Bijlage Beleidsnotitie arbeidsmigratie 2021 definitief

Inhoud 1.

Inleiding ........................................................................................................................................... 3

2.

Terugblik 2018 – 2021 ..................................................................................................................... 4 2.1 Landelijk......................................................................................................................................... 4 2.2 Provinciaal ..................................................................................................................................... 4 ............................................................................................................................................................. 5 2.3 Regionaal ....................................................................................................................................... 5 2.4 Lokaal............................................................................................................................................. 5

3.

Wat constateren we ........................................................................................................................ 7 3.1 Werkgelegenheid .......................................................................................................................... 7 3.2 Zorg en welzijn............................................................................................................................... 9 3.3 Integratie ..................................................................................................................................... 10 3.4 Uitbuiting ..................................................................................................................................... 11 3.5 Huisvesting .................................................................................................................................. 13

4. Wat gaan we doen............................................................................................................................. 15 4.1 Werkgelegenheid ........................................................................................................................ 15 4.2 Zorg, welzijn en integratie ........................................................................................................... 15 4.3 Uitbuiting ..................................................................................................................................... 17 4.4 Huisvesting .................................................................................................................................. 18

Beleidsnotitie arbeidsmigratie gemeente Waalwijk 2021

2

1. Inleiding In de beantwoording van raadsvragen in 2020 hebben wij aangegeven de beleidsnotitie arbeidsmigratie aan te zullen passen voor het onderdeel uitbuiting en mensenhandel aangezien wij hiervan het belang in zien. De huidige beleidsnotitie arbeidsmigratie dateert uit 2018 en is daarmee vandaag de dag verouderd. In de tussentijd zijn er diverse ontwikkelingen geweest, ook buiten het beleidsveld uitbuiting en mensenhandel. We hebben zowel op het beleidsterrein economie, welzijn, integratie en huisvesting stappen gezet. Dit is daarmee bij uitstek een goed moment om de gehele beleidsnotitie arbeidsmigratie te herzien voor de komende vier jaren. Deze beleidsnotitie (2021) is mede gebaseerd op de informatie uit het rapport “Geen tweederangsburgers; aanbevelingen om misstanden bij arbeidsmigranten in Nederland tegen te gaan”. Dit rapport is door het Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten, onder leiding van Emile Roemer, opgesteld. Het aanjaagteam zelf bestond uit vertegenwoordigers vanuit diverse ministeries en daarnaast de Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid, het OM en de veiligheidsregio Noord- en Oost-Gelderland. Het aanjaagteam heeft een groot aantal werkbezoeken afgelegd, waaronder bij werklocaties en huisvestingslocaties.

Daarnaast zijn er met alle betrokken partijen gesprekken gevoerd, waaronder met arbeidsmigranten zelf en met maatschappelijke partijen die voor de belangen van arbeidsmigranten opkomen. De bevindingen en aanbevelingen van het aanjaagteam zijn één van de onderleggers van deze beleidsnotitie. De vraag naar arbeidsmigranten neemt in Waalwijk de laatste jaren toe. Door onze groeiende economie hebben we steeds meer arbeidsmigranten nodig. Dit brengt tevens vraagstukken op huisvesting, welzijn, integratie, uitbuiting en mensenhandel met zich mee. We willen hier op kunnen anticiperen en ondersteunen waar dat nodig is. In deze beleidsnotitie spreken we over arbeidsmigranten die naar Nederland zijn gekomen met het doel om hier te komen werken. Dit kan als doel hebben om extra geld te verdienen, te sparen of naast het werk een andere toekomst op te bouwen. Binnen de verschillende thema’s maken we daarbij onderscheid tussen drie typen arbeidsmigranten afhankelijk van hun verblijfsduur en doel. 1. Short stay: Dit zijn veelal vakantiewerkers die kort in Waalwijk komen werken. Vaak blijven zij 2-3 maanden tot maximaal 12 maanden in Nederland. 2. Mid stay: Dit zijn medewerkers die in Waalwijk komen om veel te werken en te sparen voor investering in eigen land (aankoop huis bijv.). Deze medewerkers werken vaak erg veel en blijven langer dan 12 maanden. 3.

Long stay: Dit zijn veelal medewerkers die ervoor kiezen om zich permanent in Nederland te vestigen. Vaak doordat ze in het recente verleden hier op tijdelijke basis gewerkt hebben. Deze beleidsnotitie start met een korte terugblik op de periode 2018 – 2021. Vervolgens beschrijven we onze constateringen aan de hand van de thema’s werkgelegenheid, welzijn, integratie, uitbuiting en huisvesting. Daarbij gaan we in op zaken die landelijke geconstateerd worden en op onze lokale Waalwijkse situatie. Tot slot beschrijven we in het laatste hoofdstuk de stappen die we de komende jaren gaan zetten op de verschillende thema’s zoals in deze beleidsnotitie beschreven. Ik wens u veel leesplezier. Eric Daandels Coördinerend Wethouder arbeidsmigratie

Beleidsnotitie arbeidsmigratie gemeente Waalwijk 2021

3

2. Terugblik 2018 – 2021 De vorige beleidsnotitie arbeidsmigratie dateert uit 2018. In de afgelopen jaren is er veel gebeurt en veranderd. Zo zijn er in Waalwijk meer arbeidsmigranten komen werken, is het Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten onder leiding van Emile Roemer met een adviesrapport uitgekomen en zijn we in Waalwijk aan de slag gegaan met verschillende vraagstukken. Maar wat zijn nou precies die landelijke, provinciale, regionale en lokale ontwikkelingen?

2.1 Landelijk Op 30 oktober 2020 kwam het advies uit van het Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten, getiteld “Geen tweederangsburgers; aanbevelingen om misstanden bij arbeidsmigranten in Nederland tegen te gaan.” De aanbevelingen die het aanjaagteam doet, richten zich in hoofdzaak op de volgende punten: o o o o o

Betere beheersing van de uitzendsector Het verbeteren van registratie van arbeidsmigranten Het realiseren van meer huisvesting en het verbeteren van de kwaliteit ervan Het verbeteren van de toegang tot zorg voor arbeidsmigranten Het verbeteren van handhaving en toezicht

Het demissionair kabinet heeft eind 2020 aangegeven de adviezen van het aanjaagteam te steunen. Twee onderdelen pakt het demissionair kabinet op korte termijn op, namelijk: o o

De verbetering van de registratie van arbeidsmigranten; De toegang tot medische zorg

Daarnaast lanceerde de rijksoverheid al de website www.workinNL.nl. Daar kunnen arbeidsmigranten in verschillende talen informatie vinden over landelijke regelgeving op het gebied van werken, wonen, vervoer en zorg in Nederland. Veel adviezen van het aanjaagteam gaan over meer ingrijpende maatregelen. Op verschillende punten is bijvoorbeeld nieuwe wetgeving noodzakelijk. Het kabinet treft alle voorbereidingen bij deze aanbevelingen, zodat een volgend kabinet hier direct mee aan de slag kan.

2.2 Provinciaal In 2019 is de provincie Noord-Brabant gestart met de Brabantse aanpak Arbeidsmigratie. De provincie zet zich met name in op voldoende en kwalitatief goede huisvesting, het verbeteren van informatievoorziening voor arbeidsmigranten, het maken van afspraken over werklocaties en het voorkomen van arbeidsuitbuiting. Dit doen ze door kennisdeling te bevorderen, door regiotafels te organiseren samen met partners en door beweging bij verschillende partijen te stimuleren. Daarnaast monitort de provincie de gemeentelijke kaders op het gebied van arbeidsmigratie en faciliteert zij regionale afstemming en regionale afspraken. Onderstaande afbeelding geeft een inzicht van de verschillende thema’s binnen het dossier arbeidsmigratie

Beleidsnotitie arbeidsmigratie gemeente Waalwijk 2021

4

2.3 Regionaal Arbeidsmigratie is al een aantal jaren een thema dat nadrukkelijke aandacht heeft binnen de regio Hart van Brabant. Dit startte met name vanuit het beleidsveld wonen, maar ook op het vlak van economie is en zijn er afspraken gemaakt. De afspraken op het vlak van huisvesting en economie waren echter versnipperd vastgelegd. Over welzijnsaspecten had tot 2021 geen regionale afstemming plaatsgevonden en waren er ook geen afspraken vastgelegd. Dit heeft er toe geleid dat er in 2021 de bestuurlijke wens was om de regionale afspraken met betrekking tot het thema arbeidsmigratie vast te leggen in een regionaal afsprakenkader arbeidsmigratie. In het regionaal afsprakenkader is vastgelegd waar we als regio voor staan als het gaat om de verschillende aspecten binnen het thema arbeidsmigratie: economie, welzijn en huisvesting. Het vormt daarmee een belangrijke onderlegger voor lokaal beleid en benadrukt de gezamenlijke opgave waar we als regio voor staan. In samenwerking met de provincie Noord-Brabant zijn in 2019 en 2020 twee regiotafels georganiseerd. Bij deze regiotafels is, naast overheidsinstanties, ook het bedrijfsleven aanwezig. In oktober 2021 vindt er een derde regiotafel plaats.

2.4 Lokaal De vraag naar arbeidsmigranten is hoog, zeker naar die arbeidsmigranten die zich hier (net) gevestigd hebben. Ondernemers geven aan dat ze met name naar deze groep arbeidsmigranten op zoek zijn. Zij hebben een heel positief imago bij werkgevers. De vraag naar arbeidsmigranten zal verder toenemen. Onzeker en onduidelijk is of werkgevers voldoende arbeidsmigranten kunnen blijven vinden. Onderzoeksbureau Bureau BUITEN adviseert ons om de focus te leggen op monitoring van de huisvesting en ervoor te zorgen dat we daar snel op in kunnen spelen. Ze adviseert ons daarnaast om niet te veel aandacht te besteden aan de toekomstverwachtingen per sector. Met de toename van het aantal arbeidsmigranten in Waalwijk, groeit ook de vraag naar zorg, welzijn en integratie. Dit betekent dat ook op deze onderdelen inzet van de gemeente Waalwijk wordt gevraagd. Provinciaal, regionaal en lokaal liggen de meningen over dit

Beleidsnotitie arbeidsmigratie gemeente Waalwijk 2021

5

onderwerp ver uit elkaar. Desalniettemin zijn we er gezamenlijk van overtuigd dat de gemeente hierin een rol kan en moet hebben. Samen met arbeidsmigranten en betrokken partijen zoeken we naar nieuwe manieren en de rol van de gemeente Waalwijk. De afgelopen jaren hebben we hier al op ingezet. Zo verzorgen we huisartsspreekuren op locatie om de zorg laagdrempelig en toegankelijk te maken, zijn we in 2019 gestart met een jaarlijkse klankbordgroep met professionals en vrijwilligers, hebben we in 2020 een trainee van de Provincie Noord-Brabant ingezet om de behoefte van arbeidsmigranten in beeld te brengen door in 2020 met verschillende arbeidsmigranten in gesprek te gaan over integratie, welzijn en werkgelegenheid en zetten we in de regio stappen om te komen tot een regionaal afsprakenkader waar zorg, welzijn en integratie een nadrukkelijk onderdeel van uit gaat maken. De gemeente Waalwijk loopt hiermee voorop. Tussen 2018 en 2021 zijn zowel de beleidsregels als de huisvestingsverordening een aantal keren bijgesteld. De belangrijkste wijziging in de beleidsregels werd in 2019 doorgevoerd en betrof het laten vervallen van de categorie middelgrote huisvesting. Sindsdien kennen we in de gemeente Waalwijk nog twee categorieën huisvesting: grootschalige en reguliere huisvesting.

Op het gebied van huisvesting hebben we zowel stappen gezet om het aanbod aan verblijfsmogelijkheden te vergroten. Eind 2018 hadden we in de gemeente Waalwijk voor ca. 850 personen legale verblijfsmogelijkheden: o 652 plekken op grootschalige locaties o 179 plekken op middelgrote locaties o 21 personen op kleine locaties Medio 2021 was het aantal legale verblijfsmogelijkheden toegenomen tot ca. 1.480 plekken: o 1.052 plekken op grootschalige locaties o 270 plekken op middelgrote locaties o 160 plekken op kleine locaties De afgelopen jaren kwam de gemeente Waalwijk zowel positief als negatief in het nieuws als het ging om de kwaliteit van huisvesting. Handhaving blijft noodzakelijk om huisvesting die niet aan de regelgeving voldoet, tegen te gaan. In 2019 en 2020 zijn respectievelijk 68 en 90 locaties preventief gecontroleerd op huisvesting. Dit is exclusief hercontroles. Jaarlijks worden er ten minste 60 locaties gecontroleerd. Daartegenover stond de opening van een nieuwe campus aan de Pompweg, waar arbeidsmigranten beschikken over eigen slaapkamers en daarmee voldoen aan de adviezen van het Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten.

Beleidsnotitie arbeidsmigratie gemeente Waalwijk 2021

6

3. Wat constateren we Zowel de landelijke als de lokale ontwikkelingen zijn voor ons van belang om de komende jaren met verschillende vraagstukken aan de slag te gaan. Daarom schetsen we in dit hoofdstuk een aantal landelijke en lokale constateringen om vervolgens de vertaalslag te maken naar de kansen en mogelijkheden die we zien.

3.1 Werkgelegenheid Landelijk beeld Onder leiding van Emile Roemer heeft het Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten de woon- en werkomstandigheden van arbeidsmigranten in beeld gebracht. 1 De commissie komt in haar rapport ‘Geen tweederangsburger‘ tot de volgende constateringen: 1. Arbeidsmigranten zijn niet zelfredzaam, terwijl het beleid daar wel van uit gaat 2. Ze spreken de Nederlandse taal onvoldoende, kennen de Nederlandse regelgeving, instanties en gebruiken niet, hebben (nog) geen sociaal netwerk waar ze op terug kunnen vallen en bevinden zich vaak in een zwakke onderhandelingspositie.

2. Arbeidsmigranten zijn erg afhankelijk van hun werkgever. Deze afhankelijkheid speelt op het gebied van werk(omstandigheden), huisvesting en zorg(verzekering). Bij arbeidsmigranten die tijdelijk in Nederland werkzaam zijn, regelt de werkgever vaak de huisvesting en zorgverzekering voor deze groep. Verliest de arbeidsmigrant zijn werk? Dan betekent dit vaak ook verlies van huisvesting en zorg. Dit maakt arbeidsmigranten kwetsbaar. De commissie Roemer schetst een landelijk beeld. We weten niet in hoeverre dit 1-op-1 van toepassing is op onze gemeente. Aanleiding om aan te nemen dat onze situatie drastisch afwijkt van het landelijke beeld, hebben we niet.

1

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2020/10/30/tweede-advies-aanjaagteambescherming-arbeidsmigranten (20 oktober 2020) 2

Emile Roemer bezoekt Waalwijk (Brabants Dagblad, 26-8-2020)

Beleidsnotitie arbeidsmigratie gemeente Waalwijk 2021

7

Beeld van onze gemeente Ook in onze gemeente zijn arbeidsmigranten (te) zeer afhankelijk van hun werkgever. Ook bij ons raken arbeidsmigranten (te) snel hun onderdak en zorgverzekering kwijt als ze geen werk meer hebben. Dat geldt vooral voor arbeidsmigranten die hier tijdelijk zijn. Zij zijn in hoge mate afhankelijk van hun uitzender voor vervoer, huisvesting en zorgverzekering. De (semi-)permanente arbeidsmigrant is minder afhankelijk en heeft vaak wel eigen huisvesting, vervoer en een zorgverzekering. De afhankelijkheid van de tijdelijk verblijvende arbeidsmigranten vinden we problematisch. Daar gaan we aan doen wat binnen ons vermogen ligt. We willen bezien wat we als gemeente kunnen doen voor die arbeidsmigrant die zijn werk verliest in Waalwijk. Hoe kunnen we ervoor zorgen dat hij/zij niet op straat komt te staan en zijn zorgverzekering behoudt? Onze economie kan niet draaien zonder arbeidsmigranten. In beleid, cijfers en debat is dit het enige dat als een paal boven water staat. 3 Onze bedrijven zetten arbeidsmigranten in om pieken in de productie op te vangen en laag opgeleide arbeidsplekken in te vullen. De verwachting is dat de economie en de vraag naar bedrijfsgronden de komende jaren blijft groeien, daarmee neem ook de vraag naar arbeidsmigranten toe. Alhoewel we streven naar een gevarieerd aanbod aan banen, zal een belangrijk deel laagopgeleid zijn.

In die vijver vissen al veel van onze bedrijven. Er zijn een paar ‘grootverbruikers’ als het om arbeidsmigranten gaat (Syncreon, Ingram Micro). Maar er zijn ook veel MKB-bedrijven die gebruik maken van arbeidsmigranten. Die aantallen zijn alleen over het algemeen wel lager. We kunnen wel stellen dat bij bedrijven met veel laagopgeleid werk het aandeel arbeidsmigranten hoog is (Spar, Dutch Bakery). Hierdoor blijven we (sterk) afhankelijk van arbeidsmigranten. We krijgen signalen dat uitzendbureaus steeds verder van huis zoeken naar deze werknemers. Onzeker is welk effect dit zal hebben op de toekomstige beschikbaarheid van arbeidsmigranten. Bureau Buiten signaleerde in de Economische verkenning dat cijfers over arbeidsmigranten lastig te achterhalen zijn. Over het algemeen geldt dat elke overheid, huisvester en werkgever wil weten hoeveel er zijn en hoe de vraag (van de concurrent) zich ontwikkelt. Bureau Buiten adviseert ons om ons niet blind te staren op het in beeld brengen van deze vraag. In plaats daarvan moeten we focussen op monitoring van de huisvestingsvraag en ervoor zorgen dat hier snel op ingespeeld kan worden. Kansen voor Waalwijk Voor de coronacrisis hadden we te maken met krapte op onze arbeidsmarkt. Nu de meeste maatregelen zijn opgeheven, zien we dat de economie de draad weer oppakt. De verwachte toename van de werkloosheid is uitgebleven.

Gevolg? De schaarste is terug van weg geweest. Werkgevers zoeken vooral naar technisch personeel. Nu weten we dat arbeidsmigranten over het algemeen laag- of ongeschoold werk doen. Maar velen van hen hebben één of meer diploma’s op zak. Hoe mooi zou het zijn als we deze geschoolde arbeidsmigranten in de techniek in zouden kunnen zetten? We ontvangen signalen dat uitzenders hier al wel mee bezig zijn. We willen bezien of hier nog meer winst te behalen is. Ook de groep arbeidsmigranten die geen werk meer hebben, kan interessant zijn voor onze bedrijven. Arbeidsmigranten maken nu gebruik van verschillende platforms om een nieuwe werkgever te vinden. We willen ons ervoor inzetten dat onze bedrijven zich aansluiten bij deze platforms om zo in contact te komen met deze groep. Gezien de tekorten op onze 3

Economische verkenning Waalwijk, Bureau Buiten (11 maart 2021)

Beleidsnotitie arbeidsmigratie gemeente Waalwijk 2021

8

arbeidsmarkt liggen hier wellicht kansen om arbeidskrachten te werven voor onze bedrijven. Het gaat dan met name om tijdelijke arbeidsmigranten. (Semi-)Permanente arbeidsmigranten hebben vaak al contact met meerdere uitzenders.

3.2 Zorg en welzijn De toename van het aantal arbeidsmigranten in Waalwijk brengt ook andere vraagstukken met zich mee. Bijvoorbeeld de vraagstukken op het gebied van zorg en welzijn. Daarbij specifiek op de toegankelijkheid van de zorg voor arbeidsmigranten, maar ook de mate waarin de arbeidsmigrant bekend is met het Nederlandse/Waalwijkse (zorg)systeem. Landelijk beeld Het aanjaagteam bescherming arbeidsmigranten heeft zich onder leiding van Emile Roemer ook gefocust op het welzijn van arbeidsmigranten in Nederland. Het Aanjaagteam constateert in haar rapport4 verschillende problemen op het gebied van gezondheid en welzijn van arbeidsmigranten. Zijn stellen dat: ‘door onbekendheid met het Nederlandse zorgsysteem en door de angst om hun baan te verliezen bij ziekte, blijven arbeidsmigranten onnodig lang rondlopen met klachten waardoor zij uiteindelijk te laat de juiste zorg ontvangen”. Arbeidsmigranten met lichamelijke klachten, psychische klachten of onzekerheid zijn hier de dupe van stelt het rapport. Volgens het Aanjaagteam ontbreken er in sommige gevallen ook medische faciliteiten en voorzieningen in de omgeving van de arbeidsmigranten. Waar kan de arbeidsmigrant terecht? En is de arbeidsmigrant goed op de hoogte van de rechten en toegang van de zorg? Oftewel: zijn de voorzieningen toegankelijk en in beeld bij de arbeidsmigranten.

Het Aanjaagteam stelt dat de gemeente in dergelijke gevallen ook rekening zou moeten houden met bijbehorende voorzieningen bij het huisvesten van arbeidsmigranten. De commissie Roemer schetst een landelijk beeld in haar rapport. De vraag is hoe dat zit in onze gemeente. Beeld van onze gemeente Ook in onze gemeente zijn sommige arbeidsmigranten onvoldoende zelfredzaam en hebben zij niet altijd weet van de rechten en plichten die zij hebben. Hierdoor weet een deel van de arbeidsmigranten niet altijd de weg naar zorg (huisarts in eerste plaats) te vinden. Hierdoor is de drempel (te) hoog en blijven arbeidsmigranten onnodig lang met klachten rondlopen. Daarnaast zijn arbeidsmigranten niet altijd bekend met de rol van een huisarts in Nederland. Hier in Nederland (en dus ook in Waalwijk) reikt die rol namelijk verder dan alleen het uitschrijven van medicatie. Deze brede rol van huisartsen in Nederland / Waalwijk kunnen van toegevoegde waarde zijn voor de arbeidsmigranten gezien zij vaak een klein sociaal netwerk hebben en daarmee in beperkte mate terug kunnen vallen op hun netwerk. Dat maakt de rol van een huisarts extra belangrijk. We hebben de afgelopen jaren ook gezien dat huisartsen in Waalwijk zich zorgen maken over de continuïteit van de huisartsenzorg in Waalwijk.

Met de komst van arbeidsmigranten wordt de druk steeds hoger en is er steeds minder ruimte om nieuwe ‘klanten’ toe te laten tot de praktijk. De gemeente Waalwijk doet wat in haar mogelijkheden ligt om ervoor te zorgen dat de basiszorg op peil blijft, ook voor arbeidsmigranten. De mogelijkheden zijn echter beperkt omdat in Nederland een vrije vestiging voor huisartsenpraktijken geldt. De overheid kan daarin niet marktverstorend optreden. 4

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2020/10/30/tweede-advies-aanjaagteambescherming-arbeidsmigranten (20 oktober 2020)

Beleidsnotitie arbeidsmigratie gemeente Waalwijk 2021

9

Kortom, in Waalwijk hebben we hoofdzakelijk twee belangrijke uitdagingen als het gaat om het welzijn van arbeidsmigranten. Enerzijds is dat de beschikbaarheid / toegankelijkheid van zorg, anderzijds is dat het verstrekken van de juiste informatie richting de arbeidsmigranten gerelateerd aan de zorg.

3.3 Integratie Naast zorg en welzijn is de integratie van arbeidsmigranten een thema wat steeds belangrijker lijkt te worden. De vraag van werkgevers naar arbeidsmigranten stijgt. Goed personeel wil de werkgever, met de blik op de toekomst, graag aan zich binden. Een vast contract geeft vaak aanleiding om in Waalwijk te blijven en je hier te vestigen. Voor deze groep arbeidsmigranten is integratie van wezenlijk belang om onderdeel te kunnen worden van Waalwijk. Hetzelfde geldt voor arbeidsmigranten die zich hier niet permanent vestigen maar wel langer dan één jaar in Waalwijk blijven wonen. Zijn zij bekend met de voorzieningen die we in Waalwijk hebben? Zijn zij bereid om de taal te leren? Weten zij de regels die we in Waalwijk belangrijk vinden? Landelijk beeld Anders dan bij de andere onderwerpen in deze notitie, richt het rapport van het Aanjaagteam zich niet op de integratie van arbeidsmigranten in Nederland. Het rapport richt zich op arbeidsmigranten die tijdelijk in Nederland verblijven om hier te werken. Er lijkt landelijk tot op heden nog beperkt aandacht te zijn voor de arbeidsmigranten die besluiten zich hier in Nederland te vestigen of langer dan 12 maanden te verblijven. Hen noemen we ook wel Mid stay en Long stay arbeidsmigranten. Afhankelijk van de verblijfsduur van een arbeidsmigrant, is er al dan niet behoefte of noodzaak tot integratie.

Op provinciaal niveau lijkt er sinds 2020 beweging te komen en lijkt er noodzaak te ontstaan om tevens beleid te ontwikkelen gericht op de integratie van arbeidsmigranten. Dit geldt eveneens in de regio Hart van Brabant waar de gemeente Waalwijk onderdeel van uit maakt. Echter zijn veel partijen zoekende en is de behoefte voor integratie zeer lastig in een cijfer uit te drukken. Dit maakt het een complex vraagstuk. Want, niet altijd is het duidelijk in welke mate arbeidsmigranten behoefte hebben aan integratie. Beeld van onze gemeente De behoefte aan integratie onder de Waalwijkse arbeidsmigranten zal logischerwijs afhangen van het doel waarmee zij naar Nederland zijn gekomen en hoelang zij in Nederland, Waalwijk, willen blijven. Integratie is voor de short stay arbeidsmigranten vaak minder relevant, voor mid stay arbeidsmigranten vaak goed en voor long stay arbeidsmigranten noodzakelijk. Arbeidsmigranten die naar onze gemeente komen, weten vooraf nauwelijks iets van de voorzieningen die we in Waalwijk hebben, de plekken waar men boodschappen kan doen en waar zij onze huisartsen kunnen vinden. Soms is zelfs niet eens duidelijk hoe de verblijfruimte er uit ziet. In de gesprekken die in 2020 met arbeidsmigranten zelf zijn gevoerd, geven zij aan behoefte te hebben aan meer en relevante informatie die altijd beschikbaar is.

In onze gemeente horen we verschillende geluiden over de integratie van arbeidsmigranten. Uitzenders en werkgevers die vooral werken met seizoen krachten hebben contact met arbeidsmigranten die zich over het algemeen niet langdurig in Waalwijk willen vestigen, daar lijkt dan ook minder behoefte te zijn aan integratie. Dit terwijl we steeds meer arbeidsmigranten zien die een vast contract krijgen aangeboden en zich permanent – of in ieder geval langdurig – in Waalwijk willen vestigen. Het lijkt voor

Beleidsnotitie arbeidsmigratie gemeente Waalwijk 2021

10

een deel van de arbeidsmigranten lastig te zijn om zich te integreren in Waalwijk en deel te nemen aan onze samenleving door de uitoefening van een hobby, deelname aan activiteiten of het verrichten van vrijwilligerswerk. Ook bedrijven, maatschappelijke organisaties en verenigingen zijn zoekende naar de rol die zij hierin zouden moeten en kunnen hebben. Maar integratie is niet alleen maar gericht op deelname aan activiteiten, het verrichten van vrijwilligerswerk of het spreken van de Nederlandse taal. Bij integratie gaat het ook om de Waalwijkse normen en waarden, gedragsregels en leefregels. Zoals eerder in deze notitie aangegeven zal de vraag naar arbeidsmigranten in Waalwijk de komende jaren toenemen. De behoefte van werkgevers aan (tijdelijk) personeel is groot en wordt alleen maar groter. Werkgevers willen arbeidsmigranten die naar tevredenheid functioneren graag aan hun bedrijf binden door hen een (vast) contract aan te bieden. Daarmee groeit de groep arbeidsmigranten die zich in Waalwijk vestigen en al dan niet behoefte hebben aan integratie. Onder een deel van de arbeidsmigranten lijkt deze behoefte er te zijn. Werkgevers zijn daarbij bereid om hen ondersteunen.

De te bewandelen wegen in Waalwijk zijn voor arbeidsmigranten niet altijd voldoende inzichtelijk, sommige organisaties en werkgevers hebben daarom extra ondersteuning nodig vanuit de gemeente Waalwijk om het bevorderen van integratie te bewerkstelligen.

3.4 Uitbuiting Algemeen Arbeidsuitbuiting is een vorm van mensenhandel. Wij verstaan onder arbeidsuitbuiting het bewust werven, vervoeren, overbrengen, of huisvesten van een persoon met gebruik van dwang met als doel deze persoon uit te buiten. Het gaat vaak samen met gevaarlijke situaties op de werkvloer, een sterke inperking van de vrije keuze van de werknemer en grove overtredingen van de arbeidswetten (denk aan onderbetaling, lange werkdagen, slechte arbeidsomstandigheden, illegale arbeid en weinig rust). Arbeidsuitbuiting valt onder mensenhandel en is in Nederland strafbaar gesteld in Artikel 273f van het Wetboek van Strafrecht (Sr), net als de andere vormen van mensenhandel (seksuele uitbuiting, criminele uitbuiting en gedwongen orgaanverwijdering). Er is een aantal facetten dat maakt dat arbeidsmigranten een kwetsbare groep is voor arbeidsuitbuiting: 1. Er bestaat vaak een afhankelijkheid van de werkgever en huisvester: De koppeling tussen werk, huisvesting, vervoer en zorgverzekering leidt vaak tot een afhankelijkheidsrelatie met de werkgever en bij verlies van werk in toenemende mate zelfs tot dakloosheid 2. Arbeidsmigranten hebben vaak onvoldoende kennis hebben van de in Nederland geldende wet- en regelgeving. 3. Ook is er vaak sprake van het onvoldoende kennen van sociale structuren in Nederland.

Hierdoor weten arbeidsmigranten niet altijd waar zij terecht kunnen als zij melding willen maken van een onwenselijke situatie. 4. Daarnaast spelen soms vanuit het land van herkomst soms ambivalente gevoelens en is er soms weinig vertrouwen tegenover politie en overheid in het algemeen. Daardoor bestaat er mogelijk terughoudendheid met melden. De lokale situatie Het vaststellen van arbeidsuitbuiting is complex. Opzichzelfstaande signalen zijn onvoldoende om arbeidsuitbuiting vast te stellen. Veel schrijnende situaties wijzen weliswaar op uitbuiting, maar kunnen simpelweg niet bewezen worden. Er is een groot

Beleidsnotitie arbeidsmigratie gemeente Waalwijk 2021

11

grijs gebied tussen een enkele overtreding enerzijds en arbeidsuitbuiting in de zin van (strafrechtelijke) mensenhandel anderzijds. Toch geeft de professionele intuïtie soms een niet-pluisgevoel bij controles. Wij hebben als gemeente echter onvoldoende zicht op daadwerkelijke arbeidsuitbuiting. Er zijn nauwelijks concrete signalen van mensenhandel bekend. Hierdoor is er geen indicatie te geven van de omvang van het fenomeen arbeidsuitbuiting in Waalwijk. Wel zien we bij controles gericht op kamerverhuur de volgende zaken met regelmaat terugkomen: overbewoning, onveilige situaties zoals brandonveiligheid en hoge huren. Momenteel beperken de gemeentelijke handhavende mogelijkheden zich tot huisvesting. Wij hebben als gemeente vier rollen waar het gaat om de aanpak van arbeidsuitbuiting. 1. Signaalfunctie: onze medewerkers hebben op verschillende manieren de mogelijkheid om signalen van arbeidsuitbuiting te herkennen. Daarvoor is het van belang dat ze weten welke signalen op mensenhandel kunnen duiden, en wat ze vervolgens kunnen doen als ze signalen hebben waargenomen. 2. Beleidsopsteller: we zorgen voor actueel beleid dat aansluit bij de landelijke, regionale en lokale ontwikkelingen op het gebied van arbeidsmigratie, arbeidsuitbuiting en mensenhandel. 3.

Regisseur: wij zoeken actief de samenwerking met de verschillende partners die een rol hebben in de aanpak van arbeidsuitbuiting en regisseren in concrete casuïstiek de integrale samenwerking. 4. Verantwoordelijke voor de opvang en hulpverlening: als we slachtoffers van arbeidsuitbuiting treffen hebben wij een verantwoordelijkheid op het vlak van de opvang en hulpverlening van de slachtoffers. Hiervoor werken we regionaal samen. Integrale samenwerking De sleutel in de aanpak van mensenhandel is een integrale samenwerking. Verschillende partijen hebben een rol in de signalering en aanpak van mensenhandel. Iedere instantie heeft hierbij haar eigen bevoegdheden en verantwoordelijkheden. Alleen gezamenlijk kunnen we een beter zicht krijgen op arbeidsuitbuiting, waardoor we het vervolgens kunnen aanpakken. In de aanpak van arbeidsuitbuiting werken we samen met verschillende partners. Hieronder volgt een overzicht van onze belangrijkste samenwerkingspartners: o

o

o

o

Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid (ISZW): De ISZW is als toezichthouder op arbeidsgerelateerde wetgeving zoals de Arbeidstijdenwet, Wet Arbeid Vreemdelingen en de Wet Minimumloon, verantwoordelijk om arbeidsuitbuiting te signaleren en bestuurlijk en/of strafrechtelijk aan te pakken. De ISZW verricht controles en handhaaft daar waar nodig. Hierin proberen we zoveel als mogelijk op te treden als gezamenlijke overheden. Het aantal gezamenlijk controles is echter gering en daarmee onvoldoende om de aard en omvang van de problematiek aan te kunnen geven. Afdeling Vreemdelingen Identificatie Mensenhandel (AVIM): De AVIM bestrijdt onder meer mensenhandel en mensensmokkel. Zij zijn verantwoordelijk voor de strafrechtelijke aanpak van mensenhandel. Politie: de politie heeft als taak om te zorgen voor de handhaving van de rechtsorde en het verlenen van hulp aan hen die deze behoeven. De politie is een samenwerkingspartner waarmee we veelvuldig controles uitvoeren in het kader van de huisvesting van arbeidsmigranten. Daarnaast hebben zij een signalerende taak. Openbaar Ministerie: het Openbaar Ministerie is verantwoordelijk voor het opsporen en vervolgen van strafbare feiten waaronder arbeidsuitbuiting.

Beleidsnotitie arbeidsmigratie gemeente Waalwijk 2021

12

o

Taskforce Regionaal Informatie en Expertise Centrum (Taskforce-RIEC):De Taskforce-RIEC is een partner, waarbij overheidspartners integraal samenwerken door intelligence, expertise, innovatie en uitvoering (actie) op het vlak van de aanpak van ondermijnende criminaliteit waar arbeidsuitbuiting onder valt- te verbinden.

o

We overleggen regelmatig met verschillende uitzendbureaus om ontwikkelingen en signalen te bespreken.

3.5 Huisvesting Landelijk beeld In de situatieschets van het Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten wordt beschreven dat er verschillende situaties in Nederland te zien zijn 5: a. werkgevers waarbij de huisvesting kwalitatief goed en betaalbaar is en waarbij de ‘package deal’ van werk, huisvesting, zorgverzekering en vervoer een goede manier is om de arbeidsmigrant te ontzorgen; b. werkgevers die de grenzen opzoeken en waarbij huisvesting bijvoorbeeld slecht wordt onderhouden of waarbij meer mensen in een huis geplaatst worden dan wenselijk is of waarbij huisvesting ver weg ligt van de werklocatie en er daardoor forse vervoerskosten bij de arbeidsmigranten in rekening gebracht worden; c. werkgevers waarbij huisvesting ver ondermaats is en gebruikt wordt om zwart geld wit te wassen. Dit zien we bijvoorbeeld aan het feit dat arbeidsmigranten boetes krijgen voor het niet opruimen van afwas of vuile kleren. Of arbeidsmigranten die worden geïntimideerd door leidinggevende, zodat ze niet durven te klagen over hun woning, uit angst hun baan te verliezen. De verhouding waarin deze situaties voorkomen is niet bekend, maar zeer waarschijnlijk zijn alle drie de situaties in alle regio’s in Nederland te vinden. Ook in de gemeente Waalwijk zien we deze drie situaties in de praktijk.

Zoals eerder in dit hoofdstuk ook benoemd, is de sterke afhankelijkheid van arbeidsmigranten van hun werkgever in combinatie met het niet zelfredzaam zijn, een belangrijke oorzaak van de slechte positie waar arbeidsmigranten in verkeren. De afhankelijkheid speelt ook op het gebied van huisvesting, waar het verlies van werk ook vaak het verlies van woonruimte betekent. Daarnaast benoemd het Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten ook het grote tekort aan huisvesting voor arbeidsmigranten. In 2018 was de inschatting dat er in Nederland zo’n 100.000 bedden tekort waren voor arbeidsmigranten. Inmiddels is dit tekort mogelijk opgelopen naar zo’n 150.000 bedden6. Door het Aanjaagteam worden een aantal adviezen gedaan ten aanzien van huisvesting. Deze adviezen gaan over: o Meer of betere instrumenten om effectief te kunnen sturen en op te kunnen treden tegen misstanden bij huisvesting o Het stimuleren om tot meer huisvesting voor arbeidsmigranten te komen o Het verbeteren van de kwaliteit van huisvesting o Woonbescherming voor arbeidsmigranten

5

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2020/10/30/tweede-advies-aanjaagteambescherming-arbeidsmigranten (20 oktober 2020) 6 https://hetkenniscentrumarbeidsmigranten.nl/themas/wonen/

Beleidsnotitie arbeidsmigratie gemeente Waalwijk 2021

13

Het demissionair kabinet heeft eind 2020 aangegeven de adviezen van het aanjaagteam te steunen. Het kabinet heeft toen aangegeven direct aan de slag te gaan met verbeteringen op het gebied van medische zorg en registratie. Daarnaast worden voorbereidingen getroffen voor meer ingrijpende maatregelen, zodat een volgend kabinet daar direct mee aan de slag kan. Wat gaat het rijk doen? Het organiseren van goede kwalitatieve huisvesting voor arbeidsmigranten is een taak van veel partijen. Het is aan onder andere gemeenten, provincies, woningcorporaties, werkgevers/huisvesters en Rijksoverheid om voor meer woningen te zorgen. In 2020 en 2021 trekt het kabinet in totaal 100 miljoen euro uit voor de huisvesting van kwetsbare groepen, waaronder arbeidsmigranten. Het kabinet zet in op regionale afspraken en een expertteam rondom huisvesting. Deze afspraken zullen worden gekoppeld aan bredere afspraken voor huisvesting van aandachts-groepen. Lokaal beeld In de beleidsnotitie arbeidsmigratie 2018 is beschreven onder welke voorwaarden grootschalige huisvesting ten noorden van de A59 gefaciliteerd wordt. Dit heeft geleid tot een nieuwe locatie voor ruim 400 arbeidsmigranten die inmiddels opgeleverd is (WorkInn). Daarnaast zijn twee locaties ten noorden van de A59 nog altijd in de onderzoeksfase.

Hoewel we dus niet stil gezeten hebben in de realisatie van huisvestingsmogelijkheden, blijft ook in de gemeente Waalwijk het aanbod nog achter bij de vraag. Daarbij gaat het niet enkel om de vraag naar huisvesting voor arbeidsmigranten die tijdelijk in onze gemeente verblijven, maar ook de mogelijkheden om door te stromen naar bijvoorbeeld kleinschalige kamerverhuur of zelfstandige huisvesting zijn beperkt. Met name bij arbeidsmigranten die voor lange tijd in onze gemeente willen blijven, is er een duidelijke vraag naar wonen met meer privacy en eigen voorzieningen. In de sociale huur ligt de mutatiegraad op dit moment op een erg laag niveau. Dat betekent dat er weinig woningen vrijkomen voor de verhuur. Arbeidsmigranten staan, net als jonge starters, vaak nog maar kort ingeschreven. Daardoor is de zoektijd voor een sociale huurwoning wat langer. Door het weinige aanbod wordt dit versterkt. Tegelijkertijd zien we dat de prijzen in de particuliere huursector en in de koopsector erg hoog liggen. Bij de koopsector komt daar bij dat de markt voor goedkope koopwoningen in de gemeente Waalwijk erg krap is op dit moment. Er zijn relatief veel potentiële kopers voor weinig goedkope koopwoningen. Tot slot is ook de afgelopen jaren gebleken dat handhaving belangrijk blijft. Ook in de gemeente Waalwijk komen we situaties tegen waarbij huisvesting ondermaats is.

Dit is niet alleen dramatisch voor het welzijn van arbeidsmigranten, maar heeft ook weerslag op de buurt.

Beleidsnotitie arbeidsmigratie gemeente Waalwijk 2021

14

4. Wat gaan we doen Als gemeente willen we van betekenis zijn voor alle inwoners en bedrijven, daarmee ook voor de Waalwijkse arbeidsmigranten. Waar voor ons een rol is weggelegd, vullen we deze graag in. We vinden het namelijk belangrijk dat iedereen in Waalwijk mee doet en mee kan doen. Op alle fronten.

4.1 Werkgelegenheid Als gemeente gaan we niet over landelijke regelgeving. Het loskoppelen van huisvesting en werk kunnen we niet in Waalwijk regelen. Wat we wel kunnen doen, is ons inzetten voor een sluitende aanpak waardoor arbeidsmigranten niet op straat komen te staan. De zwakste schakel in die aanpak is de huisvesting. Op dit moment beschikken we niet over voldoende passende huisvesting. Dat bemoeilijkt het organiseren van zo’n sluitende aanpak. De oplossing hiervan ligt binnen het domein volkshuisvesting en laten we in deze paragraaf verder buiten beschouwing. We gaan in overleg met belangrijke spelers die zich op onze arbeidsmarkt met arbeidsmigranten bezighouden, denk aan: grootschalige huisvestinglocaties (Labour Hotel en Workinn) en uitzendbureaus (EU-Roots, Match Support en anderen). Op de agenda zetten we de volgende onderwerpen: o Sluitende aanpak bij beëindigen werk: hoe voorkomen we dat deze werknemers op straat komen te staan? Hoe zorgen we ervoor dat arbeidsmigranten de weg naar nieuw werk en/of nieuwe huisvesting weten te vinden? Welke noodoplossing organiseren we voor deze groep? o Ongekend talent: zoektocht naar (technisch) geschoold personeel.

Hoe krijgen we zicht op technisch geschoolde arbeidsmigranten? Of vinden we mensen die gemotiveerd zijn om een technisch beroep uit te gaan oefenen? Onze werkgevers staan voor hen in de rij en investeren graag in vakopleidingen. De grootschalige huisvestinglocaties vormen mooie plekken om onze technicie van de toekomst te vinden. Een vooronderzoek naar de haalbaarheid zal noodzakelijk zijn, dus daar moeten we rekening mee houden.

4.2 Zorg, welzijn en integratie Er is meer dan alleen economie en huisvesting. Welzijn en integratie liggen dicht bij elkaar en hebben veel raakvlakken. We zijn er van overtuigd dat het niet alleen maar draait om huisvesting en economie, maar dat we ook een rol kunnen vervullen in het bevorderen van zorg, welzijn en integratie. Desalniettemin blijft dit een complex vraagstuk waar meerdere partijen zoekende naar zijn. Als gemeente hebben wij weinig invloed en zeggenschap en hebben we nadrukkelijk de samenwerking te zoeken met bedrijven, uitzendbureaus, huisvesters, maatschappelijke organisaties en de arbeidsmigranten zelf. Als gemeente zijn we bereid om ons waar nodig en mogelijk in te zetten en de komende periode te zoeken naar een passende rol. Voor zorg en welzijn zetten we ons in voor alle arbeidsmigranten. Voor het bevorderen van integratie doen we dit voornamelijk voor Mid stay en Long stay arbeidsmigranten. Bij hen is de behoefte en noodzaak tot integratie het grootst. Hiertoe zetten we de komende jaren in op de volgende acties ter bevordering van de integratie, zorg en welzijn van de Waalwijkse arbeidsmigrant: Verbeteren informatievoorziening De toegang tot gezondheidszorg (1e lijns) en het bevorderen van integratie in Waalwijk begint met goede, duidelijke en toegankelijke informatie. Informatie die snel en makkelijk beschikbaar is en altijd geraadpleegd kan worden.

In het najaar van 2020 hebben we met verschillende arbeidsmigranten gesproken over integratie. Uit de gesprekken kwam duidelijk naar voren dat de informatievoorziening beter moet.

Beleidsnotitie arbeidsmigratie gemeente Waalwijk 2021

15

Daarom zetten we in samenwerking met een aantal Waalwijkse uitzendbureaus, een app ontwikkelaar en maatschappelijke partners in op een app voor arbeidsmigranten. Daarmee geven we gehoor aan de oproep van de arbeidsmigranten. Deze app is voor arbeidsmigranten toegankelijk voordat zij naar Nederland komen. Hierdoor hebben zij vooraf inzicht in waar zij terecht komen, waar de dichtstbijzijnde supermarkt te vinden is, hoe de woning eruit ziet, hoe de werkgever bereikbaar is en waar voorzieningen te vinden zijn. Zo hebben we alle informatie handig en toegankelijk (in meerdere talen beschikbaar) in één app. Samen met de app ontwikkelaar en partners zetten we in op de ontwikkeling van de app en gaan we spoedig over tot een experimentele fase waarin we kunnen bijschaven en aanpassen. Bevorderen van registratie Een arbeidsmigrant die in Waalwijk werkt en woont, dient zich in te schrijven bij de gemeente. Dit is wettelijk verplicht. Namelijk, iedereen die langer dan vier maanden in Nederland verblijft, of dat van plan is, moet zich bij de gemeente inschrijven in het Basisregistratie Personen (BRP). Vanaf dan is iemand pas officieel inwoner van Waalwijk. Buiten deze wettelijke plicht helpt het de gemeente om een beeld te hebben van het aantal arbeidsmigranten dat woont en werkt in Waalwijk.

Tevens is dit een mooi moment om informatie vanuit de gemeente te verstrekken die de arbeidsmigrant kan helpen bij zijn of haar integratie en het contact met de gemeente Waalwijk. Daarom blijven we ook de komende jaren inzetten op het bevorderen van registratie door hier meer bekendheid aan te geven via uitzenders / werkgevers en extra momenten te organiseren om zo iedereen de kans te geven zich in te schrijven. Opzetten van kleinschalige (maatschappelijke) activiteiten In Waalwijk vinden we het belangrijk dat iedereen mee kan doen en ook daadwerkelijk meedoet in onze maatschappij. Dit geldt eveneens voor arbeidsmigranten die in Waalwijk wonen en werken. We merken dat soms de drempel nog (te) hoog is om deel te nemen aan (maatschappelijke) activiteiten, vrijwilligerswerk te gaan doen of bijvoorbeeld lid te worden van de lokale sportvereniging. Een van de oorzaken is het niet beheersen van de Nederlandse taal. Dit maakt het voor zowel de arbeidsmigrant als de vereniging/organisatie moeilijk om elkaar te vinden. Met het informele taalaanbod dat we in Waalwijk hebben, kunnen we hier van betekenis zijn. De komende periode starten we met het opzetten van kleinschalige activiteiten / initiatieven. Hierin nemen we een faciliterende rol aan waarbij we partijen bij elkaar brengen, ideeën opperen en kijken waar we het proces of de activiteit kunnen ondersteunen.

Met deze activiteiten zetten we in op het bevorderen van de Nederlandse taal, lidmaatschap van een vereniging en deelname aan (maatschappelijke) activiteiten. We nemen hierin de lead en werken dit samen met onze partners uit. Het voeren van de dialoog We vinden het belangrijk om met elkaar in gesprek te blijven, ontwikkelingen te volgen, acties te toetsen en een gesprekspartner te zijn voor uitzendbureaus, organisaties, arbeidsmigranten en werkgevers. Hiervoor organiseren we minimaal twee keer per jaar een ‘klankbordgroep arbeidsmigranten’ op initiatief van de gemeente Waalwijk. Daarvoor worden onder andere uitgenodigd: o o o o o o

Huisarts Taalhuis Waalwijk ContourdeTwern Werkgevers Uitzendbureaus Vrijwilligers

Beleidsnotitie arbeidsmigratie gemeente Waalwijk 2021

16

o o o o

GGD FNV ROC Betrokkenen gemeenten

Het opzetten van kleinschalige (maatschappelijke) activiteiten en de voorbereidingen voor de ontwikkeling van een app worden ook in deze klankbordgroep besproken. Deze input is voor ons van waardevol belang. Naast de lokale klankbordgroep nemen we ook actief deel aan de regiotafels arbeidsmigranten die door onder andere de provincie Noord-Brabant wordt georganiseerd. Tot slot is de input van arbeidsmigranten zelf heel waardevol om voor een passende integratie te zorgen. Het onderwerp integratie en welzijn is recent (2020) met verschillende arbeidsmigranten in Waalwijk besproken. Hun input is meegenomen in deze beleidsnotitie. Dit is waardevol, daarom gaan we ook de komende periode (indien van toepassing) in gesprek met arbeidsmigranten over wensen, behoeften en noodzaak. Daarmee vergroten we de participatie van arbeidsmigranten en kunnen we samen werken aan een verbeterde integratie in Waalwijk.

4.3 Uitbuiting De aanpak van arbeidsuitbuiting beschrijven we hieronder aan de hand van de vier rollen van de gemeente die hierboven al benoemd zijn. Signaalfunctie: Onze medewerkers hebben op verschillende manieren de mogelijkheid om signalen van arbeidsuitbuiting te herkennen. Daarvoor is het van belang dat ze weten welke signalen op mensenhandel kunnen duiden, en wat ze vervolgens kunnen doen als ze signalen hebben waargenomen. Wat gaan we doen om deze rol te kunnen vervullen o Jaarlijks vinden trainingen voor gemeentelijke professionals plaats gericht op signaalherkenning. De gemeentelijke professionals krijgen tijdens de training ook een handelingskader aangereikt om vervolgstappen te kunnen ondernemen bij signalen of professionele intuïtie. o Binnen de gemeente zijn aandachtsfunctionarissen voor mensenhandel (waaronder arbeidsuitbuiting) aangewezen, waar gemeentelijke en externe professionals signalen en vermoedens kunnen melden. Deze collega’s vormen binnen de organisatie het eerste aanspreekpunt signalen worden ingebracht. Over deze aandachtsfunctionarissen wordt actief gecommuniceerd. Deze aandachtsfunctionarissen hebben een lokaal, districtelijk en regionaal netwerk van samenwerkingspartners waardoor signalen gezamenlijk kunnen worden verrijkt en opgepakt.

o Bij iedere controle van de huisvesting van arbeidsmigranten letten de handhavers van de gemeente op signalen die wellicht duiden op een vorm van mensenhandel. o Er worden jaarlijks in ieder geval 60 panden waar kamergewijze verhuur plaatsvindt, gecontroleerd. Beleidsopsteller: We zorgen voor actueel beleid dat aansluit bij de landelijke, regionale en lokale ontwikkelingen op het gebied van arbeidsmigratie, arbeidsuitbuiting en mensenhandel. Hierbij valt te denken aan de volgende beleidstukken: o o

Beleidsnotitie arbeidsmigratie gemeente Waalwijk 2021 Beleid mensenhandel: dit beleid wordt in 2022 opgesteld. Hierin werken we regionaal samen omdat we zien dat verschillende gemeenten in de regio

Beleidsnotitie arbeidsmigratie gemeente Waalwijk 2021

17

gelijksoortige problematiek ervaren. Daarnaast zien we dat arbeidsmigranten die werkzaam zijn in de ene gemeente in de regio, regelmatig gehuisvest worden in een andere gemeente. Samenwerking is daarom essentieel. Regisseur: Wij zoeken actief de samenwerking met de verschillende partners die een rol hebben in de aanpak van arbeidsuitbuiting en regisseren in concrete casuïstiek de integrale samenwerking: o We intensiveren de samenwerking voor het uitvoeren van gezamenlijke controles met de AVIM en het ISZW. o Door als gemeente samen met de verschillende partners integraal op te trekken kan de scope van de controles verbreed worden. Eén ieder heeft hierbij eigen bevoegdheden. Voor de gemeente is dat: BRP, huisvestingsvergunning, aanpak vastgoedeigenaren/ verhuurders, etc.). Achterliggende gedachte is dat we daardoor ook vanuit de expertise van de partners misstanden beziet die zich mogelijk ‘achter de voordeur’ afspelen en we daarin als gemeente een verantwoordelijkheid hebben. o Waar relevant worden integrale controles ingezet op risicobranches waar EUarbeidsmigranten werkzaam zijn. o We werken proactief aan de het netwerk van onze (keten)partners. Zij zijn, zoals eerder toegelicht, essentieel in de gezamenlijke aanpak. Deze investering zorgt ervoor dat de partners elkaar snel weten te vinden en (informeel) vragen kunnen stellen.

Doordat we elkaar beter kennen, weten we ook beter van elkaar wie welke bevoegdheid heeft. Drempels worden lager en samenwerking verloopt soepeler. Verantwoordelijke voor de opvang en hulpverlening: Als we slachtoffers van arbeidsuitbuiting treffen hebben wij een verantwoordelijkheid op het vlak van de opvang en hulpverlening van de slachtoffers. Hiervoor werken we regionaal samen. Wanneer we (vermoedelijke) slachtoffers van arbeidsuitbuiting aantreffen betrekken we de regionale ketenregisseur en zorgcoördinatie bij de casus. Deze professionals hebben korte lijnen met de Regionale Informatie en Expertisecentra (RIEC’s) en de veiligheidshuizen en kunnen ondersteunen bij de zorg voor de slachtoffers. De zorgcoördinator zorgt dat de juiste procedures gestart worden en coördineert daarnaast de correcte ondersteuning en begeleiding van slachtoffers.

4.4 Huisvesting In het verleden hebben we op verschillende manieren arbeidsmigranten betrokken bij het thema huisvesting. Deze informatie heeft geleid tot het beleid dat in 2018 is ingezet. Dit beleid wordt op hoofdlijnen voortgezet. Wel zijn de adviezen van het aanjaagteam ten aanzien van huisvesting verwerkt. In hoofdzaak richt de aanpak op het gebied van huisvesting zich op twee zaken: het vergroten van het aanbod aan huisvesting en het verbeteren van de kwaliteit ervan. De komende jaren gaan we een aantal zaken doen voor die twee doelen. Vergroten aanbod De beleidsregels uit 2019 bieden nog mogelijkheden om het aanbod aan grootschalige huisvesting verder uit te breiden. Twee locaties zijn concreet in onderzoek en ook daarnaast resteren er nog enkele mogelijkheden om tot nieuwe grootschalige locaties te komen. Het beleid ten aanzien van grootschalige locaties willen we daarom handhaven.

Beleidsnotitie arbeidsmigratie gemeente Waalwijk 2021

18

Ook voor reguliere huisvesting door middel van kleinschalige kamerverhuur zijn er nog mogelijkheden binnen de beleidsregels. Daarbij gelden er wel afstandsnormen en maximale aantallen per wijk, waardoor kamerverhuur niet overal meer past. Tegelijkertijd zien we op dit moment een grote vraag naar woningen, waardoor woningen interessant zijn als belegging. Dit maakt kamerverhuur aantrekkelijk voor verhuurders, maar zorgt ook voor minder aanbod voor regulier woningzoekenden. We willen de mogelijkheden voor kamerverhuur daarom niet verder verruimen. Het is belangrijk dat er meer mogelijkheden komen voor arbeidsmigranten die voor langere tijd willen blijven en daarom door willen stromen naar een eigen woning. Arbeidsmigranten die langere tijd willen blijven, horen feitelijk tot de groep starters. We gaan met Casade in overleg op welke manier starters en spoedzoekers de komende jaren beter bediend kunnen worden in hun zoektocht naar een woning. Voor arbeidsmigranten zetten we daarnaast ook in op betere informatievoorziening over het wonen in Nederland en in onze regio. Verbeteren kwaliteit huisvesting Indien het noodzakelijk blijkt te zijn voor het behalen van een kwaliteitsslag bij grootschalige huisvesting, onderzoeken we de mogelijkheden om bij grootschalige huisvesting een vergunning voor de duur van 15 jaar af te geven.

We zijn voorstander van één landelijke norm voor huisvestingslocaties. De Stichting Normering Flexwonen is reeds overgeschakeld naar pandgewijze certificering en voert het aantal controles verder op. Ook de mogelijke aanscherping van de SNF-norm, bijvoorbeeld ten aanzien van het aantal vierkante meters per persoon, juichen we toe. Regionaal hebben we afgesproken dat we in beleid vastleggen dat slaapkamers door maximaal twee personen gedeeld mogen worden en dat we daarnaast streven naar 50% eenpersoonskamers per complex. Bij de eerstvolgende wijziging van de beleidsregels zullen wij dit uitgangspunt verwerken. Tot slot houden we de landelijke ontwikkelingen ten aanzien van een mogelijke verhuurdersvergunning nauwlettend in de gaten. Dit is echter nog niet in landelijke wetgeving vastgelegd. Zodra de Wet hierin voorziet zullen we een voorstel doen over de invoering ervan in de gemeente Waalwijk. We stellen voor om de beleidsnotitie arbeidsmigratie 2021 voor de komende vier jaar vast te stellen. Na vier jaar evalueren we onze inzet of eerder indien noodzakelijk.

Beleidsnotitie arbeidsmigratie gemeente Waalwijk 2021

19