Bijlage Actieplan energiearmoede gemeente Waalwijk 2022 2023

Actieplan aanpak Energiearmoede gemeente Waalwijk 2022 – 2023 September 2022

Energiearmoede een steeds groter probleem!

Stijgende energieprijzen Zodra je krant open slaat, een nieuwsapp opent of een actualiteitenprogramma op de televisie aanzet komt het onderwerp energiearmoede voorbij. Veel huishoudens in Nederland hebben of krijgen financiële problemen. Door de stijgende energieprijzen én de hoge inflatie gaan de prijzen van gas, “door het dak”. Boodschappen worden duurder, grondstoffen worden steeds schaarser en duurder en op alle fronten kost het levensonderhoud steeds meer geld. Energie armoede is daarom geen exclusief probleem meer van financiële kwetsbare huishoudens met een laag inkomen, maar ook van huishoudens met een modaal inkomen een lage financiële buffer. Er komen steeds meer signalen van o.a. de energieleveranciers dat veel mensen het financiële plaatje op dit moment rondkrijgen door het verlagen van het maandelijks voorschot. Een korte termijn oplossing die nu eventjes werkt en straks bij de eindafrekening voor veel problemen zorgt. Organisaties zoals het NVVK, NIBUD etc. spreken hun bezorgdheid uit en verwachten dat er veel mensen schulden krijgen die niet zomaar op te lossen zijn.

Inkomsten en uitgaven niet meer in balans te brengen Het team Schuldhulpverlening van TeamWijz geeft aan dat zij op dit moment geen stijging van het aantal huishoudens met (problematische) schulden zien. Ook bij de vroegsignalering blijft het aantal signalen achterstand betaling nutsvoorzieningen nagenoeg gelijk. Ze constateren wel dat de problematiek complexer wordt. Complex is in dit geval de constatering het niet meer lukt om de inkomsten en uitgaven in balans te brengen zijn en de schuldenlast dus verder oploopt.

Pro actief inspelen op verwachte problematiek Het kabinet komt met maatregelen om de financiële gevolgen van de energiecrisis te verzachten. Met Prinsjesdag worden de vervolgmaatregelen aangekondigd. Maar het is nu al duidelijk dat deze vervolgmaatregelen vooral in 2023 zijn beslag zullen gaan krijgen. Organisaties zoals bijvoorbeeld de Belastingdienst hebben tijd nodig om zaken te regelen. Dit betekent dat er geen oplossing komt voor de korte termijn, terwijl de problemen voor de inwoners er nu zijn.

Belofte maakt schuld Eerder dit jaar heeft de raad het beleidsplan “Belofte maakt schuld” vastgesteld. In belofte maakt schuld is de toezegging gedaan dat we ons primair inzetten op het voorkomen van een problematische schuldenlast en secundair dat inwoners met schulden op ondersteuning kunnen rekenen. We zetten in op:   

Het voorkomen dat inwoners in de financiële problemen komen. Schulden stress-sensitief worden aangepakt. Er een schuldenvrij toekomstperspectief wordt geboden.

Een stevige ambitie die, gelet de impact van de energiecrisis van dit moment moeilijk waar te maken is. Desondanks is er wel de noodzaak om binnen de mogelijkheden die er wel zijn een aanpak te ontwikkelen om de gevolgen van de energiecrisis te verzachten.

Aanpak met vier actielijnen op de korte termijn Deze notitie is beperkt tot het nemen van een aantal maatregelen om de gevolgen te verzachten op de korte termijn in afwachting van de landelijke maatregelen en de implementatie van deze landelijke maatregelen. Op de lange termijn moet het energiegebruik teruggebracht worden door het nemen van verdergaande isolatiemaatregelen en de verduurzaming van de woning. Voor nu dus de korte termijn, waarbij de focus ligt op het verzachten van de gevolgen. De maatregelen die we nemen om de gevolgen van de energiearmoede te verzachten zijn onderverdeeld in vier actielijnen. Deze actielijnen zijn:



Opzetten van een specifieke communicatiecampagne

Er komt een herkenbare communicatiecampagne specifiek gericht op het onderwerp energiearmoede met een pakkende slogan. De communicatiecampagne richt zich op twee groepen inwoners.  Met beginnende betaalachterstanden: Inwoners die nu al moeite hebben om de eindjes aan elkaar te knopen en te maken krijgen met betalingsachterstanden.  Inwoners die het nu nog redden: a. Of omdat ze een te laag voorschot betalen en straks met de afrekening alsnog in de problemen komen. b. Of omdat ze nog een vast contract hebben maar binnenkort moeten overstappen op een nieuw (flexibel) contract. Voor de groep onder a. maken we gebruik van de methodiek van de vroegsignalering. Bij de vroegsignalering krijgt de gemeente signalen van beginnende betaalachterstanden van huur, premie zorgverzekering en nutsbedrijven. De groep wordt door de gemeente benaderd met een voordeurbezoek of een email of een brief waarin hulp en ondersteuning wordt geboden. Voor de groep onder b. kiezen we voor de algemene communicatiemiddelen zoals publicaties in Weekblad Waalwijk en social media. Daarnaast worden ook partners, zoals bijvoorbeeld de onafhankelijke cliëntenondersteuners geïnformeerd.

Tot slot wordt contact gelegd met de nutsbedrijven (bijvoorbeeld Essent, Budgetenergie en Vättenval) zoeken om bij verzoeken om verlaging of straks bij de afrekening contact te leggen met inwoners de in de financiële problemen komen voorlichting te geven en te wijzen op ondersteuning via de gemeente.



Inkomensondersteuning

Het Rijk heeft middelen ter beschikking gesteld om inwoners met een laag inkomen via een categoriale verstrekking bijzondere bijstand een energietoeslag te verstrekken van € 1.300 per huishouden. Deze regeling wordt door Baanbrekers uitgevoerd.



Verminderen energieverbruik via project Energiemaatje

Gemeenten hebben inmiddels een tweetal specifieke uitkeringen energiearmoede ontvangen en deze zijn in te zetten voor het aanbrengen van kleine energiebesparende maatregelen en voorlichting om energiebewust gedrag te stimuleren. Het gaat hierbij met name om een combinatie van een woning met een laag energielabel en het hebben van een laag inkomen. Gemeenten mogen deze uitkering inzetten maar aan deze inzet is wel een aantal spelregels verbonden. In de gemeente Waalwijk start per 1 oktober het project Energiemaatje.



Maatwerkfonds problematische energierekening

De vierde actielijn richt zich op het curatieve deel en is aan de orde als er sprake is (problematische) schuldenproblematiek ontstaan door een hoge energierekening. Met de wintermaanden voor de deur moet afsluiting van nutsvoorzieningen voorkomen worden. Onlangs is aangekondigd dat het kabinet toch, vanwege de hoge urgentie, dit jaar extra maatregelen gaat nemen. Hiertoe wordt een eenmalig maatwerkfonds energiecrisis ingesteld van. Dit maatwerkfonds is beschikbaar voor 2022 én 2023 en in te zetten als er sprake is van: a. onvoldoende een beroep kunnen doen op regelingen van het Rijk; b. Een problematische schuldensituatie ontstaan door een hoge energierekening en c. een onbalans tussen inkomsten en uitgaven en geen mogelijkheden meer zijn om het inkomen te optimaliseren en d. een eenmalige bijdrage vanuit het maatwerkfonds problematische energierekening nodig is om de financiële situatie de stabiliseren en of afsluiting van nutsvoorzieningen te voorkomen. Het gaat nadrukkelijk om een regelluwe maatwerkvoorziening. Om maatwerk mogelijk te maken is er geen sprake van een vooraf dichtgetimmerde regeling, maar een fonds. Het fonds is NIET bedoeld om in te zetten van structurele inkomensondersteuning en het gaat om eenmalige financiële bijdrage. Het betreft geen open eind regeling. Dat betekent dat de uitgaven gemonitord worden en dat er een tussentijdse evaluatie plaats vinden.

Een evaluatie is ook nodig om de gevolgen van energiecrisis in beeld te krijgen. Het fonds wordt eenmalig “gevuld” met de middelen uit de algemene uitkering voor de energietoeslag lage inkomens. Op basis van de CBS cijfers kan een inschatting gemaakt worden hoeveel huishoudens met een inkomen tot 120% van het sociaal minimum inkomen in aanmerking komen voor de energietoeslag. Uit de kostenberekening blijkt dat er sprake is van een onderbenutting van € 600.000. Het direct onttrekken van € 350.000 uit deze algemene uitkering voor de funding van het maatwerkfonds problematische energierekening is verantwoord. De funding van het fonds vindt plaats in twee tranches: 1. Per 1 oktober wordt er een bedrag van € 350.000 in het gestort en is direct beschikbaar. 2. In het eerste kwartaal van 2023 vindt het restant bedrag van de niet benutte middelen energietoeslag toegevoegd aan het fonds. Deze toevoeging vindt plaats

op basis van de eindafrekening energietoeslag van Baanbrekers. Op deze wijze is er geen sprake van een financieel risico. Op basis van:  de monitoring en eerste evaluatie van het fonds en;  inzicht in de nemen maatregelen van Rijk inclusief inwerkingtreding van deze maatregelen kan een nieuwe afweging gemaakt worden of en tot welk bedrag het noodzakelijk is dit fonds verder te funden.