CU Bijlage Motie Vreemd aan de Orde Handreiking Optoppen

27

Handreiking optoppen 1.0: delen is vermenigvuldigen

7. Stap: Uitvoering Resultaat van deze stap: • • • •

Vooral aan zet: Bouwer en ontwikkelaar Samen met: Corporatie Resultaat: Snelle oplevering Duur: Minimaal ongeveer 3 maanden waarvan 2 weken bouw

Nu aan de slag! Nadat de omgevingsvergunning is verleend, kan de uitvoering officieel gestart worden. Specifiek duurt de plaatsing van een modulair product maximaal zo’n twee weken (afhankelijk van het aantal te plaatsen woningen). De uitvoeringsfase bij een regulier bouwproces duurt gemiddeld langer, namelijk twee tot drie jaar (bron: Stec Groep, 2018 NVM onderzoek: Doorlooptijd van nieuwbouwprojecten). De participatie tijdens deze stap loopt eveneens door, eventueel met tijdelijke herhuisvesting van bewoners.

Altijd doen Tijdig bewoners en buurt informeren Koppelkansen integrale aanpak benutten

7.1 Tijdig bewoners en buurt informeren Gemeente en of woningcorporatie: • Uitvoeren: Het is van belang om tijdig de bewoners van het bestaande wooncomplex dat opgetopt wordt te informeren, net als omwonenden uit de buurt. Op complexniveau is hiervoor de woningcorporatie primair aan zet. Bij een gebiedsgerichte aanpak is dat hoogstwaarschijnlijk de gemeente.

7.2 Koppelkansen integrale aanpak benutten Gemeente • Uitvoeren: Waar mogelijk een integrale aanpak van de openbare ruimte in gang zetten. Denk aan het gelijktijdig verduurzamen of verbeteren van de riolering, groenvoorziening en ontmoetingsplekken. Provincie • In positie brengen: Doorbraken realiseren in projecten die vastlopen is een pre om de snelheid vast te houden. De rol van de provincie is zo ingegeven als mediator en inspirator. Denkbare acties voor provincies zijn het delen van ervaringen uit andere gemeenten, het inzetten van regionale versnellingstafels om projecten te bespreken of het wijzen op de mogelijkheden van ondersteuning door de RVO. RVO kan op maat ondersteuning bieden vanuit het Expertteam Woningbouw en Taskforce Nieuwbouw Woningcorporaties vanuit verschillende rollen. Dit betreft zowel inhoudelijke (o.a. juridisch, financieel), alsook procesmatige begeleiding.

28

Handreiking optoppen 1.0: delen is vermenigvuldigen

8. Stap: Nazorg Resultaat van deze stap: • • • •

Vooral aan zet: Corporatie Samen met: Bewoners, buurt, gemeente Resultaat: Betrokken evaluatie Duur: ongeveer 1 maand

Wens voor optoppen is werkelijkheid geworden. Geweldig! Als u bij deze laatste stap aangekomen bent, dan is de wens voor optoppen werkelijkheid geworden. De woningen worden opgeleverd en verhuizingen naar de nieuwe (en mogelijk bestaande) woningen vinden plaats. Ook wordt gebruik gemaakt van de (aangepaste) openbare ruimte en voorzieningen. Vier dit met bewoners. Zo worden zij betrokken bij de oplevering. Benader bewoners ook na de oplevering na een aantal maanden en/of jaren. Bewoners kunnen zo gehoord worden over de impact van de verandering voor hun eigen woonsituatie (nazorg).

Altijd doen Oplevering vieren met bewoners Kennismaking met nieuwe bewoners Evaluatie en ontsluiting van kennis

8.1 Oplevering vieren met bewoners Corporatie • In positie brengen: Vier de oplevering met bewoners en omwonenden door een borrel of barbecue te organiseren. Tegelijkertijd biedt dit kansen een eerste inventarisatie en navraag bij bewoners: hoe verliep het proces en de bouw?

8.2 Kennismaking met nieuwe bewoners Woningcorporatie • Uitvoeren: Organiseer een kennismakingsmoment tussen bestaande en nieuwe bewoners. Doe dit ongeveer een maand na de oplevering. De nieuwe bewoners zijn dan een aantal weken gesetteld en hebben eerste ervaringen opgedaan. Naaste buren zijn dan al ontmoet, maar andere bewoners uit het gebouw zijn de nieuwe bewoners mogelijk nog niet tegen het lijf gelopen. Organiseer als kennismaking bijvoorbeeld een koffieronde met een taartje. Het is immers feest!

8.3 Evaluatie en ontsluiting van kennis Woningcorporatie • Uitvoeren: Evalueer het project na een half jaar tot een jaar met de bewoners. Via de Blue Ocean-methode kan bevraagd worden wat wel of niet bereikt is en wat dit voor toekomstige

29

Handreiking optoppen 1.0: delen is vermenigvuldigen

optopprojecten betekent. Vier vragen staan centraal bij de Blue Ocean-methode: 1 Welke inspanningen leverden te weinig op en moeten kritisch worden bezien in het vervolg? 2 Welke inspanningen leveren zeker wel wat op, maar waar kan nog meer uitgehaald worden? 3 Welke inspanningen leveren veel op, maar kosten tegelijkertijd ook veel tijd/geld/energie en zijn zo bezien wellicht niet zo rendabel? 4 Welke inspanningen werden niet geleverd, maar lijken wel kansrijk? Alle partijen • Uitvoeren: ontsluiten van opgedane kennis over (de voorbereiding van) het bouwproces via Aedes, provincie of Rijk. Denk hierbij aan zoveel mogelijk aspecten. Wat is daarbij specifiek voor dit project en waar kan in het vervolg lering uit getrokken worden?

30

Handreiking optoppen 1.0: delen is vermenigvuldigen

Bijlage 1 Overzicht referenties Naar de top in 8 stappen: Onderzoek van Fakton naar de mogelijkheden die parallelle planning biedt: het stroomlijnen en tegelijktijdig uitvoeren van planningsfasen en -processen om te komen tot een snellere woningbouw. Link Parallelle planning woningbouwversnelling – prototype van een nieuwe manier van werken. Voorbeeld versnellen woningbouw door parallelle planning in Heerhugowaard. Link De Klamp

Stap 1 Wil en Wens Tijdschrift over optoppen uitgebracht door de Bouwcampus. Link Top Magazine Tijdschrift over allerlei onderwerpen gerelateerd aan architectuur en bouwtechniek. Link BouwWereld Gemeenten, corporaties en gebouweigenaren konden projecten aanmelden waarbij opgetopt gaat worden. Het Rijk volgt deze projecten en trekt lessen uit de vorderingen. Eerste publicaties over verkregen inzichten zullen nog volgen. Link Optop2000 Boekwerk met meer dan 130 voorbeelden van dakgebruik. Link Dakencatalogus Onderzoek van KAW naar de potentie van inbreiding. Link Stadsscan Tool van de gemeente Rotterdam waarin ze 3D toevoegingen kunnen monitoren in de woningbouwprogrammering. Link Bouwen aan Rotterdam Aanpak van de SOR voor toevoegen nieuwe woningen. Link beleid van BIG5 Artikel van Bres advocaten over het al dan niet 70%-toestemmingsvereiste bij optoppen op corporatiebezit. Link Bres advocaten Bundeling van informatie over de Omgevingswet door VNG. Link ja, mits-principe Subsidie programma Kansen voor West door provincie Noord-Holland. Betreft een subsidie voor circulair bouwen en gaat vanaf 15 april open (2.4.PNH.2). Budget is 1 miljoen. Link Subsidie circulair bouwen Noord-Holland De Vliegende Brigade ondersteunt gemeenten in Zuid-Holland binnen het ruimtelijk domein op het gebied van kennis en capaciteit.

Link Vliegende brigade Subsidie tijdelijk vergroten ambtelijke capaciteit in Noord-Holland-Noord. Link Uvr 2021 & Uvr 2023 Ondersteuning voor Gelderse gemeenten om woningbouwprojecten versneld tot uitvoer te brengen.

31

Handreiking optoppen 1.0: delen is vermenigvuldigen

Link Versnellingsteam Woningbouw

Stap 2 Participatie Filmpje ter inspiratie voor participatieproces. Bewoners van MUWI 1 in Vlaardingen konden met architecten van KAW in gesprek over wonen, openbare ruimte en samen leven. Link Filmpje Voorbeeld participatieproces door Parteon met bewoners in Krommenie. Startpunt van gesprek was verdichting op de locatie. Link De Grote- en Kleine Beer complex in Krommenie Voorbeeld participatieverordening gemeente Zaanstad. Link Zaans participatieprotocol Voorbeeld participatieverordening gemeente Almere. Link Nota burgerparticipatie Platform 31 heeft een handreiking opgesteld met tips en strategieën opgesteld om beter om te gaan met weerstand tegen flexwonen. Veel lessen hieruit zijn ook voor optoppen kansrijk. Link Handreiking weerstand tegen flexwonen van Platform31 Aangenomen wetsvoorstel met wettekst en memorie van toelichting. Link Wet versterking participatie op decentraal niveau Voorbeeld participatieverordening VNG. Link Voorbeeldverordening van VNG Afwegingskader dat helpt bij het kiezen van mate van participatie en de vorm waarin dit kan plaatsvinden per fase van het beleidsproces. Hierbij worden ook tips gegeven over hoe het proces het beste ingericht kan worden. Link Participatiewijzer van ProDemos De gemeente Zoetermeer heeft de ‘Aanpak groene multifunctionele daken Zoetermeer’ opgesteld.

De aanpak is ten faveure van intern en extern commitment rondom multifunctioneel gebruik van het dak. Hieronder valt ook optoppen. Aanpak groene multifunctionele daken Zoetermeer

Stap 3 Haalbaarheid: Voorbeeld optopproject Dillenburgh in Leidschendam. Opdrachtgever is Vidomes. Oplevering in 2013. Link Dillenburgh Raadplegen geldende omgevingsplan via deze website van het Omgevingsloket. Link Omgevingsloket Aanpak herstructurering corporatiebezit met ecologische waarden als uitgangspunt. Link MUWI I Voorbeeld beleidsregel van de gemeente Maastricht met voorwaarden over minimale woonoppervlakten bij nieuwbouwplannen. Link Beleidsregel Gebiedsgerichte percentages Mini-handreiking verlaging van parkeernormen doorvoeren. Link Lagere parkeernorm hanteren Voorbeeld parkeerbeleid gemeente Amsterdam. Link Adreszoeker

32

Handreiking optoppen 1.0: delen is vermenigvuldigen

Interactieve kaart die het autobezit op buurtniveau weergeeft per woningtype om zo te komen tot een passende parkeernorm. Onderzoek van Goudappel. Link passende parkeernorm Voorbeeld Nota Parkeernormen gemeente Velsen. De aanwezigheid van HOV zorgt voor een versoepeling van parkeernormen. Link Velsen Voorbeeld Nota parkeernormering gemeente ’s-Hertogenbosch. Het toepassen van deelmobiliteitsoplossingen zorgt voor een versoepeling van parkeernormen. Link ’s-Hertogenbosch Voorbeeld Parkeernota gemeente Nijmegen. Hier wordt een afslag op de parkeernorm van maximaal 20% gehanteerd als er extra fietsenstallingen, deelmobiliteit of MaaS ingezet wordt. Link Nijmegen Voorbeeld DCF-berekening bij optoppen met en zonder verduurzaming uit rapport Stec Groep (p. 61 & 62). Link Rapport De potentie van optoppen en splitsen Total Cost of Ownership: totale kosten van het vastgoed op lange termijn (aanschaf tot totale exploitatie duur). Hulpmiddel om strategische keuzes te maken tussen onderhouden, verbeteren, transformeren of (sloop) nieuwbouw. Met de 2.0 versie is het mogelijk om de kosten van verduurzaming ook inzichtelijk te maken. Link TCO-tool Aedes. Voorbeeld van vrijstellen van leges voor inbreiding, gemeente Wijk bij Duurstede. Genoemde reden is dat het drempelverlagend werkt en tot meer aanbod van kleine woningen leidt.

Link Woonvisie 2021-2023 Voorbeeld optopproject Lage land in Rotterdam. Opdrachtgever is Havensteder. Opgeleverd in 2007. Link Lage Land Canonbeleid gemeente Amsterdam. Hierin staat opgenomen dat bij transformatie de gemeente een hogere canon kan vragen. Link Amsterdam Canonbeleid gemeente Rotterdam. Hierin staat opgenomen dat bij transformatie de gemeente een ontheffingsvergoeding (hogere canon) kan vragen. Link Rotterdam Voorbeeld stapelings-/hoogtefactor om verdichting via grondprijsbeleid te stimuleren, gemeente Utrecht. Link Gemeente Utrecht

Stap 4 Visie en ontwerp De Woonstandaard omschrijft een basiskwaliteit van woningen in de vorm van productmarktcombinaties (PMC’s). De Woonstandaard wordt opgesteld door Netwerk Conceptueel Bouwen (NCB), Aedes en externe experts. Het zorgt voor een goede afstemming tussen vraag en aanbod van gestandaardiseerde bouw. Link Woonstandaard 3.0 Kader waarin ruimtelijke kwaliteit en industrieel bouwen tegen elkaar af worden gezet. Hierin worden ideeën, methoden en principes genoemd die betrokken partijen bij het industrieel bouwproces kunnen helpen. Link Architectonisch kader Ruimtelijke kwaliteit bij industriële woningbouw

33

Handreiking optoppen 1.0: delen is vermenigvuldigen

Onderzoek van Sputnik dat een programma van eisen neerlegt voor sociale huurwoningen die financieel gezien te bouwen zijn en aanbevelingen maakt voor welke woningtypologieën daar het beste bij horen. Link Goed Wonen in een Betaalbare Woning Artikel van Omgevingsweb over het stellen van welstandscriteria onder de Omgevingswet. Link Welstandscriteria over de verschijningsvorm van bouwwerken Ontwerpeisen voor het verkrijgen van verschillende certificaten met betrekking tot levensloopbestendige woningen. Link Woonkeur / Woonkeur bestaande bouw / Woonkeur pluspakket zorg Voorbeeld van optoppen in combinatie met het verbeteren van de uitstraling van het gehele complex. Link NH Nieuws Korte samenvatting van instrumentarium om doorstroming binnen het corporatiebezit te bevorderen. Link Aanpak voor het bevorderen van doorstroming Uitgebreide bespreking van het instrumentarium om doorstroming binnen het corporatiebezit te bevorderen. Gereedschapskist doorstroming Toegankelijkheidseisen volgens de BAT-systematiek. De sterrensystematiek van BAT bestaat uit vijf treden. Waarbij de eerste trede met één ster qua toegankelijkheid (BAT 1) een nultredenwoning is. De eisen nemen per trede toe tot vijf sterren (BAT 5) dat geschikt is voor zorg. Voor woningen zijn BAT 1 t/m BAT 4 (rolstoel bewoonbaar).

Link Tool wonen en zorg in balans van BAT (Bouw Advies Toegankelijkheid) Minimale eisen voor zorggeschikte woningen vanuit het Rijk. In artikel 2.1 en 2.2 bijlage 1 staat het programma van eisen. Link Stimuleringsreregeling zorggeschikte woningen

Stap 5 Optopproduct kiezen Definitie en pijlers bij toekomstbestendig bouwen. Link Toekomstbestendig bouwen Uitleg milieukostenindicator. Link Milieukostenindicator Overzicht van en informatie over de 35 ondertekende regionale woondeals uit 2022 en 2023. Link Regionale woondeals Convenant ondertekend door provincies Utrecht, Noord-Holland, Zuid-Holland en Flevoland. Link Convenant Bouwen voor de toekomst Vergelijking woonconcepten van verschillende aanbieders op het gebied van duurzaamheid en circulariteit. Link Woningconcepten en hun prestaties Rapport ‘Nationale Aanpak Biobased Bouwen’. Het beschrijft de doelen, activiteiten en organisatie die nodig zijn om de markt voor biogrondstoffen in de bouw snel op te schalen. Link Nationale Aanpak Biobased Bouwen Compacte handreiking circulair slopen en bouwen door provincie Noord-Holland. Link Circulair slopen en bouwen

34

Handreiking optoppen 1.0: delen is vermenigvuldigen

Circulaire deal in Noord-Holland Noord, waarbij ook de ketenpartners van de bouw betrokken zijn om afspraken te maken over het bevorderen van circulair bouwen en slopen. Link Circulaire Deal Secundaire Bouwmaterialen Noord-Holland Noord Aanpak gezamenlijke aanbesteding van flexwoningen. Ook toe te passen voor optoppen. Link Flexwoningen Aanpak gezamenlijke aanbesteding van twaalf corporaties in de regio Haaglanden van 2.000 modulaire nieuwbouwwoningen. Link 2.000 nieuwbouwwoningen Handreiking voor conceptueel bouwen gericht aan corporaties door Aedes. Link Handreiking voor conceptueel bouwen en bouwstromens Voorbeeld DCF-berekening bij optoppen met en zonder verduurzaming uit rapport Stec Groep (p. 61 & 62). Link Rapport De potentie van splitsen en optoppen Financiële toets op het bod van Amsterdamse corporaties. Rapport toont dat huidig investeringstempo (voor verduurzaming en nieuwbouw) niet vol te houden is op de lange termijn en dus vraagt om andere strategieën. Link Ortec Finance Big 5 beleid Stichting Ouderenorganisatie Rotterdam (SOR): Optoppen, ondertoppen, nieuwbouw, splitsen en woning delen. Met voorbeeld projecten. Portefeuille strategie om aantal woningen te vergroten. Link BIG 5 beleid Onderzoek naar belemmeringen en kansen voor beter benutten / verdichten. Link Platform31 Beter benutten bestaande woningbouw

Stap 6 Vergunningstraject Voorbeeld optopproject in Amsterdam, De Leeuw van Vlaanderen. Opgeleverd in 2013. Link De Leeuw van Vlaanderen

Nieuw criterium in Omgevingswet. Vervolg op ‘een goede ruimtelijke ordening’ uit de Wro, maar dan breder geformuleerd gericht op de gehele fysieke leefomgeving. Link evenwichtige toedeling van functies aan locaties Uitleg en kritische reflectie van Stec Groep op de Wet versterking regie volkshuisvesting. Link Wet versterking regie volkshuisvesting Toelichting urgentiecategorieën binnen de Wvrv. Link Urgentiecategorieën Voorstel voor verbreding van de Wbmgp. Link Wet bijzondere maatregelen grootstedelijke problematiek Voorbeeldaanpak van de trendsetter in de Welstandsnota 2016 herziening 2024 van de gemeente Amsterdam (p. 40). Interessant voor standaardisatie in het gemeentelijk vergunningsproces rondom optoppen. Link Welstandsnota 2016 herziening 2024 gemeente Amsterdam Voorbeeld welstandstoetsing gemeente Arnhem. In sommige gebieden wordt er zwaar getoetst aan welstand, in andere gebieden licht of niet. Link Online Welstandskaart gemeente Arnhem

35

Handreiking optoppen 1.0: delen is vermenigvuldigen

Voorbeeld gemeente Boekel over het afschaffen van welstandseisen. Uit deze ervaring – en in die van andere gemeenten – blijkt dat dit niet leidt tot achteruitgang van het straatbeeld. Link Welstandsbeleid afschaffen Link Handreiking voor versnellen van de woningbouw opgesteld door Stec Groep voor de provincie Noord-Brabant. Link Vernieuwde versnelde aanpak Website van de Toelatingsorganisatie Kwaliteitsborging Bouw. Deze certificeren bouwconcepten en geven een kwaliteitsverklaring af die landelijk geldig zijn om zo toetsing te kunnen versnellen. Link TloKB

Stap 7 en 8 Uitvoering en Nazorg Onderzoeksrapport naar de gemiddelde doorlooptijd van nieuwbouwprojecten door Stec Groep in opdracht van de NVM. Link NVM onderzoek: Doorlooptijd van nieuwbouwprojecten Handreiking over regionale versnellingstafels opgesteld door het Rijk. Bevat uitleg over wat een regionale versnellingstafel wel of niet is met richtlijnen in de bijlage voor het opzetten van een versnellingstafel. Link Expertteam Woningbouw en Taskforce Nieuwbouw Woningcorporaties Voorbeeld optopproject op portiekcomplex in Campanulastraat 27-85, Den Haag. Opgeleverd in 2018. Link Studioscheaffer

36

Handreiking optoppen 1.0: delen is vermenigvuldigen

Bijlage 2 Checklist Checklist altijd doen Wil en wens: o Voorbeelden volgen o Potentie bepalen o Strategie en beleid vormgeven Participatie: o Creëer draagvlak onder bewoners o Opvolgen verordening burgerparticipatie o Betrek relevante partijen in proces Haalbaarheid: o Planologisch-juridische haalbaarheid in beeld o Bouwtechnische haalbaarheid in beeld o Financiële haalbaarheid in beeld Visie en ontwerp: o Doelgroep bepalen o Programma van eisen opstellen Optopproduct kiezen: o Toekomstbestendig bouwen o Verschillende offertes aanvragen o Output-georiënteerd opdrachtgeverschap Vergunningstraject: o Sturen op doelgroepen bij woningtoewijzing o Passende parkeernorm o Welstand als advies benaderen o Versnelde procedure omgevingsvergunning Uitvoering: o Tijdig bewoners en buurt informeren o Koppelkansen integrale aanpak benutten Nazorg: o Oplevering vieren met bewoners o Kennismaking met nieuwe bewoners o Evaluatie en ontsluiting van kennis Notities:

37

Handreiking optoppen 1.0: delen is vermenigvuldigen

Bijlage 3 Aanpasbaarheidsscan Indicator en toelichting Volkshuisvestelijke waarde: • Volkshuisvestelijke doelstellingen, afspraken quota verhuur/verkoop • Woningmarkt, marktmatch, demografische ontwikkeling Financieel kader: • Financiële doelstelling, bedrijfswaarde • Boekwaarde • Geraamde investeringen • Ontwikkeling woningaanbod, maximale huur en verkoopwaarde • Projectrisico’s Oorspronkelijk ruimtelijk ontwerp: •

Regio, positie en aantakking, voorzieningen

•

Stedenbouwkundig ontwerp, aansluiting randen

•

Bebouwingsveld a.

Ensemble, kansen voor herprogrammering

b. Oriëntatie, bezonning •

Casco bouwblok a.

Bruikbaarheid plint, hoogte en aantakking maaiveld

b. Bruikbaarheid kap c. •

Maatvoering van het portiek

Casco woningen a.

Beukmaten, de diepte en hoogte van de woning

c.

Schachten, stijg- en standleidingen

d. Mogelijkheden aanvullende schachten • Buitenruimtes Bouwkundige- en bouwfysische staat: • Constructief, fundering, vloervelden, bouwmuren • Geluid, zware noodzakelijke maatregelen • Vocht • Energie, energielabel • Infrastructuur en installaties (asbest) Cultuurhistorische waarde: • Stedenbouwkundig • Bebouwingsveld • Architectuur • Woningtype • Bouwtechniek

38

Handreiking optoppen 1.0: delen is vermenigvuldigen

Participatie: • Huidige bewoners • Nieuwe doelgroepen Kansen voor ontwikkelend beheer: • Meerjarige onderhoudsplanning integreren met transformatieproces • Periodiek groot onderhoud en energiesprong, ingrepen die flexibiliteit vergroten • Planmatig onderhoud, plattegrond aanpassingen verbeteringen • Mutatie onderhoud, ontwikkeling woningaanbod met nieuwe typologieën Bron: SEV, 2011. Transformatiepotentie van portiekflats.

39

Handreiking optoppen 1.0: delen is vermenigvuldigen

Bijlage 4 Wordt verwacht Verwachte onderzoeken en publicaties Verkenning naar de toepassing van Bbl. In het Bbl (Besluit Bouwwerken Leefomgeving) staan regels over veiligheid, gezondheid, duurzaamheid en bruikbaarheid van bouwwerken. Verantwoordelijke Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Verwacht April 2024. Landelijke Aanpak Optoppen. Bestuurlijke afspraken rondom optoppen voor een gedragen aanpak bij gemeenten met optoppotentieel. Verantwoordelijke Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Verwacht April 2024. Kennisplatform optoppen. Een gemeenschappelijk kennisplatform rondom optoppen via www.volkshuisvestingnederland.nl. Verantwoordelijke Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Aedes, provincie Zuid-Holland e.a. Verwacht 2024. Handreiking erfpacht. Handreiking met inzicht in de erfpachtprocedures en -voorwaarden op optoppen, inclusief een stappenplan. Verantwoordelijke Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Aedes, provincie Zuid-Holland e.a. Verwacht 2024. Handreiking flora en fauna. Handreiking met uitgangspunten bij flora- en faunaonderzoek om natuurbeschermingsaspecten in kaart te brengen, inclusief een overzicht van juridische eisen. Verantwoordelijke Provincie Zuid-Holland in samenwerking met Creative City Solutions. Verwacht 2e kwartaal 2024. Handreiking technische benodigdheden.

Handreiking met richtlijnen om de mogelijkheden voor optoppen per gebouwtype (bouwjaar) te kunnen bepalen in een vroeg stadium. Verantwoordelijke Provincie Zuid-Holland in samenwerking met Creative City Solutions. Verwacht 2e kwartaal 2024 Handboek Praktijk. Handboek met praktische stappenplan voor het omgaan met verschillende belemmeringen die spelen bij optoppen, gebaseerd op een praktijkcasus in Rotterdam. Verantwoordelijke Provincie Zuid-Holland in samenwerking met VORM e.a. Verwacht 2e kwartaal 2024. Optoppotentie viewer. Openbare viewer. Per gebouw staat de potentie voor optoppen met een aantal indicatoren. Verantwoordelijke Provincie Zuid-Holland in samenwerking met Smits Vastgoedzorg e.a. Verwacht 2e kwartaal 2024. Geografische analyse en marktonderzoek parkeerterreinen en garageboxen. Marktonderzoek naar de potentie om garageboxen en parkeerterreinen op te toppen, inclusief de knelpunten en oplossingsrichtingen voor realisatie. Verantwoordelijke Provincie Zuid-Holland in samenwerking met TopUp e.a. Verwacht 2e kwartaal 2024. Serious game. Innovatieve game nodigt omwonenden uit om samen met betrokken partijen de ideale wijk te creëren. Doel is het verhogen van participatie en draagvlak bij optoppen. Verantwoordelijke Provincie Zuid-Holland Verwacht Mei 2024.

40

Handreiking optoppen 1.0: delen is vermenigvuldigen

Augmented Reality programma optoppen. Met een VR-bril door de wijk om te zien hoe optoppen op uw complex eruit ziet. Verantwoordelijke Hogeschool Utrecht, provincie Zuid-Holland. Verwacht Nader te bepalen. Quickscans Zuid-Holland. Fase 1, de eerste zeven quickscans als onderdeel van de haalbaarheidsfase rondom optoppen. De quickscans zijn bij zeven koppels van gemeenten en woningcorporaties uitgevoerd door twee externe partijen. Fase 2, start van de tweede tranche quickscans voor bij verwachting vijf tot zeven duo’s. Verantwoordelijke Provincie Zuid-Holland. Verwacht Fase 1 mei 2024 Fase 2 start juni 2024. Quickscans Gelderland. Vergelijkbaar met de provincie Zuid-Holland worden quickscans uitgevoerd bij drie tot vijf corporaties. Verantwoordelijke Provincie Gelderland. Verwacht Start juni 2024. Duogesprekken Gelderland. Provincie Gelderland gaat in gesprek met gemeenten en woningcorporaties om pilots optoppen op te starten. Verantwoordelijke Provincie Gelderland. Verwacht Midden 2024. Duogesprekken Utrecht. Provincie Utrecht gaat in gesprek met gemeenten en woningcorporaties om pilots optoppen op te starten. Verantwoordelijke Provincie Utrecht. Verwacht 2 e kwartaal 2024. Financiële doorrekening optoppen. Inzichten in de financiële haalbaarheid van recente optopprojecten in de planfase. Verantwoordelijke Provincie Zuid-Holland. Verwacht Nader te bepalen.

Kaart met voorbeeldprojecten. Kaart van de SOR met alle big 5 projecten. Verantwoordelijke SOR. Verwacht nader te bepalen.

41

Handreiking optoppen 1.0: delen is vermenigvuldigen

Colofon Datum: 2 april 2024 Projectnummer: 23.395 Opdrachtgever: Provincie Zuid-Holland, provincie Gelderland, provincie Noord-Holland, provincie Utrecht, provincie Brabant & Aedes Opdrachtnemer: Stec Groep Adviseurs: Esther Geuting, Matthijs Ham & Arlinde Dul Stec Groep Onderzoek en advies over wonen, werken en leefomgeving Postbus 217, 6800 AE Arnhem Willemsplein 5, 6811 KA Arnhem 026 - 751 41 00 info@stec.nl www.stec.nl

42