurpeiling

pagina 23

Fase 4 De voornemens - ons advies voor vervolg

pagina 29

Wat hebben we nog meer?

pagina 31

Voorbeelden praatplaat & beslisboom

pagina 32

In gesprek met jongeren. Een voorbeeld voor vervolg

pagina 34

Inleiding Van september 2023 tot en met maart 2024 is Buurtbinders actief geweest in de gemeente Waalwijk om het debat over vuurwerk te starten. Inwoners werden op diverse manieren uitgenodigd hun perspectieven te delen en uitgedaagd zich te verplaatsen in het perspectief van andere inwoners. De belangrijkste conclusie: het thema vuurwerk leeft. Met dit maatschappelijke debat is een zaadje geplant en de voelsprieten staan uit. In dit rapport lees en zie je terug wat de opbrengst is geweest van de inzet de afgelopen maanden en worden er drie scenario’s gepresenteerd voor een vervolg. Want wie start met een maatschappelijk debat, heeft de verantwoordelijkheid om hier een vervolg aan te geven. Veel leesplezier.

1

Aanleiding De gemeente Waalwijk constateert dat er elk jaar tijdens de jaarwisseling veel vuurwerkslachtoffers zijn, veel overlast wordt ervaren en voor een groot bedrag vuurwerkschade wordt aangebracht. Bij de politie komen er per jaar zo’n 70 meldingen binnen en de gemeente draait op voor ongeveer €15.000 aan schade. Wat vinden inwoners; hoort het erbij of is het onaanvaardbaar? Buurtbinders is gevraagd om het maatschappelijk debat hierover te starten met de inwoners van de gemeente Waalwijk. Er hoeft geen besluit te volgen, het wel of niet invoeren van een verbod is niet het uitgangspunt. Wel wil de gemeente meer zicht op hoe het vraagstuk leeft in de gemeenschap.  

2

Klappen Knallen Ontploffen Vuren Klapperen Exploderen Uitbarsten Schieten 3

Doelen Inzicht in hoe inwoners kijken naar en welke sentimenten er zijn over vuurwerk en de jaarwisseling Inwoners kennen verschillende perspectieven over hoe je naar vuurwerk/jaarwisseling kan kijken Zicht op een vervolg en alternatieve vormen tijdens de jaarwisseling die kunnen rekenen op draagvlak Van september 2023 tot en met maart 2024 is Buurtbinders actief geweest in de gemeente; online, op straat, aan tafel en achter de schermen.  

4

De aanpak Onze missie is dicht bij de inwoners van Waalwijk te bewegen; luisteren, horen, zien en aanvoelen. Wat zegt men tussen de regels door? Wat voor sentiment ligt er achter een reactie of antwoord? Het is een fijngevoelige taak die vraagt om een luchtige doch stabiele aanpak.

5

Fase 1 Verkenning De aanpak is bepaald op basis van onze expertise en een verkenning in de gemeente en het onderwerp.

Fase 2 Op onderzoek uit! We hoorden eerst verhalen. Wat betekent vuurwerk? Wat roept het op? Welke sentimenten leven er? Zonder oordeel, zonder agenda. We waren nieuwsgierig naar alle perspectieven

Fase 3 Het genuanceerde gesprek Alle perspectieven zetten we in het licht. Inwoners leerden verhalen en ervaringen kennen en werden uitgenodigd zich te verplaatsen in de mening van een ander. Vanuit de overtuiging dat dit bijdraagt aan meer begrip voor elkaar en het dilemma van de gemeente.

Fase 4 De beste wensen Na de jaarwisseling nog een laatste peiling over hoe de jaarwisseling en het debat zijn beleefd, zo is de cirkel rond. We adviseren over het vervolg van het vuurwerkdebat én eventuele nieuwe thema’s. In iedere fase is gebruik gemaakt van verschillende communicatievormen; digitaal en fysiek. We maakten gebruik van de bekende communicatiekanalen van de gemeente, maar ook www.waalwijk.nl/vuurwerk en vuurwerk@waalwijk.nl kwamen in de lucht

6

7

Met humor een maatschappelijk debat voeren, kan dat?

Ja en graag! We zijn ervan overtuigd dat wanneer we op een luchtige, opgewekte en vrolijke toon een wat beladen thema aansnijden we andere antwoorden dan wel zienswijze terug krijgen. We willen bewegen, het brein openen. In ontspannen gemoedstoestand komen we daar dichtbij. De toon – feiten versus sentiment In de gehele aanpak krijgen zowel feitelijke gegevens als sentimentele argumenten aandacht. Wanneer feiten de boventoon voeren zijn er tal van argumenten waarom we zouden moeten stoppen met het afsteken van vuurwerk. Denk bijvoorbeeld aan de kosten door vandalisme, luchtvervuiling en de druk op de zorg. De spanning in het vuurwerkdebat komt juist met name voort uit de sentimenten die verbonden zijn aan vuurwerk. Denk aan traditie, verbondenheid, plezier, betutteling. We combineren tijdens de campagne de toon: verhalen, ervaringen, gevoelens afgewisseld met experts over de feiten en kennis over de gevolgen van de feestelijke traditie. Pas dan kun je alle perspectieven omarmen.

8

Fase 2

Op onderzoek uit! Hoe vieren inwoners van de gemeente Waalwijk de jaarwisseling? En welke rol speelt vuurwerk hierbij?

We zijn online en offline op onderzoek uitgegaan. Het doel van de online vragenlijst en de gesprekken op straat was tweeledig; namelijk het verzamelen van verhalen en perspectieven vanuit de overtuiging dat je pas een goed gesprek met elkaar kunt voeren wanneer je weet wat anderen vinden. Het andere doel was direct een gesprek op gang brengen door posters door de gemeente te verspreiden, door zichtbaar te zijn op sociale media en door prikkelende vragen op straat en in de vragenlijst te stellen. We zijn er! Vier verschillende posters hingen verspreid door de hele gemeente. Je kon ons tegen komen langs de weg op de zogenaamde driehoeksborden, bij het zwembad of in een van de sporthallen, in de wijkcentra, op scholen of in de bibliotheek. Op straat zijn we diverse keren op pad geweest als het razende rotje. Het razende rotje is de reporter op de weekmarkten en in het centrum die samen met een cameraman op zoek gaat naar verhalen. De reporter en de cameraman brachten reuring, het gesprek, en maakten een film voor de volgende fase en voor de toekomst. Het razende rotje sprak met voor- en tegenstanders. Het filmpje is te bekijken via: https://www.youtube.com/watch?v=cK3hlAklLoA

9

De respons: We stonden op 16 verschillende locaties We spraken naar schatting met 350 mensen - jong én oud, voor én tegen -   op straat en tijdens verdiepende gesprekken met diverse stakeholders of specifieke doelgroepen. Online ontvingen wij 1184 reacties op de vragenlijst In dit rapport geven we, passend bij de opgave, een korte beschrijving van de belangrijkste resultaten uit de online vragenlijst, aangevuld en genuanceerd met relevante fragmenten uit de verdiepende gesprekken en gesprekken op straat. Het aantal reacties online en de gesprekken op straat toonden aan: het thema vuurwerk leeft. Een poster langs de weg of de start van een gesprek; vuurwerk roept direct veel sentiment op. Zowel bij liefhebbers van deze feestdag met vuurwerk als bij bezorgde mensen, met name vanwege de ervaren overlast en de kosten

Locaties: WASPIK

De drie weekmarkten De bibliotheek in Waalwijk

A

E

NG

De Tavenu

L

L R SP PE A C

Vier verschillende wijkcentra:​ Bloemenoord, Zanddonk, Ziedewinde en D’n Bolder Een hondenuitlaatveldje Een straat die bekend staat vanwege het vele vuurwerk

W

IJ

K

Een supermarkt

W

A

A

L

A59

10

11

De jaarwisseling: wat doen en vinden inwoners van de gemeente Waalwijk belangrijk? Op de vragen wat ga jij zeker doen (activiteit) komende jaarwisseling? En wat vind (waarden/sentiment) jij belangrijk tijdens de jaarwisseling? Antwoordden de inwoners als volgt: Sociale contacten en samen zijn vinden de respondenten het allerbelangrijkst (77%) en dat zie je ook terug in wat de plannen waren voor de jaarwisseling 2023-2024. 57% van de respondenten komt samen met vrienden en/of familie en 42% maakt een rondje om de buurt gelukkig nieuwjaar te wensen. Uit de gesprekken op straat blijkt hetzelfde. Het samen zijn met familie en of vrienden gezellig eten is onderdeel van de traditie. Dit is ook een veelgehoord argument waarom men een eventuele centrale show niet zo gauw zou bezoeken. Men vindt het een prima oplossing, maar zou hier zelf niet zo snel gebruik van maken. Ongeveer de helft van de respondenten geeft op verschillende manieren aan dat vuurwerk een belangrijk onderdeel is van de jaarwisseling. 51% koopt vuurwerk, 37% steekt vuurwerk af voor 00.00 uur en 50% om 00.00 uur. De grootste groep geniet van het vuurwerk (61%). En wat vindt men belangrijk? 65% hecht waarde aan het kijken naar vuurwerk, 64% aan de oudejaarstraditie van vuurwerk en 58% aan het afsteken van vuurwerk.

FIJN STOF OF

IK ZIE STERRETJES Hoe vier jij de jaarwisseling?

https://www.waalwijk.nl/vuurwerk

12

STERREN STOF Hoe vier jij de jaarwisseling?

https://www.waalwijk.nl/vuurwerk

Hoe vier jij de jaarwisseling?

https://www.waalwijk.nl/vuurwerk

Overlast De respondenten die hebben aangegeven hoe dan ook overlast te ervaren (16%), voor 00.00 uur in bed te liggen (2%), thuis te blijven en niemand uit te nodigen (14%) zijn ook de respondenten die tijdens de jaarwisseling de gevolgen van vuurwerk belangrijk vinden, namelijk de kans op ongelukken en effect op gezondheid, het afval, de geluidsoverlast en het effect op milieu/het klimaat (aflopend van meest belangrijk naar minst belangrijk). Wat we online zien komt redelijk overeen met wat we horen uit de gesprekken op straat wanneer we doorvragen. Op straat liet men zich in eerste instantie regelmatig negatief uit over vuurwerk, maar bij doorvragen blijkt dat dit het illegale vuurwerk in de weken voorafgaand aan de jaarwisseling betreft. Ook op straat wordt vuurwerk gewaardeerd wanneer het siervuurwerk betreft en wanneer het afgestoken wordt op het tijdstip dat het is toegestaan.

Ergernissen op 1 januari In de vragenlijst zien we bij de ergernissen op 1 januari ook terug dat men zich stoort aan wat toch al verboden is. Respondenten noemen regelmatig als ergernis: het nog steeds afsteken van vuurwerk, de rommel, de geluidsoverlast voor gezinnen en dieren en de mensen die het verknallen voor de “gewone” consument die zich aan de afspraken houdt. Aan de berichtgeving in de media ergert men zich ook (47,8%). Dit verbaast ons niets. Op straat horen we over wantrouwen richting de media en de overheid. Er worden besluiten genomen voor het individu, waarbij men vindt dat het de eigen verantwoordelijkheid van de burger moet zijn. Verkeerde berichtgeving of bepaalde framing van vuurwerk op de media geeft een verkeerd beeld van vuurwerk. Het woord zeuren, klagen of zeiken wordt door deze groep veel gebruikt. De medemens zeurt, de politiek zeurt, hondenbezitters zeuren. Ze geven aan het lastig te vinden dat het maar om één dag in het jaar gaat, verwijzen naar zwarte piet en de tradities die afgepakt worden en ergeren zich aan de betutteling van de overheid. Gelukkig hebben de meeste inwoners geen negatieve ervaringen meegemaakt tijdens de jaarwisseling. Hebben ze dat wel, dan was het vaak een combinatie van vuurwerk, geluidsoverlast en (huis)dieren.

Daarnaast hebben we een aantal persoonlijke verhalen gehoord over ongelukken (groot en klein), ruzies met de buren en vernielingen.

13

Tot slot vroegen we in de vragenlijst welke uitspraak het beste bij de respondent past. Hieronder zie je het resultaat. De uitspraken geven een mooi beeld van het perspectief van de respondenten. Samengevat: 40,3% kiest voor een uitspraak over zorgen/overlast én 53,1% voor een uitspraak pro vuurwerk. “Yes! Ik weet nu al wat ik ga kopen” (27,9%), steekt er met kop en schouders bovenuit.

Welke uitspraak past het beste bij jou?

In welke leeftijdscategorieën vallen de respondenten?

Nb. De leeftijdscategorieën zijn bepaals op basis van de gesprekken. Per leeftijdscategorie zijn er vergelijkbare factoren (kick, overlast, mobiliteit) die het perspectief bepalen.

14

Fase 2

Tien type inwoners o.b.v. het perspectief op vuurwerk Op basis van ons onderzoek in de gemeente naar het sentiment van de inwoners met betrekking tot vuurwerk hebben we uiteindelijk tien verschillende type inwoners gedefinieerd. Deze tien verschillende type inwoners, op basis van hun perspectief ten aanzien van vuurwerk, zijn een afspiegeling van de sentimenten in de gemeente Waalwijk. Ze laten direct zien hoe verschillend er in Waalwijk gedacht wordt over vuurwerk. Het geeft de inwoners en hun perspectieven een gezicht, waardoor het makkelijker is om je in een ander perspectief te verplaatsen. Veel inwoners zullen zich herkennen in meer dan één van de perspectieven. De tien perspectieven vormden de basis voor de volgende fase in onze aanpak; het genuanceerde gesprek. Hieronder stellen de tien inwoners zich aan u voor.

De traditie Vuurwerk? Het hoort er gewoon bij. Deze inwoner vindt dat het afsteken van vuurwerk een traditie is die hoort bij de jaarwisseling. Deze inwoner maakt vaak de vergelijking met zwarte piet. De ervaring is dat er al zoveel tradities worden afgepakt. Het afpakken van tradities wordt als betutteling gezien. Het zou ieders eigen verantwoordelijkheid moeten zijn.

De bezorgde De bezorgde zou graag zien dat vuurwerk afgeschaft wordt. Hij of zij ervaart zeer veel overlast, met name van de harde knallen - het illegale - vuurwerk. En in de weken voorafgaand aan de jaarwisseling. De bezorgde geeft aan niet te kunnen slapen, bang te zijn dat er ongelukken gebeuren, mist handhaving en vindt het niet meer van deze tijd.

15

De liefhebber De liefhebber geniet van het vuurwerk. Deze inwoner schaft vaak samen met vrienden of familie een of meerdere mooie pakketten aan. Het siervuurwerk wordt bewaard tot 00.00 uur en de hele buurt kan er van genieten. Het is prachtig.

De hondenbezitter Dieren ervaren veel stress door het knalvuurwerk. Ze blaffen, piepen, trillen en zijn in paniek, waardoor baasjes het huis niet meer uit durven. Ze sluiten zich op in de badkamer waar het lawaai het minst is of kopen dure medicijnen voor hun huisdier voor een beetje rust. Deze inwoners balen vooral dat het harde knallen al zo ver voor de jaarwisseling begint.

De afknaller De afknallers zijn met name de jonge jongens. Uiteraard zijn er ook meiden en volwassenen die tot dit type behoren, maar wel in de minderheid. De afknaller vindt: hoe harder hoe beter. Hoe eerder hoe beter. Het knallen geeft een kick. De afknaller begint te glunderen als je over vuurwerk begint. Adrenaline. Maar de ene afknaller is de andere niet. De ene is zich wel bewust van de overlast die het geeft en houdt daar dus rekening mee. Wel harde knallen, maar geen prullenbakken of geknal in woonwijken. Voor anderen is dat juist belangrijk en mooi. Ouders weten er stiekem toch wel vaak van en gaan ook samen met hun kind naar België of Duitsland om het te kopen. Vorig jaar gepakt? Dan kijkt de afknaller dit jaar beter uit, zodat hij of zij niet gepakt wordt. De jonge afknallers verwachten het nog maar een aantal jaar leuk te vinden. “Tot hun 20e ofzo.”

16

De gevolgendenker Deze inwoner is zich bewust van de gevolgen voor het collectief. Deze inwoner zoomt uit, denkt na over de lange termijn en vindt om die reden vuurwerk niet meer van deze tijd. Hij of zij heeft het over thema’s als de klimaatverandering, milieu, de maatschappelijke kosten (vandalisme en zorg) en armoede. Niet direct zichtbaar, maar toch schadelijk. Deze inwoner wordt door anderen vaak als wijsneus of zeurpiet weggezet.

De genuanceerde De genuanceerde begint vaak met dat het voor hem of haar niet hoeft, dat vuurwerk, maar wel begrip heeft voor mensen die het leuk vinden. De genuanceerde geeft vaak aan ook jong te zijn geweest. Het kan ook andersom. De liefhebber die oog heeft voor het wel zijn van dieren of de overlast die het de omgeving bezorgt. De genuanceerde vindt het vuurwerk prima als het zich beperkt tot die uurtjes rond oud & nieuw.     

De oplosser Deze inwoner staat open voor een oplossing voor het dilemma rondom vuurwerk. De oplosser heeft zeker niet de gouden tip. Vuurwerkvrije zones is een idee, of een centrale show, zoals in andere gemeentes. Een vuurwerkshow heeft dan wel de voorkeur boven een drone of lasershow. Het jammere voor deze inwoner is dat veel (jonge) mensen aangeven er geen gebruik van te willen maken. Oud en nieuw vier je thuis/rondom je huis met je eigen dierbaren.

De getraumatiseerde Voor deze inwoner, bijvoorbeeld vluchtelingen uit een oorlogsgebied of een ex-militair met een posttraumatische stressstoornis, brengen harde knallen nare herinneringen boven. Zij ervaren hierdoor zeer veel stress. Voor getraumatiseerden begint het afsteken van vuurwerk veel te ver voor oud en nieuw en gaat het veel te hard. Deze inwoner heeft vaak wel begrip voor legaal vuurwerk rond middernacht.

17

De handhaver De handhaver is de personificatie van heel team dat zich inzet in de gemeente Waalwijk om de veiligheid en leefbaarheid te bewaken. Denk o.a. aan de boa, de politie en de beleidsmedewerkers. Rondom de jaarwisseling zijn het drukke maanden voor de handhavers. Omdat het donkerder is, gebeurt er meer. Inbraken, criminaliteit, gesprekken/zorg/ongelukken/mensen met onbegrepen gedrag. De hele dag wegen ze af waar gaan we naartoe en waar niet. “Je doet het niet snel goed.” Daarnaast is niet alles wat de handhaver doet om de overlast ten aanzien van vuurwerk te beperken zichtbaar. Denk aan het in beslag nemen van een voorraad bijvoorbeeld. De handhavers hebben weinig vertrouwen in een vuurwerkverbod. Het is niet te handhaven. Daarnaast creëert het een verwachting, die ze niet waar kunnen maken en dat vergroot vaak uiteindelijk het gevoel van onveiligheid.

Fase 2

De afknallers onder de jongeren

Zoals eerder benoemd zijn we met het jongerenwerk een aantal keer mee geweest naar middelbare scholen. Hier hebben we in de pauzes verschillende gesprekken gevoerd. Veel leerlingen, met name jongens, begonnen direct te stralen als het gaat over vuurwerk. We pelden af waarom vuurwerk zo belangrijk is voor hen en onderzochten waar de grens lag door andere perspectieven of situaties voor te leggen. Uit deze gesprekken bleek dat de jongeren zich niet altijd bewust zijn van het effect van hun gedrag op anderen of hier weinig waarde aan hechten. De kick en adrenaline wint het. Dit is te verklaren door de ontwikkeling van de hersenen, die op deze leeftijd nog niet zover zijn dat ze bij de gevolgen, de lange termijn of anderen direct stilstaan (Hersenstichting, 2024). De bezoeken aan de verschillende type scholen leverden geen nieuwe perspectieven op, maar het zorgde voor belangrijke gesprekken met ons en met elkaar. Deze groep is een belangrijke groep om dichtbij te blijven in de aanloop naar een volgende jaarwisseling. Een eerste stap hierin is al gezet.

18

Fase 3

Het genuanceerde gesprek In deze fase focusten we ons op de livegesprekken en organiseerden twee avonden in de Tavenu: Thunderking Roulette speciaal voor jongeren. En de Grote Vuurwerkshow. Tijdens deze show werden het college, de raad en andere geïnteresseerden meegenomen in de dilemma’s, de nuance die Waalwijk kent rondom het thema vuurwerk en de jaarwisseling. Doel van de live gesprekken: in het licht zetten van alle perspectieven in de gemeente, het uitnodigen je te verplaatsen in de ander en hiermee kwam direct de complexiteit van het vraagstuk bloot te liggen en werd de meerwaarde van het maatschappelijke debat duidelijk. De tien verschillende type inwoners, vormden hiervoor de basis. We maakten vier posters van de vier meest voorkomende perspectieven en deze werden opnieuw verspreid door de gehele gemeente. Opnieuw waren we weer te vinden op straat en voelden medewerkers van de gemeente aan de tand. Hiervoor namen we een gespreksstarter mee, waarin alle perspectieven werden gepresenteerd.

19

20

Wat leverden de live gesprekken op? Bewustwording van de verschillende perspectieven die er zijn. Bereidheid bij met name jongeren om mee te denken over een aanpak die passend en haalbaar is om overlast te beperken.

Teleurstelling en frustratie over het onbegrip van het plezier voor jongeren.

Inzicht in wat het afsteken van vuurwerk betekent voor brandweer, politie en ambulancemedewerkers.

Inzicht in hoe de vuurwerkbranche bezig is met het verduur-

zamen van het vuurwerk.

Er zijn ideeën voor alternatieven, maar komende jaarwisselingen zullen inwoners hier nog geen gebruik van maken. De gevolgen voor het collectief: milieu/klimaat, maatschappelijke kosten, druk op de zorg, spreekt slechts een kleine groep aan, maar is een perspectief dat gedeeld moet blijven worden. Ook in deze fase: de meeste inwoners delen met elkaar: siervuurwerk om 00.00 uur, daar geniet men van en is een traditie die gekoesterd moet worden.

21

Fase 3

Het genuanceerde gesprek online Een genuanceerd gesprek online voeren is lastig en als je het goed wilt doen, vraagt het veel tijd en aandacht van de communicatieafdeling. Ook, of misschien juist, bij een thema als het afsteken van vuurwerk. De reacties op onze eerdere berichten via o.a. Hoplr en Facebook, communicatiekanalen van de gemeente, bevestigden dit. Om die reden hebben we ervoor gekozen om online niet het gesprek te starten, maar om mensen op te roepen naar onze live gesprekken te komen. Toch kunnen o.a. online polls, verhalen en video’s van meerwaarde zijn tijdens een maatschappelijk debat. Je bereik is groter en het zou kunnen leiden tot een (online) community die je in de toekomst kan betrekken bij een vervolg.

22

Fase 4

De beste wensen; de vuurpeiling We sloten de vorige fase én de opgave <het starten van een vuurwerkdebat> af met de Grote Vuurwerkshow. Toch gingen we nog één keer terug. We peilden online en offline: in hoeverre heeft het maatschappelijk debat effect gehad op het perspectief van de inwoners van de gemeente Waalwijk? In november en december 2023 hebben inwoners van de gemeente Waalwijk op verschillende manieren kennis kunnen maken met andere/verschillende perspectieven ten aanzien van vuurwerk en de jaarwisseling. Hebben ze hierdoor de jaarwisseling anders beleefd? Smaakte de champagne anders? Hebben ze sterretjes gezien?   

De respons: We waren aanwezig op vier verschillende locaties We spraken met 27 mensen - jong én oud, voor én tegen Online ontvingen wij 123 reacties

De belangrijkste conclusie: de beleving van de inwoners van de jaarwisseling loopt, net zoals de perspectieven, zeer uiteen. Ook het maatschappelijk debat wordt verschillend gewaardeerd: “niks over gehoord of gezien” versus “het zorgde voor mooie gesprekken op school en aan de keukentafel.” We beschrijven de belangrijkste cijfers uit de vragenlijst en nuanceren en vullen aan met persoonlijke ervaringen uit de gesprekken.

23

Het maatschappelijk debat over vuurwerk; wisten inwoners hiervan? Zowel in gesprek als via de online vragenlijst geeft iets meer dan de helft (55%) van de respondenten was op de hoogte van de gesprekken - het maatschappelijk debat - over vuurwerk. Met name de posters langs de weg en op de vindplekken (het zwembad werd op straat regelmatig genoemd) en de berichten op sociale media hebben hieraan bijgedragen. Opvallend is dat in zes gesprekken naar voren kwam dat de poster(s) die zij gezien hadden al richting gaven. Dat het pro vuurwerk was, voor de tegenstanders, en anti vuurwerk, volgens de voorstanders. De belangrijkste conclusie die we hieruit kunnen trekken is dat de posters direct sentiment en actie oproepen. Alle zes de inwoners hebben om die reden de vragenlijst ingevuld. Om een tegengeluid te laten horen. Hebben inwoners met de omgeving gesproken over vuurwerk? 61% van de inwoners heeft met de eigen omgeving gesproken over vuurwerk; over de effecten van vuurwerk, het vuurwerkverbod en/of mogelijke alternatieven. Maar een klein percentage (27%) geeft aan dat de acties van het vuurwerkdebat hieraan bij hebben gedragen. Voor deze groep waren de posters, de vragenlijst en de online berichten reden om het gesprek hierover te voeren.

Verhalen van schoolgenoten, landelijke en lokale media en angst van ouders voor ongelukken speelden een belangrijkere rol om het gesprek over vuurwerk met de omgeving aan te gaan, volgens de geïnterviewden. Hebben inwoners de jaarwisseling 2023-2024 anders beleefd dan andere jaren? 21% van de respondenten op de vragenlijst, beantwoordt deze vraag met ‘ja’. Op straat blijken meer mensen de afgelopen jaarwisseling anders te hebben ervaren. Reden hiervoor: méér en minder overlast. De ene groep geeft aan dat door alle aandacht die vuurwerk krijgt er juist meer wordt afgestoken, terwijl een andere groep verwacht dat het een positief effect heeft gehad. Welke feiten hebben (mogelijk) effect op het perspectief van de inwoners? We stelden deze vraag in de vragenlijst en op straat. Waarom? Je krijgt inzicht in welke factoren bij kunnen dragen bij verandering en begrip. Eventueel kun je in een volgende aanpak hierop inspelen. Plus: je creëert direct ook bewustwording. Zoals eerder in onze aanpak beschreven: aandacht voor sentiment én feitelijke gegevens.

24

De feiten:

Het particulier afsteken vuurwerk geeft de economie een boost. (15%) Een groep inwoners van de gemeente Waalwijk blijft vanaf september thuis omdat de huisdieren stress en angst ervaren vanwege hard geknal. (53%) Vuurwerk heeft een grote invloed op de luchtvervuiling. En daarmee ook effect op de natuur. (50%) Het afsteken van vuurwerk brengt een grote groep (met name jongeren) ontzettend veel adrenaline en plezier. (28%) Vuurwerk is schadelijk voor de gezondheid. Ieder jaar levert het 800-1600 mensen gehoorschade op. En de fijnstof die vrijkomt is schadelijk voor met name de luchtwegen en de hartfunctie. (49%) Het zorgt voor extra druk op de zorg, brandweer en politie. (67%) De jaarwisseling van 2023 - 2024 heeft de gemeente Waalwijk € 17.887,00 (+ 44 zogenaamde manuren) gekost. Dit wordt betaald van het belastinggeld. (53%) Uit de vragenlijst, de gesprekken én tijdens de avond met jongeren, blijkt dat juist persoonlijke verhalen en ervaringen effect hebben op het perspectief van inwoners. Het delen van feiten wordt als drammerig ervaren én wordt gewantrouwd. “Die feiten doen mij niks. Het is maar waar je het opzoekt of leest. Framing heet dat.”

25

De alternatieven In verschillende gemeenten in Nederland en daarbuiten zijn er alternatieven bedacht voor vuurwerk. Ook in deze fase vroegen we naar de alternatieven. Welke alternatieven zien de respondenten zitten? Ze konden meerdere antwoorden aangeven. De centrale vuurwerkshow komt opnieuw uit de bus als het alternatief dat de respondenten het meest zien zitten. Wanneer je doorvraagt blijkt dat dit komt omdat siervuurwerk ontzettend gewaardeerd wordt. Het is prachtig en men geeft aan hier erg van te kunnen genieten. Ze zouden het jammer vinden als dat niet meer zou mogen. Of ze ook gaan? Daar twijfelen ze over. Verplaatsen is gedoe, met de kinderen in bed, maar misschien kunnen ze het wel vanuit hun eigen straat zien? Een drone- of een lasershow? Klinkt wel gaaf, maar of het kan tippen aan siervuurwerk. Ze betwijfelen het.

Alternatieven

26

We vroegen: “Een maatschappelijk debat geeft een gemeenteraad en een college en haar inwoners inzicht in hoe en op welke manier een thema leeft. Het draagt bij aan bewustzijn en KAN een eerste stap zijn richting een verandering.

Wat vind jij van een maatschappelijk debat?

Ik denk dat het voor een gemeente goed is te weten wat er leeft onder de bewoners. Zeker wel! Al is het alleen maar omdat de komende beslissingen de inwoners raakt. Ik vind het maatschappelijk debat heel goed, goed georganiseerd ook vanuit buurtbinders, vind zeker dat ze er heel serieus aandacht aan hebben besteed en dit mag wat mij betreft vaker. Ja zeker! Hoewel ik bang ben dat het aan de meeste inwoners voorbij gaat. Mensen leven gewoon hun leven en zijn niet druk met politiek. Debat is goed, maar wel een open debat en niet één waarvan de gewenste uitkomst al vaststaat. Heeft geen nut - Weggegooid geld. Iedereen weet dat vuurwerk asociaal is. Als de gekozen vertegenwoordigers hun werk doen zou het niet nodig zijn. Kosten zijn te hoog schat ik in. Altijd maar praten. Er is nu daadkracht en een beslissing nodig. Ik denk dat dat niet veel uit haalt, een ieder denkt anders, je hebt altijd voor en tegens, zal je altijd houden denk ik.

27

De respondenten hadden genoeg ideeën voor andere thema’s voor een maatschappelijk debat: - Het parkeerbeleid of omgevingsbeleid - Activiteiten voor jongeren tot 18 jaar in Waalwijk - Hondenbeleid - Opvang van asielzoekers - Hoe we het sociaal domein moeten inrichten (waar veel van ons geld naartoe gaat) - Verduurzaming van huur- en goedkope koopwoningen - Windmolens - Infrastructuur niet meer in lijn met groei stad - Bereikbaarheid openbaar vervoer - Veiligheid - Buren-zorg voor elkaar - Groenvoorziening - Schoonhouden van de straten / goten - Zorg dragen voor de eigen (leef)omgeving

28

Fase 4

De voornemens Ons advies voor vervolg. Op basis van de uitkomsten van het vuurwerkdebat 2023-2024 en beschikbare middelen (budget en capaciteit) is ons advies om in te zetten op de volgende twee sporen:

1. Inwoners blijven in gesprek over het thema, maatschappelijk debat blijft

bestaan (online en offline)

Het zaadje is geplant, er is een beweging gestart, dus dat vraagt een vervolg. Zet het na de zomer opnieuw op de agenda. Voorwaarden voor succes? 1. Zorg dat alle perspectieven een plek krijgen. 2. Zorg dat het vastgepakt wordt door iemand of een partij binnen de gemeente. 3. Blijf trouw aan de visie dat burgers mee mogen praten. 4. Ben transparant als er al wel keuzes zijn gemaakt of er beperkte mogelijkheden zijn. 5. Zoek contact met en betrek de inwoners die aangegeven hebben mee te willen denken. 6. Ben aanwezig. Online en offline. 7. Denk buiten de eigen kaders en ga zelf ook op pad. Naar buiten. Voer gesprekken buiten de eigen bubbel. 8. Wil je online nog meer beweging creëren? Dan vraagt dat iets van de afdeling communicatie. 9. Doe het met humor. 10. Maak o.a. gebruik van de materialen die bij dit eindrapport horen. Het biedt handvatten om het gesprek te blijven voeren en er is aandacht voor alle perspectieven.

29

2. Bewoners denken mee over de aanpak en zijn onderdeel van deze aanpak Doel: Betrokkenheid en verantwoordelijkheid op de aanpak organiseren Inwoners zijn betrokken op het thema en voelen zich verantwoordelijk. Daarmee is de kans dat je andere inwoners bereikt groter. Ga aan de slag met de volgende twee groepen: a) Jongeren Met deze groep is een start gemaakt op dinsdag 19 maart in de Tavenu. Jongeren hebben aangegeven zich te willen richten op vuurwerkvrije zones. In ruil voor een nog nader te bepalen tegenprestatie zetten zij zich in om filmpjes te maken, voorlichting te geven op scholen en zelf een voorbeeldrol te vervullen. Zie in de bijlage In gesprek met jongeren. b) De inwoners die hebben aangegeven betrokken te willen worden op het thema (aantal: 14) Dit is een gemixte groep. Met hen moet nog onderzocht worden op welke manier zij betrokken willen worden en waar zij zich op willen en kunnen richten. Start met een eerste contactmoment.

30

Een checklist voor online en offline communicatie Overweeg de toon / Eventueel positief en hoopvol over het proces, maar onpartijdig en neutraal over de inhoud. Ben consistent / Handhaaf zoveel mogelijk dezelfde lijn in communicatie om vertrouwen op te bouwen bij je publiek. Als je manier van doen of denken te vaak verandert of onderling teveel verschilt, kan dit de genuanceerde aanpak ondermijnen. Vermijd aannames / Ga zoveel mogelijk open en zonder oordeel het gesprek aan. Stel vragen en ga in dialoog. Vertel verbindende verhalen / Laat zien waar eenheid is, wederzijds begrip ontstaat, openheid is voor een ander perspectief Depolariseer waar nodig / Ontmoedig het gebruik van vijandig taalgebruik en negatieve stereotyperingen. Motiveer mensen om naar elkaars standpunten te luisteren en respectvol/ geweldloos te communiceren Ontkracht het ‘wij-zij’ kader waarmee gepolariseerd wordt door het te kantelen (een ander wij-zij te creëren) of gezamenlijke grond (gedeelde waarden, doelen of belangen) te benadrukken Zet (informeel) leiders of rolmodellen in om het goede voorbeeld te geven in hoe met elkaar te communiceren. Wat hebben we nog meer? We hebben twee gespreksstarters: een praatplaat en een beslisboom. Gebruik beide materialen in de aanloop naar de volgende jaarwisseling. Voor gesprekken online, offline, op school, in de kroeg of aan de keukentafel.

De gespreksstarters zijn gebaseerd op de resultaten én onze aanpak/smoel van het maatschappelijk debat over vuurwerk. We weten: dit werkt én dit zijn de perspectieven. Een lijst met contactgegevens van inwoners die hebben aangegeven betrokken te willen worden of blijven. Zie voor de mogelijke inzet de scenario’s bij fase 4: de voornemens. Een groep jongeren die samen met de gemeente na wil denken over een aanpak om de overlast te verminderen, waarbij op dit moment de voorkeur ligt bij vuurwerkvrije zones. Deze eerste stap en ideeën zijn tot stand gekomen tijdens een avond met jongeren, de burgemeester en de politie in de Tavenu. Zie de bijlage In gesprek met jongeren voor uitgebreidere informatie. Een document met communicatie- en contentadvies voor het vervolg van het vuurwerkdebat dat gebruikt kan worden in aanloop naar een volgende jaarwisseling. Hoe voer je een genuanceerd gesprek online?

31

Gespreksstarter beslisboom

Het is winter en het nieuwjaarsfeest staat voor de deur. Je wandelt door de straten van waspik, Sprang-Capelle enWaalijk. Verschillende perspectieven rondom het thema vuurwerk stellen zich aan je voor. Hoe stel jij je het nieuwjaarsfeest voor dit voor/najaar? Kan je de verschillen en de overeenkomsten zien? Aan de achterzijde mag jij je voorstellen. Met wat voor blik kijk jij naar het nieuwjaarsfeest? Ben jij op de hoogte van alle perspectieven die leven in onze gemeente?

Gespreksstarter praatplaat

32

ledemaat “ Ik zie met lede ogen aan hoe er potentieel gevaar dreigt. Gehoorbeschadiging, blind aan één oog, het verliezen van een paar vingers. Ik gun dat echt niemand. ”

In gesprek met jongeren. Hoe gaan we om met het dilemma? Plezier versus overlast. Een voorbeeld voor vervolg. Aanleiding: Tijdens de Grote Vuurwerkshow hebben jongeren aangegeven wat voor hen de waarde is van vuurwerk en gaven aan bereid te zijn om met de burgemeester in gesprek te gaan over het dilemma en te onderzoeken wat er haalbaar en nodig is om de overlast te beperken. Op dinsdag 19 maart 2024 gingen ongeveer 10 jongeren in gesprek met de burgemeester en de politie. Dit gesprek is een mooi vervolg en voorbeeld op het maatschappelijk debat. Het debat dat een aftrap is voor een gesprek dat de raad en de inwoners komende jaren zullen blijven moeten voeren. De belangrijkste conclusie van de avond: samen een aanpak bedenken om vuurwerkoverlast te beperken, waarbij vuurwerkvrije zones volgens de jongeren de grootste kans van slagen heeft. Zij zijn bereid zich hier samen met de gemeente voor in te zetten. De ervaren overlast en schade wordt vooral veroorzaakt in de weken vóór de jaarwisseling. Dit is verboden, maar weerhoudt jongeren er niet van om ook dan al te starten met afsteken van vuurwerk. Met name knalvuurwerk. Dit is lastig handhaven en jongeren verwachten niet dat hier eenvoudig iets aan te doen is. Daarom is het voorstel van de jongeren om ook voor de periode voorafgaand in te zetten op de vuurwerkvrije zones.

Een belangrijk argument voor de haalbaarheid van de vuurwerkvrije zones is:

"Met mensen in bepaalde omstandigheden, persoonlijke verhalen, willen we graag rekening houden." Dit komt regelmatig terug en zal logischerwijs onderdeel zijn van de campagne/promotie. De burgemeester heeft aangegeven er iets tegenover te willen stellen, wanneer jongeren zich hiervoor inzetten. In de hoop dat de beweging iets op gang brengt voor komende jaarwisseling en het jaar daarop opnieuw samen gekeken wordt hoe nu verder. De jongeren zijn uitgenodigd om na te denken over een tegenprestatie. Daarom is het voorstel van de jongeren om ook voor de periode voorafgaand in te zetten op de vuurwerkvrije zones.

33

Jongeren zijn bereid om deze beweging mee op gang te brengen. Waar denken ze dan aan? > Meebepalen van de locaties > Meedenken over de campagne m.b.t. de vuurwerkvrije zones z > In gesprek met mensen/ophalen van persoonlijke verhalen > Een rol in filmpjes voor sociale media en voorbeeldfunctie > Zorgen voor de verspreiding van het materiaal (voorbeeldfunctie) > Geven van voorlichting (voorbeeldfunctie)

Wat betekent dat concreet?

Doelen voor aankomende jaarwisseling 2024-2025: Het maken van een werkgroep​ Jongerenwerk wil zich in zetten om een werkgroep te maken waarin alle plaatsen en leeftijdsgroepen vertegenwoordigd zijn. Zij denken aan: hun groepen in Waspik en Sprang-Capelle en de leerlingenraden. Daarnaast worden de jongerenambassadeurs en de kwartiermakers jongerenparticipatie betrokken. Het samen bepalen van vuurwerkvrije zones​ Organiseren van een bijeenkomst met de werkgroep. ​

Op gang brengen van de beweging door middel van een campagne​ > Werkgroep en expert bepalen opzet van de campagne en het promotiemateriaal​ > Maken van promotiemateriaal​ > Verspreiding. ​

34

Van de wereld. In de buurt

www.buurtbinders.nl Volg ons op: Instagram Facebook of Linkedin

35