Bijlage 4. Historisch onderzoek SALHA

De Molukse gemeenschap in Waalwijk Sinds 1964 biedt Waalwijk onderdak aan een Molukse gemeenschap. In juli 1964 arriveerde het eerste Molukse gezin vanuit het woonoord Lunetten in Vught, diezelfde maand en de erop volgende werden nog vijf Molukse gezinnen in Waalwijk gehuisvest. In de periode augustus-oktober 1964 arriveerden negentien Molukse gezinnen afkomstig uit het islamitische woonoord Wijldemerck in Waalwijk.1 De gezinnen werden hoofdzakelijk gehuisvest in woningen aan de Van Lovenlaan, de Doelenstraat en de Boekelaerstraat. In de volgende jaren groeide de Molukse gemeenschap verder uit. Naast nieuwe islamitische gezinnen vestigden zich ook aanvullende christelijke Molukse gezinnen, afkomstig uit de woonoorden Lunetten en Moordrecht, in Waalwijk. In 1969 was de Molukse gemeenschap als volgt opgebouwd: 23 islamitische gezinnen en 21 christelijke gezinnen, de laatste onder te verdelen in 12 GIM-families (Geredja Indjili Maluku), 8 NGPMB-gezinnen (Noodgemeente Geredja Protestan Maluku di Belanda) en 1 roomskatholiek gezin.2 Een contingent nieuwe woningwetwoningen werd voor de Molukse gemeenschap gereserveerd. Bij de toewijzing van deze woningen ontstonden concentraties van woningen bewoond door moslims en door christenen. Na de sluiting van het woonoord Wijldemerck raakte de islamitische Molukse gemeenschap over twee hoofdlocaties verspreid; Waalwijk en Ridderkerk.

Voor de Molukse moslimgemeenschap in Waalwijk werd een benedenverdieping van een woning aan de Doelenstraat in Waalwijk als moskee ingericht. Eerste imam werd imam Hussain Ruhuputty. De moskee werd allengs te klein voor de groeiende gemeenschap. Vanaf 1978 werd daarom geijverd voor een nieuwe grotere moskee. Eind jaren 70 ontstonden spanningen binnen de islamitische Molukse gemeenschap in Waalwijk. Een groep jongeren, ontevreden over de traditionele manier waarop imam Ruhuputty zijn functie als geestelijk voorganger vervulde, schoof een tegenkandidaat naar voren; hadji Sjarif Marasabessy. Verkiezingen leidden ertoe dat Ruhuputty door Marasabessy zou worden opgevolgd. Een gedeelte van de gemeenschap bleef echter trouw aan Ruhuputty en legde zich niet bij de uitslag neer. Het conflict kwam zelfs tot een zodanig gewelddadige uitbarsting dat tussenkomst van mobiele eenheden nodig was. Gevolg was dat Ruhuputty en enkele van zijn medestanders met hun gezinnen Waalwijk letterlijk moesten ontvluchten en zich in Ridderkerk vestigden. 3 Dit interne conflict heeft het proces om te komen tot de bouw van een nieuwe moskee aanzienlijk vertraagd, maar op 15 november 1989 werd de door Latief Perotti ontworpen An Nur moskee door de Nederlandse staat aan de gemeenschap in Waalwijk overgedragen.

Ook de kerkdiensten van de christelijke Molukse gemeenschap vonden in eerste instantie in huiskamers plaats. Later hielden leden van de GIM diensten in de aula van een school en weer later in de gereformeerde kerk. De leden van de NGPMB konden terecht in de hervormde kerk aan de Loeffstraat. Hoewel de gebouwen werden gedeeld, was wel degelijk sprake van eigen diensten onder leiding van een eigen dominee. In 1971 bestond de Molukse gemeenschap in Waalwijk uit 338 personen, waarvan ongeveer de helft christen was en de andere helft moslim. Hoewel zeker sprake was van contacten tussen moslims en christenen, onder meer door oude adat-structuren, bleef er ook een duidelijk onderscheid tussen beide groepen bestaan. In Waalwijk werd van overheidszijde in 1978 gesuggereerd voor de islamitische en christelijke Molukkers ter plaatse een multifunctioneel gebouw te bouwen voor de religieus pluriform samengestelde Molukse minderheid. Dit idee werd door zowel het christelijke als islamitische deel van de gemeenschap unaniem afgewezen.4 Het multi-religieuze karakter van de geschiedenis van de Molukse gemeenschap in Waalwijk maakt deze ook erg interessant. Door het decennialang samenleven van moslims en christenen afkomstig uit de Molukken trok de gemeente Waalwijk landelijk de aandacht nadat in 1999 op de Molukken onlusten tussen moslims en christenen

1

G. van den Bergh, Wijldemerck : kamp voor islamitische Molukkers, 1954-1969 (Utrecht 1994), 105. A. van der Hoek, Religie in ballingschap. Institutionalisering en leiderschap onder christelijke en islamitische Molukkers in Nederland( 1994) 187. 3 Hoek, 199-201; Gemeentearchief Waalwijk, Archief Gemeentebestuur Waalwijk 1922-1996, inv. nr. 3863. 4 Hoek, 187-188. 2

uitbraken.5 Vanuit Waalwijk zijn in die periode diverse initiatieven ontplooid om de verschillende Molukse geloofsgemeenschappen in Waalwijk en Brabant bij elkaar te houden. Op 9 november 2000 werd een gezamenlijke verklaring ondertekend door Molukse maatschappelijke en religieuze christen en islamorganisaties in Waalwijk met een oproep tot een einde aan het conflict. In 2014 vierde en herdacht de Molukse gemeenschap in Waalwijk het 50-jarig verblijf in Waalwijk middels meerdere activiteiten, onder meer een expositie en een culturele dag in De Leest. In 2016 verscheen het boek MASA LAMPAU jang HIDUP. Een levend verleden. 50 jaar Molukkers in Waalwijk 1964-2014.

5

Zie onder meer: T. Lingsma, 'De Molukse oorlog in Waalwijk', in: Vrij Nederland, 9 september 2000, 14-18 en Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid, Twee Vandaag, Molukse moslims in Waalwijk over religieus conflict, 6 november 2000; zie http://portal.beeldengeluid.nl/, laatst gezien 6 mei 2008.