Bijlage bij vragen en antwoorden LokaalBelang
Tekst van het document
Kadernota Grootschalige Opwek Duurzame Energie
heeft verplaatst (invoeging) [1] heeft verwijderd: Concept-kadernota grootschalige opwek duurzame energie¶ ¶ ¶ ¶ ¶ ¶
heeft verwijderd: <object>
Document:
Kadernota Grootschalige Opwek Duurzame Energie
heeft verwijderd: Concept Concept-
Auteur:
Diverse stellers van team TREW, eindredactie E. de Jong
heeft verwijderd: Eric de Bruin/ TREW
Goedgekeurd door:
College
van
burgemeester
en
wethouders
d.d. 8 december 2020 InProces document: Vertrouwelijkheidsclassificatie:
Openbaar
–
Bedrijfsvertrouwelijk/intern
gebruik
–
Vertrouwelijk – Geheim * *) verwijderen wat niet van toepassing is.
Datum
Versie
Auteur
Omschrijving
27-11-2019
1.0
EdB
concept
02-12-2020
2.0
EdJ
definitief
van
de
aanpassing
heeft verwijderd: <object> heeft verwijderd: Concept-
kadernota grootschalige opwek duurzame energie
2
Inhoud
heeft verwijderd: Samenvatting 5¶ Leeswijzer 8¶ 1. Inleiding 8¶ 1.1 Aanleiding 8¶ 1.2 Doel van de Concept-kadernota 10¶ 1.3 Scope 12¶ 2. De opgave en technieken 15¶ 2.1 Opgave 17¶ 2.2 Elektriciteitsbehoefte in de toekomst 18¶ 2.3 Windenergie 18¶ 2.4 Zonne-energie 19¶ 2.5 Conclusie 22¶ 3 Het kader 22¶ 3.1 Uitgangspunten 22¶ 3.1.1 Wettelijke kaders 22¶ 3.1.2 Maatschappelijke meerwaarde 22¶ 3.1.3 Ruimtelijke kwaliteit 22¶ 3.1.4 Rol gemeente 23¶ 3.1.5 Volksgezondheid 27¶ 3.1.6 Levering aan elektriciteitsnetwerk 27¶ 3.2 Randvoorwaarden 27¶ 3.2.1 Randvoorwaarden windenergie 27¶ 3.2.2 randvoorwaarden zonne-energie 28¶ 4 Participatie en vervolg 28¶
...
heeft verwijderd: ¶
...
heeft verwijderd: ¶
...
heeft verwijderd: ¶
...
heeft verwijderd: ¶
...
heeft verwijderd: ¶
...
heeft verwijderd: ¶
...
heeft verwijderd: ¶
...
heeft verwijderd: ¶
...
heeft verwijderd: ¶
...
heeft verwijderd: ¶
...
heeft verwijderd: ¶
...
heeft verwijderd: ¶
...
heeft verwijderd: ¶
...
heeft verwijderd: ¶
...
heeft verwijderd: ¶
...
heeft verwijderd: ¶
...
heeft verwijderd: ¶
...
heeft verwijderd: ¶
Techniekkeuzen .................................................................................................... 19
...
heeft verwijderd: ¶
...
Uitgangspunten ............................................................................................................ 22
heeft verwijderd: ¶
...
heeft verwijderd: ¶
...
heeft verwijderd: ¶
...
heeft verwijderd: ¶
...
heeft verwijderd: ¶
...
heeft verwijderd: ¶
... ...
Samenvatting ..................................................................................................................... 5 1.
Inleiding .................................................................................................................. 8
1.1
Aanleiding............................................................................................................. 8
1.2
Kadernota Grootschalige Opwek Duurzame Energie .................................................. 10
1.3
Reikwijdte............................................................................................................ 10
1.4
Leeswijzer ........................................................................................................... 12
2.
De opgave............................................................................................................... 13
2.1
Onderverdeling opgave.......................................................................................... 13
2.2
Huidige verbruik ................................................................................................... 13
2.3
Toename als gevolg van autonome groei ................................................................. 13
2.4
Besparingen door verduurzaming gebouwde omgeving .............................................. 14
2.5
Toekomstige gebruik van elektriciteit voor warmte in plaats van aardgas..................... 14
2.6
Het toekomstige gebruik van elektriciteit voor elektrisch rijden .................................. 14
2.7
Het verbruik samengevat ...................................................................................... 15
2.8 3
Technieken en opwekpotentie......................................................................................... 16 3.1
Slim combineren ................................................................................................... 16
3.2
Ecopark Waalwijk ................................................................................................. 16
3.3
Zon op bedrijfsdaken ............................................................................................ 17
3.4
Zonnevelden op restgronden en verhardingen .......................................................... 17
3.5
Zonnevelden in het agrarische gebied ..................................................................... 17
3.6
Windenergie ......................................................................................................... 18
3.7 4
De opgave in 2030 ................................................................................................15
4.1
Ruimtelijke kwaliteit is uitgangspunt ....................................................................... 22
4.2
Gebiedsgerichte benadering is uitgangspunt............................................................. 24
4.3
Wettelijke kader is uitgangspunt ............................................................................. 25
4.4
Maatschappelijke participatie is uitgangspunt ........................................................... 25
heeft verwijderd: ¶
4.5
Behoud volksgezondheid is uitgangspunt ................................................................. 27
heeft verwijderd: ¶
4.6
Levering aan elektriciteitsnetwerk is uitgangspunt .................................................... 27
kadernota grootschalige opwek duurzame energie
heeft verwijderd: <object> heeft verwijderd: Concept-
3
5
Rol van de gemeente .................................................................................................... 28
6 Consultatie en vervolgproces ............................................................................................ 30 6.1
Het consultatieproces ............................................................................................ 30
6.2
Van concept naar definitief: belangrijkste wijzingen .................................................. 31
6.3
Vastgestelde Kaders .............................................................................................. 32
6.4
Vervolgproces ...................................................................................................... 33
heeft verwijderd: <object> heeft verwijderd: Concept-
kadernota grootschalige opwek duurzame energie
4
Samenvatting De Kadernota Grootschalige Opwek Duurzame Energie geeft een nadere invulling van het onderdeel ‘Energie’ uit de visie Duurzaam Waalwijk 2030. Specifiek gaat het om het onderdeel ‘opwek grootschalige energie’. De inhoud van de kadernota onderbouwt tevens onze inbreng voor de elektriciteits-opgave in de definitieve REKS. Daarnaast geeft deze nota invulling aan de opdracht van de gemeenteraad op 11 april 2019 om de mogelijke uitbreiding en doorontwikkeling van het reeds bestaande Ecopark op Haven 8, in de REKS opgenomen als energie HUB, in de bredere context van de gemeente Waalwijk te plaatsen. In deze nota worden de kaders benoemd waarbinnen de realisatie van grootschalige opwek van duurzame energie voorstelbaar is in de gehele gemeente. De kaders hebben betrekking op de elektriciteits-opgave, de techniekkeuze, het zoekgebied en de uitgangspunten. Op 6 februari 2020 is door de gemeenteraad van Waalwijk de concept-kadernota vrijgegeven voor communicatie met van de gemeenschap van de gemeente Waalwijk. Hierop is een uitgebreid participatie- en communicatietraject gestart waarbij is gesproken met de bevolking over de opgave die ten grondslag ligt aan de energie transitie, de middelen die ter beschikking staan om aan de opgave invulling te geven en hoe in Waalwijk de kaders ten aanzien van de grootschalige opwek kunnen worden vastgelegd in deze kadernota.
Er is veel input ontvangen van bewoners en belanghebbenden van binnen en buiten de gemeente. Alle reacties zijn samengevat in een reactienota en een analyse van de enquêteresultaten en daar waar mogelijk verwerkt in deze kadernota.
heeft verwijderd: De voorliggende concept-kadernota grootschalige opwek duurzame energie vloeit voort uit de Visie Duurzaamheid Waalwijk 2030 zoals deze in januari 2020 door de gemeenteraad is vastgesteld. Hierin wordt verwoord dat de verandering van het klimaat en de gevolgen daarvan urgente maatschappelijke problemen zijn die vragen om ambities en daadkrachtig ingrijpen.¶ Deze Concept-kadernota behandelt het laatste onderwerp, en meer specifiek ‘grootschalige opwek duurzame energie’ tot 2030. Onder ‘grootschalige opwek’ wordt in deze concept kadernota zo effectief en efficiënt mogelijke opwek (van minimaal 1MW) op een beperkt oppervlak van de schaars beschikbare ruimte bedoeld.¶ ¶ De opgave ten aanzien van (grootschalige) opwek van duurzame energie voor Waalwijk tot 2030 bedraagt minimaal 174.167 MWh aan duurzame elektriciteit. Gezien de omvang van de opgave en het tijdsbestek waarbinnen deze opgave moet zijn ingevuld, vindt grootschalige opwek van duurzame energie tot 2030 in het buitengebied plaats met wind- en zonne-energie. Hierbij wordt, gezien de landschappelijke kenmerken van de voorkeursgebieden en de landschappelijke impact, gefocust op windenergie.
¶ ¶ Met grootschalige opwek van windenergie kan, op basis van een eerste globale inschatting, invulling worden gegeven aan zowel de lokale als regionale opgave van de gemeente Waalwijk ten aanzien van grootschalige opwek duurzame energie. ¶ ¶ De maatschappij wordt tijdens informatieavonden geconsulteerd over de in deze concept kadernota opgenomen voorkeursgebieden, uitgangspunten en randvoorwaarden. Van deze overleggen worden verslagen gemaakt die als bijlagen bij de definitieve
De kaders worden, na vaststelling door de raad, nader uitgewerkt in gebiedsopgaven. We kiezen daarbij voor bewezen, bestaande technieken die voor 2030 operationeel kunnen zijn. De gemeente Waalwijk kiest daarom vooralsnog voor wind- en zonne-energie. Onder grootschalige opwek wordt in deze nota verstaan: zonnepanelen op bedrijfsdaken (groter dan 1.000 m2), windmolens met een vermogen groter dan 1 MW en zonnevelden groter dan 2,5 ha. In 2030 moet 50% van het totale verwachte elektriciteitsverbruik duurzaam opgewekt worden. De opgave stopt echter niet in 2030. In 2043 dient de energie volledig duurzame opgewekt te worden. Daarom kiezen we ervoor om bij het bepalen van de opgave tot 2030 uit te gaan van een hoge inschatting van het verbruik en in te zetten op de realisatie van tenminste 215.500 MWh.
heeft verwijderd: <object> heeft verwijderd: Concept-
kadernota grootschalige opwek duurzame energie
5
Het consultatieproces heeft geleid tot een keuze voor de volgende concrete kaders om onze ambitie op het gebied van de opwek van duurzame energie tot 2030 te verwezenlijken: •
Waalwijk baseert de invulling van de eigen ambitie op basis van een hoge inschatting van het stroomverbruik in 2030;
•
Waalwijk kiest voor grootschalige opwek van energie door middel van bewezen technieken, te weten zon en wind;
•
Waalwijk sluit de ontwikkeling van grote (>15 ha) zonnevelden uit;
•
Waalwijk biedt ruimte aan tenminste 2 middelgrote zonnevelden met een gezamenlijke totale omvang van maximaal 15 hectare;
•
De middelgrote zonnevelden moeten aansluiten aan het bestaande stedelijke gebied;
•
Waalwijk kiest primair voor opwek middels zonne-energie in de vorm van zon op daken, restgronden en een aantal middelgrote velden;
•
De resterende opgave wordt ingevuld met windenergie in de vorm van 14 windmolens met een vermogen van minimaal 4 MW per molen;
•
De voorkeursvariant voor windmolens is een clusteropstelling;
•
Grootschalige opwek van zonne- en windenergie vindt enkel plaats binnen het Ecopark/Haven 8 Oost en het zoekgebied ten noorden van de A59;
•
Grootschalige opwek van windenergie in het grootschalig open rivierenlandschap mag niet leiden tot onaanvaardbare en onomkeerbare aantasting van de grootschalige openheid. Tevens mogen initiatieven niet leiden tot onsamenhangende projecten.
•
Concrete invulling van het zoekgebied met windmolens wordt vormgegeven met een MER, waarbij keuzes worden gebaseerd op een weging van belangen die mede door omwonenden en belanghebbenden naar voren kunnen worden gebracht;
•
Uitgangspunt bij grootschalige opwek is minimaal 50% lokaal eigendom.
Voor het vervolgproces zijn een aantal activiteiten voor de verschillende locaties te onderscheiden: •
Bedrijfsdaken Steeds meer bedrijven gaan over tot het plaatsen van zonnepanelen op hun daken. De gemeente faciliteert hierin door te participeren in de Green Deal. Onderzocht moet worden hoe een versnelling gerealiseerd kan worden. In 2021 wordt hiertoe een actieplan opgesteld
•
Ecopark Op
dit
moment
wordt
het
Ecopark
doorontwikkeld
met
een
nieuw
zonneveld
van
Energiecoöperatie LangstraatZon. Met Eneco zal worden gesproken over hun plannen voor vervanging van de bestaande windmolens. •
Haven 8 Oost Voor het aansluitende gebied Haven 8 Oost wordt een separate nota van uitgangspunten vastgesteld, waarin de ruimtelijke keuzes voor dat gebied worden beschreven. Daarbij gelden de uitgangspunten die in deze kadernota zijn geformuleerd onverkort. De milieu- en omgevingseffecten van grootschalige opwek binnen het Ecopark en Haven 8 Oost zullen op
heeft verwijderd: <object>
projectniveau worden gewogen in een MER of MER-beoordeling.
heeft verwijderd: Concept-
kadernota grootschalige opwek duurzame energie
6
•
Zoekgebied Het opstellen van een MER voor het zoekgebied is een logische vervolgstap om alle in het participatietraject naar voren gebrachte belangen op transparante wijze te (kunnen) wegen. Om tot een MER te komen zijn de volgende stappen noodzakelijk: 1. Om te bepalen welke partijen en belanghebbenden op welke wijze zullen worden geraadpleegd bij het opstellen van de NRD wordt na het vaststellen van deze kadernota een plan van aanpak gemaakt. 2. Vervolgens dient een Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) opgesteld te worden, de agenda voor het MER, waarin bijvoorbeeld wordt beschreven welke effecten in de MER worden onderzocht (‘reikwijdte’), de manier waarop en met welke diepgang (‘detailniveau’). De Commissie MER wordt in een vroegtijdig stadium om advies gevraagd over het beoordelingskader en de beoordelingssystematiek. 3. Het daadwerkelijk opstellen van een MER waarin diverse scenario’s op integrale wijze kunnen worden gewogen.
Naar verwachting zal het proces om te komen tot een MER die de raad van Waalwijk als bevoegd gezag kan vaststellen circa 1,5 tot 2 jaar in beslag nemen. Dat betekent dat aansluitend ruim de tijd bestaat om Waalwijkse ambitie voor 2030 te verwezenlijken. Bovendien zal de tussenliggende tijd worden benut om met Enexis en Tennet afspraken te maken over het creëren van voldoende aansluitcapaciteit in het zoekgebied, welke thans nog niet aanwezig is. Elke twee jaar wordt de kadernota geëvalueerd de kadernota parallel aan de REKS. Dit wordt gedaan door te monitoren of de gerealiseerde capaciteit overeenkomt met de verwachte opwek. Zo nodig kan dan bijgestuurd worden om de ambitie te verwezenlijken, mede in relatie tot de op dat moment voorhanden zijnde (bewezen) technieken.
heeft verwijderd: <object> heeft verwijderd: Concept-
kadernota grootschalige opwek duurzame energie
7
1.
heeft omhoog verplaatst [1]: Kadernota heeft verwijderd: worden gevoegd. ¶ ¶ Het kader en de inhoud van voorliggende conceptkadernota kan schematisch als volgt worden weergegeven.¶ ¶ Kader
1. Inleiding 1.1
Aanleiding
...
Verreweg het grootste deel van de klimaatwetenschappers concludeert dat menselijk handelen, onder meer door het gebruik van fossiele brandstoffen, van invloed is op het opwarmen van de aarde. 192 landen hebben dan ook afgesproken om de opwarming te beperken tot maximaal 2 graden. Deze afspraken zijn vastgesteld in het Klimaatakkoord van Parijs en vervolgens vertaald in
heeft verwijderd: neergelegd
nationaal, provinciaal en regionaal beleid en uiteindelijk lokaal beleid van de gemeente Waalwijk.
heeft verwijderd: . Deze afspraken zijn
Nationaal Het Klimaatakkoord van Parijs is omgezet naar nationaal beleid en vastgesteld in de Klimaatwet (28 mei 2019). De doelstellingen van dit beleid zijn: 1.
Vermindering van CO2-uitstoot in 2030 met 49% (en 95% in 2050) ten opzichte van 1990.
2.
Een volledig CO2-neutrale elektriciteitsproductie in 2050.
Daarnaast is door het Rijk besloten dat de gaskraan in Groningen zo snel mogelijk dichtgaat en in
heeft verwijderd: is
2050 in heel Nederland geen gas meer gebruikt mag worden in de gebouwde omgeving. De
heeft verwijderd: in 2030
verantwoordelijkheid om in de gebouwde omgeving deze transitie op gang te brengen, ligt bij de
heeft verwijderd: een
gemeenten. Iedere gemeente moet in 2021 een Transitievisie Warmte hebben opgesteld.
heeft verwijderd: om te verduurzamen en besparen en de energie duurzaam op te wekken
Hoe Nederland haar ambities wil gaan halen, staat in het Klimaatakkoord. Het Klimaatakkoord is een pakket van maatregelen en afspraken tussen bedrijven, maatschappelijke organisaties en overheden
heeft verwijderd: ¶ Het doel
om gezamenlijk de uitstoot van broeikasgassen in Nederland in 2030 ongeveer te halveren (vergeleken met 1990). Onderdeel van het Klimaatakkoord is de sectortafel Elektriciteit. Hiervan is
heeft verwijderd: van
het doel om in 2030 jaarlijks minstens 20,2 megaton (20,2 miljard kg) minder van het broeikasgas
heeft verwijderd: Klimaatakkoord is
koolstofdioxide (CO2) uit te stoten. De nationale doelstelling is om in 2030 35 Terawattuur (TWh)1
heeft verwijderd: De opgave voor hernieuwbare energie uit het Klimaatakkoord voor de sectortafel
per jaar aan duurzame elektriciteit te produceren. Duurzame elektriciteit is opgewekt uit bronnen die niet opraken en niet schadelijk zijn voor het milieu.
heeft omlaag verplaatst [2]: Elektriciteit heeft verwijderd: wordt gerealiseerd via de Regionale Energie Strategie (RES).
Provinciaal De provincie Noord-Brabant heeft een afspraak met het Rijk gemaakt om in 2020 470,5 Megawatt
heeft verwijderd: TWh van weersafhankelijk hernieuwbaar op land gerealiseerd hebben
(MW) geïnstalleerd vermogen2 windenergie in Brabant op te wekken. Eind 2017 was het geïnstalleerd
heeft verwijderd: hierna
vermogen
heeft verwijderd: de stand
windenergie
218,7
MW.
Daarnaast
heeft
de
provincie
in
haar
‘Interim
Omgevingsverordening’ de nodige spelregels opgenomen met betrekking tot nieuwvestiging van
heeft verwijderd: heeft
wind- en zonne-energie. Verder is in 2019 de Energieagenda 2030 vastgesteld. De provincie heeft
heeft verwijderd: Omgevingsverordening het kleigebied ten westen…
als doel om in 2050 100% van de energie duurzaam in haar provincie op te wekken. Projecten boven 1
heeft verwijderd: Waalwijk aangewezen als zoekgebied voor …
In deze nota wordt zoveel mogelijk de eenheid Megawatuur (MWh) gebruikt. 35 TWh is 35.000.000 MWh
Vermogen en opbrengst: gemiddeld hebben moderne windmolens een vermogen tussen de 3,2 en 4,5 MW. Als dit vermenigvuldigd wordt met het aantal effectieve draaiuren dat zij stroom opwekken (het zogenaamde aantal vollasturen) vormt dit de energieopbrengst die in een jaar kan worden toegevoegd aan het elektriciteitsnet. 2
heeft verwijderd: <object> heeft verwijderd: Concept-
kadernota grootschalige opwek duurzame energie
8
de 5 MW geïnstalleerd vermogen vallen formeel onder provinciale bevoegdheid. Tussen de 5-100 MW geïnstalleerd vermogen wil de provincie vaak de taak aan de gemeente delegeren, mits zij tot realisatie komen. Boven de 100 MW is dit een verantwoordelijkheid van het Rijk. Gebruikelijk is dat de gemeente gemandateerd wordt om concrete projecten zelf in procedure te brengen. heeft verwijderd: RES in
Regionaal Op regionaal niveau werkt de gemeente Waalwijk mee aan de Regionale Energie- en Klimaatstrategie (REKS). Hiermee wordt mede invulling gegeven aan de afspraken die gemaakt zijn in het kader van het landelijk Klimaatakkoord. In onze regio, Hart van Brabant, is Klimaatadaptatie als extra onderwerp in de Regionale Energiestrategie meegenomen. De ambitie van de gemeente Waalwijk zoals beschreven in de visie Duurzaam Waalwijk 2030 reikt verder dan het Waalwijkse deel3 van het voorlopige bod in het kader van de REKS.
heeft verwijderd: . In Hart van Brabant heeft verwijderd: (K) heeft verwijderd: (REKS). Naar verwachting wordt in het voorjaar heeft verwijderd: 2020 door de regio een concept RE(K)S-bod aangereikt. Voor heeft verwijderd: is het heeft verwijderd: dit kader belangrijk om goed zicht te hebben op de mogelijkheden tot grootschalige opwek van duurzame energie op het grondgebied
Lokaal Het thema Duurzaamheid vormt de ‘groene draad’ in de strategische visie Samen werken aan de toekomst Waalwijk 2025, de structuurvisie Waalwijk 2025 en het coalitieakkoord Samen Duurzaam Vooruit. We willen klimaatneutraal zijn in 2043 en in 2030, dus al over tien jaar, halverwege op koers zijn. Het bovenstaande is uitgewerkt in de visie Duurzaam Waalwijk 2030. Hierin staat beschreven
heeft verwijderd: Waalwijk. Dit bepaalt mede het standpunt van de gemeente Waalwijk in heeft verwijderd: Deze kader nota vormt hierin de basis. heeft verwijderd: ‘Duurzaamheid’ heeft verwijderd: “
dat de verandering van het klimaat en de gevolgen daarvan urgente maatschappelijke problemen
heeft verwijderd: draad”
zijn die vragen om ambities en daadkrachtig ingrijpen.
heeft verwijderd: ‘
Om de genoemde ambities te bereiken, zijn in deze visie drie programmalijnen benoemd en uitgewerkt. De programmalijnen ‘Water en Groen’ en ‘Duurzame Consumptie en Productie’ (zie kader) komen in deze nota niet aan de orde. De derde programmalijn is ‘Energie’. De ambitie van de gemeente Waalwijk is om CO2-arm te worden en de energie die we verbruiken duurzaam op te wekken. Duurzame energie is energie van bronnen die nooit opraken én
heeft verwijderd: 2025’ Water en groen In 2030 hebben we een 10% toename van
heeft verwijderd: ‘
iedere inwoner binnen 300 meter een
heeft verwijderd: wordt verwoord
toegankelijke groenvoorziening heeft. De
heeft verwijderd: de
ambitie is dat Waalwijk in 2030 de meest
heeft verwijderd: ‘Duurzaam Waalwijk 2030’
heeft verwijderd: Vooruit’ groen in de woonomgeving gerealiseerd en de heeft verwijderd: komt ook terug biodiversiteit met 5% vergroot t.o.v. 2019. heeft verwijderd: ‘ Daar waar mogelijk wordt waterberging geïntegreerd in groen. We streven ernaar dat heeft verwijderd: 2030’
urgente stappen uit de klimaatstresstest van heeft verwijderd: hoofdthema’s
niet schadelijk zijn voor het milieu. Het gebruik van duurzame
2019 heeft uitgevoerd en dat nieuwe
energiebronnen in plaats van fossiele bronnen vermindert de
ruimtelijke plannen klimaatbestendig worden
heeft verwijderd: <#>Energie¶
CO2-uitstoot. Concreet betekent dit dat we ernaar streven dat
gerealiseerd.
heeft verwijderd: <#>er naar
onze CO2-uitstoot in 2030 met 49% is beperkt ten opzichte van het niveau van 1990. Een groot deel van de CO 2-reductie bereiken we door energie te besparen en de energie die we nog nodig hebben duurzaam op te wekken. In 2030 hebben we 50% van ons elektriciteitsverbruik duurzaam opgewekt en een besparing gerealiseerd van 15%.
Duurzame consumptie en productie In 2043 hebben we een circulaire economie
heeft verwijderd: :
heeft verwijderd: <#>energieverbruik
heeft verwijderd: <#>Water en groen¶ In 2030 hebben we een 10% toename van groen in en de overgang naar schone en slimme de woonomgeving gerealiseerd en de biodiversiteit met 5% vergroot t.o.v. 2019. Daar waar mogelijk vervoerswijzen gefaciliteerd. Tevens hebben wordt waterberging geïntegreerd in groen. We we een schone leefomgeving gecreëerd en het streven ernaar dat iedere inwoner binnen 300 meter een toegankelijke groenvoorziening heeft. De maatschappelijk verantwoord ondernemen ambitie is dat Waalwijk in 2030 de meest urgente verder uitgebouwd. stappen uit de stresstest van 2019 uitgevoerd heeft en worden nieuwe ruimtelijke plannen klimaatbestendig gerealiseerd. ¶ heeft verwijderd: <object>
3
Naar evenredigheid op basis van het aantal inwoners
heeft verwijderd: Concept-
kadernota grootschalige opwek duurzame energie
9
1.2
Kadernota Grootschalige Opwek Duurzame Energie
Doelstelling De Kadernota Grootschalige Opwek Duurzame Energie geeft een nadere invulling van het onderdeel ‘Energie’ uit de visie Duurzaam Waalwijk 2030. Specifiek gaat het om het onderdeel ‘opwek grootschalige energie’. De inhoud van de kadernota onderbouwt onze inbreng voor de elektriciteitsopgave in de definitieve REKS. Daarnaast geeft deze nota invulling aan de opdracht van de gemeenteraad op 11 april 2019 om de mogelijke uitbreiding en doorontwikkeling van het reeds
heeft verwijderd: consumptie en productie heeft verwijderd: In 2043 hebben we een circulaire economie en de overgang naar schone en slimme vervoerswijzen gefaciliteerd. Tevens hebben we een schone leefomgeving gecreëerd en het maatschappelijk verantwoord ondernemen verder uitgebouwd. ¶ 1.2 Doel van de Concept-kadernota¶ De voorliggende Concept-kadernota grootschalige opwek duurzame energie is
bestaande Ecopark op haven 8, in de REKS opgenomen als energie HUB, in de bredere context van
heeft verwijderd: op hoofdlijnen van de visie ‘Duurzaam Waalwijk 2030’ voor
Waalwijk te plaatsen. In deze nota worden de kaders benoemd waaronder de realisatie van
heeft verwijderd: , specifiek
grootschalige opwek van duurzame energie voorstelbaar is in de gehele gemeente. De kaders hebben betrekking op de elektriciteits-opgave, de techniekkeuze, het zoekgebied en de uitgangspunten. De kaders worden, na vaststelling door de raad, nader uitgewerkt in gebiedsopgaven.
heeft verwijderd: grootschalige opwek’. Onder ‘grootschalige opwek’ wordt in heeft verwijderd: concept kadernota een zo effectief en efficiënt … heeft verwijderd: opwek (van minimaal 1MW)
Proces totstandkoming Begin 2020 is door de gemeenteraad van Waalwijk de concept-kadernota beschikbaar gesteld voor het participatietraject met van de gemeenschap van de gemeente Waalwijk. Hierop is een uitgebreid participatie- en communicatietraject gestart waarbij is gesproken met de bevolking over de opgave die ten grondslag ligt aan de energie transitie, de middelen die ter beschikking staan om aan de opgave invulling te geven en hoe in Waalwijk de kaders ten aanzien van de grootschalige opwek kunnen worden vastgelegd in deze kadernota Grootschalige Opwek Waalwijk.
heeft verwijderd: een beperkt en geconcentreerd oppervlak bedoeld ofwel zoveel mogelijk opwek op een zo klein mogelijk stuk schaars beschikbare grond. heeft verwijderd: concept-kadernota heeft verwijderd: op strategisch niveau heeft verwijderd: (ruimtelijke) heeft verwijderd: gesteld. Deze kaders worden
Er is veel input ontvangen van bewoners en belanghebbenden van binnen en buiten de gemeente. Alle reacties zijn samengevat in een reactienota en daar waar mogelijk verwerkt in deze kadernota.
1.3
Reikwijdte
Elektriciteit
heeft verplaatst (invoeging) [2]
De energietransitie is een erg breed begrip. Bij energie gaat het over elektriciteit en gas. Het gaat
heeft verwijderd: tot een toetsingskader
over het opwekken van duurzame energie, maar ook over het besparen van energie. Alles hangt met elkaar samen. In deze kadernota gaan we alleen in op de opwek van duurzame elektriciteit. De overige onderdelen van de energietransitie hebben hun eigen trajecten.
Bewezen technieken De gemeente Waalwijk kiest voor het opwekken van duurzame energie. We kiezen voor bewezen, bestaande technieken die voor 2030 operationeel kunnen zijn. De gemeente Waalwijk kiest daarom vooralsnog voor wind- en zonne-energie. We laten in deze nota de opwek van duurzame energie die nu en in de toekomst op een andere wijze – zoals bijvoorbeeld waterkracht en aardwarmte – kan worden opgewekt nu buiten beschouwing. Kernenergie laten we buiten beschouwing, omdat de ontwikkeling van nieuwe vormen van kernenergie en de bouw van kernenergiecentrales erg langzaam gaat. Hierdoor kan kernenergie niet ingezet worden om het doel van 2030 te halen. heeft verwijderd: <object> heeft verwijderd: Concept-
kadernota grootschalige opwek duurzame energie
10
De mogelijkheden voor energiebesparing en duurzame energie-opwek zijn constant in beweging. Daarbij is het realistisch om te veronderstellen dat in de toekomst steeds effectievere en efficiëntere vormen van energie-opwek zullen worden ontwikkeld. En waarbij het autonome ruimtebeslag tot een minimum beperkt kan worden c.q. er steeds meer vormen van energie-opwek worden ontwikkeld die gecombineerd kunnen worden met andere functies dan wel een kleinere impact hebben op hun omgeving. Dit betekent dat de huidige vormen van grootschalige opwek mogelijk in de toekomst niet
heeft verwijderd: duurzame energie. Op
of veel minder noodzakelijk zullen zijn. Waalwijk kiest daarom voor vormen van opwek die geen onomkeerbare gevolgen hebben met betrekking tot het ruimtebeslag dat zij innemen.
heeft verwijderd: moment is er
Grootschalige opwek Onder grootschalige opwek wordt in deze nota verstaan: zonnepanelen op bedrijfsdaken (groter dan 1.000 m2), windmolens met een vermogen groter dan 1 MW en zonnevelden groter dan 2,5 ha. Voor kleinschalige windmolens en de eisen hieraan, wordt verwezen naar de nota Kleinschalige Projecten Windenergie die 2021 ter vaststelling wordt aangeboden.
Opslag, waterstof en smart grids Opslagsystemen, innovatieve energiedragers en smart grids4 zijn belangrijk voor het goed functioneren van het energiesysteem. Waterstof is een energiedrager in opkomst. De gemeente Waalwijk onderschrijft het belang van het toepassen van waterstof. Het lokaal opwekken van waterstof met duurzame energie is echter alleen interessant als dit plaatsvindt met een overschot aan duurzame elektriciteit. Het vergroten van de elektriciteitsopgave voor de lokale productie van
heeft verwijderd: beoordelingskader voor concrete initiatieven…
groene waterstof is niet wenselijk omdat hiermee de lokale impact op het landschap (nog) verder wordt vergroot. Waterstof en andere energiedragers worden in deze kadernota daarom niet behandeld. De gemeente zal wel onderzoek doen naar de opslag en het slim delen van elektriciteit, via bijvoorbeeld smart grids, en het gebruik van waterstof stimuleren, faciliteren en erin participeren. Deze projecten zijn beschreven in het uitvoeringsprogramma Duurzaam Waalwijk 2020–2023 en worden separaat gerapporteerd.
4
Smart grids zijn netwerken die op slimme wijze energie van opwekker naar afnemer brengen. Bijvoorbeeld door zonne-energie van het ene dak te brengen naar de productielijn onder het andere dak.
kadernota grootschalige opwek duurzame energie
heeft verwijderd: <object> heeft verwijderd: Concept-
11
1.4
Leeswijzer
In hoofdstuk 2 wordt de elektriciteitsbehoefte in de toekomst – en daarmee de opgave grootschalige opwek duurzame energie – voor de gemeente Waalwijk beschreven. In hoofdstuk 3 worden de te hanteren opwektechnieken (wind- en zonne-energie) toegelicht. Op
heeft verwijderd:
Scope
basis van de opgave en de opwekpotentie van te hanteren technieken wordt in paragraaf 3.6 aangegeven hoeveel hectare zon en hoeveel windmolens noodzakelijk zijn. In hoofdstuk 4 wordt het zoekgebied voor de grootschalige opwek van duurzame energie aangegeven en wordt er beschreven onder welke uitgangspunten grootschalige opwek in het zoekgebied voorstelbaar wordt geacht. Hoofdstuk 5 beschrijft de mogelijke rollen van de gemeente en in hoofdstuk 6 wordt beschreven op welke wijze consultatie op deze nota heeft plaatsgevonden en hoe het vervolgproces eruit kan zien.
heeft verwijderd: <object> heeft verwijderd: Concept-
kadernota grootschalige opwek duurzame energie
12
2. De opgave 2.1
Onderverdeling opgave
De gemeente Waalwijk heeft in de visie Duurzaam Waalwijk 2030 haar ambities met betrekking tot het (grootschalig) opwekken van duurzame energie vastgelegd. De ambitie van de gemeente Waalwijk is om 50% van de verbruikte elektriciteit in de gemeente Waalwijk in 2030 duurzaam op
heeft verwijderd: energie in
te wekken op het eigen grondgebied.
heeft verwijderd: Verbruikte energie is onder te verdelen in:
Er is een inschatting van het elektriciteitsverbruik in 2030 in de gemeente Waalwijk gemaakt door
heeft verwijderd: 1.
te kijken naar de volgende punten: 1.
huidige verbruik van elektriciteit (paragraaf 2.2);
heeft verwijderd: stroom)¶
2.
toename van het verbruik door autonome groei (paragraaf 2.3);
heeft verwijderd:
3.
besparingen door verduurzaming gebouwde omgeving (paragraaf 2.4);
4.
het toekomstige gebruik van elektriciteit voor warmte in plaats van aardgas (paragraaf 2.5);
heeft verwijderd: (
5.
het toekomstige gebruik van elektriciteit voor mobiliteit in plaats van fossiele autobrandstof
heeft verwijderd: )
(paragraaf 2.6).
heeft verwijderd: 3.
de toepassing van
heeft verwijderd: (onder andere
In paragraaf 2.7 wordt de opgave in een tabel samengevat.
2.2
heeft verwijderd: )
Huidige verbruik
In deze nota wordt uitgegaan van het elektriciteitsverbruik in het meest actuele peiljaar (2018). Het totale energieverbruik wordt uitgedrukt in Petajoule. Dit is een eenheid die zowel het energieverbruik
heeft verwijderd: Concept-kadernota grootschalige opwek duurzame energie wordt verder
voor warmte als voor elektriciteit en mobiliteit aan kan duiden. In de gemeente Waalwijk bedroeg dit 4,9 PJ5 (tegen 4,6 PJ in 2015) (bron: Klimaatmonitor 2018, RVO). Het aandeel van elektriciteitsverbruik hierin is 1,3 PJ, wat overeenkomt met 362.000 MWh.
2.3
Toename als gevolg van autonome groei
De gemeente Waalwijk kent een groeiambitie op het gebied van woningbouw en bedrijventerreinen. Nieuwe woningen en bedrijven zullen in de komende jaren steeds meer energieneutraal gebouwd worden als gevolg van wetgeving en bijvoorbeeld de uitgiftevoorwaarden van de gemeente, waarin staat dat nieuwe bedrijven hun dak vol moeten (laten) leggen met zonnepanelen. Het elektriciteitsverbruik was voor Nederland in 2018 met 121 miljoen MWh ongeveer gelijk aan een jaar eerder. Het verbruik schommelt al sinds 2005 rond 120 miljoen MWh (Bron CBS). Als we naar de gemeente Waalwijk kijken, zien we dezelfde trend. We kiezen er dus voor om de opgave tot 2030 niet op te hogen met autonome groei.
heeft verwijderd: de warmtetransitie ingegaan. Indien de warmtetransitie
5
heeft verwijderd: <object>
PJ staat voor Petajoule. De joule is de internationale eenheid van energie. Deze nota richt zich op elektriciteit waardoor we PJ omrekenen naar MWh. 1 J=1 Watt/seconde, 1 PJ = 277.777 MWh.
kadernota grootschalige opwek duurzame energie
heeft verwijderd: Concept-
13
2.4
Besparingen door verduurzaming gebouwde omgeving
In de visie Duurzaam Waalwijk 2030 staat de ambitie om 15% te besparen op het energieverbruik. Dit is inclusief het gasverbruik. In deze nota focussen we alleen op het elektriciteitsverbruik. Voor de reductie van het gasverbruik verwijzen we naar de Transitievisie Warmte die in 2021 wordt opgeleverd. In de berekening van de opgave rekenen we voor de besparingen met een bandbreedte van 5 tot 15% van het huidige elektriciteitsverbruik, wat neerkomt op circa 18.000 tot 54.000 MWh. Dit wordt bereikt door het gebruik van energiezuinigere apparatuur en door het plaatsen van zonnepanelen op bestaande gebouwen.
2.5
Toekomstige gebruik van elektriciteit voor warmte in plaats van aardgas
Onze energievoorziening moet in 2050 vrijwel volledig CO₂-neutraal zijn. Om dat te kunnen bereiken, stoppen we met het gebruik van aardgas. In 2050 moet iedereen van het aardgas af zijn. Sinds juli 2018 worden nieuwbouw woningen al niet meer aangesloten op het aardgasnetwerk. Alle bestaande woningen willen we uiterlijk in 2050 van het aardgas af hebben. Hoe we dit gaan doen, komt in de Transitievisie Warmte te staan. Eind 2021 wordt de Transitievisie Warmte ter vaststelling aan de raad aangeboden. Hierin staat met welke warmtebronnen en wanneer de eerste wijken van het gas afgekoppeld kunnen worden. Aangenomen mag worden dat dit leidt tot een toename van het elektriciteitsverbruik. De verwachting is dat de (mogelijke) toename in elektriciteitsverbruik – als gevolg van de grootschalige warmtetransitie – vooral na 2030 zal plaatsvinden. De totale toename tot 2050 wordt door het adviesbureau DWA voor de regio geschat op 30%. Tot 2030 zijn er beperkt alternatieve warmtebronnen beschikbaar. De toename tot 2030 wordt daarom vooral gerelateerd aan de
heeft verwijderd: elektriciteitsgebruik zal deze toename aan de opgave voor duurzame opwek van elektriciteit worden toegevoegd. heeft verwijderd: dit maar beperkt voor heeft verwijderd: In de voorliggende conceptkadernota wordt ingegaan op het duurzaam opwekken van duurzame elektriciteit tot 2030.
individuele inzet per huishouden van alternatieve warmtebronnen die gebruik maken van elektriciteit, zoals warmtepompen. Voor de toename van de elektriciteitsvraag tot 2030, als gevolg van de warmtetransitie, rekenen we voorlopig met een bandbreedte van 1 tot 10 % van het huidige elektriciteitsverbruik, wat neerkomt op 4.000 tot 36.000 MWh.
2.6
Het toekomstige gebruik van elektriciteit voor elektrisch rijden
heeft verwijderd: of, en zo ja in welke mate en
Het elektrisch vervoer gaat, mede onder invloed van stimuleringsmaatregelen van de Rijksoverheid,
heeft verwijderd: het wagenpark
toenemen. Op dit moment is niet bekend met welke snelheid en in welke mate het elektrisch vervoer
heeft verwijderd: verder elektrificeert
in en rondom de gemeente Waalwijk toeneemt. Daarom wordt in deze kadernota een aanname
heeft verwijderd: concept-
gedaan van de mogelijke gevolgen van het verder elektrificeren van het wagenpark op de
heeft verwijderd: niet verder ingegaan op
elektriciteitsbehoefte.
heeft verwijderd: verdere heeft verwijderd: <object> heeft verwijderd: Concept-
kadernota grootschalige opwek duurzame energie
14
Naar schatting rijden er in gemeente Waalwijk op dit moment circa 750 elektrische voertuigen met een elektriciteitsvraag van circa 3.000 MWh. Op basis van gegevens van het CBS, de RVO en het SparkCity-model van de TU/e, schatten we in dat er in 2030 circa 9.100 elektrische voertuigen rijden met een verbruik van 34.000 MWh. Dit betekent een toename van 31.000 MWh. Voor de toename van de elektriciteitsvraag tot 2030 als gevolg van de toename in het elektrisch rijden, rekenen we voorlopig met een bandbreedte van 2/3 tot 1½ maal het geschatte verbruik in 2030, wat neerkomt
heeft verwijderd: Waalwijk kiest tot 2030 voor bewezen bestaande technieken met een opwekvermogen boven 1 MW. Daarbij houden we de opwek van duurzame energie die nu en in de toekomst op een andere wijze (kan) worden opgewekt buiten beschouwing. Dit zijn onder andere de gebouw gebonden zonnepanelen binnen bestaand en toekomstig stedelijk gebied en kleinschalige opwek via wind- en zonne-energie. ¶
op 23.000 tot 51.000 MWh.
2.7
Het verbruik samengevat
Op basis van de bovengenoemde aannamen en prognoses is het elektriciteitsgebruik in 2030 als volgt opgebouwd:
Verbruikstype
§
Verwacht
elektriciteitsgebruik
in
heeft verwijderd: Inhoud
2030
Huidig
verbruik
2.2
Gesplitste cellen
Laag inschatting
Hoog inschatting
362.000
362.000
MWh
(2018)
heeft verwijderd: Kadernota Grootschalige opwek duurzame energie… Ingevoegde cellen heeft verwijderd: kleinschalig
Autonome groei
2.3
-
-
MWh
Besparingen
2.4
-54.000
-18.000
MWh
Warmte
2.5
4.000
36.000
MWh
Ingevoegde cellen
Elektrisch rijden
2.6
23.000
51.000
MWh
heeft verwijderd: stedelijk gebied
335.000
431.000
MWh
Totaal
Gesplitste cellen heeft verwijderd: Grootschalig
Gesplitste cellen heeft verwijderd: Buitengebied
Tabel 1, verwacht elektriciteitsgebruik in 2030
heeft verwijderd: Innovatie Gesplitste cellen
2.8
heeft verwijderd: Bewezen techniek
De opgave in 2030
heeft verwijderd: Zon
Conform het in hoofdstuk 1 beschreven beleid willen we in 2030 50% van het totale
heeft verwijderd: Wind
elektriciteitsverbruik duurzaam opwekken. Bij een lage inschatting van het verbruik is de opgave dan
Verwijderde cellen
circa 167.500 MWh. Bij een hoge inschatting van het verbruik in 2030 bedraagt de opgave ongeveer
heeft verwijderd: en technieken
215.500 MWh. De opgave stopt echter niet in 2030. Tot 2043 dienen we toe te werken naar een volledig duurzame opwek van energie. Daarom kiezen we ervoor om bij het bepalen van de opwek tot 2030 uit te gaan van de hoge inschatting van het verbruik en in te zetten op de realisatie van tenminste 215.500 MWh.
heeft verwijderd: <object> heeft verwijderd: Concept-
kadernota grootschalige opwek duurzame energie
15
3
Technieken en opwekpotentie
3.1
Slim combineren
Voor de grootschalige opwek van elektriciteit tot 2030 ligt de focus op een combinatie van zonneenergie én windenergie. Naast de lopende ontwikkelingen op het Ecopark (§ 3.2) kiezen we ervoor om daken van bedrijven, stallen en grote kantoorpanden maximaal in te zetten voor de opwek van zonne-energie (§ 3.3). Ook andere ruimtes, waarbij plaatsing van zonnepanelen minimale landschappelijke impact hebben, genieten de voorkeur (§ 3.4). Denk hierbij aan restgronden, parkeerterreinen, taluds maar ook kleine zonnevelden aansluitend aan het (voormalig) agrarische bouwblok of vergelijkbare locaties. Zonnevelden in het buitengebied worden beperkt tot een maximaal gezamenlijk oppervlak van 15 hectare (§ 3.5). Voor het restant van de opgave gaan we uit van windmolens (paragraaf 3.6). Hiermee wordt overigens géén volgordelijkheid aangegeven. De opgave en de tijdsdruk verlangen dat de verschillende vormen van opwek en projecten parallel aan elkaar in ontwikkeling worden gebracht. Voor zowel de realisatie van zonnevelden als de windmolens, worden in deze nota in hoofdstuk 4 uitgangspunten benoemd.
3.2
Ecopark Waalwijk
Sinds 2004 beschikt de gemeente Waalwijk al over een duurzame energiehub, namelijk het Ecopark. Rondom de voormalige regionale stortplaats aan de Gansoyensesteeg staan vier windmolens van Eneco en ligt er circa 8.000 m² aan zonnepanelen. In 2010 is daar nog een andere vorm van duurzame energieopwekking bijgekomen in de vorm van een biomassacentrale. De elektriciteitsopbrengst van de zonnepanelen (1000 MWh.6) en windmolens (12.000 MWh) binnen het Ecopark bedraagt jaarlijks gemiddeld 13.000 MWh. Eneco heeft laten weten de bestaande windmolens op termijn te willen vervangen door twee nieuwe modellen. De opbrengstpotentie daarvan bedraagt circa 24.000MWh per jaar. Energiecoöperatie LangstraatZon ontwikkelt een nieuw zonneveld van circa 4 hectare op de voormalige stortplaats binnen het Ecopark. Realisatie wordt in 2021 verwacht. De bestaande (1.000 MWh) en nieuwe zonnevelden (4.000 MWh) van het Ecopark leveren daarmee naar verwachting een gezamenlijke jaarlijkse elektriciteitsopbrengst van ca. 5.000 MWh. Het Ecopark genereert hiermee een jaarlijkse elektriciteitsopbrengst tussen de 17.000 MWh en 29.000 MWh.
heeft verwijderd: <object> 6
Jaarlijkse actuele opbrengst 979 MWh, peildatum oktober 2020, bron Eneco.
kadernota grootschalige opwek duurzame energie
heeft verwijderd: Concept-
16
3.3
Zon op bedrijfsdaken
De daken van bedrijven, stallen en kantoorpanden (hierna bedrijfsdaken) zijn ideaal om met zonnepanelen elektriciteit op te wekken. Dit vanwege de beperkte ruimtelijke en maatschappelijke impact. In de gemeente Waalwijk is er in totaal circa 200 hectare aan bedrijfsdaken groter dan 1.000 m2 beschikbaar7. Het is echter niet reëel om te veronderstellen dat in 2030 al deze daken vol liggen met zonnepanelen. Er zijn namelijk beperkingen als het gaat om bijvoorbeeld de zonligging, de medewerking
van
eigenaren
van
panden,
de
medewerking
van
verzekeraars,
de
draagkracht/constructies van daken en de subsidievoorwaarden. De ervaring8 leert dat maximaal 25% van deze daken geschikt is om zonnepanelen te dragen. Bedrijfsdaken die gerealiseerd worden vanuit de nieuwste uitgiftevoorwaarden op Haven 8, dienen in zijn geheel geschikt te zijn voor de opwek van zonne-energie. In totaal kan tussen de 25 en de 50 ha. zon op bedrijfsdaken gerealiseerd worden, hetgeen een opbrengst genereert tussen de 25.000 en de 50.000 MWh.9
3.4
Zonnevelden op restgronden en verhardingen
Het is het voorstelbaar dat naar schatting tot circa 5 hectare aan incourante restgronden, taluds, geluidswallen en bestaande verhardingen en parkeerterreinen zich lenen voor de opwek van zonneenergie. Dit levert naar verwachting een gezamenlijke jaarlijkse elektriciteitsopbrengst op van ca. 5.000 MWh.
3.5
Zonnevelden in het agrarische gebied
Zonnevelden zijn volop in ontwikkeling. Het vermogen per hectare groeit nog steeds. Het inzicht in de biologische, ecologische en agrarische effecten is nog beperkt maar wordt snel groter. In vergelijking met windenergie is voor zonne-energie meer ruimte nodig, waarbij de mogelijkheden tot
medegebruik
(bijvoorbeeld
agrarisch
of
recreatief)
van
deze
ruimte
beperkt
is.
De
landschappelijke impact kan groot zijn. Op dit moment levert 1 hectare zonneveld ongeveer 1 MW op aan vermogen en een opbrengst van circa 1000 MWh bij gemiddeld 1000 vollasturen. Zonnevelden zijn op hoofdlijnen te onderscheiden in: 1.
heeft verplaatst (invoeging) [3]
Kleine velden vanaf 0,5 hectare tot 2,5 hectare aansluitend aan het (voormalig) agrarische bouwblok of vergelijkbare locaties, vaak te benutten als verdienmodel bij de transitie rondom agrarische locaties en stoppende agrariërs.
2.
Middelgrote velden tussen de 2,5 en 10 hectare. netto zonneveld. Gezien de impact van zonnevelden op de landschappelijke kwaliteit, dienen de middelgrote velden aan te sluiten op bestaand stedelijk gebied, zoals tegen de bebouwde kom
3.
Grote zonnevelden van 10 hectare en groter.
heeft verplaatst (invoeging) [4]
7
Bron: Benchmark Zon op Bedrijfsdaken, Bureau Overmorgen en de BAG gegevens van de gemeente Waalwijk, peildatum 21 okt. 2020 8 Bron: Concept regionale Energie- en Klimaatstrategie Hart van Brabant 9
Uitgaande van 1 Megawatt per hectare en 1000 vollasturen
heeft verwijderd: <object> heeft verwijderd: Concept-
kadernota grootschalige opwek duurzame energie
17
3. Waalwijk staat positief tegenover kleine velden zoals genoemd onder 1. Toetsing van deze kleine velden valt buiten de reikwijdte van deze nota. Gemiddeld zullen deze jaarlijks 1.000 MWh per hectare opleveren. Op dit moment is niet bekend in welke mate deze kleine velden een bijdrage kunnen leveren. Daarom wordt op dit moment geen rekening gehouden met een bijdrage in de verwachte opwek (zie hierna onder 3.7) van dit type veldopstelling. In de tweejaarlijkse evaluatie wordt de ontwikkeling van deze velden gemonitord en wordt de eventuele invloed ervan op de verwachte opwek en restopgave beoordeeld. Waalwijk wil ruimte bieden aan tenminste 2 middelgrote zonnevelden met een gezamenlijke totale omvang van maximaal 15 hectare. Deze leveren maximaal 15 MW vermogen (15.000 MWh). Grote velden zijn, gezien de omvang, vanuit landschappelijk en ecologisch oogpunt minder gewenst. Waalwijk wil vooralsnog geen landbouwgronden inzetten, anders dan voor een beperkt oppervlak aan middelgrote velden.
3.6
Windenergie
Er worden drie categorieën windenergie onderscheiden:
heeft verwijderd: We onderscheiden
1.
Windenergie op zee
heeft verwijderd: wind energie
Windenergie op zee bestaat uit molens met vermogens tot 7 MW en hoger. Deze molens –
heeft verwijderd: 1.
en de resterende ruimte op zee – zijn reeds bestemd voor de zware industrie aan de kust
heeft verwijderd: .¶ Deze turbines zijn vergeven aan
van Nederland, grote verbruikers en mogelijk waterstofproductie. Deze categorie valt dan ook buiten de reikwijdte van deze kadernota. 2.
Kleine windmolens op land (kleinschalig) Kleine windmolens tot maximaal 25 meter hoog, die bij een bedrijf op het terrein of erf geplaatst kunnen worden, zijn bedoeld voor de opwek van (voornamelijk) de eigen elektriciteitsbehoefte en vallen buiten de scope van deze kadernota. Voor kleinschalige windmolens en de eisen hieraan wordt verwezen naar de nota Kleinschalige Projecten Windenergie die in 2021 ter vaststelling wordt aangeboden.
3.
Windenergie op land (grootschalig) Windmolens op land worden in de regel niet solitair geplaatst, maar in aantallen van ten minste drie stuks. Deze windmolens zijn bedoeld voor de grootschalige opwek van duurzame energie met een zo beperkt mogelijk ruimtebeslag. De ontwikkeling van deze molens staat hieronder schematisch weergegeven.
heeft verwijderd: en enkele heeft verwijderd: . Wind op zee bestaat uit turbines met vermogens tot 7 MW en hoger. ¶ Deze heeft verwijderd: scope heeft verwijderd: conceptheeft verwijderd: 2. windenergie heeft verwijderd: windturbines heeft verwijderd: ten behoeve van opwek eigen elektriciteitsbehoefte. heeft verwijderd: Deze categorie valt buiten de scope van deze concept-kadernota.¶ 3. heeft verwijderd: ¶ Windturbines die heeft verwijderd: clusters heeft verwijderd: tenminste 3 heeft verwijderd: elektriciteit produceren heeft verwijderd: het elektriciteitsnetwerk heeft verwijderd: Nederland. heeft verwijderd: turbines heeft verwijderd: <object> heeft verwijderd: Concept-
kadernota grootschalige opwek duurzame energie
18
heeft verwijderd: turbines per locatie (mast) heeft verwijderd: worden heeft verwijderd: , alsmede heeft verwijderd: geluid reducerende techniek
Wat opvalt, is dat de windmolens in de tijd hoger en groter zijn geworden. Dit is om de verhouding tussen de investering, het ruimtebeslag en de opbrengst te verbeteren en om ruimte te bieden voor de nieuwe techniek die in de gondels en bladen zit, zoals weer- en lichtdetectie, stilstand-voorziening bij slagschaduw en geluidreducerende techniek. Er worden wettelijke voorwaarden gesteld aan de plaatsing van windmolens. Deze voorwaarden hebben betrekking op de maximale geluidsbelasting op de gevel, de slagschaduw en de afstanden tot gevoelige functies als hoogspanningsmasten en verblijfsruimtes. Dit in verband met de veiligheid.
3.7
Techniekkeuzen
Keuze voor Ecopark De gemeente Waalwijk kiest voor het behoud en de doorontwikkeling van het bestaande Ecopark. Dit gebied is reeds bestemd voor grootschalige opwek van duurzame energie en in Structuurvisie Waalwijk aangewezen voor verdere ontwikkeling. Keuze voor zonne-energie De gemeente Waalwijk kiest ervoor om zoveel mogelijk elektriciteit op te wekken op locaties met minimale landschappelijke impact. Denk aan zonne-energie op bedrijfsdaken, parkeerterreinen en, taluds maar ook kleine zonnevelden aansluitend aan het (voormalig) agrarische bouwblok of vergelijkbare locaties . Dit aangevuld met een beperkt aantal middelgrote zonnevelden in het agrarisch gebied.
heeft verwijderd: Vanwege een aantal absolute criteria (beperkingen) die aan windturbines worden gesteld (zoals geluid, slagschaduw, afstanden tot hoogspanningsmasten en gevoelige functies etc.) en een aantal te stellen uitgangspunten en randvoorwaarden vanwege landschappelijke en ruimtelijke kwaliteit, kan op basis van een eerste globale inschatting op het grondgebied van de gemeente Waalwijk tot 2030 door uitsluitend grootschalige opwek windenergie 220.000 MWh vermogen worden opgewekt. Hiermee wordt ruimschoots voldaan aan de opgave van 174.167 MWh in 2030.¶ ¶ 2.4 Zonne-energie¶ De tweede bewezen bestaande techniek tot grootschalige opwek duurzame energie is zonneenergie. Deze optie is, evenals windenergie, volop in ontwikkeling maar heeft ten opzichte van de optie windenergie enkele aanvullende aandachtspunten. Zonne-energie is minder efficiënt dan windenergie. In vergelijking met windenergie is voor zonne-energie meer ruimte nodig waarbij de mogelijkheden tot medegebruik (bijvoorbeeld agrarisch of recreatief) van deze ruimte beperkter is en de landschappelijke impact (evenals bij windenergie) groot. ¶ Daarnaast leiden innovatie en technische ontwikkelingen op het gebied van opwek van zonneenergie tot rendementsverbeteringen van deze opwek.
Dit zal ertoe leiden dat in bestaand stedelijk gebied (gebouwde omgeving) in de toekomst meer duurzame energie kan worden opgewekt dan we op dit moment (kunnen) aannemen. Hierdoor neemt de druk op het buitengebied als gevolg van zonne-velden af. Hoeveel... heeft verwijderd: <object> heeft verwijderd: Concept-
kadernota grootschalige opwek duurzame energie
19
Keuze voor windenergie De gemeente Waalwijk kiest ervoor om het overige gedeelte van de opgave met grootschalige windenergie in te vullen. Daarbij gaan we in het vervolg van deze nota uit van een opbrengst van 12.000 MWh per windmolen. Mogelijk dat in de toekomst dit nog kan veranderen door nieuwere technieken.
Concrete vertaling van de opgave naar zon en wind Met het Ecopark en onze keuze voor zonne-energie verwachten we in 2030 de volgende opbrengst te kunnen genereren: Zonne-energie + Ecopark
§
Verwachte opwek in 2030 Lage opbrengst
Hoge opbrengst
Ecopark
3.2
17.000
29.000
MWh
Op bedrijfsdaken
3.3
25.000
50.000
MWh
Restgronden en verhardingen
3.4
0
5.000
MWh
Middelgrote velden
3.5
15.000
15.000
MWh
57.000
99.000
MWh
Totaal
Tabel 2, opwekpotentie zonne-energie en bestaand en toekomstig ecopark
In paragraaf 2.8 is de opgave beschreven . De benodigde duurzame opwek in 2030 is 215.500 MWh per jaar. Als hier de verwachte opbrengst van de zonne-energie en van het bestaand en toekomstig Ecopark vanaf worden gehaald, kan een tweetal scenario’s worden geschetst, op basis waarvan bepaald kan worden hoeveel windmolens noodzakelijk zijn. Scenario 1:
Duurzame opwek in 2030 minus minimale verwachte opwek zonne-energie en bestaand Ecopark
Scenario 2:
Duurzame opwek in 2030 minus maximale verwachte opwek zonne-energie en toekomstig Ecopark
In tabelvorm laat zich dat als volgt presenteren: Scenario 1, minimale
Scenario 2, maximale
opbrengst ecopark en
opbrengst ecopark en
zonne-energie
zonne-energie
De opgave in 2030 [MWh/jaar]
215.500
215.500
Opwek met zonne-energie en bestaand en
57.000
99.000
Opwek met windenergie [MWh/jaar]
158.500
116.500
Omgerekend naar aantal windmolens
14
10
toekomstig Ecopark [MWh/jaar]
Tabel 3, bepaling aantal windmolens heeft verwijderd: <object> heeft verwijderd: Concept-
kadernota grootschalige opwek duurzame energie
20
Om zoveel mogelijk zekerheid te hebben dat we in 2030 daadwerkelijk de beschreven ambities kunnen realiseren gaan we vooralsnog uit van het scenario van de minimale opbrengst van zon en bestaand Ecopark. Mocht in de loop van de komende jaren blijken dat deze opbrengsten hoger liggen, dan kan de benodigde opwek van windenergie bijgesteld worden. Dit betekent dat er 14 windmolens moeten worden gerealiseerd tot 2030. Daarbij wordt uitgegaan van windmolens met een vermogen van minimaal 4,0 MW per windmolen.
heeft verwijderd: <object> heeft verwijderd: Concept-
kadernota grootschalige opwek duurzame energie
21
4
Uitgangspunten
heeft omhoog verplaatst [3]: Zonnevelden zijn op hoofdlijnen te onderscheiden in:¶ heeft omhoog verplaatst [4]: Grote zonnevelden van 10 hectare en groter.
4.1
Ruimtelijke kwaliteit is uitgangspunt
Grootschalige opwek van duurzame energie met de bestaande bewezen technieken heeft grote impact op het gebied waarin de opwek plaatsvindt. Het grondgebied van de gemeente Waalwijk is in hoofdlijnen onder te verdelen in grootschalig open rivierenland (agrarisch) in het noorden en kleinschalige zandgronden (leisure) in het zuiden. Dit onderscheid in landschap geeft richting aan de discussie omtrent de situering van grootschalige opwek duurzame energie. Voor de situering van grootschalige opwek door middelgrote zonnevelden en van windenergie zijn grote open gebieden nodig. Binnen de gemeente Waalwijk zijn deze gebieden te vinden ten noorden van de A59. Hierbij kan onderscheid worden gemaakt in: 1. 2.
Industrieterrein Haven – Geertruidenberg: het grootschalig open rivierenlandschap (Waalwijk-West) Industrieterrein Haven - Heusden: het overgangsgebied (Waalwijk-Oost)
heeft verwijderd: Kleine velden vanaf 0,5 hectare tot 1 hectare aansluitend aan (voormalig) agrarische bedrijven of vergelijkbare locaties.¶ Middelgrote velden tussen de 1 en 10 hectare. Deze velden zijn qua omvang groter dan de eerste categorie maar, eventueel met inpassingsmaatregelen, inpasbaar in het landschap.¶ heeft verplaatst (invoeging) [5] heeft verwijderd: Deze velden zijn, gezien de omvang, vanuit landschappelijk oogpunt niet of slechts zeer beperkt inpasbaar.¶ ¶ Gelet op het tempo van de innovatie en de technische ontwikkelingen van zonnepanelen en het gebrek aan inzicht in de lange termijn consequenties van grootschalige zonne-velden op diverse essentiële landschappelijke en ruimtelijke waarden, zien wij vooralsnog af van grootschalige opwek duurzame energie door grootschalige zonne-velden. Wel willen we beperkt ruimte bieden aan middelgrote ‘proefzonnevelden’ ten behoeve van grootschalige opwek met verschillende oppervlakten (waarvan ten minste 2 proef-zonnevelden tussen 1 en maximaal 5 hectare), opstellingen, hoogtes en hellingsgraden etc. met een gezamenlijke totale omvang van maximaal 15 hectare. ¶ ¶ Hiermee willen we de effectiviteit en efficiency van zonne-energie, de landschappelijke impact, de ... heeft omhoog verplaatst [5]: Uitgangspunten heeft verwijderd: ¶ 3.1.1 Wettelijke kaders¶
...
heeft verwijderd: is big business. Er zijn veel commerciële partijen en particuliere initiatiefnemers ... heeft verwijderd: , heeft verwijderd: (re) heeft verwijderd: keuze ten aanzien heeft verwijderd: effectieve en efficiënte heeft verwijderd: 1. heeft verwijderd: rivieren landschap heeft verwijderd: <object>2. heeft verwijderd: overloopgebied heeft verwijderd: ¶ ¶ heeft verwijderd: rivieren landschap heeft verwijderd: rivieren landschap.
Grootschalig open rivierenlandschap
heeft verwijderd: windturbines
Dit gebied is een grootschalig en open rivierenlandschap. Het gebied kent verschillende
heeft verwijderd: volstaan wij
landschapstypen. Vanuit het kader van de voorliggende maatschappelijke opgave tot de grootschalige opwek van duurzame energie met windmolens (en in ondergeschikte mate zonnevelden) zijn deze landschapstypen onvoldoende onderscheidend en wordt in deze kadernota volstaan met de omschrijving ‘grootschalig open rivieren landschap’.
heeft verwijderd: conceptheeft verwijderd: “ heeft verwijderd: landschap”. heeft verwijderd: <object> heeft verwijderd: Concept-
kadernota grootschalige opwek duurzame energie
22
...
Grootschalige opwek van windenergie mag niet leiden tot onaanvaardbare en onomkeerbare aantasting van de belangrijkste pijler van ruimtelijke kwaliteit: de grootschalige openheid van het gebied. Tevens mogen initiatieven niet leiden tot onsamenhangende projecten in het zoekgebied.
heeft verwijderd: verrommeling van het gebied.
Het overgangsgebied
heeft verwijderd: overloopgebied
Het overgangsgebied is het gebied waarin tal van landschappelijke elementen, zoals industriële
heeft verwijderd: overloopgebied
vormgeving, groene overgangszone en landbouw, elkaar ontmoeten. Het is een multifunctioneel
heeft verwijderd: een
gebied met een industriële uitstraling en grootschalige logistieke bedrijvigheid in combinatie met (grootschalige) opwek van duurzame energie, gecombineerd met een gebied dat een groen en agrarisch karakter heeft en kansen voor recreatief medegebruik biedt. Binnen het overgangsgebied
heeft verwijderd: .
is tevens ook het bestaande Ecopark gelegen. Het zoekgebied De bovengenoemde gebieden zijn binnen deze kadernota te definiëren als ‘het zoekgebied’, met uitzondering van het deel van het overgangsgebied ten westen van het Drongelens kanaal. Dit gebied heeft in de structuurvisie Waalwijk (2017) namelijk de status “ontwikkeling Ecopark” en “ ruimtelijke reservering uitbreiding bedrijventerrein”. Voor dit gebied is een separate nota10 voor de verdere invulling opgesteld. Voor de overige gebieden binnen het zoekgebied is dat niet aan de orde en dient een afweging te worden gemaakt met behulp van deze kadernota en concrete gebiedsontwikkeling. Het zoekgebied sluit aan bij de keuzes die zijn gemaakt in het proces van de regionale energiestrategie. Binnen de REKS is gekozen voor kwaliteit van het landschap als basis voor de opwek van duurzame energie. In het rapport Ruimtelijke kwaliteit (KruitKok en Rho) zijn de ruimtelijke kwaliteiten van de herkenbare landschappelijke eenheden in het plangebied van de REKS in de regio Hart van Brabant beschreven. Voor Waalwijk zijn deze landschappelijke eenheden naast de energie HUB/ecopark in het overgangsgebied, de laaggelegen open polders in het noorden; dit open rivierenlandschap is zeer geschikt voor opwekking van windenergie in combinatie met het bestaande landbouwkundig gebruik.
Het gaat hier om een relatief grootschalig landschap waarbij grootschalige vormen van opwek relatief gemakkelijk kunnen aansluiten. De energietransitie is hier te combineren met de landbouwtransitie, de waterberging, recreatieve ontwikkelingen en de energie-educatie. Positionering Clusters of lijnopstellingen Bij de positionering van windmolens streeft Waalwijk naar een zo beperkt mogelijke inbreuk op de