Bijlage 4 Participatieverslag

Levendig Waalwijk! Gemeente Waalwijk werkt aan een integraal beleidskader voor vrije tijd: Levendig Waalwijk. Een kader waarin cultuur, sport, evenementen, toerisme, recreatie en erfgoed samenkomen. Omdat vrije tijd iets is van en voor iedereen, is dit beleidskader in nauwe samenwerking met inwoners, partners en medewerkers tot stand gekomen. Dit participatieverslag laat zien wat er opgehaald is, welke thema’s en patronen we terugzien en welke betekenis dit heeft voor het beleidskader.

Waarom dit verslag?

Met dit verslag maken we de oogst van het participatieproces zichtbaar: • Wat leeft er bij inwoners van Waalwijk, Waspik en Sprang-Capelle op het gebied van vrijetijd? • Hoe kijken partners uit sport, cultuur, erfgoed, onderwijs, welzijn, horeca, ondernemers en toerisme naar de toekomst van vrijetijd? • Waar zien zij kansen, zorgen, ambities en gezamenlijke doelen? • En: hoe komen deze perspectieven samen in het beleidskader?

Het verslag gaat mee in de besluitvorming, zodat bestuur en gemeenteraad goed kunnen zien wat er is ingebracht, wat het betekent en hoe het een plek heeft gekregen in het beleid. Ook worden de opbrengsten teruggekoppeld aan inwoners en partners, onder andere via een visuele samenvatting die de belangrijkste inzichten toegankelijk en herkenbaar maakt. Het verslag is bedoeld als transparante terugkoppeling, maar ook als bouwsteen voor vervolg en samenwerking. Participatie is geen moment, maar een lijn, en dit document markeert een belangrijk punt in die doorlopende beweging.

Hoe lees je dit verslag?

Het verslag volgt de stappen van het proces: • Context en aanleiding • Aanpak • Inzichten

• Conclusie • Tot slot • Bijlage | Vertaling naar het beleidskader

Participatie Levendig Waalwijk

2

Context & aanleiding Waarom een integraal beleidskader?

Vrije tijd speelt een belangrijke rol in het dagelijks leven van inwoners en de aantrekkingskracht van gemeente Waalwijk voor bezoekers. Het gaat over ontspannen, ontmoeten, gezondheid, creativiteit, identiteit en een aantrekkelijke leefomgeving. Vrije tijd raakt daarmee het sociale, economische en fysieke domein. Daarom werkt de gemeente aan een integraal beleidskader vrijetijd en vrijetijdseconomie, waarin cultuur, erfgoed, sport, recreatie, toerisme, evenementen en horeca samenkomen. Het kader geeft richting aan keuzes, ambities en investeringen en helpen om versnippering te voorkomen. Het beleidskader vormt bovendien de opvolger van bestaande sectorale nota’s (sport, cultuur, evenementen) en brengt deze samen in één samenhangend verhaal: Levendig Waalwijk.

Integrale werkwijze Naast externe participatie is het ontwikkelen van het beleidskader ook een integraal proces binnen de gemeente. Beleidsvelden zijn samengebracht, verbindingen zijn gelegd en participatie-opbrengsten zijn samen geduid.

Waarom participatie? Vrije tijd is iets van en voor iedereen. Daarom is participatie een essentieel onderdeel van het beleidsproces. De gemeente wil vanaf het begin samen optrekken met inwoners, ondernemers, verenigingen en maatschappelijke organisaties. Dat past bij de ambitie om het beleidskader samenhangend, uitvoerbaar en gedragen te ontwikkelen. In de participatie is ingezet op: • Breed ophalen onder inwoners van Waalwijk, Waspik en Sprang-Capelle • Verdiepend in gesprek met partners uit sport, cultuur, erfgoed, toerisme, horeca, ondernemers en welzijn

Participatie Levendig Waalwijk

3

Aanpak Met de aanpak wilden we een breed en representatief beeld ophalen. Daarom hebben we gekozen voor een aanpak waarin inwoners (spoor 1) en partners (spoor 2) op verschillende manieren konden meedoen. We hebben gekozen voor creatieve, toegankelijke en integrale vormen van participatie.

Spoor 1 - Inwoners Doel Een breed beeld ophalen van hoe mensen hun vrije tijd beleven en besteden, wat ze belangrijk vinden en welke mogelijkheden zij zien om Waalwijk levendiger te maken. Vorm We kozen voor vormen die aansluiten bij het dagelijks leven van inwoners: korte, open gesprekken op straat, op plekken waar mensen al zijn, gecombineerd met een online vragenlijst. Zo bereikten we een diverse groep inwoners. We vroegen onder meer: ▪ Hoe inwoners hun vrijetijd besteden; ▪ Wat ze belangrijk vinden voor hun vrijetijd; ▪ Hoe tevreden inwoners zijn over het aanbod in gemeente Waalwijk; ▪ Welke ideeën of verbeterpunten zij zien. Wie hebben we gesproken? In totaal spraken we 413 mensen uit gemeente Waalwijk. We bezochten zes locaties verspreid over de gemeente op verschillende tijdstippen. We spraken zo 208 inwoners. Daarnaast vulden 208 inwoners de online vragenlijst in.

Participatie Levendig Waalwijk

4

Aanpak Spoor 1 - Inwoners Wie hebben we gesproken?

Locaties 90

208 respondenten online

80 70 60

50 40 30 20 10 0

Leeftijd 160 140 120 100 80 60

40 20 0 <12

12-17

18-30

31-50

51-67

68>

Participatie Levendig Waalwijk

5

Aanpak Spoor 2 - Partners Doel Ophalen, verdiepen en gezamenlijk kijken naar kansen, knelpunten en rollen binnen het vrijetijdsdomein. Vorm We spraken partners uit sport, cultuur, erfgoed, horeca, toerisme, welzijn en ondernemers via interviews en een klankbordsessie waarin de sectoren samenkwamen. De volgende thema’s stonden centraal: ▪ Een gezamenlijk toekomstbeeld van Levendig Waalwijk; ▪ De rol van partners en de gemeente; ▪ De samenwerking en onderlinge verbinding. Wie hebben we gesproken? De beleidsadviseurs van de betrokken domeinen gingen zelf één-op-één in gesprek met de partners uit hun domein. Zo spraken we 11 partners. Via een online vragenlijst konden ook andere stakeholders meedenken. 17 partners vulden deze vragenlijst in. Op 5 november 2025 organiseerden we een klankbordsessie en kwamen 22 deelnemers vanuit sport, cultuur, erfgoed, toerisme, recreatie en horeca samen. De klankbordsessie zorgde voor extra verdieping en hielp om dwarsverbanden te zien tussen de verschillende sectoren.

Participatie Levendig Waalwijk

6

Inzichten – participatie inwoners Hoe besteden inwoners van gemeente Waalwijk hun vrijetijd?

Als we kijken naar de gesprekken zien we drie vrijetijdstypes die het meeste voorkomen: Deze mensen besteden hun vrije tijd het liefst in en rondom huis, vaak met hobby’s en culturele activiteiten met een informeel karakter. Daarnaast zien ze zichzelf ook vaak als familiemens en besteden hun vrijetijd ook graag samen met familie en vrienden. Deze mensen vinden het prettig om af te wisselen. Ze geven aan dat ze het leuk vinden om veel verschillende dingen te doen, afhankelijk van waar ze zin in hebben. Sport en bewegen is voor de meeste mensen een vast onderdeel van hun dagelijks leven en de vrijetijd. Sporten is populair bij alle leeftijden, van teamsport bij een club of vereniging, tot buiten wandelen en fietsen in de natuur.

Wat betekent vrijetijd het meest voor de inwoners? Ontmoeting en sociale activiteiten is essentieel voor bijna alle mensen die we gesproken hebben in het besteden van hun vrijetijd. Het is de rode draad. Het gaat om vrienden en familie, verenigingsleven, evenementen, uitgaan en vrijwilligers werk.

Verder geeft 43% van de mensen aan dat vrijetijd gaat om rust en ontspanning. Een moment om even niets te moeten, te kunnen bijkomen van werk en verplichtingen, en ruimte te maken voor jezelf of voor contact met anderen. Deze behoefte aan rust en balans komt in vrijwel alle leeftijdsgroepen terug.

“Vrije tijd is voor mij lekker bezig zijn; een beetje klussen, fietsen of samen wat drinken in het centrum. Het gaat om de kleine dingen die kleur geven aan de dag en om het contact met mensen om me heen.”

Participatie Levendig Waalwijk

7

Inzichten – participatie inwoners Hoe tevreden zijn inwoners over het aanbod in gemeente Waalwijk?

De meeste mensen zijn neutraal tot tevreden over hun vrijetijdsbesteding. Meer levendigheid is altijd welkom. Ook geven mensen aan dat Waalwijk meer trots mag zijn op wat er al is.

Mate van tevredenheid 100 80 60 40 20 0 Heel erg tevreden

Tevreden

Neutraal

Niet zo tevreden

Erg ontevreden

De leeftijdsgroep 31 tot 50 jarigen is het meest ontevreden over het aanbod in Waalwijk. Zij missen activiteiten waar gezinnen met jonge kinderen elkaar kunnen ontmoeten. Daarnaast is deze groep vaker ontevreden over de hoeveelheid vrijetijd.

Mensen met een beperking zijn het vaakst ontevreden over de mogelijkheden om hun vrijetijd te besteden. Zij lopen aan tegen fysieke en logistieke drempels.

Participatie Levendig Waalwijk

8

Inzichten – participatie inwoners Welke verbeterpunten zien inwoners voor vrije tijd in Waalwijk?

Aanbod, diversiteit & spreiding De meeste inwoners geven aan dat er in Waalwijk voldoende te doen is. Wel is het belangrijk dat aanbod gevarieerd is en blijft, zodat er verschillende dingen te doen zijn en er voor iedereen iets passends is. Het gaat daarmee minder om méér activiteiten, en meer om variatie en keuzevrijheid binnen het bestaande aanbod. De horeca in Waalwijk wordt vaak als gezellig en positief benoemd, al is meer variatie hierin gewenst. Het verdwijnen van winkels en het feit dat evenementen (uit het centrum) verdwijnen vinden veel inwoners jammer, omdat juist die evenementen zorgen voor reuring, ontmoeting en een gevoel van gezamenlijkheid. Plekken om uit te gaan, te dansen en feesten worden ook gemist (vooral voor jongeren). In de kernen is er behoefte aan meer ontmoetingsplekken, waar dingen samen kunnen komen en je elkaar laagdrempelig kunt ontmoeten. Wat betreft spreiding van activiteiten valt vooral op in de dorpen Waspik en Sprang-Capelle. Daar missen inwoners specifiek aanbod dichtbij huis, zeker nu ook in de kernen sommige evenementen zijn weggevallen. Inwoners zien graag dat activiteiten beter over de gemeente worden verdeeld, zodat iedereen ook zonder te hoeven reizen kan deelnemen aan vrije tijd binnen de eigen omgeving.

"Plekken of activiteiten waar verschillende generaties en disciplines bij elkaar komen: ouderen en jongeren, ouders en hun kinderen, met sport, cultuur en horeca."

"Cultureel aanbod dat laagdrempelig en breed is, met ruimte voor workshops en kleinschalige creatieve activiteiten."

"Meer mogelijkheden om uit gaan in Waalwijk, voor verschillende leeftijden!"

Participatie Levendig Waalwijk

9

Inzichten – participatie inwoners Welke verbeterpunten zien inwoners voor vrije tijd in Waalwijk? Communicatie & toegankelijkheid Vanuit inwoners is er de wens dat aanbod in gemeente Waalwijk overzichtelijker wordt. Ondanks de bekendheid van het GO Waalwijkplatform kan niet iedereen altijd direct vinden wat ze zoeken. Ook speelt mee dat niet iedereen digitaal vaardig genoeg is om via online kanalen informatie tot zich te nemen. Toegankelijkheid komt in gesprekken op verschillende manieren terug. Betaalbaarheid wordt genoemd, maar vrijwel altijd in relatie tot anderen: inwoners geven aan dat activiteiten voor sommige groepen te duur kunnen zijn, waardoor meedoen niet vanzelfsprekend is. Ze benoemen dit zelden over zichzelf, waardoor het lastig te duiden is of dit een persoonlijke belemmering is of een zorg over de inclusiviteit van het aanbod. Jongeren zijn hierin een uitzondering: zij geven wél expliciet aan dat bepaalde activiteiten of voorzieningen voor hen te duur zijn. Daarnaast spelen voor sommige inwoners mobiliteit en fysieke toegankelijkheid een rol. Voor mensen met beperkte mobiliteit of een beperking is het niet altijd vanzelfsprekend om mee te kunnen doen, ook als activiteiten dichtbij plaatsvinden. Tot slot geven inwoners aan dat er in Waalwijk meer trots mag zijn op wat er wél is.

Ze vinden dat het verhaal en imago van Waalwijk sterker en herkenbaarder kunnen worden neergezet.

“We willen dat onze kinderen mee kunnen doen, maar soms is het vervoer te duur of te ingewikkeld, ook al is de activiteit zelf betaalbaar.”

"Ik wil gewoon één overzichtelijke plek, online en offline, waar ik kan zien: wat is er dit weekend te doen in Waalwijk?"

"We moeten trotser worden op wat we hebben en ons verhaal vertellen, zodat mensen niet alleen komen, maar ook blijven."

Participatie Levendig Waalwijk

10

Inzichten – participatie inwoners Welke verbeterpunten zien inwoners voor vrije tijd in Waalwijk? Sfeer & kwaliteit van de openbare ruimte Inwoners koppelen de kwaliteit van de openbare ruimte aan hoe prettig zij hun vrije tijd kunnen besteden. Een omgeving die opgeruimd, veilig en aantrekkelijk is, draagt volgens hen sterk bij aan de beleving van vrije tijd. Veiligheid wordt daarbij breed opgevat: van verkeersveiligheid en sociale veiligheid tot verlichting en het gevoel dat een plek uitnodigt om te blijven. Tegelijkertijd geven inwoners aan dat er in Waalwijk verschillende plekken zijn die weinig sfeer hebben. Dit gaat over onderhoud van groen, schoonmaak en inrichting. Deze punten komen zowel in het centrum van Waalwijk als in de buurten terug, zoals Landgoed Driessen. Een specifiek aandachtspunt is het gebrek aan speel- en ontmoetingsplekken voor oudere kinderen (10+). Jongeren missen plekken waar zij op een ongedwongen manier kunnen samenkomen, hangen, sporten of iets kunnen ondernemen zonder direct in een georganiseerde context terecht te komen. Over het centrum wordt wisselend gesproken. De horeca wordt als gezellig ervaren, maar de algemene sfeer in het centrum en met name in winkelcentrum De Els wordt door velen als minder uitnodigend beschreven. Het verdwijnen van winkels heeft invloed op hoe inwoners het centrum ervaren.

Inwoners zien kansen om de openbare ruimte aantrekkelijker en levendiger te maken — met groen, ontmoetingsplekken, veilige routes én aandacht voor de uitstraling van het centrum — zodat het beter aansluit bij hoe zij hun vrijetijd willen beleven.

"Met vrienden spreek ik meestal af bij de sportclub of thuis, maar echt leuke dingen voor jongeren zijn er niet zoveel. Het zou fijn zijn als er wat meer plekken zijn waar je gewoon kunt hangen en mensen ontmoeten."

"Meer natuur en buitenactiviteiten, wandelen, buiten sportplekken of gewoon voor de rust."

Zoals een pumptrack, Cruyff Court of skateparkjes

Zoals het klauterwoud

Participatie Levendig Waalwijk

11

Rode draad – participatie inwoners Wat is volgens inwoners de rode draad van Levendig Waalwijk?

Levendig Waalwijk is kunnen vinden wat je zoekt, weten waar iets gebeurt, je welkom voelen om mee te doen. Het is dichtbij willen zijn, zonder drempels, zonder gedoe, gewoon toegang hebben tot dat wat leeft. We willen zien wat er speelt, weten waar het te doen is, waarbij groot en klein evenveel waarde hebben. We willen dat aanbod blijft, niet verdwijnt, maar zich laat zien in elke wijk en kern, voor elke portemonnee. We zoeken plekken waar je elkaar kunt ontmoeten, waar activiteit voelt als uitnodiging. Waar ruimte is om te proberen, te ontdekken, te genieten in je eigen tempo. We verlangen naar verbinding, naar evenementen die bruisen, voorzieningen die passen, momenten die ons dichter bij elkaar brengen. Zo groeit Levendig Waalwijk. Niet in grootse gebaren, maar in wat eenvoudig, duidelijk en dichtbij beschikbaar is.

Participatie Levendig Waalwijk

12

Inzichten – participatie partners Hoe kijken partners naar vrije tijd? Voordat we een blik op de toekomst, de rol van partners en de rol van de gemeente werpen, hebben we de partners gevraagd wat vrije tijd voor hen betekent. Vrije tijd gaat volgens hen over vrijheid en zingeving, het biedt tijd om te verbinden en dient als middel voor ontmoeting. Vrije tijd is volgens hen betekenisvol voor jezelf en voor anderen. Vrijetijdsbesteding draagt volgens de partners bij aan kwaliteit van leven, sociale cohesie en een bijdragen leveren aan de gemeenschap.

Als we kijken naar de gesprekken over de toekomst van vrije tijd in Waalwijk dan schetsen partners een divers en veelzijdig aanbod. Waarbij sport, cultuur en erfgoed gezien worden als middelen om sociale verbinding, participatie en talentontwikkeling te stimuleren. Partners geven aan dat het huidige aanbod soms versnippert en moeilijk vindbaar is. En dat het nog niet scherp onderscheidend is. Het DNA van Waalwijk gaat over industrie, geschiedenis, sport, cultuur en de samenwerking tussen deze domeinen.

"De toekomst van vrije tijd in Waalwijk ligt in het slimmer verbinden van wat er al is: cultuur, sport, erfgoed, onderwijs en ondernemers. Als we samenhang creëren en elkaar eerder en beter weten te vinden, kunnen we een aanbod bouwen dat inclusiever, zichtbaarder en betekenisvoller is voor alle inwoners."

Welke kansen zien partners rondom de toekomst van vrije tijd in Waalwijk? Er worden kansen gesignaleerd rondom het inclusiever, zichtbaarder en meer verbonden maken van het vrijetijdsaanbod. Waalwijk als stad mag sterker gepositioneerd worden, met duidelijke zichtbaarheid van initiatieven en erfgoed. Dit zal bijdragen aan een brede aantrekkingskracht voor inwoners en bezoekers. Randvoorwaarden om groei te bevorderen en meer impact te maken zijn langdurige plannen en structurele ondersteuning.

Participatie Levendig Waalwijk

13

Inzichten – participatie partners Op welke manier dragen partners bij aan een Levendig Waalwijk? Partners willen actief bijdragen aan vrije tijd in Waalwijk door initiatieven uit te voeren, te verbinden, kennis te delen en aanbod te ontwikkelen. Ook zien zij een rol in het betrekken van inwoners. Er wordt een duidelijke wens uitgesproken om meer samen te werken en de focus te verschuiven van eigen onderwerp of vraagstuk, naar gezamenlijke kansen om zo samen impact te maken.

Wat hebben partners hiervoor nodig? Om effectief bij te kunnen dragen zijn er duidelijke kaders, structurele financiering en toegankelijke ruimtes nodig. Daarnaast is er draagvlak, goede communicatie en ondersteuning bij de samenwerking nodig. Partners geven aan mee te willen denken, te participeren en impact gericht te werken, maar ervaren dat dit beperkt wordt door bureaucratie en versnippering van middelen. Partners vragen om een gemeente die proactief meedenkt, regels en vergunningen eenvoudiger maakt en duidelijker communiceert. Zij willen een laagdrempelige plek voor aanmelding van activiteiten en betere afstemming via een platform of agenda. Ook is er behoefte aan meer zichtbaarheid vanuit de gemeente, bijvoorbeeld door inspanningen vaker te delen of successen te vieren. Verder geven partners aan dat structurele samenwerking, met ondernemers, instellingen en omliggende gemeenten, belangrijk is om kansen te benutten en versnippering te voorkomen.

“We willen zelf een actieve rol pakken in het versterken van vrije tijd in Waalwijk, maar daarvoor hebben we wel duidelijkheid en verbinding nodig: heldere kaders, een gedeelde richting en een netwerk waarin we elkaar makkelijk kunnen vinden.”

Participatie Levendig Waalwijk

14

Inzichten – participatie partners Hoe kijken partners naar de samenwerking rondom vrije tijd in Waalwijk? De samenwerking rondom vrije tijd in Waalwijk wordt als waardevol ervaren, maar ook versnipperd. Er zijn veel verschillende contactpersonen en beperkte afstemming, wat het overzicht en de samenwerking bemoeilijkt. Soms ontstaat er zelfs het gevoel van concurrentie tussen organisaties, waardoor het lastig is om gezamenlijk initiatieven op te zetten. Tegelijkertijd zien partners grote kansen in structurele, langdurige afspraken en gezamenlijke projecten die meer impact kunnen hebben. Wanneer organisaties en de gemeente gezamenlijk optrekken, kunnen initiatieven beter en effectiever worden uitgevoerd. Hierbij is het belangrijk dat verwachtingen duidelijk zijn en dat er ruimte is voor coördinatie en afstemming tussen alle betrokken partijen. Goede samenwerking wordt versterkt door heldere communicatie, wederzijds begrip en actieve betrokkenheid van alle partners. Partners geven aan dat zowel de gemeente als de andere organisaties een rol hebben in het stimuleren van verbinding, het delen van kennis en het gezamenlijk realiseren van ambities. Door deze samenwerking op alle niveaus kan het vrijetijdsaanbod in Waalwijk toekomstbestendig en breed toegankelijk worden.

“Goede samenwerking ontstaat wanneer we samen duidelijke afspraken maken en elkaar echt weten te vinden.”

Participatie Levendig Waalwijk

15

Inzichten – participatie partners Welke rol zien partners voor de gemeente? De gemeente wordt door de partners gezien als centrale regisseur op het bewaken van samenhang en overzicht binnen het totale vrijetijdsdomein. Dit krijgt vorm in de volgende drie rollen: Facilitator De gemeente creëert de randvoorwaarden – van locaties tot beleid – die het voor organisaties mogelijk maken om initiatieven te ontwikkelen en zichtbaar te maken. Verbinder De gemeente brengt partners met elkaar in contact, bevordert samenwerking en helpt versnippering van initiatieven te voorkomen. Ondersteuner De gemeente denkt actief mee en ontzorgt waar nodig, bijvoorbeeld door praktische hulp, informatievoorziening of het wegnemen van belemmeringen.

Welke verwachtingen hebben partners bij de gemeente? Partners benadrukken dat de gemeente een belangrijke rol speelt in het versterken van synergie binnen het vrijetijdsveld. Zij verwachten dat de gemeente ruimte creëert voor brede samenwerkingen waarin inwoners, verenigingen, ondernemers en maatschappelijke partners gelijkwaardig kunnen participeren. Daarbij is behoefte aan gezamenlijke, lange termijn plannen, zodat alle partijen dezelfde richting op werken en initiatieven elkaar versterken. Daarnaast vragen partners om structurele financiering en ondersteuning, zodat projecten niet afhankelijk zijn van losse impulsen maar duurzaam kunnen groeien. In de uitvoering verwachten zij praktische en faciliterende hulp. Bijvoorbeeld bij vergunningen, locaties of communicatie. Tot slot willen partners dat de gemeente samenwerking actief stimuleert door partijen bij elkaar te brengen en gezamenlijke initiatieven mogelijk te maken. Afhankelijk van de behoefte ondersteunen de partners op verschillende manieren: van meedenken en mee richting geven, tot het meelezen van plannen, tot actieve deelname aan projecten. Zo ontstaat er een steviger en meer samenhangend fundament voor vrije tijd in Waalwijk.

Participatie Levendig Waalwijk

16

Rode draad – participatie partners Wat is volgens partners de rode draad van Levendig Waalwijk?

Levendig Waalwijk is samen doen, samen werken, samen zijn. Met hetzelfde doel, vanuit dezelfde lijnen versterken we elkaar en het DNA van Waalwijk.

We zoeken elkaar op, binnen en buiten. Kijken naar wat er al is, versterken en ontwikkelen, altijd met een lage drempel. Vindbaar en dichtbij voor iedereen, daar waar leer en schoenen spreken, daar waar expressie de straat kleurt.

Goede communicatie, verrassende ontmoetingen, keuzes maken met en naast elkaar. Met focus op onze inwoners, op wat zij nodig hebben. We zijn trots op wat we hebben, trots om dit te delen, te faciliteren en zichtbaar te maken. Zo ontmoeten we elkaar, en vergeten daarbij vooral onze buurman niet.

Participatie Levendig Waalwijk

17

Conclusie - Sociaal Drie perspectieven op vrije tijd in Waalwijk

Voor het beleidskader vrije tijd en vrijetijdseconomie 2026-2030 hebben we geluisterd naar partners en inwoners. Binnen het beleidskader vormen drie perspectieven het fundament voor een Levendig Waalwijk: sociaal, waarin vrije tijd draait om ontmoeting en meedoen; economisch, waarin vrije tijd bijdraagt aan een aantrekkelijk en toekomstbestendig Waalwijk; en het perspectief van de leefomgeving, waarin vrije tijd wordt gezien als onderdeel van de kwaliteit van wonen, leven en verblijven. Door de inzichten van partners en inwoners naast elkaar te leggen, ontstaat een rijk en gelaagd beeld van wat vrije tijd in Waalwijk betekent en welke kansen er liggen voor de komende jaren.

1. Vrije tijd als sociale motor

Een levendig Waalwijk is een verbonden Waalwijk. Vrije tijd draagt bij aan de sociale basis voor de gemeente. Het biedt ruimte voor ontmoeting, voor het versterken van gemeenschappen, voor het vergroten van welzijn en het creëren van gelijke kansen. Vrije tijd is daarnaast ook een manier om regie te nemen op de leefomgeving.

Hoe kijken de inwoners en partners naar het sociale perspectief?

Inwoners en partners zien ontmoeting als de kern van vrije tijd, vaak zelfs belangrijker dan de activiteit zelf. Waar partners pleiten voor meer ruimte voor community-vorming en initiatieven van inwoners, bevestigen inwoners dit door te benadrukken hoe sterk hun sociale netwerk en het verenigingsleven bijdragen aan gemeenschapszin. Beide groepen signaleren dat bepaalde doelgroepen, zoals jongeren, jonge gezinnen, ouders, kwetsbare inwoners en nieuwe Waalwijkers extra aandacht nodig hebben om daadwerkelijk mee te kunnen doen. Daarbij spelen betaalbaarheid, toegankelijkheid en vindbaarheid van het aanbod een grote rol: sport wordt relatief makkelijk gevonden, terwijl cultuur, vrijwilligerswerk en ontmoetingsactiviteiten minder zichtbaar en toegankelijk zijn. Zowel inwoners als partners zien kansen in het laagdrempelig openstellen van bestaande plekken - zoals verenigingen - voor ontmoeting en het ondersteunen van initiatieven die bewoners zelf organiseren. Ook benoemen zij het belang van betere samenwerking tussen instellingen, verenigingen, gemeente en inwoners. Zodat initiatieven elkaar versterken en meer kansrijk worden. Op deze manier kan vrije tijd nog beter bijdragen aan een verbonden en levendig Waalwijk.

“Vrije tijd brengt mensen bij elkaar. Het laat bewoners elkaar ontmoeten, samen leren en zich verbonden voelen met hun gemeenschap.”

Participatie Levendig Waalwijk

18

Conclusie - Economie 2. Vrije tijd als economische aanjager Een levendig Waalwijk is ook een aantrekkelijk Waalwijk. Vrije tijd is een belangrijke motor voor de economie. Toerisme, horeca, evenementen en (dag)recreatie zorgen voor werkgelegenheid, levendigheid en promotie van de gemeente. De economische sector 'cultuur, sport en recreatie' is één van de sterkst groeiende sectoren in de gemeente. Het maakt Waalwijk tot een plek waar mensen graag komen en verblijven en waar ondernemers zich willen vestigen.

Hoe kijken de inwoners en partners naar het economische perspectief?

Inwoners en partners zien volop kansen om het DNA, de cultuur en geschiedenis van Waalwijk sterker te benutten. Waar partners wijzen op het belang van citymarketing en een krachtig toekomstverhaal, benadrukken inwoners dat trots op wat er al is minstens zo belangrijk is. Zij zien het verhaal van Waalwijk als fundament voor identiteit en aantrekkingskracht, zowel voor bewoners als voor bezoekers. De aantrekkelijkheid van het centrum speelt daarbij een grote rol: inwoners noemen horeca, winkels, uitgaan en recreatie als bepalend voor hoe levendig Waalwijk en de kernen voelen. Tegelijkertijd schuurt het: als er vraag is naar meer levendigheid, dan vraagt dat ook ondernemers die dit aanbod willen en kunnen faciliteren. Ondernemers en verenigingen zien daarom kansen in betere samenwerkingen rond evenementen, sportaanbod en een aantrekkelijker centrum. Maar geven aan dat betaalbare voorzieningen en continuïteit nodig zijn om te kunnen investeren. Daarnaast wijzen inwoners op de spreiding en kwaliteit van het aanbod in de kernen, waar nog winst te behalen is.

Ook klinkt de vraag wat de rol is van de vele mensen die in Waalwijk werken: welke kansen liggen er in een sterkere koppeling tussen bedrijventerrein en stad? Over bezoekers is nog weinig gezegd, maar zowel inwoners als partners vinden het belangrijk dat Waalwijk aantrekkelijk blijft voor iedereen die de stad gebruikt: om te recreëren, te werken, te winkelen of te wonen. Een helder en gedeeld verhaal over Waalwijk kan daarbij richting geven.

“Een sterk vrijetijdsaanbod trekt mensen aan, zet lokale ondernemers in beweging en zorgt voor een economie die bruist van activiteit en kansen.”

Participatie Levendig Waalwijk

19

Conclusie - Leefomgeving 3. Vrije tijd als versterker van de leefomgeving

Een levendig Waalwijk is een aantrekkelijke plek om te wonen, werken en verblijven. Vrije tijd speelt zich af in de fysieke ruimte: op pleinen, in sporthallen, in culturele centra en bij erfgoedlocaties. Deze plekken bepalen mede hoe mensen hun omgeving ervaren.

Hoe kijken de inwoners en partners naar de leefomgeving?

Inwoners en partners zien de leefomgeving als een belangrijke voorwaarde voor fijne vrijetijdsbesteding. Waar partners benadrukken dat de omgeving moet uitnodigen tot ontmoeting, sport, cultuur en recreatie, koppelen inwoners dit direct aan hoe prettig en veilig een plek aanvoelt. Vooral voor jongeren, jonge gezinnen en mensen die graag spontaan willen ontmoeten is er behoefte aan informele ontmoetingsplekken waar je laagdrempelig kunt verblijven. Beide groepen geven ook aan dat bereikbaarheid een belangrijke factor is. Partners wijzen op openbaar vervoer, fietsen en parkeren, terwijl inwoners specifiek benoemen dat de toegankelijkheid en verkeersveiligheid verbeterd kan worden. Daarnaast benoemen inwoners dat de sfeer op bepaalde plekken versterking verdient – van uitstraling tot sociale veiligheid. Dit versterkt het gevoel van leefbaarheid. Ook noemen zij hoe belangrijk evenementen en activiteiten zijn: deze bepalen de mate van beleving in Waalwijk en de kernen. Partners vragen verder aandacht voor multifunctionele organisaties, inclusiviteit en meer groen. Inwoners zien, net als verenigingen en maatschappelijke organisaties, de waarde van goed beheerde en toegankelijke plekken om activiteiten te organiseren en ruimte voor spontane ontmoeting mogelijk te maken.

Zo ontstaat een leefomgeving die niet alleen functioneel is, maar ook uitnodigt om elkaar te ontmoeten en deel te nemen aan een levendig Waalwijk.

“Vrije tijd is niet alleen ontspanning; het draagt bij aan een aantrekkelijke, levendige en verbonden leefomgeving waarin inwoners en bezoekers zich thuis voelen.”

Participatie Levendig Waalwijk

20

Tot slot, Het vervolg

Met dit participatieverslag is een belangrijke basis gelegd voor het beleidskader Levendig Waalwijk. De komende periode werkt de gemeente door aan een uitvoeringsprogramma’s. Participatie en samenwerking blijft daarbij een doorlopende lijn. In het nieuwe jaar organiseren we in samenwerking met Go Waalwijk het Levendig Waalwijk Café, waar het brede vrijetijdsdomein van partners, verenigingen en ondernemers (opnieuw) meedenkt over de vervolgstappen in de uitvoering. Tegelijkertijd zien we dat er ook groepen zijn die we in dit traject minder goed hebben bereikt. Zo hebben we weinig zicht op bezoekers die Waalwijk nog niet weten te vinden. Ook is het belangrijk aandacht te geven aan mensen die in Waalwijk werken maar er niet wonen: zij zijn een belangrijk onderdeel van het dagelijks leven, zowel op de bedrijventerreinen als in de gemeente. Daarnaast is het belangrijk te verkennen wat inwoners nodig hebben om zelf activiteiten te organiseren en hoe de gemeente initiatieven vanuit de samenleving kan ondersteunen.

Het proces rond Levendig Waalwijk stopt dus niet met dit verslag. De inzichten vormen een stevig vertrekpunt om samen verder te bouwen aan een gemeente waar vrijetijd uitnodigend, toegankelijk en herkenbaar is voor iedereen, ofwel levendig is!

Colofon Dit is een uitgave van Buitenlijn, in opdracht van de gemeente Waalwijk. Periode: het participatieproces vond plaats van september tot december 2025. Auteurs: Julia van Engelen & Tessa van Helden

info@bureaubuitenlijn.nl www.bureaubuitenlijn.nl

Participatie Levendig Waalwijk

21

Bijlage | Vertaalslag naar het beleidskader De opbrengsten uit inwoners- en partnerparticipatie geven een beeld van wat er leeft rondom vrijetijd in gemeente Waalwijk. Deze inzichten zijn zorgvuldig geanalyseerd samen met een brede vertegenwoordiging van afdelingen van de gemeente. Door de participatieopbrengsten naast de inhoudelijke en organisatorische kennis van de gemeente te leggen, ontstaat een gedeeld beeld van wat deze signalen betekenen voor de koers van het nieuwe beleidskader.

Uit de gezamenlijke analyse komende volgende thema’s naar voren die om aanscherping of richting vragen voor het beleidskader.

Samenhang en zichtbaarheid van het vrijetijdsaanbod Wat we horen:

Vindbaarheid en bereikbaarheid van aanbod is een terugkerend onderwerp voor inwoners. Partners geven aan dat de vrijetijd vooral vanuit losse domeinen wordt georganiseerd, waardoor kansen voor meer samenhang en zichtbaarheid gemist worden. Zij zien kansen in het creëren van plekken en aanbod waar disciplines samenkomen, zoals cultuur, sport erfgoed en ontmoeting.

Wat dit betekent:

De participatie laat zien dat inwoners en partners niet zozeer meer activiteiten willen, maar een vrijetijdsdomein dat beter verbonden en zichtbaar is. Het GO Waalwijk platform is breed bekend en toch geven inwoners aan dat ze niet altijd direct kunnen vinden wat ze zoeken. Dat vraagt om een doorontwikkeling en slim gebruik maken van wat er al is. Daarnaast gaat samenhang niet alleen om informatie, maar ook om organisatie en plekken. Er worden kansen gezien in crossovers tussen o.a. sport, cultuur, horeca en erfgoed, zowel op openbare plekken als multifunctionele accommodaties.

Welke richting vraagt dit voor het beleidskader?

De opbrengsten uit de participatie vragen om een beleidskader dat de nadruk legt op verbinden, versterken en samen oppakken. Dat betekent dat we in de uitvoeringsprogramma's onderzoeken hoe GO Waalwijk kan worden doorontwikkeld tot een platform dat het aanbod niet alleen beter vindbaar maakt, maar ook bijdraagt aan het vergroten van het bereik. Ook vraagt de beperkte bekendheid van GO Waalwijk bij partners om een gerichte aanpak in communicatie en betrokkenheid. Daarnaast komt er nadrukkelijk aandacht voor interne verbinding: het verbeteren van samenwerking tussen domeinen, het delen van informatie en het gezamenlijk benutten van kansen. Want om de potentie van het vrijetijdsdomein te benutten, is integraal samenwerken nodig.

In de gesprekken met inwoners is het aanbod op erfgoed weinig genoemd. Samen met partners is het waardevol om te verkennen hoe erfgoed betekenis kan krijgen als middel om te ontmoeten en identiteit te versterken, naast erfgoed als aanbod te benaderen.

Participatie Levendig Waalwijk

22

Bijlage | Vertaalslag naar het beleidskader De leefomgeving en sfeer als drager van vrije tijd Wat we horen:

Inwoners koppelen hun beleving van vrije tijd sterk aan de kwaliteit van de leefomgeving. Partners herkennen dat plekken en fysieke omgeving cruciaal zijn voor vrijetijd, voor spontane ontmoeting en ingerichte plekken voor sport en cultuur.

Wat dit betekent:

Vrijetijd gaat niet alleen om wat je doet, maar ook iets wat je ervaart in de openbare ruimte. De leefomgeving wordt daarmee een belangrijke drager van ontmoeting & ontspanning. Ook blijkt er behoefte aan plekken voor specifieke doelgroepen zoals jongeren die nu ontbreken. Dit maakt leefomgeving een thema dat zowel sociaal als fysiek raakt. Het inrichten van de openbare ruimte biedt kansen om inwoners te betrekken bij het verbeteren van deze ontmoetingsplekken.

Welke richting vraagt dit voor het beleidskader?

De inzichten uit de participatie vragen om een beleidskader dat de leefomgeving nadrukkelijk positioneert als drager van vrije tijd, ontmoeting en ontspanning. Dit vraagt erom dat we in het beleidskader al belangrijke plekken en ontwikkelingen benoemen waar ontmoeting geborgd kan worden. Door deze plekken vroegtijdig te markeren, voorkomen we dat kansen pas in de uitvoering zichtbaar worden. Daarnaast vraagt dit thema om een stevige verbinding tussen het fysieke en sociale domein: hoe een plek wordt ingericht, gebruikt en ervaren is een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Bij de uitvoering betrekken we inwoners en andere relevante spelers, zodat plekken voor (specifieke) doelgroepen aansluiten bij hun leefwereld.

Duidelijke positionering van Waalwijk Wat we horen:

Inwoners zeggen dat Waalwijk “meer trots" mag hebben en het verhaal over wat er allemaal is beter zichtbaar mag maken. Partners geven aan dat er nu geen duidelijk en gedeeld DNA is van Waalwijk: wat maakt Waalwijk onderscheidend?

Wat dit betekent:

De participatie laat zien dat Waalwijk behoefte heeft aan herkenbaar verhaal dat richting geeft aan hoe de gemeente zich presenteert. Zo’n verhaal is belangrijk voor inwoners, maar juist ook voor de mensen die hier werken, ondernemen of Waalwijk bezoeken in hun vrijetijd. Levendig Waalwijk kan als vliegwiel dienen om te bouwen aan deze gedeelde identiteit. Om samenwerking te versterken en te prioriteiten in wat de gemeente wil uitbouwen. Citymarketing kan daarbij ondersteunen, maar het gaat breder: het gaat om het positioneren van de gemeente Waalwijk als aantrekkelijk plek om te wonen, werken en recreëren.

Participatie Levendig Waalwijk

23

Bijlage | Vertaalslag naar het beleidskader Welke richting vraagt dit voor het beleidskader?

Het vraagt om een beleidskader dat het verhaal van Waalwijk rondom vrije tijd niet alleen beschrijft, maar ook verankert in hoe we keuzes maken, samenwerken en investeren. Dat betekent dat het beleidskader expliciet laat zien hoe dit verhaal aansluit op bestaande strategische visies en lopende ontwikkelingen, en waar het deze juist verdiept of aanscherpt. Het beleidskader wordt daarmee een kapstok voor projecten en initiatieven, onder andere vanuit erfgoed en toerisme, die helpen om de identiteit van Waalwijk herkenbaar en zichtbaar te maken. Zo wordt het beleidskader een gedeeld kompas dat partners, inwoners en de gemeente helpt om samen te bouwen aan een herkenbare en trotse gemeente.

Aandacht voor specifieke doelgroepen Wat we horen:

De inwonersopbrengsten laten zien dat bepaalde groepen meer ontevreden zijn over (de toegankelijkheid van) het aanbod, zoals jongeren (10+ en 16+), jonge gezinnen (31-50 jaar) en mensen met een beperking. Ook is betaalbaarheid een aandachtspunt. Partners herkennen dat inclusiviteit belangrijk is, en noemen dat inwoners met een kleinere beurs of beperkte mobiliteit niet altijd vanzelfsprekend kunnen deelnemen.

Wat dit betekent:

De participatie laat zien dat vrijetijd in Waalwijk niet voor iedereen even toegankelijk is. Dit roept een belangrijke beleidsvraag op: moet de gemeente inzetten op aanbod voor alle doelgroepen, of juist actief focussen op groepen die extra aandacht nodig hebben? Daarbij kan ook meegewogen worden dat de inwoners ook deels zelf hun eigen vrije tijd organiseren, buiten het gemeentelijke aanbod om.

Welke richting vraagt dit voor het beleidskader?

Het beleidskader maakt helder hoe Waalwijk inzet op toegankelijkheid voor alle inwoners, met gerichte aandacht voor specifieke doelgroepen die extra ondersteuning nodig hebben. Dat betekent dat we benoemen waar de gemeente een faciliterende rol pakt en waar partners en/of inwoners zelf aan zet zijn. Tegelijkertijd erkennen we de kracht van de vele actieve en betrokken inwoners die met initiatieven komen en zoeken we naar een balans tussen ruimte geven en gericht ondersteunen. Dit vraagt om duidelijke keuzes over wat de gemeente faciliteert, waar samenwerking nodig is en hoe we samen zorgen dat vrije tijd voor iedereen toegankelijk is en blijft.

Participatie Levendig Waalwijk

24

Bijlage | Vertaalslag naar het beleidskader Herijking van evenementen Wat we horen:

Inwoners missen evenementen die eerder voor levendigheid zorgden, zowel in het centrum als in de kernen. Partners benoemen dat evenementen belangrijk zijn voor beleving, ontmoeting en identiteit, maar noemen ook dat er afwegingen spelen: schaal, locatie, samenhang met andere activiteiten en praktische randvoorwaarden (o.a. veiligheid, ruimte, vergunningen).

Wat dit betekent:

Evenementen zijn voor inwoners een bepalende factor voor het ervaren van levendigheid en belangrijk voor ontmoeting tussen inwoners. Er spelen veel (soms tegenstrijdige) belangen over o.a. locaties, omvang, veiligheid en spreiding. Het is belangrijk om als gemeente te bepalen welke rol je hierin wil nemen: faciliteren, verbindend, sturend etc. Ook liggen er kansen om met evenementen te werken aan profilering van Waalwijk en het vrijetijdsaanbod.

Welke richting vraagt dit voor het beleidskader?

De participatie laat zien dat evenementen een belangrijke rol spelen in het ervaren van levendigheid, ontmoeting en identiteit. Het beleidskader geeft richting door duidelijk te formuleren welke rol de gemeente hierin neemt, van faciliterend en verbindend tot sturend. En welke afwegingen daarbij horen. Zo kunnen kleinschalige evenementen in buurten worden gestimuleerd, om sociale cohesie en levendigheid in de wijken en kernen te stimuleren. Ook worden de randvoorwaarden, zoals financiële haalbaarheid en juridische verantwoordelijkheid, vroegtijdig meegenomen. Zodat partners en vrijwilligers weten waar zij op kunnen rekenen. Het beleidskader fungeert daarmee als kompas: het biedt kaders voor afwegingen, maakt verwachtingen helder en schept ruimte voor samen organiseren.

Samenwerking, rollen en relatie Wat we horen:

Uit de gesprekken met partners blijkt dat er duidelijke kansen liggen voor meer samenwerking: gezamenlijk bepalen van koers, elkaar beter leren kennen en samen aanbod organiseren. Er zijn nu nog obstakels om deze samenwerking goed vorm te geven. Vanuit de partners is er ook de wens om meer mét dan voor inwoners te organiseren.

Wat dit betekent:

De wens tot meer samenwerking wordt breed gedeeld, maar dit vraagt nog om meer richting, duidelijke afspraken en tijd. Het is belangrijk om de rol van de gemeente scherp te benoemen. Ook liggen er kansen om ondernemers meer te betrekken bij de ambities op sociaal, economie en leefomgeving. Het stimuleren van eigen initiatief bij inwoners kan een waardevolle toevoeging zijn op het aanbod. Het is belangrijk om verder te onderzoeken op wat voor manier dit het beste ondersteund kan worden en hoe inwoners hier zelf naar kijken. Participatie Levendig Waalwijk

25

Bijlage | Vertaalslag naar het beleidskader Welke richting vraagt dit voor het beleidskader?

Het beleidskader positioneert samenwerking, rollen en relaties helder. Het kader geeft richting aan hoe de gemeente haar rol pakt – van faciliterend en verbindend tot ondersteunend – en hoe partners hun eigen kracht en expertise optimaal kunnen inzetten. Daarbij wordt ook aandacht besteed aan het stimuleren van inwonersinitiatieven. Met daarbij duidelijke kaders over wat de gemeente wel en niet kan oppakken en hoe dit intern georganiseerd wordt. Het beleidskader noemt uitgangspunten voor kennisdeling, afstemming en het voorkomen van overlap, zodat partners zich gezien voelen en vraagstukken samen kunnen oppakken. Door deze structuur ontstaat er ruimte voor gezamenlijk plannen maken, inspelen op de vraag van inwoners en partners en het versterken van de meerwaarde van samenwerking binnen het vrijetijdsdomein.

Participatie Levendig Waalwijk

26