Bijlage 4 Addendum op de Nota Bodembeheer

Addendum op de Nota bodembeheer Gemeente Waalwijk

projectnummer 0471368.100 definitief revisie 00 18 augustus 2021

Addendum op de Nota bodembeheer Gemeente Waalwijk

projectnummer 0471368.100 definitief revisie 00 18 augustus 2021

Auteur R.M. Groot MSc

Opdrachtgever Gemeente Waalwijk Taxandriaweg 6 5141 PA WAALWIJK

datum vrijgave 18-08-2021

Definitief revisie 00

goedkeuring I. Lanting

vrijgave M.F. Elings

Addendum op de Nota bodembeheer Gemeente Waalwijk projectnummer 0471368.100 18 augustus 2021 revisie 00

Inhoudsopgave 1

Inleiding

2

1.1 1.2 1.3

Aanleiding en doel Stofeigenschap PFAS en (interim)regelgeving Vaststellingsprocedure

2 3 3

2

Toepassingsnormen PFAS

4

2.1 2.2 2.3 2.3.1 2.3.2 2.4 2.5

Algemeen Beheergebied Toepassingsnormen PFAS Beheergebied Waalwijk Projectgebied GOL/Haven Acht Toepassingseisen en bewijsmiddelen Grondwaterbeschermingsgebieden en natuurparel

4 4 4 5 6 6 8

3

Risicobeoordeling PFAS

9

3.1 3.2

Toetsing aan saneringscriterium/INEV Toetsing aan Maximale Waarden voor bodemfunctie

9 10

4

Erratum volkstuincomplexen van Waalwijk

12

Bijlagen 1. Verklaring van afkortingen 2. Kaartbijlagen I. 0469370.100-FK: Bodemfunctieklassenkaart van de gemeente Waalwijk II. 0471368.100-ZK-BG: Toepassingskaart PFAS van de bovengrond projectgebied GOL/Haven Acht III. 0471368.100-ZK-OG: Toepassingskaart PFAS van de ondergrond projectgebied GOL/Haven Acht

Blad 1 van 14

Addendum op de Nota bodembeheer Gemeente Waalwijk projectnummer 0471368.100 18 augustus 2021 revisie 00

1

Inleiding In opdracht van de gemeente Waalwijk heeft adviesbureau Antea Group de achtergrondwaarden voor PFAS (poly- en perfluoralkyl-verbindingen) binnen de gemeente Waalwijk berekend en heeft hiervoor achtergrondwaardenkaarten opgesteld. Op basis van de berekende achtergrondwaarde kan de gemeente Lokale Maximale Waarden (LMW’s) vastleggen. Het doel is om op deze manier het grondverzet binnen het beheergebied te vereenvoudigen. In het onderhavige Addendum op de Nota wordt daarmee invulling gegeven aan artikel 44, lid 2 van het Besluit bodemkwaliteit en de eisen uit paragraaf 5 van het Tijdelijk Handelingskader PFAS1 (versie van juli 2020). Onderhavig beleidsdocument beschrijft lokaal beleid voor het grondgebied van de gemeente Waalwijk en beschrijft lokaal beleid voor het projectgebied dat bekend staat als GOL/Haven Acht. Daarnaast is in dit document een erratum opgenomen met betrekking tot volkstuinen binnen het beheergebied van gemeente Waalwijk. Op dit moment beschikt de gemeente Waalwijk over een vastgestelde Bodembeheernota. Onderhavig document is een aanvulling dan wel wijziging op deze Nota. Na vaststelling van het Addendum geldt het zoals in dit Addendum beschreven lokale beleid boven op de regels van de bestaande Nota. De huidig vigerende Bodembeheernota van de gemeente Waalwijk is: 

Rapport Bodembeheer gemeente Waalwijk, kenmerk 257000, revisie 02, d.d. juli 2013, door Oranjewoud, het huidige Antea Group.

De volgende rapporten vormen de onderbouwing voor het lokale beleid ten aanzien van PFAS in de gemeente Waalwijk:  

1.1

Rapport Achtergrondwaarden PFAS Gemeente Waalwijk, kenmerk 0459526.100, revisie 01, d.d. 18 december 2020, door Antea Group; Rapport Achtergrondwaarden PFAS Gol en Haven Acht te Waalwijk, kenmerk 0471368.100, d.d. 18 augustus 2021, door Antea Group.

Aanleiding en doel In juli 2019 is door het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat een ‘Tijdelijk Handelingskader PFAS’ uitgebracht. Op 28 november 2019 en 2 juli 2020 zijn geactualiseerde versies uitgebracht waarin steeds vernieuwde landelijke achtergrondwaarden zijn opgenomen. In dit Addendum zijn kaders aangegeven om hergebruik van PFAS-grond en -baggerspecie te stimuleren en vereenvoudigen. Projecten waarbij grond en bagger worden hergebruikt of toegepast dienen onderzocht te worden op het voorkomen van PFAS. De gemeente Waalwijk zoekt voor haar beheergebied, waaronder bedrijventerrein Haven Acht, met hierin opgenomen het projectgebied GOL, een passende en praktische oplossing en heeft Antea Group gevraagd hiervoor de Lokale Maximale Waarden te bepalen. De voorgenoemde bodemkwaliteitskaarten kunnen dan, in samenhang met de vigerende generieke bodemkwaliteitskaart, dienen als een wettig bewijsmiddel voor hergebruik van grond binnen het beheergebied dan wel het projectgebied.

1 Tijdelijk handelingskader voor hergebruik van PFAS houdende grond en baggerspecie, geactualiseerde

versie van 2 juli 2020. Beschikbaar via: https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2020/07/03/bijlage-geactualiseerd-tijdelijkhandelingskader

Blad 2 van 12

Addendum op de Nota bodembeheer Gemeente Waalwijk projectnummer 0471368.100 18 augustus 2021 revisie 00

1.2

Stofeigenschap PFAS en (interim)regelgeving PFAS is een verzamelnaam van gefluoreerde koolwaterstoffen die niet van nature in het milieu voorkomen. De meeste bekende PFAS verbindingen zijn PFOA, PFOS en GenX, maar er bestaan nog duizenden andere gefluoreerde koolwaterstofverbindingen die vallen onder de stofgroep PFAS. PFAS zijn sinds de jaren ’60 in Nederland veel gebruikt in industriële toepassingen als blusschuim, coatings (o.a. Teflon), verf, kleding en cosmetica. PFAS hebben de eigenschap persistent, mobiel en nauwelijks biologisch afbreekbaar te zijn. Regionaal en landelijk wordt steeds meer kennis en inzicht verkregen over PFAS en de onderliggende perfluoralkylverbindingen. PFOS, PFOA en GenX, staan op de lijst van Zeer Zorgwekkend stoffen (ZZS). In het op 2 juli 2020 geactualiseerde Tijdelijk handelingskader PFAS zijn voorlopige landelijke achtergrondwaarden opgenomen. Hiermee zijn de eerder vastgestelde achtergrondwaarden (uit voorgaande tijdelijk handelingskaders) vervallen. Tabel 1: Landelijke normen PFAS voor het toepassen van grond op de landbodem boven grondwaterniveau (in µg/kg d.s.) Kwaliteitsklasse in de zin van het Besluit bodemkwaliteit

PFOS

PFOA

Overige PFAS (incl. GenX)

Landbouw/Natuur

1,4

1,9

1,4

Wonen

3,0

7,0

3,0

Industrie

3,0

7,0

3,0

Voor het hanteren van het gebiedsspecifiek beleid met verhoogde toepassingsnormen voor PFAS ten opzichte van het geactualiseerde Tijdelijk Handelingskader dienen de aangepaste achtergrondwaarden van PFAS door het bevoegd te worden vastgesteld. Hierdoor wordt het grondverzet binnen de beheergebieden geoptimaliseerd en tevens gevrijwaard voor verdere verslechtering van de bestaande bodemkwaliteit als gevolg van import van partijen grond van elders.

1.3

Vaststellingsprocedure Het vaststellen van gebiedsspecifiek beleid is een besluit in de zin van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) waarop de uniforme openbare voorbereidingsprocedure (afdeling 3.4 Awb) van toepassing is. Tot 1 januari 2021 kon worden afgezien van het volgen van de uniforme openbare voorbereidingsprocedure (afdeling 3.4 Awb), waarmee sneller gebiedsspecifiek beleid vastgesteld kan worden. Ook voorzag deze wijziging in vaststelling door het college van B&W in plaats van de gemeenteraad. Inmiddels is deze procedure niet meer van toepassing en dient de regulier procedure te worden gevolgd.

Blad 3 van 12

Addendum op de Nota bodembeheer Gemeente Waalwijk projectnummer 0471368.100 18 augustus 2021 revisie 00

2

Toepassingsnormen PFAS

2.1

Algemeen Het Besluit bodemkwaliteit biedt de mogelijkheid om in het kader van gebiedsspecifiek beleid afwijkende Lokale Maximale Waarden (LMW’s) vast te stellen. Deze Lokale Maximale Waarden kunnen zowel strenger als soepeler zijn dan het reguliere beleid. De LMW’s gelden binnen een vastgesteld gebied (beheergebied) als maximale toepassingsnorm. Er worden enkele eisen gesteld aan het vaststellen van Lokale Maximale Waarden, zoals dat de noodzakelijkheid tot lokaal beleid voldoende moet worden onderbouwd door onderzoek en dat er sprake is van stand-still op gebiedsniveau.

2.2

Beheergebied Het beheergebied betreft het grondgebied van de gemeente Waalwijk. Voor de begrenzing van het gebied worden de gemeentegrenzen van de gemeente gehanteerd. Binnen het beheergebied is het projectgebied GOL/Haven Acht uitgesloten van de bodemkwaliteitskaart PFAS. Het betreft hierbij het gebied zoals weergegeven in figuur 1. Voor dit gebied zijn recentelijk de achtergrondwaarden van PFAS bepaald.

Figuur 1: Projectgebied GOL/Haven Acht

2.3

Toepassingsnormen PFAS Aangezien PFAS vooralsnog niet zijn opgenomen in het Besluit bodemkwaliteit, wordt in onderstaande tabel schematisch weergegeven hoe de kwaliteit en de functie van het gebied de toepassingskwaliteit bepalen.

Blad 4 van 12

Addendum op de Nota bodembeheer Gemeente Waalwijk projectnummer 0471368.100 18 augustus 2021 revisie 00

Tabel 2: Toe te passen kwaliteit op basis van functie en ontvangende/actuele bodemkwaliteit Bodemfunctie (op kaart)

Actuele bodemkwaliteit voor PFAS

Welke kwaliteit voor PFAS maximaal toepassen

Landbouw/Natuur

Landbouw/Natuur

Landbouw/Natuur

Landbouw/Natuur

Wonen/Industrie

Landbouw/Natuur

Wonen

Landbouw/Natuur

Landbouw/Natuur

Wonen

Wonen/Industrie

Wonen/Industrie

Industrie

Landbouw/Natuur

Landbouw/Natuur

Industrie

Wonen/Industrie

Wonen/Industrie

Voor het toepassen van grond dient naast de toetsing op PFAS, separaat getoetst te worden aan de lokaal vastgestelde reguliere bodemkwaliteitskaart van de gemeente Waalwijk2. Uit de bodemkwaliteitskaart PFAS voor het beheergebied van de gemeente Waalwijk3 blijkt dat, met uitzondering van de uitgesloten gebieden, in het gehele beheergebied, zowel de boven- als de ondergrond, de ontgravingsklasse Landbouw/Natuur voor PFAS van toepassing is. De generiek geldende toepassingsnormen zijn aangegeven in tabel 1. Deze zijn overgenomen uit het Tijdelijk handelingskader voor PFAS van juli 2020. Indien op een later tijdstip nog nieuwe toepassingsnormen worden gepubliceerd, dan wel in een nieuw Tijdelijk of Definitief handelingskader, dan wel als onderdeel van het Besluit Bodemkwaliteit, worden deze toepassingsnormen gehanteerd.

2.3.1

Beheergebied Waalwijk Voor de gebieden zoals aangegeven op tekeningen 0471368.100-TK-BG en OG zijn achtergrondwaarden voor PFAS berekend3. Dit rapport dient als onderbouwing voor de Lokale Maximale Waarden, zoals aangegeven in tabel 3. Er wordt onderscheid gemaakt in bovengrond (0-0,5 m -maaiveld) en ondergrond (0,5-2,0 m -maaiveld). Daarnaast wordt voor de bovengrond onderscheid gemaakt op bodemfunctie, namelijk onderscheid tussen de functie Landbouw/Natuur en Wonen dan wel Industrie. Dit is tevens gevisualiseerd op tekening 0471368.100-TK-BG. Tabel 3: Lokale Maximale Waarden en toepassingsnormen voor PFAS binnen het beheergebied van de gemeente Waalwijk in µg/kg d.s., conform het Tijdelijk Handelingskader van 2 juli 2020. * Zonenaam

Bodemfunctie

PFOS

PFOA

Overige PFAS

Grond en baggerspecie toepassen boven grondwaterniveau 1 – Bovengrond Waalwijk

2 - Ondergrond Waalwijk

Landbouw/Natuur

1,4

1,9

1,4

Wonen en Industrie

3

7

3

Landbouw/Natuur, Wonen en Industrie

1,4

1,9

1,4

* Indien op een later tijdstip nieuwe toepassingsnormen voor de klasse Landbouw/Natuur worden gepubliceerd in een nieuw Tijdelijk of Definitief handelingskader PFAS dan wel door verankering in het Besluit bodemkwaliteit, dan worden deze nieuwe normen gehanteerd.

In het Tijdelijk handelingskader PFAS van 2 juli 2020 wordt onderscheid gemaakt tussen toepassen boven- en onder grondwaterniveau. Voor toepassing onder grondwaterniveau gelden 2 Addendum bodemkwaliteitskaart gemeente Waalwijk, kenmerk 25700, revisie 01, d.d. juli 2013, door

Oranjewoud, het huidige Antea Group 3 Rapport Achtergrondwaarden PFAS Gemeente Waalwijk, kenmerk 0459526.100, revisie 01, d.d. 18 december 2020, door Antea Group

Blad 5 van 12

Addendum op de Nota bodembeheer Gemeente Waalwijk projectnummer 0471368.100 18 augustus 2021 revisie 00

conform het Tijdelijk Handelingskader de normen 1,9 voor PFOA en 1,4 µg/kg voor de overige PFAS. Gezien in de ondergrond reeds deze maximale waarden worden vastgelegd, heeft dit onderscheid geen directe gevolgen. Voor toepassing binnen het beheergebied worden derhalve de normen zoals in tabel 3 gehanteerd. Voor het toepassen van PFAS-houdende grond en baggerspecie binnen grondwaterbeschermingsgebieden zijn de normen, zoals opgenomen in de bovenstaande tabel niet van toepassing. Hiertoe dient de geldende (interim) omgevingsverordening van de provincie Noord-Brabant gevolgd te worden.

2.3.2

Projectgebied GOL/Haven Acht Voor de gebieden zoals aangegeven op tekeningen 0471368.100-TK-BG en -OG in de bijlage zijn in het onderzoek “Rapport Achtergrondwaarden PFAS GOL en Haven Acht te Waalwijk” (kenmerk 0471368.100, d.d. 18 augustus 2021, door Antea Group) achtergrondwaarden voor PFAS berekend. Dit rapport dient als onderbouwing voor de Lokale Maximale Waarden binnen het projectgebied. Aangezien berekende waarden voor de andere PFAS dan PFOS in de bovengrond lager zijn dan de landelijke maximale toepassingswaarden voor Wonen/Industrie, maar hoger dan de klasse Landbouw/Natuur, wordt aangesloten bij de normen uit het Tijdelijk Handelingskader van 2 juli 2020. Voor PFOS worden Lokale Maximale Waarden vastgesteld die afwijken van de normen zoals in het Tijdelijk Handelingskader PFAS (2 juli 2020). Voor de ondergrond zijn de normen voor de bodemfunctieklasse Landbouw/Natuur van toepassing. De resulterende LMW’s zijn aangegeven in tabel 4. Er wordt onderscheid gemaakt in drie zones in de bovengrond (0-0,5 m -maaiveld) en één zone voor de ondergrond (0,5-2,0 m -maaiveld). Tabel 4: Lokale Maximale Waarden en toepassingsnormen voor PFAS binnen projectgebied GOL/Haven Acht in µg/kg d.s., conform het Tijdelijk Handelingskader van 2 juli 2020. * Zonenaam

PFOS

PFOA

Overige PFAS

Grond en baggerspecie toepassen boven grondwaterniveau 1 - Bovengrond GOL/Haven 8

10,1

7

3

2 - Bovengrond GOL/Haven 8

7,2

7

3

3 - Bovengrond GOL/Haven 8

3,8

7

3

4 - Ondergrond GOL/Haven 8

1,4

1,9

1,4

* Indien op een later tijdstip nieuwe toepassingsnormen voor worden gepubliceerd in een nieuw Tijdelijk of Definitief handelingskader PFAS dan wel door verankering in het Besluit bodemkwaliteit, dan worden deze nieuwe normen gehanteerd.

In het Tijdelijk handelingskader PFAS van 2 juli 2020 wordt onderscheid gemaakt tussen toepassen boven- en onder grondwaterniveau. Voor toepassing onder grondwaterniveau gelden conform het Tijdelijk Handelingskader de normen 1,4 en 1,9 µg/kg voor PFAS, respectievelijk PFOA. Gezien in de ondergrond reeds deze maximale waarden worden vastgelegd, heeft dit onderscheid geen directe gevolgen. Voor toepassing binnen het projectgebied kunnen derhalve de normen zoals in tabel 4 worden gehanteerd.

2.4

Toepassingseisen en bewijsmiddelen Van partijen grond die worden toegepast binnen het beheergebied en projectgebied dient het PFAS-gehalte bepaald te zijn. Naast de lokaal geldende regels opgenomen in de geldende

Blad 6 van 12

Addendum op de Nota bodembeheer Gemeente Waalwijk projectnummer 0471368.100 18 augustus 2021 revisie 00

bodembeheernota4 omtrent verplaatsing van grond en baggerspecie, zijn de hieronder genoemde aanvullende regels van toepasing. Toepassen van grond en baggerspecie binnen het beheergebied en het projectgebied, is mogelijk na een melding bij het meldpunt bodemkwaliteit. Hierbij kan de bodemkwaliteitskaart PFAS5 dan wel het rapport bodemkwaliteit van Gol/Haven Acht6 uitsluitend worden gebruikt in combinatie met een historische toets (“Toets herkomst”) dan wel een historisch bodemonderzoek conform de NEN 5725 waaruit blijkt de ontgravingslocatie niet verdacht is op het voorkomen van PFASverbindingen als gevolg van een (bedrijfsmatige) activiteiten op of nabij de locatie. Een lijst met activiteiten die als verdacht op de verspreiding van PFAS in het milieu worden beschouwd, kan worden geraadpleegd via het Handelingskader voor PFAS van Expertisecentrum PFAS (ISBN/EAN 978-90-815703-0-5, d.d. 25 juni 2018). Indien uit de Toets herkomst of historisch bodemonderzoek blijkt dat de grond verdacht is op het voorkomen van PFAS door een bronlocatie, kan de bodemkwaliteitskaart niet als erkend bewijsmiddel gehanteerd worden en dient de partij middels een bodemonderzoek of partijkeuring op de aanwezigheid van PFAS onderzocht te worden.

Blijkt de concentratie van één van de PFAS de toepassingsnormen uit tabel 3 dan wel 4 te overschrijden, dan kan de grond niet worden toegepast binnen het betreffende gebied. Wanneer de bodemkwaliteitskaart PFAS niet als bewijsmiddel kan worden gebruikt, dient de milieu-hygiënische kwaliteit met betrekking tot PFAS van de toe te passen grond of baggerspecie op een andere wijze te worden aangetoond. Hiervoor zijn de volgende bewijsmiddelen erkend:  Erkende kwaliteitsverklaring;  Fabrikant-eigenverklaring;  Een partijkeuring met analyse op PFAS (AP04, SIKB BRL1000, protocol 1001);  Een bodemonderzoek naar PFAS, conform de NEN 5740, mits een van de volgende onderzoeksstrategieën is gehanteerd (conform artikel 4.3.4 sub 2 van de Regeling Bodemkwaliteit): o De toetsing of sprake is van schone bodem (TOETS-S); o De toetsing of sprake is van schone bodem op grootschalige locaties (TOETS-SGR); o De partijkeuring van niet-schone grond uit een diffuus belast gebied met een heterogene verdeling van de verontreinigende stof (KEU-I-HE).  Een waterbodemonderzoek conform de NEN 5720. Andere onderzoeksstrategieën uit de NEN 5740 kunnen niet gebruikt worden als erkend bewijsmiddel van de kwaliteit van de grond. Deze bodemonderzoeken kunnen enkel in combinatie gebruikt worden met het formulier Toets herkomst (indien van toepassing) en de bodemkwaliteitskaart.

Voor het toepassen van grond of baggerspecie op uitgesloten locaties dient de kwaliteit van de ontvangende bodem vastgesteld te worden (dubbele toets). Om de kwaliteit van de ontvangende bodem vast te stellen zijn de volgende onderzoeksstrategieën uit de NEN 5740 toegestaan als milieu-hygiënische verklaring voor de kwaliteit:  Onderzoeksstrategie voor een onverdachte locatie (ONV);  Onderzoeksstrategie voor een grootschalig onverdachte locatie (ONV-GR); 4 Rapport Bodembeheer gemeente Waalwijk, kenmerk 257000, revisie 02, d.d. juli 2013, door Oranjewoud,

het huidige Antea Group 5 Rapport Achtergrondwaarden PFAS Gemeente Waalwijk, kenmerk 0459526.100, revisie 01, d.d. 18 december 2020, door Antea Group 6 Rapport Achtergrondwaarden PFAS GOL en Haven Acht te Waalwijk, kenmerk 0471368.100, d.d. 18 augustus 2021, door Antea Group

Blad 7 van 12

Addendum op de Nota bodembeheer Gemeente Waalwijk projectnummer 0471368.100 18 augustus 2021 revisie 00

   

Onderzoeksstrategie bij een onbekende bodembelasting (ONB); Onderzoeksstrategie voor de toetsing of sprake is van schone bodem (TOETS-S); Onderzoeksstrategie voor de toetsing of sprake is van schone bodem op grootschalige locaties (TOETS-S-GR); Onderzoeksstrategie voor de partijkeuring van niet schone grond uit diffuus belast gebied met een heterogene verdeling van de verontreinigende stof (KEU-I-HE).

Bij de bovenstaande onderzoeksstrategieën kan onderzoek naar de kwaliteit van het grondwater en de kwaliteit van de grond van de ontvangende bodem, indien op 0,5 m-mv en dieper, achterwege blijven. Grond afkomstig van buiten het beheergebied van Waalwijk, moet voldoen aan de toepassingsnormen aangegeven in tabel 3 dan wel 4. Hiervoor dient gebruik te worden gemaakt van een van de hierboven genoemde bewijsmiddelen.

2.5

Grondwaterbeschermingsgebieden en natuurparel Binnen het beheergebied van de Gemeente Waalwijk is grondverzet mogelijk op basis van toepassingsnormen voor PFAS, zoals opgenomen in tabel 3 dan wel 4. Voor het toepassen van grond en baggerspecie binnen grondwaterbeschermingsgebieden, waterwingebieden én de natuurparel gelden niet de normen zoals aangegeven in tabel 3. Hiertoe dient de geldende (interim) omgevingsverordening van de provincie Noord-Brabant gehanteerd te worden. In de praktijk betekent dit een maximale toepassingsnorm 0,1 µg/kg voor alle PFAS. Voor het grondwaterbeschermingsgebied wordt de definitie gehanteerd van de Interim Omgevingsverordening van de provincie Noord-Brabant.

Blad 8 van 12

Addendum op de Nota bodembeheer Gemeente Waalwijk projectnummer 0471368.100 18 augustus 2021 revisie 00

3

Risicobeoordeling PFAS Binnen het projectgebied GOL/Haven Acht zijn gehaltes PFAS gemeten boven de maximale toepassingsnormen voor Wonen/Industrie uit het Tijdelijk Handelingskader PFAS van 2 juli 2020. In het handelingskader is aangegeven dat dat bij het vastleggen van LMW’s boven de maximale toepassingswaarden, een risicobeoordeling dient te worden uitgevoerd. In de volgende paragrafen is deze risicobeoordeling uitgewerkt.

3.1

Toetsing aan saneringscriterium/INEV De risicobeoordeling kan worden gedaan aan de hand van het saneringscriterium (interventiewaarde). Op dit moment zijn er voor PFAS echter geen interventiewaarden beschikbaar. Wel heeft het RIVM Indicatieve Niveaus voor Ernstige Verontreiniging (INEV’s) voor PFOS, PFOA en GenX afgeleid7. Deze INEV’s zijn weergegeven in tabel 5. Voor PFAS anders dan de in de tabel genoemde PFAS, zijn nog geen INEV’s of interventiewaarden opgesteld. De gemeten waarden liggen zowel voor de 80- als de 95-percentielwaarde niet boven deze INEV-waarden van PFOS en PFOA. Tabel 5: Indicatieve Niveaus voor Ernstige Verontreiniging PFAS (INEV’s) (in µg/kg d.s.) INEV grond

PFOS

PFOA

GenX

110

1100

97

Op basis van bovenstaande beoordeling is er geen sprake van overschrijding van het saneringscriterium voor de individuele gemeten waarden (P80) van PFOS, PFOA en GenX binnen he projectgebied GOL/Haven Acht. Binnen het projectgebied GOL/Haven 8 zijn meerdere PFAS gedetecteerd voor welke nog geen INEV-waarden zijn opgesteld. Recentelijk is naar aanleiding van nieuwe risicogrenzen van de Europese voedselveiligheidsautoriteit door het RIVM een methode8 opgesteld om de toxiciteit van verschillende PFAS met elkaar te vergelijken. Deze vertaalslag wordt gedaan door middel van de zogenoemde Relatieve Potentie Factoren (RPF’s). Deze RPF’s geven aan hoe schadelijk individuele PFAS zijn ten opzichte van PFOA. De som van deze PFOA-eenheden kan vervolgens worden vergeleken met de risicogrens. Doordat de RPF-methode rekening houdt met meerdere PFAS samen in plaats van één, wordt de kans op gezondheidseffecten minder snel onderschat. In zone 1 van het projectgebied GOL/Haven Acht zijn de hoogste achtergrondwaarden voor PFAS gemeten. Derhalve is de toetsing volgens de RPF-methode voor zone 1 uitgewerkt, zie hieronder.

7 Indicatieve niveaus voor ernstige bodem- en grondwaterverontreiniging (INEV’s) voor de stoffen PFOS,

PFOA en GenX, d.d. 15 januari 2020, geen kenmerk, door RIVM. Beschikbaar via: https://www.rivm.nl/pfas/indicatieve-niveaus-voor-ernstige-verontreiniging-pfos-pfoa-en-genx-in-gronden-grondwater 8 Notitie implementatie van de EFSA som-TWI PFAS, d.d. 7 april 2021, geen kenmerk, door RIVM. Beschikbaar via: https://www.rivm.nl/documenten/notitie-implementatie-van-efsa-som-twi-pfas

Blad 9 van 12

Addendum op de Nota bodembeheer Gemeente Waalwijk projectnummer 0471368.100 18 augustus 2021 revisie 00

Tabel 6: Achtergrondwaarden P80 van zone 1 (in µg/kg d.s.) PFAS

RPF*

Gemeten gehalte

PFOAequivalenten

PFHxS

0,6

0,10

0,06

PFHpS

2

0,10

0,2

PFOS

2

10,04

20,08

PFBA

0,05

0,30

0,015

PFPeA

0,05

0,30

0,015

PFHxA

0,01

0,34

0,0034

PFHpA

1

0,30

0,3

PFOA

1

2,08

2,08

PFNA

10

0,30

3

PFDA

10

0,34

3,4

PFUnDA

4

0,10

0,4

PFTrDA

3

0,12

0,36

SOM

29,9

*: RPFs afkomstig van: https://www.rivm.nl/documenten/notitie-implementatie-van-efsa-som-twi-pfas

Uit de bovenstaande tabel blijkt dat er in zone 1 sprake is van een som van de PFOA-equivalenten 29,9. Dit betekent dat er een virtueel gehalte van 29,9 µg/kg PFOA in de grond aanwezig is. Het virtuele gehalte PFOA in de grond kan worden vergeleken met een PFOA risicogrens zoals de INEV. Indien deze met elkaar worden vergeleken (zie tabel 5), blijkt dat het virtuele gehalte PFOA in zone 1 nog ruim onder de INEV-waarde voor PFOA ligt.

3.2

Toetsing aan Maximale Waarden voor bodemfunctie Door het RIVM zijn zeer recentelijk Maximale Waarden voor enkele bodemfuncties berekend9. Als bodem voldoet aan de Maximale Waarden dan betekent duurzaam geschikt is voor de beoogde bodemfunctie9. De humane risicogrenswaarde voor de bodemfunctie “Ander grond, infrastructuur en industrie” behoort tot de bodemfunctieklasse Industrie (de bodemfunctie van projectgebied GOL/Haven Acht). De risicogrenswaarden zijn vooralsnog geen vastgestelde normen. De risicogrenswaarden behorende tot de bodemfuncties zijn weergegeven in de onderstaande tabel.

9 Achtergrondwaarden en risicogrenzen ten behoeve van onderbouwing Maximale Waarden PFAS voor

toepassen van grond en baggerspecie, publicatiedatum 05-07-2021, door RIVM. Beschikbaar via: https://www.rivm.nl/pfas/nieuwe-risicogrenzen-voor-pfas-in-grond-en-grondwater

Blad 10 van 12

Addendum op de Nota bodembeheer Gemeente Waalwijk projectnummer 0471368.100 18 augustus 2021 revisie 00

Tabel 7: humane risicogrenswaarden in bodem afhankelijk van bodemfunctie in µg/kg9 Bodemfunctie

PFOS

PFOA

Wonen met moestuin

0,6

0,10

Wonen met tuin

2

0,10

Ander grond, infrastructuur en industrie

2

10,04

Gezien de functie van de onderzoekslocatie, worden de analyseresultaten vergeleken met de risicogrenswaarde voor “Ander groen, infrastructuur en industrie” van tabel 7. De gemeten bodemgehalten van PFOS en PFOA overschrijden de risicogrenswaarden niet. Op basis van deze beoordeling is er geen sprake van humane risico’s bij het beoogde bodemgebruik.

Blad 11 van 12

Addendum op de Nota bodembeheer Gemeente Waalwijk projectnummer 0471368.100 18 augustus 2021 revisie 00

4

Erratum volkstuincomplexen van Waalwijk In de bestaande bodemkwaliteitskaart van Waalwijk en in de PFAS bodemkwaliteitskaart van Waalwijk is geen onderscheid gemaakt in de bodemfunctie/ -kwaliteit of toepassingseis tussen bestaande volkstuincomplexen ten opzichte van het omringende gebied. De gemeente Waalwijk wenst om de bodemkwaliteit van volkstuincomplexen wegens het gevoelig gebruik aanvullend te beschermen. Om deze reden is de keuze gemaakt geen grondverzet op basis van de bodemkwaliteitskaart plaats te laten vinden. Volkstuinencomplexen binnen het beheergebied van de gemeente Waalwijk worden uitgesloten van de bodemfunctieklassenkaart. Dit betekent dat deze volkstuincomplexen tevens worden uitgesloten van de ontgravingskaarten en toepassingskaarten voor het reguliere stoffenpakket én de kaarten die voor de stofgroep PFAS zijn opgesteld. Het betreft de volgende volkstuincomplexen:  Weteringweg, Waalwijk  Besoyensestraat (binnenterrein), Waalwijk  Bevrijdingsweg, Sprang Capelle  Schrevelstraat, Sprang Capelle  Oudestraat, Waspik In de bijlage is de aangepaste bodemfunctieklassenkaart opgenomen (kaart 0469370.100-FK). In deze kaart zijn de volkstuincomplexen uitgesloten. Deze kaart vervangt de “Bodem functieklasse kaart” met kenmerk 5045 welke is opgenomen in de bestaande Nota bodembeheer van de gemeente Waalwijk10.

Bij grondverzet binnen de bovengenoemde volkstuincomplexen geldt het volgende:  Gebiedseigen grond, afkomstig van hetzelfde volkstuincomplex, kan zonder aanvullend onderzoek ter plaatse worden hergebruikt;  Voor het toepassen van grond binnen de volkstuincomplexen geldt een dubbele onderzoeksinspanning: Van zowel de toe te passen grond als de ontvangende bodem moet met een onderzoek de kwaliteit worden vastgesteld, zie ook paragraaf 2.4 van dit document;  De bodemkwaliteitskaarten PFAS zijn geen erkend bewijsmiddel voor de ontgravingskwaliteit van partijen afkomstig uit de volkstuincomplexen.

10 Rapport Bodembeheer gemeente Waalwijk, kenmerk 257000, revisie 02, d.d. juli 2013, door Oranjewoud,

het huidige Antea Group.

Blad 12 van 12

Addendum op de Nota bodembeheer Gemeente Waalwijk projectnummer 0471368.100 18 augustus 2021 revisie 00

Bijlage 1 Verklaring van afkortingen

Blad 13 van 12

Addendum op de Nota bodembeheer Gemeente Waalwijk projectnummer 0471368.100 18 augustus 2021 revisie 00

Bijlage 1: Verklaring van afkortingen Afkorting GOL LMW PFAS GenX PFOA PFOS THK ZZS INEV RPF

Verklaring Gebiedsontwikkeling Oostelijke Langstraat Lokale Maximale Waarde Poly- en perfluoralkylstoffen Stof in de PFAS-groep, ook bekend als HPFO-DA of FRD-902/FRD-903 Perfluoroctaanzuur Perfluoroctaansulfonaat Tijdelijk Handelingskader PFAS Zeer Zorgwekkende Stof(fen) Indicatieve Niveaus voor Ernstige Verontreiniging Relative Potency Factor/Relatieve Potentie Factor

Blad 14 van 12

Addendum op de Nota bodembeheer Gemeente Waalwijk projectnummer 0471368.100 18 augustus 2021 revisie 00

Kaartbijlagen

Addendum op de Nota bodembeheer Gemeente Waalwijk projectnummer 0471368.100 18 augustus 2021 revisie 00

I. Bodemfunctieklassenkaart van de gemeente Waalwijk

! ° Legenda Functieklasse Industrie Wonen Landbouw / Natuur

C0

NR

13-8-2021 DATUM

Def

OPDRACHTGEVER

Gemeente Waalwijk

PROJECTOMSCHRIJVING

Bkk PFAS Waalijk

KAARTTITEL

Functieklassenkaart Waalwijk

KAARTNUMMER

0469370.100-FK

(ABC)

WIJZIGING

GET.

GIS SPECIALIST

J. van de Zand PROJECTLEIDER

E.C.P.R. Rummens

SCHAAL

1:35.000

FORMAAT

A3

DATUM

BLAD IN BLADEN

STATUS

WIJZ.NR

13-8-2021 Def

1 van 1

C0

www.anteagroup.nl

Esri Nederland, Community Map Contributors C:\GIS-Shapes\Waalwijk_PFAS\20210803_Aanpassingen\20210803_FK.mxd

Addendum op de Nota bodembeheer Gemeente Waalwijk projectnummer 0471368.100 18 augustus 2021 revisie 00

II. Toepassingskaart van de bovengrond projectgebied GOL/Haven Acht

Legenda

! °

Projectgebied Zone

DATUM

Def

(ABC) WIJZIGING

OPDRACHTGEVER

Zone 2

Uitgesloten

13-8-2021

J. van de Zand PROJECTLEIDER

I. Lanting

PROJECTOMSCHRIJVING

Lokaal beleid PFAS projectgebied GOL/Haven Acht Lokal eMaxi mal eWaar den ( t oepassi n gsn or men )v oorpr oj ect gebi edGOL/ Hav en Achtv oorPFAS( 0, 0– 0, 5mmv )i n µ g/ kgd. s.

Zonenaam Zone 1 Zone 2 Zone 3

PFOS 10,1 7,2 3,8

PFOA 7,0 7,0 7,0

Overige PFAS 3,0 3,0 3,0

KAARTTITEL

Toepassingskaart PFAS bovengrond projectgebied GOL / Haven Acht KAARTNUMMER

0471368.100-TK-BG

GET. GIS SPECIALIST

Gemeente Waalwijk

Zone 1

Zone 3

C0 NR

SCHAAL

1:8.000

FORMAAT

A3

DATUM

BLAD IN BLADEN

STATUS

WIJZ.NR

13-8-2021 Def

1 van 1

C0

www.anteagroup.nl

Esri Nederland, Community Map Contributors C:\GIS-Shapes\2021_Haven8\20210812_aanpassingen\20210812_Haven8.mxd

Addendum op de Nota bodembeheer Gemeente Waalwijk projectnummer 0471368.100 18 augustus 2021 revisie 00

III. Toepassingskaart van de ondergrond projectgebied GOL/Haven Acht

! ° Legenda

C0

13-8-2021

NR

DATUM

Def

(ABC) WIJZIGING

OPDRACHTGEVER

GIS SPECIALIST

Gemeente Waalwijk

Projectgebied

J. van de Zand PROJECTLEIDER

I. Lanting

PROJECTOMSCHRIJVING

Lokaal beleid PFAS projectgebied GOL/Haven Acht

Zone Zone 4 Uitgesloten

KAARTTITEL

Lokale Maximale Waarden (toepassingsnormen) voor projectgebied GOL/Haven Acht voor PFAS (0,5 - 2,0 m-mv) in µg/kg d.s.

Zonenaam Zone 4

PFOS 1,4

PFOA 1,9

Overige PFAS 1,4

Toepassingskaart PFAS ondergrond projectgebied GOL / Haven Acht KAARTNUMMER

0471368.100-TK-OG

GET. SCHAAL

1:8.000

FORMAAT

A3

DATUM

BLAD IN BLADEN

STATUS

WIJZ.NR

13-8-2021 Def

1 van 1

C0

www.anteagroup.nl

Esri Nederland, Community Map Contributors C:\GIS-Shapes\2021_Haven8\20210812_aanpassingen\20210812_Haven8.mxd

Over Antea Group Antea Group is het thuis van 1500 trotse ingenieurs en adviseurs. Samen bouwen wij elke dag aan een veilige, gezonde en toekomstbestendige leefomgeving. Je vindt bij ons de allerbeste vakspecialisten van Nederland, maar ook innovatieve oplossingen op het gebied van data, sensoring en IT. Hiermee dragen wij bij aan de ontwikkeling van infra, woonwijken of waterwerken. Maar ook aan vraagstukken rondom klimaatadaptatie, energietransitie en de vervangingsopgave. Van onderzoek tot ontwerp, van realisatie tot beheer: voor elke opgave brengen wij de juiste kennis aan tafel. Wij denken kritisch mee en altijd vanuit de mindset om samen voor het beste resultaat te gaan. Op deze manier anticiperen wij op de vragen van vandaag en de oplossingen voor morgen. Al bijna 70 jaar.

Contactgegevens Beneluxweg 125 4904 SJ OOSTERHOUT Postbus 40 4900 AA OOSTERHOUT E. ivar.lanting@anteagroup.nl

www.anteagroup.nl

Copyright © 2021 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt door middel van druk, fotokopie, elektronisch of op welke wijze dan ook, zonder schriftelijke toestemming van de auteurs.