Bijlage Startnotitie Levendig Ww - beleidskader vrije tijd

Startnotitie Levendig Waalwijk beleidskader vrije tijd Mei 2025

1.

Aanleiding Vrije tijd: de tijd die je niet hoeft te besteden aan verplichte of noodzakelijke activiteiten zoals werk, huishoudelijke taken, zorg of studie. Het is de tijd die je vrij kunt besteden aan activiteiten die je leuk vindt, zoals het beoefenen van een hobby, televisiekijken, sporten, of eropuit gaan.

Als gemeente willen we bijdragen aan een gezond en gelukkig leven voor onze inwoners. Tegelijkertijd willen we een aantrekkelijke gemeente zijn om in te wonen, werken, leren, ondernemen en recreëren. Beide ambities worden onder andere beïnvloed door hoe onze inwoners invulling geven aan hun vrije tijd en welke voorzieningen we daarvoor in onze gemeente hebben. Vrije tijd behelst dus zowel het sociale, als het fysieke domein. Daarom kiezen we voor een integrale benadering. Om dit te bereiken is een integraal beleidskader nodig op basis waarvan keuzes gemaakt kunnen worden. Dit kader helpt de gemeente en onze partners om richting te geven aan het ontwikkelen van de vrijetijdsbesteding en vrijetijdseconomie in de gemeente Waalwijk. In de Begroting 2024 is aangekondigd dat er een nieuwe vrijetijdsvisie wordt voorbereid. Een visie die beoogt een samenhangend beleidskader te zijn voor verschillende sectoren, te weten Kunst & cultuur, erfgoed, sport, evenementen en vrijetijd (toerisme & recreatie en voorzieningen, zoals horeca). Vanwege de ontwikkeling van een aantal visies binnen onze gemeente, spreken we hier verder van een beleidskader waarbij de aansluiting met de visies van belang blijft. We zien diverse sociale, ruimtelijke en economische trends en ontwikkelingen en daaruit voortkomende kansen en opgaven die vragen om nieuw beleid.

Daarnaast heeft de provincie een nieuw kader vastgesteld op vrije tijd, namelijk Levendig Brabant. In lijn met het provinciale kader ontwikkelen wij ‘Levendig Waalwijk’. Dit vormt een nieuw beleidskader dat opvolging wil geven aan de aflopende beleidsnota's met betrekking tot sport, cultuur en evenementen én nieuw beleid als het gaat om recreatie en toerisme. Deze nota’s worden op hoofdlijnen geëvalueerd. In dit beleidskader houden we oog voor een mogelijk wijzigende inhoud en stapelen we geen nieuwe ambities: oud voor nieuw zogezegd. In deze startnotitie kiezen we richting. We benoemen de ambities waar we aan willen werken en bepalen onze doelen. Tevens geven we de relatie met al vastgestelde visies en lopende visietrajecten weer. Deze richting vormt de basis voor de uitwerking van het beleidskader, waar participatie uiteraard een belangrijk onderdeel van is. We nodigen inwoners, bezoekers, ondernemers en maatschappelijke organisaties uit om hierover met ons in gesprek te gaan. Ons beleid komt zo tot stand in een proces waarin we onze uitvoerende partners,

sportieve, sociale, culturele en toeristisch-recreatieve organisaties, bedrijven en de inwoners van onze gemeente betrekken. Het beleidskader Levendig Waalwijk zal – na vaststelling door de gemeenteraad – een doorvertaling krijgen in een integraal uitvoeringsprogramma (of programma’s). Daar waar relevant worden de uitgangspunten ‘als haakje’ meegenomen in de (eerstvolgende herziening van) omgevingsvisie Waalwijk.

2. Beleidskader Levendig Waalwijk Definitie Levendig Waalwijk “Een gemeente waar inwoners, bezoekers en ondernemers kunnen profiteren van cultuur, erfgoed, sport en het Waalwijks vrijetijdsaanbod. Waalwijk heeft een levendig en aantrekkelijk leef-, woon- en verblijfsklimaat, waarbij de mogelijkheden van de vrijetijdseconomie en de maatschappelijke opgaven worden gecombineerd om krachten te benutten.’’ Voor Waalwijk onderscheiden we een drietal elementen bij invulling van die vrije tijd:

1. Sociaal (vrijetijdsbesteding: sociale basis, leefbaarheid en welzijn) 2. Economie (vrijetijdseconomie: de waarde van vrije tijd, bijdrage aan de lokale economie, werkgelegenheid, promotie van de gemeente) 3. Leefomgeving (gebouwen, pleinen, gebieden, ontmoetingsplekken, evenementenlocaties, etc.). Vanuit deze 3 aspecten zoeken we naar een kader om invulling te geven aan een optimale inzet van verschillende sectoren: -

Kunst & cultuur; Recreatie, toerisme, horeca en detailhandel1; Sport (en spelen); Erfgoed, monumenten en archeologie.

Dit alles met oog voor al door de raad vastgestelde kaders in bijvoorbeeld Samen Redzaam en in afstemming met de lopende trajecten rondom de strategische visie en de omgevingsvisie.

Het betreft hier enkel detailhandel als onderdeel van een “dagje uit”. Het gemeentelijke detailhandelsbeleid maakt geen onderdeel uit van dit beleidskader, maar is verankerd in de Detailhandelsvisie. In 2025 wordt deze visie herzien. 1

3. De opdracht Met het beleidskader Levendig Waalwijk beogen we: -

Een eenduidige ambitie en uitwerking met inwoners, bezoekers, ondernemers en maatschappelijke organisaties op het gebied van vrije tijd.

-

Een nauwe samenwerking tussen de bovengenoemde sectoren. Door elkaars krachten te benutten en oog te hebben voor de eigenheid van de sectoren vergroten we het welbevinden en welzijn van onze inwoners.

Onze uitgangspunten -

Een levendig Waalwijk staat voor een verbonden Waalwijk. Het is onze overtuiging dat de sectoren bij uitstek bijdragen aan een leefbare gemeente. Waarbij verbinding tussen inwoners, bezoekers, ondernemers en maatschappelijke organisaties centraal staan. Vanuit die overtuiging staat het verhogen van deelname aan het aanbod van de sectoren voorop.

-

Een levendig Waalwijk staat voor trots zijn en blijven op (het verhaal van) je stad of dorp. Wij geloven erin dat een aantrekkelijke vrijetijdssector bijdraagt aan een klimaat waarin mensen van buitenaf de gemeente graag bezoeken, nieuwe vestigers zich graag vestigen, blijvers graag blijven en ondernemers zich willen vestigen.

-

Een levendig Waalwijk draagt bij aan een gezonde, inclusieve en duurzame gemeente.

Onze ambitie “Een gemeente waar inwoners, bezoekers, ondernemers en maatschappelijke organisaties kunnen profiteren van cultuur, erfgoed, sport en het Waalwijkse vrijetijdsaanbod. Waalwijk heeft een levendig en aantrekkelijk leef-, woon- en verblijfsklimaat, waarbij de mogelijkheden van de vrijetijdseconomie en de maatschappelijke opgaven worden gecombineerd om krachten te benutten.’’

1. [Sociaal] We versterken de sociale veerkracht van onze inwoners en gemeenschappen/samenleving.2 2. [Sociaal] Er zijn meer gezonde en gelukkige Waalwijkers.

2

Zoals geformuleerd in het implementatieplan ‘Samen Redzaam’.

3. [Economisch] We zijn aantrekkelijker voor ondernemers, inwoners en bezoekers. 4. [Leefomgeving] Door het verbeteren van de huidige voorzieningen zijn we aantrekkelijker als vestigingsgemeente.

5. [Leefomgeving] We bieden voldoende locaties en/of activiteiten, waarbij erfgoed een rol kan spelen, om te recreëren, te vestigen en te verblijven.

Onze doelen [Sociaal] o

Inwoners nemen de regie in het versterken van de sociale veerkracht van de eigen leefomgeving.3

o

Er is een vrijetijdsaanbod dat de sociale basis van onze inwoners verder versterkt.

o

Een grotere actieve deelname aan vrijetijdsactiviteiten door alle inwoners.

o

Een inclusiever vrijetijdsaanbod voor doelgroepen die nu nog niet, of onvoldoende, worden bereikt waarbij we ons ook richten op jongeren.

o

De inbreng van inwoners over (manieren van) ontmoeten groeit.

[Economisch] o

Verbeteren van de recreatieve voorzieningen.

o

Aantrekken van meer toerisme.

o

Stimuleren van lokale economie.

[Leefomgeving]

3

o

Aantrekkelijker maken van de openbare ruimte.

o

Versterken van het voorzieningenniveau, zowel sociaal als economisch.

o

Verbeteren van het faciliteren van evenementen, rekening houdend met de leefomgeving.

o

Bieden van meer variatie in het aanbod aan activiteiten in en rondom ontmoetingscentra en ontmoetingsplekken.

Zoals geformuleerd in het implementatieplan ‘Samen Redzaam’.

o

De inbreng van inwoners over (manieren van) ontmoeten groeit.

Wat leveren we op Een integraal beleidskader Levendig Waalwijk met heldere doelen en mogelijke implementatielijnen.

Vervolg -

-

-

Na vaststelling van dit kader door de raad, stelt het College een of meerdere uitvoeringsprogramma(‘s) vast. Met daarin een set indicatoren waarmee de resultaten van het beleidskader gemonitord kunnen worden. Onderdeel daarvan kan zijn een toetsingskaders op basis waarvan inwoners, (maatschappelijke) organisaties, ondernemers en verengingen vrije tijd en activiteiten kunnen invullen (bijv. omtrent locaties, subsidiering etc.). Indien nodig volgen aangepaste beleidsregels/verordeningen en/of vertaling in de (actualisatie van de) omgevingsvisie en het omgevingsplan. De verdere samenwerking en de uitvoering van het beleidskader worden nader vormgegeven en onderzocht aan de hand van het participatietraject. Daarbij zoomen we ook verder in op de rol van de verschillende betrokken partijen en die van de gemeente.

4. Reikwijdte van de nota Zoals uit de aanleiding blijkt raakt Levendig Waalwijk aan veel van onze beleidsterreinen. Wij stellen voor om het begrip ’Levendig Waalwijk’ in dit kader te beperken tot de sectoren: -

Kunst & cultuur; Recreatie, Toerisme, horeca en detailhandel4; Sport (en spelen); Erfgoed, monumenten en archeologie.

Het bepalen van bovenstaande reikwijdte betekent ook dat met het vaststellen van het beleidskader “Levendig Waalwijk” in ieder geval onderstaande nota’s komen te vervallen: -

de sportnota de cultuurnota de evenementenvisie het Horecabeleid

Het betreft hier enkel detailhandel als onderdeel van een “dagje uit”. Het gemeentelijke detailhandelsbeleid maakt geen onderdeel uit van dit beleidskader, maar is verankerd in de Detailhandelsvisie. In 2025 wordt deze visie herzien. 4

-

het B&B-beleid

Tijdens het opstellen van dit beleidskader hebben we ook aandacht voor lopende nota’s en wordt bepaald of zij in dit beleidskader een rol spelen. Denk hierbij aan monumentenbeleid, visie religieus erfgoed en speelruimtebeleidsplan.

5. Financiën Voor uitwerking van de startnotitie in een beleidskader is €100.000 opgenomen in de begroting 2025. De aangevraagde €100.000 in de begroting 2025 zetten we in om het nieuwe kader vorm te geven. Deze zal gezien de planning van de totstandkoming van het beleidskader besteed worden in 2025 en 2026. Binnen dit budget is het participatietraject een belangrijk onderdeel. Deze middelen besteden we ook aan inzet van een externe partij en ondersteuning voor het vrijspelen van uren van de interne beleidsadviseur. Gezien de financiële opgave om tot een sluitende meerjarenbegroting te komen, zullen we kritisch kijken naar het activiteitenaanbod en hoe we zoveel mogelijk binnen de huidige middelen aan het beleidskader opvolging kunnen geven.

6. Vervolg Met vaststelling van deze startnotitie is de inhoudelijke koers gezet voor het beleidskader vrije tijd. Het traject van opstelling van dit kader zal enerzijds bestaan uit interne deskresearch en anderzijds uit extern overleg met betrokken actoren uit alle segmenten van dit beleidskader. Met name voor dat laatste willen we voldoende tijd nemen. Het zijn immers deze actoren die het beleid succesvol kunnen maken. Draagvlak extern is dan ook essentieel. Op hoofdlijnen ziet het stappenplan er als volgt uit: Q1 2025 • Evaluatie sportnota, cultuurnota en evenementenvisie via RIB uiterlijk Q1 2025 ter info naar de raad. Q2 2025: • Ambtelijk hoofdlijnen uit overig beleid verzamelen (onder andere monumentenbeleid, visie religieus erfgoed, speelruimtebeleidsplan, etc.). • Invulling externe opdracht, waarbij kwalitatief onderzoek en participatietraject onderdelen zijn. • Gunning opdracht. Q3 2025: • Consultatieronde bij bestuurlijke stakeholders.

Q4 2025: • Samenbrengen input tot eerste concept. 2026: • Verwerken consultatieronde. • Afronden en vormgeven kader. • Besluitvorming in raad. • Uitvoeringsprogramma's via RIB ter info naar de raad.

Bijlage Aansluiting bestaande visies Het beleidskader Levendig Waalwijk is een vertaling van de meer strategische visiedocumenten van onze gemeente en de provinciale en landelijke kaders. Het vormt daarmee een belangrijk kompas voor de uitvoering van het toekomstige vrijetijdsbeleid in onze gemeente. Het beleidskader moet aansluiten bij al deze overkoepelende visies: Strategische Visie Op dit moment wordt een nieuwe strategische visie ontwikkeld voor de gemeente Waalwijk. Deze visie moet een herkenbaar, inspirerend verhaal van en voor de hele gemeente Waalwijk zijn. Een verhaal dat helpt om richting te bepalen, positie te kiezen en keuzes te maken. Een sturend narratief. De strategische visie helpt ook om meer samenhang in (bestaand) beleid aan te brengen. Koers Sociaal Domein Als gemeente willen we bijdragen aan een gezond en gelukkig leven voor onze inwoners. Vanuit de Koers Sociaal Domein (september 2021) versterken we de sociale veerkracht van onze inwoners en samenleving: samen zorgen we voor elkaar – nu en in de toekomst. We hebben ingezet op bestaanszekerheid, publieke (mentale) gezondheid, gelijke kansen en dichtbij. We verschuiven onze inzet naar preventie, gericht op het versterken van de sociale basis, zoals uitgewerkt in het implementatieplan Samen Redzaam (april 2024).

Daarom willen we de impact die we maken vergroten door te sturen op maatschappelijk rendement in plaats van aantallen activiteiten of bezoekers. Vrije tijd draagt vooral bij aan publieke (mentale) gezondheid en gelijke kansen. We zetten bijvoorbeeld via verenigingen en stichtingen in op het bouwen van sociale steunstructuren. Vanuit positieve gezondheid maken we de keuze om minder de nadruk te leggen op ziekte, klachten en gezondheidsproblemen. Het accent ligt op mensen zelf, op veerkracht, het herstel van stress en tegenslag en op datgene wat het leven voor hen betekenisvol maakt. Voor gelijke kansen zetten we in op het verbeteren van de leefomstandigheden van inwoners en wijken. We willen de kansenongelijkheid verkleinen en de sociaaleconomische omstandigheden van (kwetsbare) wijken verbeteren. Omgevingsvisie Op dit moment wordt er gewerkt aan de Omgevingsvisie voor de gemeente Waalwijk. De omgevingsvisie gaat over de uitwerking van de strategische visie op de lange termijn voor de fysieke leefomgeving van Waalwijk. De fysieke leefomgeving is de ruimte waar we wonen, werken en ontspannen. Het gaat om veel onderwerpen. In de omgevingsvisie maken we nadrukkelijk de verbinding tussen de fysieke leefomgeving en de sociale leefomgeving. Gezondheid (en Brede welvaart) vormt hierin een belangrijke bouwsteen.

Dit vertaalt zich onder andere in (gezonde) vrijetijdsbesteding in de fysieke ruimte. Vrije tijd wordt daarom steeds vaker onderdeel van integrale, multifunctionele gebiedsontwikkelingen. Vrijetijdsvoorzieningen zijn van belang voor de kwaliteit van de ruimtelijke omgeving en bepalen mede de vestigingskeuze voor bedrijven en bewoners. Vrije tijd werkt ook imagoversterkend en geeft een gebied identiteit. Hierdoor stijgen de

vastgoedwaarde en de cultuurhistorische waarde van het landschap. Middelgrote steden blijven bovendien een belangrijke bestemming voor onder meer regionale culturele voorzieningen. Tegelijkertijd zijn de landelijke gebieden van belang als recreatieruimte om te sporten en te onthaasten. De spreiding van bezoek is essentieel om de kwaliteit van de buitenruimte te waarborgen. In de omgevingsvisie worden de verschillende thema’s op het gebied van de fysieke leefomgeving in samenhang met elkaar afgewogen. Levendig Brabant Het provinciale beleidskader Levendig Brabant is erop gericht een aantrekkelijk leef-, woon- en verblijfsklimaat in stand te houden en versterken. De ambitie is dat cultuur, erfgoed, sport en vrijetijd bijdragen aan een levendig Brabant voor iedereen. De provincie wil dat Brabant aantrekkelijk is voor inwoners, voor bezoekers en voor buitenlandse werknemers. Zo bouwt de provincie aan een Brabant dat onderscheidend is, waar tradities en innovatie samengaan. Waar creativiteit, innovatie, inspiratie en verbeeldingskracht wordt ingezet bij de aanpak van maatschappelijke opgaven. Gezond en Actief Leven Akkoord Met het Gezond en Actief leven Akkoord (GALA) bouwt het Rijk aan het fundament voor een gerichte lokale en regionale aanpak op het gebied van preventie, gezondheid en sociale basis.

Het doel is om domeinoverstijgend vanuit samenhang te werken om zo bij te dragen aan de beweging naar ‘de voorkant’ waarin een gezonde samenleving centraal staat. De stip op de horizon is een gezonde generatie in 2040, met weerbare, gezonde mensen die kunnen opgroeien, leven, werken en wonen in een gezonde leefomgeving, en waarin sprake is van een sterke sociale basis. Waarin de fysieke en mentale gezondheid vanaf het prille begin, de eerste 1000 dagen, wordt bevorderd en behouden en waar speciale aandacht uitgaat naar mensen in kwetsbare situaties.