Bijlage Woonzorgvisie gemeente Waalwijk
Tekst van het document
WOONZORGVISIE GEMEENTE WAALWIJK
Voorwoord Wonen en zorg zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. In de gemeente Waalwijk zien we dat de uitdagingen op het gebied van wonen én zorg steeds complexer worden. We staan voor grote opgaven: een groeiende zorgvraag, een tekort aan zorgpersoneel en een woningmarkt die onder druk staat. Juist daarom is het van belang dat we deze vraagstukken niet los van elkaar benaderen, maar integraal en met een brede blik. In Waalwijk gebeurt wonen in de wijk. Zorg ook. Samenleven is iets wat we samen doen als inwoners, als professionals, als gemeente. Vooruitlopend op de wettelijke verplichting zijn we daarom al gestart met het opstellen van deze lokale woonzorgvisie. Dat doen we niet alleen, maar samen met woningcorporaties, zorgpartijen en andere betrokkenen. Samen zetten we de schouders onder deze opgave en werken we lokaal én regionaal aan oplossingen, in nauwe afstemming met onze partners in Hart van Brabant. Met deze visie zetten we de koers uit richting 2040. Tegelijk maken we duidelijke afspraken voor de komende jaren. De uitwerking volgt in een uitvoeringsprogramma dat we samen met onze partners opstellen. Zo zorgen we voor goede woonvormen, toegankelijke zorg en buurten waar mensen prettig samenleven. Sjors Slaats Coördinerend wethouder sociaal domein
Woonzorgvisie gemeente Waalwijk
2
Samenvatting ambitie Waalwijk De woonzorgvisie van de gemeente Waalwijk is opgesteld aan de hand van de vijf hoofdthema’s die ook zijn opgenomen in de Regionale Woonzorgvisie Hart van Brabant. Later in deze woonzorgvisie zoomen we in op deze hoofdthema’s. We brengen per thema in beeld wat huidige en toekomstige ontwikkelingen zijn, welke ambitie we hebben en welke zaken we in ieder geval gaan oppakken. In deze samenvatting is per thema de kern van de Waalwijkse ambitie aangegeven. De veranderende samenstelling van onze bevolking We streven naar voldoende woningen voor inwoners met een ondersteuningsbehoefte en we stimuleren doorstroming naar een passende woning. Het is uiteindelijk aan de inwoner zelf om te bepalen waar hij of zij wil wonen, ook als dit niet de meest passende woning of woonomgeving is. We stimuleren senioren om zelf na te denken over de toekomst en tijdig stappen daartoe te zetten. Als gemeente nemen we daarbij een faciliterende rol en zoeken we de samenwerking op met bewonersgroepen, waaronder de ouderenbonden. Aandachtsgroepen op onze woningmarkt Een aandeel van 30% sociale huur past bij de ontwikkeling van de gemeente Waalwijk. Door bij woningbouwontwikkelingen een verdeling te hanteren van 30% sociale huur, 40% middeldure woningen en 30% dure woningen, zorgen we dat we het aandeel sociale huur op peil houden en voldoende betaalbare woningen ontwikkelen.
Op die manier kunnen we onze bijdrage leveren aan de regionale afspraken die we maken over de huisvesting van verplichte urgentiegroepen. Bij het huisvesten van aandachtsgroepen in onze gemeente is maatwerk van belang. Specifieke woonvormen Informele ondersteuning wordt steeds belangrijker. We scheppen daarom ruimtelijke mogelijkheden voor woonvormen waar informele hulp en ondersteuning centraal staat. Bij specifieke woonvormen is maatwerk belangrijk. Inspraak en participatie van omwonenden bij woonzorgvoorzieningen richt zich op wat nodig is om zo goed mogelijk samen te leven en gaat niet over de keuze van de locatie. Bij de keuze van de locatie wordt wel gekeken naar draagkracht en draaglast van de omgeving. Sociale basis We faciliteren een inclusieve omgeving die alle inwoners uitnodigt om mee te doen, te ontmoeten en te bewegen. Bij nieuwe wooninitiatieven leveren we maatwerk op wat nodig is, zowel als het gaat om fysieke als om sociale elementen. Visie op samenwerking We gaan bij de verder uitwerking uit van gezamenlijkheid: het oppakken van de opgaven is een taak van alle partijen, waarvan de gemeente er één is. Na het vaststellen van de visie gaan we aan de slag met een uitvoeringsprogramma.
Omdat dat programma veel meer inzoomt op specifieke, en mogelijk ook gebiedsgerichte, vraagstukken, stellen we het uitvoeringsprogramma op met input van inwoners, zorgaanbieders, welzijnsorganisaties, woningcorporaties, de Sociale Adviesraad en private partijen.
Woonzorgvisie gemeente Waalwijk
3
Wonen en zorg in de gemeente Waalwijk 2024 - 2040 Voordat we inzoomen op specifieke vraagstukken en opgaven, schetsen we eerst een beeld van de huidige situatie én ontwikkelingen die we zien in prognoses. We gebruiken daarvoor de provinciale bevolkings- en woningbouwprognose die in het najaar van 2023 is verschenen. De ontwikkeling van de bevolking 2024 – 2040 Op 1 januari 2025 had de gemeente Waalwijk 51.241 inwoners. De verwachting is dat dit aantal op 1 januari 2040 gegroeid zal zijn tot 56.775 inwoners. De komende 15 jaar wordt er dus een bevolkingsgroei van 5.534 inwoners voorspeld1. In onderstaande grafiek is de opbouw van onze bevolking weergegeven. Ten opzichte van de bevolkingsopbouw in de provincie, zijn er slechts hele beperkte verschillen, behalve dat er in de provincie gemiddeld iets meer 15 tot 24 jarigen zijn en in Waalwijk gemiddeld iets meer 35 tot 44 jarigen. Tussen de kernen zijn er kleine verschillen in de bevolkingsopbouw te zien. SprangCapelle heeft procentueel iets meer kinderen, wat mede verklaard kan worden omdat Landgoed Driessen hiertoe behoort. Waspik heeft procentueel iets meer 45 tot 65 jarigen.
Bevolkingsopbouw 2024 (%)
De bevolkingsopbouw in de verschillende kernen 40 26 26
30 20
14
17
14
26 27
21
30 23
19
25
11 11 11
10 0
8
0-15 jr
7
15-25 jr Waalwijk
6
25-45 jr
45-65 jr
Sprang-Capelle
65+ jr
Waspik
5 4 3 2 1
0-
4 j 5- r 10 9 jr -1 15 4 jr -1 20 9 jr -2 25 4 jr -2 30 9 jr -3 35 4 jr -3 40 9 jr -4 45 4 jr -4 50 9 jr -5 55 4 jr -5 60 9 jr -6 65 4 jr -6 70 9 jr -7 75 4 jr -7 80 9 jr -8 85 4 jr -8 90 9 jr -9 4 j 95 r + jr
0
Waalwijk
Brabant
Naar de toekomst toe zien we een groei van het aandeel 65-plussers. In 2024 bedroeg het aandeel 65-plussers nog 21,9%. In 2040 zal dat gestegen zijn naar 25,3%. Dat bekent dat dan één op de vier inwoners 65 jaar of ouder zal zijn. Ook het aandeel 75+ zal stijgen: van 10,4% in 2024 naar 13,7% in 2040. Deze stijgingen zien we niet alleen in de gemeente Waalwijk, maar zijn in de regio Hart van Brabant vergelijkbaar.
1 Bevolkings- en woningbouwprognose provincie Noord-Brabant, 2023
Woonzorgvisie gemeente Waalwijk
4
De ontwikkeling van huishoudens 2024 – 2040 Op 1 januari 2024 bestond de gemeente Waalwijk uit 23.085 huishoudens. In onderstaande grafieken is de samenstelling van de huishoudens te zien en hoe de samenstelling in 2040 zal zijn. Vergeleken met het provinciaal gemiddelde kent de gemeente Waalwijk net iets meer tweepersoonshuishoudens en net iets minder éénpersoonshuishoudens. Samen vormen zij 67% van de huishoudens De komende 15 jaar zullen de éénpersoonshuishoudens harder toenemen dan de overige huishoudenstypen.
Samenstelling huishoudens 2024 Overig Eénouder Samen met kind(eren) Samen zonder kind(eren) Eénpersoons 0,0 Brabant
10,0
20,0
30,0
40,0
Ontwikkeling huishoudenstypen Waalwijk 2024 - 2040
Waalwijk
Zoomen we in op de groei van de éénpersoonshuishoudens tussen 2024 en 2040, dan zien we dat er in de leeftijdscategorie tot 45 jaar een afname is van het aantal éénpersoonshuishoudens met ongeveer 340 huishoudens. In de leeftijd van 45 tot 65 jaar is er een kleine toename van 205 huishoudens en in de leeftijd van 65 jaar en ouder een forse toename van 1.740 huishoudens.
10.000 8.000 6.000 4.000 2.000 0
Eénpersoons
Samen met Samen kind(eren) zonder kind(eren) 2024
Eénouder
Overig
2040
Belangrijkste kenmerken van de woningmarkt in 2025
Woningvoorraad gemeente Waalwijk t.o.v. Nederland
100% 80% 60%
5% 4% 15% 16% 5%
10% 4% 17% 12% 9%
40% 20%
55%
Particulier mgw Particulier egw Corporatie mgw Corporatie egw
48%
Op 1 januari 2025 stonden er 22.783 woningen in de gemeente Waalwijk. Ongeveer 60% daarvan zijn koopwoningen, ruim 30% woningen van woningcorporaties en ongeveer 10% particuliere huurwoningen2.
Koop mgw
In de volgende grafieken wordt ingezoomd op de koopwoningmarkt en de huurwoningmarkt in de gemeente Waalwijk.
Koop egw 0%
Waalwijk
NL
2 Egw = eengezinswoning, ook wel grondgebonden genoemd, mgw = meergezinswoning, veelal
appartementen
Woonzorgvisie gemeente Waalwijk
5
Koopwoningvoorraad gemeente Waalwijk 1% 2023 Tot € 210.000 23%
25%
€ 210.000 tot € 290.000 € 290.000 tot 390.000
Huurwoningvoorraad gemeente Corp. tot aftoppingsgrens Waalwijk, 2022 Corp. aftopping tot liberalisatie Corp. middenhuur
3% 4% 4% 0% 2%
8%
Corp. dure huur Part. tot aftoppingsgrens
13% 21%
€ 390.000 tot € 500.000 30%
66%
Meer dan € 500.000
Part. aftopping tot liberalisatie Part. middenhuur Part. dure huur
In de koopwoningmarkt bestaat, uitgaande van de definitie van de rijksoverheid, ongeveer 56% uit betaalbare koopwoningen. In de huurwoningmarkt zijn ongeveer 81% van de huurwoningen in handen van woningcorporaties. Van alle huurwoningen hebben ongeveer 87% van de huurwoningen een huurprijs onder de liberalisatiegrens (de ‘sociale huurgrens’). In 2022 is door In.Fact.Research een regionale woonzorganalyse uitgevoerd. Daarbij hebben zij ook in beeld gebracht in welke mate de woningvoorraad reeds geschikt is voor het verlenen van zorg of geschikt te maken is. Hieruit blijkt dat er nog relatief weinig woningen geschikt waren, maar wel heel veel woningen geschikt te maken zijn. Bij de bijeenkomsten die in 2025 door het platform Oog voor Elkaar in de gemeente Waalwijk georganiseerd zijn, gaven relatief meer bezoekers aan dat hun woning reeds geschikt was (bijna 36%).
Woonsituatie 75+ huishoudens, 2020 100% 80%
36%
39%
60%
10% 5% 2% 21%
9% 5% 5% 18%
26%
24%
Waalwijk
Hart van Brabant
40% 20% 0%
Corporatie huur appartement
Corporatie huur grondgebonden
Particuliere huur appartement
Particuliere huur grondgebonden
Koop appartement
Koop grondgebonden
Geschikheid woningvoorraad 73% 68%
80% 60% 40% 20% 0%
15% 18%
12% 14% Ongeschikt Waalwijk
Aanpasbaar
Geschikt
Hart van Brabant
Ook de woonsituatie van 75+huishoudens is in beeld gebracht. Hieruit blijkt dat er ongeveer evenveel van hen in een koopwoningen woont (46%) als in een sociale huurwoning (47%). Bij de bijeenkomsten van Oog voor Elkaar was het aandeel aanwezigen die in een koopwoning woont (56%) wat hoger dan in een sociale huurwoning (41%).
Woonzorgvisie gemeente Waalwijk
6
Belangrijkste kenmerken op het gebied van zorg in 2025 In de woonzorganalyse (2022) is ook in beeld gebracht welke omvang bepaalde zorgdoelgroepen hebben. Daarbij hebben zij onderscheid gemaakt tussen zorgdoelgroepen die intramuraal wonen3 en zorgdoelgroepen die zelfstandig wonen4. Zelfstandig wonen
Omvang doelgroepen zelfstandig wonend, 2020
Over het algemeen is het beeld in de gemeente Waalwijk vergelijkbaar met dat in de regio Hart van Brabant. In Waalwijk komt iets meer licht verstandelijk beperkt/ laaggeletterd en somatische problematiek voor en iets minder psychische problematiek en angst- en stemmingsproblematiek.
Niet-aangeboren hersenletsel Psychische problematiek Angst- en stemmingsproblematiek Zintuiglijke aandoeningen Somatische problematiek Matig of ernstig verstandelijk beperkt Licht verstandelijk beperkt /... Dementie (extramuraal) 0% 2% 4% 6% 8% 10% 12% 14% 16% 18% Hart van Brabant 2020
Omvang doelgroepen intramuraal, 2021 GGZ-Wonen Geestelijke gezondheidszorg (GGZ-B) Lichamelijk gehandicapt (LG) Zintuiglijk visueel (ZGVIS) Zintuiglijk auditief (ZGAUD) Licht verstandelijk gehandicapt (LVG)
Waalwijk 2020
Intramuraal wonen Bij de intramurale doelgroepen zijn er wat verschillen te zien. Die worden voornamelijk verklaard door de ligging van sommige voorzieningen, zoals de aanwezigheid van Amarant in de gemeente Tilburg.
Verstandelijk gehandicapt (VG) Verpleging en verzorging (VV) 0,0% 0,2% 0,4% 0,6% 0,8% 1,0% 1,2% Hart van Brabant
Waalwijk
3 Gebaseerd op afgegeven WLZ-indicaties ten opzichte van het totaal aantal inwoners, 2021 4 Gebaseerd op de WoonZorgwijzer 3.0, aandeel inwoners van 19 jaar of ouder dat zelfstandig
woont met een bepaalde aandoening
Woonzorgvisie gemeente Waalwijk
7
Waalwijkse ambitie op wonen, zorg en welzijn De lokale woonzorgvisie richt zich specifiek op het snijvlak van wonen, zorg en welzijn: op zorgvraagstukken waar een woonvraagstuk speelt en op woonvraagstukken waar zorg een onderdeel is. De visie gaat dus over het snijvlak van wonen en zorg. Dat betekent ook dat woonvraagstukken waar zorg geen onderdeel is en zorgvraagstukken waar geen direct raakvlak met wonen is, niet in deze visie terugkomen. Deze visie is daarmee een aanvulling, en in sommige gevallen een bijstelling, van bestaand lokaal beleid, zoals de Koers Sociaal Domein met het bijbehorende Uitvoeringsprogramma Samen Redzaam en de Woonvisie. In de komende hoofdstukken is de Waalwijkse ambitie op het gebied van wonen, zorg en welzijn uitgewerkt. We doen dit aan de hand van de vijf thema’s die ook de leidraad vormen in de Regionale Woonzorgvisie Hart van Brabant: a. Toename ouderen met een intensieve zorgbehoefte – in deze lokale woonzorgvisie kijken we breder naar de veranderende bevolkingssamenstelling en de daarbij behorende vergrijzing. b. Fair share – in deze lokale woonzorgvisie is dit vertaald naar aandachtsgroepen op onze woningmarkt c. Woonvormen – woonvormen die in zijn algemeenheid inspelen op de veranderende bevolkingssamenstelling en vergrijzing, komen aan bod in het eerste hoofdstuk.
In dit hoofdstuk zoomen we in op specifieke woonvormen voor andere woonzorgvraagstukken. d. Sociale basis, zelf- en samenredzaam, acceptatie en samenleven – dit is in deze lokale visie samengevat tot sociale basis. e. Regionale samenwerking – in deze woonzorgvisie ligt de focus op lokale samenwerking en participatie en staan we in dit hoofdstuk ook stil bij het vervolg op deze visie. Per thema geven we in de lokale visie aan wat het huidige beleid en de toekomstige ontwikkelingen zijn. Dat doen we kort en bondig in de hoofdtekst en voor uitgebreidere achtergrondinformatie verwijzen we naar de bijlage. De lokale visie richt zich op de lange termijn, waarbij we vooruitkijken naar de komende 15 jaar. Vervolgens geven we puntsgewijs de Waalwijkse ambitie aan en acties die we in ieder geval op willen pakken. Deze acties richten zich op een kortere termijn, waarbij het de ambitie is om deze de komende 5 jaar op te pakken dan wel uit te voeren. Bovendien breiden we deze acties verder uit als we samen met inwoners en professionele partners aan de slag gaan met het uitvoeringsprogramma. We onderschrijven de regionale visie op wonen, zorg en welzijn, de grondhouding die daarin wordt uitgesproken en de acties die in gang zijn gezet. Deze zaken herhalen we in principe niet in deze lokale woonzorgvisie. Daarnaast onderschrijven we de uitgangspunten van de koers Sociaal domein.
Om het prettig samenwonen tussen inwoners uit aandachtsgroepen en inwoners die daar niet toe behoren mogelijk te maken, is de uitvoering van het programma Samen Redzaam noodzakelijk. De acties uit dit programma herhalen we niet of zeer beperkt in deze lokale woonzorgvisie.
Woonzorgvisie gemeente Waalwijk
8
1. De veranderende samenstelling van onze bevolking Wat zien we: huidig beleid en toekomstige ontwikkelingen De komende decennia is er een forse stijging van het aandeel senioren. In de zorg zien we, mede daardoor, dat zorguitgaven tussen 2019 en 2050 verdubbelen. Dit speelt in alle leeftijdsklassen, maar de grootste groei van zorguitgaven is er bij inwoners van 80 jaar of ouder. De nadruk ligt daarbij op de kosten voor ziekenhuiszorg. Kijken we naar zorgdomeinen, dan zijn het de domeinen verstandelijke beperking en dementie waar de grootste groei wordt verwacht. Door de veranderende bevolkingssamenstelling neemt het mantelzorgpotentieel af, terwijl juist de behoefte aan mantelzorg vermoedelijk verdubbelt. En tegelijkertijd is er op dit moment reeds een tekort aan zorgpersoneel en lopen deze tekorten de komende 10 jaar verder op. Kijken we naar de woonsituatie, dan zien we dat oudere inwoners steeds langer zelfstandig thuis wonen. Enerzijds omdat dat ook hun wens is: de verhuisgeneigdheid is laag onder senioren en het merendeel van onze oudere inwoners wil liever niet verhuizen. Anderzijds omdat het soms ook lastiger is om te verhuizen: de mogelijkheid om te verhuizen naar een verzorgings- of verpleegtehuis is beperkt en verhuizen naar een andere woning brengt de nodige uitdagingen met zich mee.
Gelukkig is een deel van de woningen reeds geschikt om langdurig zelfstandig te blijven wonen en is een groot deel van de woningvoorraad geschikt te maken. De Koers Sociaal Domein en het huidige Woonbeleid spelen reeds in op deze ontwikkelingen. Samenredzaamheid staat centraal in de Koers. Als gemeente ondersteunen we hierin door bijvoorbeeld te gaan werken met wijkteams, ons te richten op laagdrempelige en preventieve ondersteuning en het creëren van ontmoetingsplekken voor laagdrempelige (groeps-)ondersteuning. Vanuit wonen wordt ingezet op twee sporen: aan de ene kant wordt het zelfstandig blijven wonen gestimuleerd, bijvoorbeeld door financiële ondersteuning te bieden bij het aanpassen van de woning. Aan de andere kant zetten we bij nieuwbouw in op de ontwikkeling van levensloopgeschikte woningen en bij de bestaande woningvoorraad op het stimuleren van doorstroming en het delen van woningen. Zo kunnen oudere inwoners zelf de keuze maken wat voor hen de meest passende woonsituatie is in de toekomst. Bewustwordingscampagnes hierover ondersteunen we.
De Waalwijkse ambitie 1. We willen met onze woonzorgvisie bijdragen aan de sustainable development goals. Hierbij zetten we met name in op 1. Goede gezondheid en welzijn (doel 3) 2. Duurzame steden en gemeenschappen (doel 11) 3. Ongelijkheid verminderen (doel 10) 2. We willen bereiken dat alle inwoners van Waalwijk in goede gezondheid in een passende woning zitten en daar zo lang mogelijk zelfstandig kunnen wonen omdat de buurt naar elkaar omkijkt en de gemeente een faciliterende rol speelt.
Woonzorgvisie gemeente Waalwijk
9
3. We streven naar voldoende woningen voor inwoners met een ondersteuningsbehoefte en we stimuleren doorstroming naar een passende woning. Het is uiteindelijk aan de inwoner zelf om te bepalen waar hij wil wonen, ook als dit niet de meest passende woning of woonomgeving is. We willen echter voorkomen dat inwoners niet verhuizen of hun woning niet delen door ervaren belemmeringen die oplosbaar zijn. 4. We streven naar de realisatie van verschillende woonvormen binnen de gemeente zodat inwoners met een ondersteuningsvraag de meest passende woonvorm kunnen kiezen en ze verleid worden om hiernaar toe te verhuizen. 5. We stimuleren senioren om zelf na te denken over de toekomst en tijdig stappen daartoe te zetten. Als gemeente willen we daartoe inwoners inspireren met innovatieve hulpmiddelen en met zorgtechnologie. Dit pakken we samen op met bewonersgroepen, waaronder de ouderenbonden. 6. In het kader van duurzame gemeenschappen hechten we veel belang aan een uitnodigende, inclusieve woon- en leefomgeving. Inwoners moeten uitgedaagd worden om elkaar te ontmoeten en daar waar nodig elkaar te helpen. De gemeente zet zo veel als mogelijk in op het faciliteren van de buurt omdat ze van mening is dat alles wat inwoners gezamenlijk oplossen het meest duurzaam is.
Wat we gaan doen Inzet op welzijn en preventie • We zetten vanuit het programma Samen Redzaam stevig in op welzijn en preventie. Dit doen we o.a. met wijkteams, met laagdrempelige ontmoetingsplekken en door activiteiten/trainingen gericht op (sociale)veerkracht, zingeving, het ontwikkelen van duurzame gemeenschappen en samenredzaamheid. • We bieden praktische ondersteuning bij bewustwordingscampagnes vanuit de lokale ouderenbonden. • Bij nieuwbouw en bestaande bouw hebben we oog voor de realisatie van verschillende woonvormen en voor de beschikbaarheid ervan voor verschillende inkomensgroepen waaronder mensen die leven van een bestaansminimum. Nultredenwoningen, geclusterde woningen en zorggeschikte woningen • Nultredenwoningen zijn voor veel doelgroepen, van jong tot oud, interessant. Bij nieuwbouw stimuleren we de realisatie van nultredenwoningen. We informeren ontwikkelende partijen over de basiseisen die daaraan gekoppeld zijn. • In het totale woningbouwopgave voor de komende 10 jaar streven we naar de realisatie van minimaal 40% nultredenwoningen. Voor de periode 2024 tot en met 20305 betekent dit een aantal van ca. 800 nultredenwoningen. Nieuwbouwprojecten vanaf 50 woningen bevatten minimaal 40% levensloopbestendige woningen. Dit zijn nultredenwoningen of woningen die zeer eenvoudig nultreden te maken zijn.
• Bij nieuwbouw van nultredenwoningen stimuleren we, indien dit in de nabije omgeving niet aanwezig is, de ruimte voor bewoners om elkaar te ontmoeten. 5 We sluiten hierbij aan bij woningbouwopgave uit de SRBT Woondeal. Daarin is voor de periode
2024 tot en met 2030 een opgave van 2.010 woningen opgenomen. Indien regionaal een nieuwe opgave wordt vastgesteld, stellen we doelstelling ten aanzien van het realiseren van nultredenwoningen bij
Woonzorgvisie gemeente Waalwijk
10
•
•
We onderzoeken samen met de woningcorporaties en ouderenbonden de mogelijkheid om, waar dit nog niet het geval is, reguliere appartementencomplexen om te zetten in geclusterde woongemeenschappen met een ontmoetingsruimte in het pand of in de omgeving. We zetten hierbij dan in op het omkijken naar elkaar. Samen met zorgpartijen gaan we de behoefte aan zorggeschikte woningen verkennen.
Gemengd wonen, doorstroming en inspiratie • We stimuleren de ontwikkeling van woonvormen voor een mix van bewoners: jong en oud, bewoners zonder zorgvraag, met een lichte zorgvraag en met een zwaardere zorgvraag. Dit kan zorgen voor een veilige en levendige omgeving waar mensen met elkaar een gemeenschap kunnen vormen en naar elkaar kunnen omkijken. Voorbeelden hiervan zijn hofjeswoningen, woonleefgroepen en projecten voor gemengd wonen. • Naast het realiseren van passende woningen en het ondersteunen van bewustwordingscampagnes, onderzoeken we een aantal andere maatregelen om de tijdige doorstroming van senioren naar passende woningen te stimuleren, zoals het voortzetten van de financiële ondersteuning bij het doorstroombeleid van Casade, eventuele andere financiële prikkels, praktische ondersteuning bij het verhuizen of ondersteuning van initiatieven uit de samenleving. • We onderzoeken of o.a. hospitawonen een mogelijkheid is voor ouderen die niet willen verhuizen, maar waarvoor de woning te groot is. • We inspireren (oudere) inwoners met innovatieve concepten zoals domotica, de integratie van technologie en diensten, ten behoeve van een betere kwaliteit van wonen en leven. Dit doen we samen met onze partners, waaronder de ouderenbonden, zoals verenigd in het Platform Oog voor Elkaar.
Woonzorgvisie gemeente Waalwijk
11
2. Aandachtsgroepen op onze woningmarkt Wat zien we: huidig beleid en toekomstige ontwikkelingen De druk op de woningmarkt is groot. Veel mensen zijn op zoek naar een woning en de vraag overstijgt het aanbod, zeker als we kijken naar betaalbare woningen en specifiek sociale huur. Voor sommige doelgroepen is het extra van belang dat zij snel een woning vinden. In het wetsvoorstel Wet Versterking Regie Volkshuisvesting gaat de landelijke overheid vastleggen welke groepen verplicht urgentie moeten krijgen: a. Uitstromers uit Maatschappelijk Opvang b. Uitstromers uit Beschermd Wonen c. Uitstromers vrouwenopvang en slachtoffers mensenhandel d. Uitstromers accommodaties jeugdhulp e. Uitstromers (jeugd)detentie en forensische zorg f. Uitstromers uit klinische geestelijke gezondheidszorg g. Mantelzorgverleners en -ontvangers h. Mensen met een lichamelijke, verstandelijke of zintuiglijke beperking of psychische kwetsbaarheid die wegens ernstige en chronische medische redenen andere huisvesting nodig hebben i. Uitstappende sekswerkers j. Gezinnen zonder vaste verblijfplaats met minderjarige kinderen Over de verdeling van deze groepen moeten gemeenten regionaal afspraken maken en deze afspraken moeten vervolgens op gemeentelijk niveau worden vastgelegd in een Huisvestingsverordening. Als regio Hart van Brabant bereiden we ons hierop voor, samen met woningcorporaties en zorgpartijen.
Een uitdaging daarbij is dat het aandeel sociale huur tussen de gemeenten erg varieert, van 11% tot 32% per gemeente. Tegelijkertijd hebben we profijt van de regionale afspraken die we sinds 2021 onder de noemer ‘Weer Thuis’ al hebben. Deze afspraken gaan over de uitstroom van de groepen a t/m e en daarmee, qua aantallen, over een groot deel van de groepen die verplicht urgentie moeten gaan krijgen. De regionale werkgroep fair share heeft de verplichte urgentiegroepen nader in beeld gebracht en maakt op dit moment een uitwerking van: - Grondslagen voor de verdeling van urgentiegroepen - Het besluitvormingsproces - De vertaling van regionale afspraken naar de Huisvestingsverordeningen en - Uitvoeringsaspecten
De Waalwijkse ambitie 1. Een aandeel van 30% sociale huur past bij de ontwikkeling van de gemeente Waalwijk. Momenteel bestaat de woningvoorraad ook uit net iets meer dan 30% sociale huur. Het is dus van belang om dit aandeel vast te houden bij woningbouwontwikkelingen (nieuwbouw of andere toevoegingen) en om in alle kernen sociale huurwoningen toe te voegen. Daarnaast gaan we bij projecten uit van 40% in het middeldure segment en 30% in het dure segment.
Woonzorgvisie gemeente Waalwijk
12
2. Een evenwichtige verdeling van wettelijk verplichte urgentiegroepen in de regio Hart van Brabant is van belang. We spelen een actieve rol in de regio om tot goede regionale afspraken hierover te komen. 3. De huisvesting van aandachtsgroepen vergt ook maatwerk. We hanteren dus geen harde spreiding van inwoners uit aandachtsgroepen over onze wijken en buurten, maar kijken zoveel als mogelijk naar wat iemand nodig heeft om een goede (door)start te maken en welke omgeving daarbij zoveel als mogelijk passend bij is. 4. Voor sommige inwoners is gemengd wonen interessant. Gemengd wonen is een woonvorm waarbij mensen met een begeleidingsvraag samen met mensen zonder begeleidingsvraag in hetzelfde complex of project wonen. Aan de Anna van Burenstraat hebben we reeds een dergelijke woonvorm. We onderzoeken of er meer behoefte is aan dergelijke woonvormen en voor welke doelgroepen.
Wat we gaan doen •
•
•
•
• •
We stellen striktere regels op voor sociale huur in nieuwbouwprojecten. Voordat we projecten in procedure brengen, moet helder zijn op welke manier en met welke partijen de sociale huur in een project verzekerd is. We stellen een vereveningsfonds sociale huur in. Daarbij maken we harde afspraken over onder andere welke projecten onder deze regeling vallen, welke afdracht plaats moet vinden en onder welke voorwaarden middelen van het fonds kunnen worden ingezet om sociale huur elders te realiseren. We nemen daarbij de wetgeving rondom staatssteun in acht. We verduidelijken de regels voor woningsplitsing, we maken woningdelen en hospitaverhuur juridisch mogelijk en we maken een regeling voor tijdelijk wonen op achterterreinen voor familieleden. We onderzoeken de inzet van initiatieven zoals Kamers met Aandacht of Onder de Pannen. We onderzoeken met de woningcorporaties specifiek hoe we het aanbod aan huurwoningen onder de aftoppingsgrenzen kunnen vergroten, omdat een deel van onze inwoners, waaronder ook een aantal aandachtsgroepen, die specifiek nodig heeft. We verwerken de regionale afspraken over wettelijk verplichte urgentiegroepen te zijner tijd in onze Huisvestingsverordening. We stimuleren commerciële partijen om voor inwoners met een hoger inkomen passende zorgvoorzieningen te ontwikkelen.
Woonzorgvisie gemeente Waalwijk
13
3. Specifieke woonvormen In de vorige twee hoofdstukken hebben we stil gestaan bij de gevolgen van vergrijzing en bij de evenredige verdeling van aandachtsgroepen. Ook woonoplossingen zijn daarbij benoemd. In dit hoofdstuk staan we, in aanvulling daarop, extra stil bij wat we doen als inwoners meer specifieke woonvormen of bijzondere oplossingen nodig hebben.
Wat zien we: huidig beleid en toekomstige ontwikkelingen We zien al langer een verschuiving van minder intramuraal verblijf naar meer kleinschalige woonvormen in wijken en buurten. Dit vraagt soms om nieuwe woonvormen, bijvoorbeeld woonvormen die intramurale kenmerken combineren met kenmerken van zelfstandig wonen, maar ook doorstroomlocaties, gemengd wonen of woongroepen waarbij er gedeelde regie is over bijvoorbeeld gemeenschappelijke ruimtes of toewijzing. Volledig nieuw is deze behoefte niet en er zijn ook al diverse voorbeelden in de gemeente. We zien echter wel een groeiende vraag naar specifieke woonvormen. We zien ook een aantal uitdagingen bij het creëren van specifieke woonvormen. Zo zien we dat op dit moment bij de nieuwbouwmarkt de meeste aandacht uitgaat naar het versnellen. Daarbij is er vaak meer aandacht voor standaardisatie en soms minder aandacht voor bijzondere woonvormen. Daarnaast zien we dat zorg in de thuisomgeving niet altijd afdoende kan worden geleverd. Eén van de gevolgen is dat we een toename zien van inwoners met verward gedrag en/of complexe problematiek in de woonwijken, zonder afdoende ondersteuning. Een regionale werkgroep vanuit de regionale woonzorgvisie werkt aan het nader in beeld brengen van de kwantitatieve en kwalitatieve behoefte aan specifieke woonvormen.
Daarnaast wordt er regionaal gewerkt aan een platform om vraag en aanbod bij elkaar te brengen en op die manier geen kansen te missen om specifieke woonvormen een plek te geven.
De Waalwijkse ambitie 1. Informele ondersteuning wordt steeds belangrijker. We stimuleren dit, bijvoorbeeld door woonvormen waar informele hulp en zorg centraal staat, ruimtelijk mogelijk te maken, zoals tijdelijk wonen op achterterreinen voor familieleden, hospitaverhuur, woningdelen of kangoeroewoningen. We verwachten daarmee de mogelijkheden van informele zorg te vergroten. 2. Maatwerk is het allerbelangrijkst bij specifieke woonvormen. Vanuit deze bril kijken we naar initiatieven die worden ingediend en we vragen andere partijen ook om er op die manier naar te kijken. Dit betekent soms dat het nodig is om af te wijken van bestaande kaders. 3. Inspraak en participatie van omwonenden bij woonzorgvoorzieningen richt zich op wat nodig is om zo goed mogelijk samen te leven en gaat niet over de keuze van de locatie. Bij de keuze van de locatie wordt wel gekeken naar draagkracht en draaglast van de omgeving.
Woonzorgvisie gemeente Waalwijk
14
Wat we gaan doen •
• •
•
•
• • •
•
Op regionaal niveau wordt de behoefte aan woonvormen nader onderzocht en wordt een platform ingericht om vraag en aanbod aan woonvormen met elkaar te matchen. Ook worden regionaal afspraken gemaakt over doelgroepen die te klein zijn om in iedere gemeente gehuisvest te worden. In de contacten met zorgpartijen en zorgkantoor halen we op welke behoefte zij zien in de gemeente Waalwijk. We gaan na of het meerwaarde heeft om een gemeentelijke vastgoedtafel te organiseren, zodat er integraal gekeken wordt naar de mogelijkheden om vrijkomend gemeentelijk vastgoed optimaal te benutten. We stellen een afwegingskader vast voor het beoordelen van initiatieven. Op die manier kan in een vroeg stadium de juiste informatie worden opgevraagd bij een initiatiefnemer en is het voor initiatiefnemers duidelijk naar welke aspecten we kijken bij de beoordeling van een initiatief. Indien nodig betrekken we het zorgkantoor bij de beoordeling van initiatieven. We hanteren in principe een minimale woningomvang van 50m2 bruto vloeroppervlakte. Voor specifieke woonvormen kunnen we hier van afwijken en een kleinere oppervlakte toelaten, mits er sprake is van een samenwerking met een woningcorporatie of zorgpartij, zodat de langdurige beschikbaarheid voor de specifieke doelgroep gewaarborgd wordt. We onderzoeken de mogelijkheid van kleinschalige gemengd wonen projecten met specifiek aandacht voor starters.
We zetten de wijkteams in om inwoners met verward gedrag snel te identificeren en om te onderzoeken wat zij nodig hebben. We organiseren jaarlijks informatiesessies voor inwoners met een (latente) zorgvraag en hun familieleden over zorgtechnologie of brengen deze informatie in bij bijeenkomsten die door andere partijen georganiseerd worden. We richten onze communicatie op de mogelijkheden die inwoners hebben om hun bestaande woning zo optimaal mogelijk te benutten om daarmee informele ondersteuning mogelijk te maken.
Woonzorgvisie gemeente Waalwijk
15
4. Sociale basis Wat zien we: huidig beleid en toekomstige ontwikkelingen Dit hoofdstuk van de woonzorgvisie gaat niet over ‘wat’ je nodig hebt om fijn samen te leven, maar ‘wie’ je daarbij nodig hebt. Welke sociale basis is nodig, zodat inwoners gezond en gelukkig kunnen leven? Met de uitvoering van het implementatieplan Samen Redzaam wordt een belangrijke basis gelegd om ook inwoners die vallen onder een aandachtsgroep volwaardig deel te laten nemen aan de samenleving. Er zit veel kracht in de samenleving en die ondersteunen we met onze inzet op bestaanszekerheid, publieke (mentale) gezondheid, gelijke kansen en zorg en veiligheid. Tegelijkertijd zien we dat de zorgvraag van onze inwoners toeneemt en problemen complexer worden. Daarom zetten we in op een andere organisatie: slimmer, dichtbij en samen. In de sociale basis vallen alle activiteiten die gericht zijn op trede 1, ‘algemeen collectief’, en trede 2 ‘algemeen selectief’. Voor de sociale basis heeft de gemeente vanuit het programma twee implementatielijnen met implementatieactiviteiten uitgewerkt. Dat zijn: Versterken van gemeenschappen en netwerken in buurten en wijken. We werken toe naar een ‘structurele ondersteuningsstructuur’ voor en door inwoners en professionals.
De Waalwijkse ambitie 1. We faciliteren een inclusieve (woon)omgeving die uitnodigt om mee te doen, te ontmoeten en te bewegen 2. We hebben aandacht voor de draagkracht en draaglast van een wijk bij nieuwe wooninitiatieven en bij het plaatsen van inwoners uit aandachtgroepen. 3. Bij nieuwe wooninitiatieven leveren we maatwerk op wat nodig is, zowel als het gaat om fysieke als om sociale elementen.
Wat we gaan doen •
•
•
De gemeente heeft visies op speelruimtes, op vrijetijd, op bewegen in de openbare ruimte, op groen en op voorzieningen. We onderzoeken in hoeverre die visies op elkaar aansluiten en leiden tot voldoende passende ontmoetingsmogelijkheden voor onze inwoners Bij de ontwikkeling van nieuwe woonzorgvoorzieningen wordt op basis van de doelgroep gekeken naar een passende woonomgeving en de benodigde nabijheid van voorzieningen Bij nieuwe woonzorginitiatieven hanteren we de volgende uitgangspunten bij de ontwikkeling: o Transparant proces en tijdig in gesprek gaan over wat nodig is om zo goed en prettig mogelijk samen te leven met alle bewoners van de buurt
Woonzorgvisie gemeente Waalwijk
16
Nieuwe bewoners zijn ook gewoon inwoners van de buurt en verdienen een plek om te wonen o Inspraak en participatie van omwonenden richt zich vooral op wat nodig is om zo goed mogelijk samen te leven en gaat niet over de keuze van de locatie o Maatschappelijke organisaties hebben een gedeelde verantwoordelijkheid om samen met de nieuwe en bestaande bewoners te zorgen dat het prettig samenleven blijft, ook als de nieuwe inwoners er wonen Zorgaanbieders zijn onderdeel van het maken van prestatieafspraken. Daarbij kijken we ook naar hun vastgoedontwikkelingen, zodat we vroegtijdig op de hoogte zijn van plannen. We maken afspraken met zorgaanbieders in Waalwijk over hun bijdrage aan het versterken van de sociale interactie in de buurt. We stimuleren samenwerking tussen zorgaanbieders, welzijnsorganisaties, corporaties en andere partijen en inwoners die actief zijn in een wijk. We stimuleren zorgaanbieders om hun gemeenschappelijke ruimtes te benutten voor andere inwoners uit de wijk. We maken afspraken met Casade over het met voorrang toekennen van aangepaste woningen aan inwoners die een aanpassing van de woning nodig hebben. o
•
•
• •
Woonzorgvisie gemeente Waalwijk
17
5. Visie op samenwerking en vervolg Wat zien we: huidig beleid en toekomstige ontwikkelingen Zoals aangegeven willen we als gemeente bijdragen aan een gezond en gelukkig leven voor onze inwoners. Samenwerking is daarbij het belangrijkst: met onze inwoners en met onze professionele partners. De opgaven die we in de vorige paragrafen geschetst hebben, zijn groot en soms complex. Een gedeelde aanpak en gezamenlijke inzet is daarom van belang. Gelukkig zijn er al veel samenwerkingsverbanden waar op het snijvlak van wonen en zorg al stappen gezet worden. Voorbeelden hiervan zijn het platform Oog voor Elkaar, Platform Waspik en de wijkteams die vanuit Samen Redzaam opgezet worden. We waarderen de inzet die vanuit verschillende samenwerkingsverbanden al gedaan wordt. Indien nodig ondersteunen we hierbij, waarbij inwoners zelf aan het roer blijven staan.
De Waalwijkse ambitie 1. We streven naar een hoge participatie van inwoners, zorgaanbieders, welzijnsorganisaties, woningcorporaties en private partijen om de lokale woonzorgvisie tot uitvoer te brengen. 2. We gaan bij de verder uitwerking uit van gezamenlijkheid: het oppakken van de opgaven is een taak van alle partijen, waarvan de gemeente er één is. Naast de gemeente zijn dat onder andere de woningcorporaties Casade, Woonzorg Nederland, Habion en Thuisvester, ontwikkelaars, welzijnsorganisatie ContourdeTwern, zorgaanbieders zoals Mijzo, Prisma, Zorggroep Elde Maasduinen en RIBW en zorgkantoor VGZ. Daarnaast spelen ook belangenbehartigers een belangrijke rol, zoals seniorenpartijen, jongerenambassadeurs, SAR, Platform Inclusief Waalwijk en cliëntenraden. 3. We leggen, ook bij evaluaties, meer nadruk op het halen van gezamenlijke doelen in het belang van onze inwoners.
Wat we gaan doen •
•
•
We stellen een uitvoeringsprogramma op in samenspraak met inwoners en partners. Hierbij sluiten we maximaal aan op lopende trajecten van inwonersparticipatie. Onderdeel van het uitvoeringsprogramma is het opnemen van een looptijd en de wijze van evalueren. Als gemeente nemen we via onze wijkteams het voortouw om op het gebied van wonen en zorg ontmoeting tussen partijen te faciliteren en om samenwerking te stimuleren. We brengen bestaande overlegstructuren in beeld en kijken hoe we daar zo goed als mogelijk op aan kunnen sluiten.
Woonzorgvisie gemeente Waalwijk
18
Bijlage: Achtergrondinformatie huidig beleid en toekomstige ontwikkelingen In het hoofdrapport hebben we ons ten aanzien van het huidige beleid en de toekomstige ontwikkelingen beperkt tot de hoofdlijnen van de ontwikkelingen. In deze bijlage staan we hier uitgebreider bij stil.
De veranderende samenstelling van onze bevolking Het ministerie van VWS maakt een trendscenario voor de Volksgezondheid Toekomst Verkenning (VTV). In de VTV van 2024 staan de volgende ontwikkelingen: 1. Zorguitgaven verdubbelen bijna tussen 2019 en 2050. De stijging is niet alleen het gevolg van vergrijzing. 2. Een steeds groter aandeel van het BBP gaat naar de zorg. Het aandeel stijgt van 11,2% in 2019 naar 14,6% in 2050. 3. Zorguitgaven nemen toe in alle leeftijdsklassen; onder de 65 jaar vooral door andere ontwikkelingen dan demografie, zoals technologie. 4. De grootste groei in zorguitgaven treedt op onder 80-plussers, doordat er in 2050 veel meer ouderen zijn. 5. Zorguitgaven voor verstandelijke beperking en dementie stijgen het meest tussen 2022 en 2050. 6. Ook in 2050 wordt het meeste geld uitgegeven aan ziekenhuiszorg. 7. Het mantelzorgpotentieel neemt de komende jaren fors af en is in 2050 nog maar 40% van wat het in 2022 was. 8. Vooral het aantal 75-plussers dat mantelzorg geeft, zal toenemen. 9. Het aantal ouderen dat mantelzorg nodig heeft, zal in 2050 meer dan verdubbelen. Langer thuis wonen, tekort aan zorgpersoneel en mantelzorgers De ontwikkeling van de afgelopen jaren is dat oudere inwoners steeds langer thuis blijven wonen. De verhuisgeneigdheid onder senioren is lager dan onder mensen van middelbare leeftijd en neemt af naarmate mensen ouder worden.
Dit komt vooral omdat mensen gehecht zijn aan de eigen woning en woonomgeving en doordat geschikt en aantrekkelijk aanbod ontbreekt6. Bij dit laatste spelen verschillende factoren een rol: sociale contacten, het woningtype, de woonomgeving, voorzieningen in de buurt en zeker ook financiële factoren. In Hart van Brabant lag de verhuisgeneigdheid onder 55 tot 65-jarigen op 25%. Bij 65 tot 75-jarigen is dat 22% en onder 75-plussers 15%7. Uit het onderzoek dat Oog voor elkaar onder senioren in de gemeente Waalwijk heeft gehouden, komt eenzelfde beeld naar voren: bijna 60% van de mensen die de vragenlijst invulde, gaf aan tevreden te zijn over de huidige woning en niet na te denken over verhuizen. Ruim 33% gaf aan tevreden te zijn over de huidige woning, maar wellicht wel te willen verhuizen op termijn. En ruim 7% was niet tevreden over de huidige woning en wil op korte termijn verhuizen. Tot slot speelt het feit dat het voor ouderen steeds moeilijker is om in een verzorgingsof verpleeghuis te komen, ook een rol bij het lage aantal verhuizingen onder senioren. 6 Programma Wonen en zorg voor ouderen, Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties, 2022 7 Woningmarktonderzoek Hart van Brabant, In.Fact.Research, 2022
Woonzorgvisie gemeente Waalwijk
19
Naast dat het moeilijker is om een indicatie te krijgen, kampen zorginstellingen met een gebrek aan voldoende (gekwalificeerd) personeel. Vanwege de demografische opbouw is de verwachting van Arbeidsmarkt zorg en welzijn (AZW) dat dit tekort verder oploopt. Zorgsector
Tekort 2025
Tekort 2034
Universitair medische centra
2.600
13.400
Ziekenhuizen en specialistische zorg
7.800
38.400
Geestelijke gezondheidszorg
8.600
20.800
Huisartsen en gezondheidscentra
1.600
7.400
Verpleeghuiszorg
16.100
82.900
Thuiszorg
6.300
25.300
Gehandicaptenzorg
9.700
33.400
Jeugdzorg
1.300
5.500
Sociaal werk
4.100
12.200
Overige zorg en welzijn
8.300
26.300
Bron: AZW
We zien daarbij over de volle breedte, maar dus ook in de zorg voor ouderen, de tekorten snel oplopen. Dit zien we zowel in de verpleeghuissector, in de thuiszorg als in de welzijnssector. Als er minder professionals beschikbaar zijn zal de vraag om informele zorg toe gaan nemen. We zien echter ook het aantal mantelzorgers afnemen. Tussen 2018 en 2040 zal volgens het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) en het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) de omvang van de groep ontvangers van mantelzorg onder de zelfstandig wonende 75-plussers met bijna 70 procent stijgen. Waar in 2018 tegenover elke oudere die mantelzorg ontvangt nog bijna 5 mantelzorgers stonden zullen er in 2040 nog slechts 3 mantelzorgers per mantelzorg-ontvanger beschikbaar zijn. De druk op hen zal daardoor verder oplopen. Zowel het aantal professionals dat beschikbaar is voor ouderen, als het aantal mantelzorgers dat hen kan ondersteunen neemt af. Daarnaast zien we dat de financiële vergoeding door het Rijk voor de ondersteuning aan inwoners door o.a. de gemeenten minder wordt. Dit vraagt om heldere keuzes en anders werken. Acties Koers sociaal domein: laagdrempelige ondersteuning en ontmoeting dichtbij In de koers sociaal domein hebben we geconstateerd dat de zorg anders moet worden ingericht.
Deels omdat de demografische ontwikkelingen ons daartoe dwingen, maar ook omdat we denken dat we inwoners op een andere manier duurzamer vooruit kunnen helpen. We gaan daarom teams inrichten die zowel op het gebied van welzijn als zorg present zijn in de buurten en wijken. Zij zijn de oren en ogen van de wijk en kunnen laagdrempelig en preventief de benodigde ondersteuning bieden. Zij gaan daarnaast inwoners faciliteren en mobiliseren om naar elkaar om te kijken en elkaar te helpen waar nodig. Om dit te faciliteren zijn er dicht bij de inwoners ontmoetingsplekken en organiseren we laagdrempelige (groeps-)ondersteuning. Dit alles is gericht op meer samenredzaamheid. Doel is dat inwoners van verschillende leeftijden en met verschillende behoeften elkaar treffen en zo nodig ondersteunen waardoor er meer samenhang komt in buurten en wijken. Vrijwillige inzet ontlast de zorg, maar draagt daarnaast bij aan persoonlijke groei en aan meer zingeving voor de vrijwilliger zelf. We realiseren ons dat dit niet vanzelf gaat en we daar als gemeente een voortrekkersrol in moeten nemen.
Woonzorgvisie gemeente Waalwijk
20
Acties wonen: ontwikkelen levensloopbestendige woningen en stimuleren doorstroming Naast de ondersteuning is het ook van belang dat inwoners van de gemeente Waalwijk in een woning wonen die past bij hun (on)mogelijkheden. Dat kan de huidige woning zijn óf een andere woning: - Soms is de huidige woning reeds geschikt om lang zelfstandig te blijven wonen. - Soms is de huidige woning nog niet geschikt, maar wel aan te passen. - En in sommige gevallen is het niet mogelijk om de huidige woning voldoende aan te passen en is verhuizen een betere optie. Uit onderzoek blijkt dat in 2022 ca. 13% van de 75-plussers in de gemeente Waalwijk in een woningtype woonde dat niet geschikt te maken is (appartementen zonder lift, portiekwoningen e.d.)8. In het onderzoek van Oog voor Elkaar in de gemeente Waalwijk is door 64 mensen aangegeven hoe zij hier tegenaan kijken. Bijna 36% van hen gaf aan dat hun woning al levensloopbestendig is. Ruim 31% zou de woning levensloopgeschikt willen maken, zodat ze niet hoeven te verhuizen. Bijna 16% van de mensen gaf aan dat liever zouden verhuizen, dan de huidige woning aanpassen. In de Woonvisie 2020 is reeds aangegeven dat we ons inzetten op beide sporen: - We bekijken bij alle nieuwbouwontwikkelingen de mogelijkheden om levensloopgeschikte woningen te ontwikkelen.
Dit heeft er inmiddels toe geleid dat meer dan 50% van het nieuwbouwprogramma voor de komende jaren uit nultredenwoningen bestaat. Daarnaast staan we open voor nieuwe woonvormen en woon-zorgconcepten die een bijdrage leveren aan de doorstroming van senioren. In 2025 is Casade een pilot gestart gericht op doorstroming binnen de sociale huur. Als gemeente dragen we daar financieel aan bij. - Met de Stimuleringslening ondersteunen we particulieren die hun woning willen aanpassen, zodat ze langer thuis kunnen blijven wonen.
Aandachtsgroepen op onze woningmarkt Het aanbod van betaalbare woningen, en specifiek sociale huurwoningen, is onvoldoende als we kijken naar de vraag. Doordat er te weinig betaalbare woningen zijn gebouwd en doordat de doorstroming op de woningmarkt voor een groot deel is gestokt, lukt het nieuwe woningzoekenden en mensen uit aandachtsgroepen nu lastig om een betaalbare woning te vinden. Verschillen in aandeel sociale huur Kijken we specifiek naar de sociale huursector, dan hebben gemeenten in Nederland gemiddeld 27% sociale huur, maar tussen gemeenten zijn er grote verschillen. Dat is ook in de regio Hart van Brabant het geval, waar het percentage sociale huur in gemeenten uiteenloopt van 11% tot 32%. Dat heeft onder andere tot gevolg dat woningzoekenden in de ene gemeente sneller een sociale huurwoning vinden dan in de andere gemeente. Ook zien we een concentratie van aandachtsgroepen in sommige gemeenten. De grote verschillen tussen gemeenten hebben er toe geleid dat er landelijk een aantal kaders zijn en worden vastgelegd. In de Nationale Woon- en Bouwagenda (2022) en het Programma Een thuis voor iedereen (2022) werd opgenomen dat er een evenwichtigere verdeling van mensen uit aandachtsgroepen over gemeenten moest komen. Daartoe
8 Woningmarktonderzoek Hart van Brabant, In.Fact.Research, 2022
Woonzorgvisie gemeente Waalwijk
21
werd het streven uitgesproken om in iedere gemeente ten minste 30% sociale huur in de woningvoorraad te hebben. Wetsvoorstel Wet versterking regie volkshuisvesting In het wetsvoorstel Wet versterking regie volkshuisvesting zijn deze beleidsvoornemens van de rijksoverheid vertaald in regelgeving. Als we kijken naar sociale huur en de huisvesting van aandachtsgroepen, dan zijn dit de belangrijkste onderdelen uit de wet: a. Gemeenten moeten een volkshuisvestingsprogramma gaan opstellen. Eén van de onderdelen van een volkshuisvestingsprogramma is het beschrijven van de wijze waarop de woningbouwopgave, zowel in nieuwbouw als in de bestaande voorraad, gerealiseerd gaat worden en de wijze waarop dat woningbouwprogramma ook voorziet in de woonbehoefte van ouderen en aandachtsgroepen. Een gemeentelijke woonzorgvisie kan worden geïntegreerd in het volkshuisvestingsprogramma of als bijlage worden toegevoegd. b. Er wordt landelijk vastgelegd welke groepen verplicht moeten worden opgenomen in urgentieregelingen voor sociale huurwoningen. Dat gaat vooralsnog9 over de volgende doelgroepen: 1. Uitstromers maatschappelijke opvang 2. Uitstromers uit beschermd wonen 3. Uitstromers vrouwenopvang en slachtoffers mensenhandel 4. Uitstromers accommodaties jeugdhulp 5. Uitstromers (jeugd)detentie en forensische zorg 6. Uitstromers uit klinische geestelijke gezondheidszorg 7.
Mantelzorgverleners en –ontvangers 8. Mensen met een lichamelijke, verstandelijke of zintuiglijke beperking of psychische kwetsbaarheid die wegens ernstige en chronische medische redenen andere huisvesting nodig hebben 9. Uitstappende sekswerkers 10. Gezinnen zonder vaste verblijfplaats met minderjarige kinderen Gemeenten moeten regionaal afspraken maken over de verdeling van deze wettelijk verplichte urgenten. De urgentieregeling die hieruit voortvloeit moet op gemeentelijk niveau worden vastgelegd in een Huisvestingsverordening. c. Wonen en zorg krijgt een grotere rol in prestatieafspraken met woningcorporaties. Zorgpartijen gaan onderdeel uitmaken van de afspraken die gemeenten, woningcorporaties en huurdersbelangenverenigingen met elkaar maken. Zowel regionaal als lokaal werken we op een aantal punten al deels conform de wet of bereiden we ons daarop voor: - Sinds 2021 hebben gemeenten, corporaties en zorgpartijen gezamenlijke afspraken op regionaal niveau over de huisvesting van een aantal doelgroepen. Dit gebeurt onder de noemer Weer Thuis. Daarbij zijn ook afspraken gemaakt over een evenwichtige verdeling over gemeenten. Over een aantal verplichte urgentiegroepen hebben we dus al regionale afspraken, zoals de wet straks van ons gaat vragen. Het gaat om de groepen a t/m e uit de lijst. - In de SRBT Woondeal is per gemeente de woningbouwopgave vastgelegd.
Onderdelen van de SRBT Woondeal die nader uitgewerkt worden, zijn het periodiek bijstellen van de woningbouwopgave en het verfijnen van de woningbouwopgave op het gebied van wonen en zorg. Samen met provincie, gemeenten en zorgkantoor wordt de behoefte aan nultredenwoningen, geclusterde woningen en zorggeschikte woningen in beeld gebracht. 9 De behandeling van de Wet versterking regie volkshuisvesting in de Eerste Kamer moet nog
plaatsvinden, dus er kunnen nog kleine wijzigingen in deze lijst worden aangebracht.
Woonzorgvisie gemeente Waalwijk
22
-
-
-
-
-
De werkgroep “woonvormen” van de regionale woonzorgvisie werkt aan het scherper in beeld brengen van de behoefte aan woonvormen voor specifieke doelgroepen. In de werkgroep ‘fair share’ van de regionale woonzorgvisie werken gemeenten, corporaties en zorgpartijen samen aan het komen tot regionale afspraken over de verdeling van wettelijk verplichte urgentiegroepen. In 2024 zijn de verplichte urgentiegroepen nader in beeld gebracht, waarbij onder andere is gekeken naar: hoe groot zijn de groepen ongeveer, hoe is de spreiding over gemeenten en welke kwalitatieve aspecten zijn van belang bij de woningbehoefte van deze groepen. Op dit moment werkt de werkgroep aan een aantal zaken: o Een uitwerking van mogelijke grondslagen voor een evenwichtige verdeling en de wijze waarop we met inbreng van colleges en gemeenteraden tot besluitvorming over de uiteindelijke verdeling kunnen komen o De wijze waarop regionale afspraken vertaald kunnen worden in huisvestingsverordeningen o Uitvoeringsaspecten, zodat regionale afspraken ook daadwerkelijk uitgevoerd kunnen worden Sinds 2024 is er overleg met zorgpartijen over de prestatieafspraken die Casade, de gemeenten Waalwijk, Loon op Zand en Dongen en de huurdersbelangenverengingen met elkaar maken. Met elkaar verkennen we, vooruitlopend op de invoering van de wet, waar we elkaar kunnen vinden en elkaar kunnen versterken.
Regionaal wordt vanuit het actieplan dakloosheid “Iedereen een (t)huis” acties ingezet om dakloosheid terug te dringen. Onderdelen daarbij zijn toewerken naar een regionaal dekkend netwerk van logeer- en doorstroomwoningen, de pilot Wonen Eerst in Tilburg en de mogelijke uitrol daarvan in de regio, regionale spreiding van inloopvoorzieningen en een verdere uitrol van Kamers met Aandacht. We hebben, naast de mogelijkheden die er zijn voor mantelzorgwoningen, ook een regeling voor pre-mantelzorg. Daardoor is het ook mogelijk om tijdelijk een woning toe te voegen, als er nog geen sprake is van een feitelijke mantelzorgsituatie. Daarnaast werken we regelmatig mee aan woningsplitsing en maken we op korte termijn beleid voor tijdelijk wonen op achterterreinen voor familieleden en beleid voor woningdelen en hospitaverhuur.
Specifieke woonvormen Van intramuraal naar de buurt We zien inmiddels al jaren een beweging van grote intramurale voorzieningen naar kleinschalige woonvormen in wijken en buurten. Zorg en ondersteuning, formeel of informeel, wordt aan huis geleverd. Daardoor blijven inwoners met een zorg- en ondersteuningsbehoefte onderdeel van hun buurt, hebben ze meer zeggenschap en blijft de mens meer centraal staan en minder de aandoening. Met zorgpartijen zijn regionaal afspraken gemaakt over het inperken van de intramurale capaciteit en op een aantal vlakken maken we regionaal afspraken over het voorkomen van instroom in intramurale instellingen. Een voorbeeld hiervan is de Regionale Aanpak Dakloosheid. Op de woningmarkt vraagt dit om meer specifieke woonvormen, zoals woonvormen die het midden houden tussen intramuraal wonen en volledig zelfstandig. Maar bijvoorbeeld ook doorstroomlocaties of andere tussenvoorzieningen, verschillende vormen van gemengd wonen of woongroepen met gedeelde regie over ruimtes of over toewijzing.
Woonzorgvisie gemeente Waalwijk
23
Tegelijkertijd zijn er ook uitdagingen. Zo zien we dat het bieden van zorg in de thuisomgeving niet altijd afdoende is en we zien een toename van het aantal personen met verward gedrag. Het woningtekort in Nederland brengt een druk met zich mee om zo snel mogelijk woningen toe te voegen aan de woningmarkt. Het vergt aandacht om in die versnelling ook ruimte te reserveren voor specifieke woonvormen. Zorg- of ondersteuning kan in allerlei vormen gevraagd worden. Van zeer beperkte ondersteuning tot een zorgbehoefte waar de inzet van formele zorg noodzakelijk voor is. Gerelateerd aan de woonopgave vraagt dit soms om extra aandacht voor fysieke aspecten, zoals de plattegrond van een woning en de locatie van een project. In sommige gevallen zijn fysieke aspecten minder van belang, maar is er juist extra aandacht benodigd voor de sociale aspecten, zoals de aanwezigheid of afwezigheid van bepaalde voorzieningen of een sociaal netwerk in de buurt. Met het oplopen van de tekorten aan zorgpersoneel, wordt samenredzaamheid steeds belangrijker. Lokaal beleid De Koers sociaal domein en het implementatieplan Samen Redzaam sluiten helemaal aan bij bovenstaande beweging. Het wijkgericht werken, één van de uitgangspunten uit het implementatieplan, zorgt er uiteindelijk voor dat we nog beter zicht gaan krijgen op de zorg- en ondersteuningsbehoeften van onze inwoners.
In de Woonvisie is onder andere aangegeven dat we kansrijke, kwalitatieve pilots met nieuwe woonvormen op het gebied van wonen en zorg waarderen en stimuleren. In deze woonzorgvisie geven we daar iets meer richting aan. Regionaal beleid In de Regionale Woonzorgvisie Hart van Brabant is afgesproken dat de behoefte aan specifieke woonvormen regionaal nader in beeld gebracht wordt. Momenteel wordt hieraan door een werkgroep gewerkt. Daarbij is zowel aandacht voor de kwantitatieve behoefte als voor de kwalitatieve. Ook wordt er een regionaal platform vraag en aanbod opgezet. Partijen die behoefte hebben aan een bepaalde woonvorm kunnen zich daar melden, maar ook partijen die een locatie of pand beschikbaar hebben. Op die manier wordt voorkomen dat geschikte locaties onbenut blijven of initiatieven geen locatie kunnen vinden. Zoals gezegd wordt er in principe toegewerkt naar zoveel mogelijk ontvangen van zorg en ondersteuning thuis. Voor een aantal doelgroepen is het echter voor de kwaliteit van leven beter om geconcentreerd in de regio te wonen, op een locatie waar tegemoet gekomen kan worden aan de specifieke ondersteuningsbehoefte. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn als er een specifieke zorgvraag is, terwijl het aantal cliënten in een aantal gemeenten erg laag is.
De uitwerking van de regionale woonzorgvisie biedt mogelijkheden om ook voor die doelgroepen naar oplossingen te zoeken. Voorbeelden in de gemeente Waalwijk Tot slot is de behoefte aan specifieke woonvormen niet nieuw. In de gemeente zijn er dan ook al diverse voorbeelden te vinden, zoals: - Woongroep Waalwijk waar 24 seniorenwoningen in een hofje staan met een ontmoetingsruimte. De woningen worden verhuurd door Casade, maar de toewijzing wordt verzorgd door de Woongroep Waalwijk. - Thuis De Amstel van Stichting Ons Plan, een ouderinitiatief waarbij (jong)volwassenen met een (licht) verstandelijke beperking zelfstandig wonen met een gemeenschappelijke ruimte
Woonzorgvisie gemeente Waalwijk
24
-
-
Fokuswoningen in de wijk Antoniusparochie die rolstoeltoegankelijk zijn en waar 24/7 assistentie kan worden ingeroepen voor Algemene Dagelijkse Levensverrichtingen (ADL) Zelfstandig wonen met gezamenlijke ruimte voor (jong)volwassenen met autisme aan de Kasteellaan in Waalwijk door Chapeau Woonkring
Sociale basis Een groot deel van deze visie gaat over ‘wat’ mensen nodig hebben op het gebied van wonen en zorg om fijn samen te kunnen leven in onze gemeente. Dit hoofdstuk gaat over ‘wie’ je daarbij nodig hebt: welke contacten en netwerken zijn er die je nodig hebt om fijn te kunnen samenleven. Ontmoeten, steun, iets voor elkaar betekenen en meedoen zijn daarbij kernbegrippen. Om een gezonde generatie op te laten groeien werken we landelijk met een Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). Het versterken van de sociale basis is daarbij een subdoel en actiepunt van de gemeente. Movisie zegt over de sociale basis: Het geheel van informele, sociale verbanden (buurten, groepen, verenigingen, netwerken, gezinnen) van mensen, aangevuld en ondersteund vanuit de lokale overheid, organisaties, diensten en voorzieningen. Zij maken het mogelijk dat inwoners de mogelijkheden hebben om te participeren in sociale relaties die hun welzijn, capaciteiten en individueel potentieel verbetert. In de sociale basis gaat het om het versterken van eigenaarschap, zeggenschap en eigen regie van inwoners. Ook de gemeente Waalwijk ziet het belang van een Gezond en Actief leven en daarbij van een sterke sociale basis. Vanuit het programma Samen Redzaam constateren we dat er veel kracht in onze samenleving zit.
Overal in Waalwijk zie je mensen die hun schouders onder een vereniging zetten, die actief zijn in de wijk, of die simpelweg de buurvrouw helpen met haar dagelijkse boodschappen. Juist die kracht zorgt ervoor dat onze inwoners gezond en gelukkig kunnen leven. Als gemeente willen we daar actief aan bijdragen, met onze inzet gericht op bestaanszekerheid, publieke (mentale) gezondheid, gelijke kansen en zorg en veiligheid. Maar we zien ook dat ondanks al onze inspanningen de zorgvraag van onze inwoners toeneemt; dat problemen complexer worden. Het feit dat er onvoldoende mensen zijn om die zorg ook daadwerkelijk uit te voeren, maakt de situatie niet makkelijker. Het moet dus anders, en dat kan ook: juist door nóg meer gebruik te maken van de kracht die overal in Waalwijk al volop aanwezig is. Dit geldt ook voor de acceptatie en ondersteuning van aandachtgroepen die ook een fijne plek verdienen in onze samenleving. Ons doel blijft gelijk: als gemeente willen we bijdragen aan een gezond en gelukkig leven voor al onze inwoners. Maar we gaan dat anders organiseren. Slimmer en dichterbij. En bovenal: samen. Samen met onze professionele partners, en vooral samen met onze inwoners. Want dáár, bij onze inwoners, zit de kracht van Waalwijk! Als gemeente willen we zo goed mogelijk aansluiten op onze inwoners.