Bijlage 2c Accountantsverslag PWC
Tekst van het document
Accountantsverslag | gemeente Waalwijk 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
Accountantsverslag 2021
Onze conclusies Ontwikkelingen 2021
Gemeente Waalwijk
Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. 31 mei 2022
0I
1
Accountantsverslag | gemeente Waalwijk 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2021
Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Aanbiedingsbrief Gemeente Waalwijk T.a.v. de raad en het college van burgemeester en wethouders Taxandriaweg 6 5141 PA WAALWIJK 31 mei 2022 Referentie: 4NYQ55NHFVVC-1243142282-112 Geachte leden van de raad en het college, Hierbij bieden wij u ons accountantsverslag aan dat wij hebben opgesteld in het kader van onze opdracht om de jaarrekening 2021 (de ‘jaarrekening’) van de gemeente Waalwijk te controleren. We hebben de controle uitgevoerd in overeenstemming met ons controleplan van 6 december 2021. Ons accountantsverslag gaat in op de belangrijkste bevindingen uit onze controle van uw jaarrekening en is met uw ambtelijke organisatie besproken op 10 mei 2022. Wij bespreken de inhoud van dit verslag tijdens de vergadering van de auditcommissie op 14 juni 2022. Hebt u in de tussentijd nog vragen, neemt u dan gerust contact met ons op.
Wij bedanken u en uw medewerkers voor de medewerking tijdens onze controle. Hoogachtend, PricewaterhouseCoopers Accountants N.V.
drs. A.E. Gerritsma RA senior director
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V., Fascinatio Boulevard 350, 3065 WB Rotterdam, Postbus 8800, 3009 AV Rotterdam T: 088 792 00 10, F: 088 792 95 33, www.pwc.nl ‘PwC’ is het merk waaronder PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. (KvK 34180285), PricewaterhouseCoopers Belastingadviseurs N.V. (KvK 34180284), PricewaterhouseCoopers Advisory N.V. (KvK 34180287), PricewaterhouseCoopers Compliance Services B.V. (KvK 51414406), PricewaterhouseCoopers Pensions, Actuarial & Insurance Services B.V. (KvK 54226368), PricewaterhouseCoopers B.V. (KvK 34180289) en andere vennootschappen handelen en diensten verlenen. Op deze diensten zijn algemene voorwaarden van toepassing, waarin onder meer aansprakelijkheidsvoorwaarden zijn opgenomen. Op leveringen aan deze vennootschappen zijn algemene inkoopvoorwaarden van toepassing. Op www.pwc.nl treft u meer informatie over deze vennootschappen, waaronder deze algemene (inkoop)voorwaarden die ook zijn gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel te Amsterdam.
2
Accountantsverslag | gemeente Waalwijk 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze kernboodschappen Onze conclusies
Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Onze kernboodschappen In dit hoofdstuk hebben we onze kernboodschappen samengevat.
01
3
Accountantsverslag | gemeente Waalwijk 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
Onze kernboodschappen
Onze kernboodschappen
Onze kernboodschappen in één oogopslag Jaarverslag
Onze conclusies
Onze conclusies
•
Ontwikkelingen 2021
Wij hebben onze controle van de jaarrekening van de gemeente Waalwijk afgerond en verstrekken een goedkeurende accountantsverklaring op het aspect getrouwheid en rechtmatigheid.
•
Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik
•
Onze samenwerking Bijlagen •
•
Dit rapport is opgesteld uitsluitend voor gebruik door de raad en het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Waalwijk. Op dit rapport kan niet door derden worden gesteund aangezien derden niet op de hoogte zijn van het doel van de werkzaamheden en de resultaten onjuist kunnen interpreteren. Wij aanvaarden geen aansprakelijkheid, zorgplicht en/of verantwoordelijkheid jegens andere partijen dan de gemeente Waalwijk.
Onze conclusies
Ontwikkelingen 2021 Ruimtelijk domein: De boekwaarde van de grondexploitaties is significant gedaald. Het risicoprofiel is, door de diverse facetten die deze bevat, ongewijzigd; de parameters voor de ramingen zijn evenwichtig ingeschat. Sociaal domein: De te verantwoorden onzekerheid omtrent de prestatielevering zorg neemt af door voldoende aanvullende maatregelen door de gemeente Waalwijk. Domein bedrijfsvoering: de interne beheersing is voldoende volwassen om over 2022 tot een rechtmatigheidsverantwoording te komen. De interne controle (toets achteraf) om tot tijdige en een complete conclusie te komen, kan nog verder worden uitgewerkt zoals uiteengezet in de volgende sheet.
•
Jaarverslag
Observaties jaarrekening en rechtmatigheidsverantwoording • •
Ontwikkelingen 2021
Onze samenwerking en vooruitblik •
De kwaliteit van het jaarverslag is van voldoende niveau en geeft voldoende inzicht in de financiële positie. Wij adviseren wel om bondiger en meer op hoofdlijnen te rapporteren. De inzichten omtrent de relatie tussen doelstellingen en financiën kunnen verder verbeterd worden door onder andere meetbare indicatoren te kiezen die actueel beschikbaar zijn.
We hebben een constructieve samenwerking ervaren tijdens het controleproces. Volgend jaar zullen wij in de controleverklaring rapporteren over onze beoordeling van de frauderisicobeheersing.
Observaties jaarrekening
Audit Waalwijk
• •
Onze samenwerking en vooruitblik
Bevindingen
Financiële positie gemeente is verbeterd door positief resultaat. Schattingen van het college zijn gebaseerd op passende bewijsstukken en zijn evenwichtig. Geen onrechtmatigheden geconstateerd in relatie tot Covid-19. De gemeente heeft aan de paragraaf bedrijfsvoering informatie over rechtmatigheid toegevoegd en daarmee goede invulling gegeven om te komen tot een ‘dummy’ verantwoording over rechtmatigheid in 2021.
Bevindingen • •
•
Geconstateerde bevindingen inzake getrouwheid zijn gecorrigeerd in de jaarrekening. Inzake rechtmatigheid hebben wij een bevinding bij de aanbestedingen van € 337.550. Interne controle ten aanzien van de aanbestedingen is verbeterd, maar met name gericht op controle achteraf. Geen sprake van onrechtmatigheden in het kader van begrotingsrechtmatigheid.
4
Accountantsverslag | gemeente Waalwijk 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2021
Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Onze conclusies In dit hoofdstuk wordt uitleg gegeven over ons oordeel bij de jaarrekening. Hierin lichten we de geconstateerde fouten en onzekerheden voor de aspecten getrouwheid en rechtmatigheid toe.
02
4I
Accountantsverslag | gemeente Waalwijk 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Onze conclusies Ons oordeel bij uw jaarstukken 2021 is goedkeurend voor zowel getrouwheid als rechtmatigheid
Ontwikkelingen 2021
Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik
Uw jaarrekening geeft een getrouw beeld
Wij hebben onze accountantscontrole van de jaarrekening 2021 van de gemeente Waalwijk afgerond. Wij verstrekken een goedkeurende controleverklaring op het aspect getrouwheid en financiële rechtmatigheid, onder voorbehoud dat de jaarrekening ongewijzigd wordt vastgesteld door de raad.
Onze samenwerking
Fouten en onzekerheden geconstateerd in relatie tot getrouwheid
Bijlagen
In totaliteit hebben we 2 controleverschillen geconstateerd in relatie tot getrouwheid, welke allen zijn gecorrigeerd. De overzichten van deze fouten en onzekerheden inzake getrouwheid worden hier getoond. De totale rechtmatigheidsfout is € 337.550
337.550 versus € 113.848 (2020: €151.000; €195.000). Afwijkingen van rechtmatigheidscriteria zijn veelal niet te corrigeren. Het detailoverzicht van fouten en onzekerheden inzake rechtmatigheid wordt hier getoond. Overige informatie in uw jaarverslag is consistent met uw jaarrekening Als accountants zijn wij ervoor verantwoordelijk dat wij in onze controleverklaring verslag uitbrengen over de overige informatie die in het jaarverslag is opgenomen. De overige informatie omvat uw jaarverslag, programmaverantwoording, de paragrafen en de bijlagen. Wij hebben geen materiële inconsistenties, materiële onjuistheden en/of omissies opgemerkt in de informatie die op grond van het BBV (Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten) moet worden verstrekt.
Het totaal van de rechtmatigheidsfouten en –onzekerheden komt neer op €
Getrouwheid
Oordeel:
Rechtmatigheid
Goedkeurend
Oordeel:
6.000
6.000
4.000
4.000
2.000
2.000
-
Goedkeurend
Fouten
◼ = absoluut bedrag fouten of onzekerheden x €1.000
Onzekerheden ◼ = door u vastgestelde goedkeuringstolerantie x €1.000
Fouten
Onzekerheden
4II
Accountantsverslag | gemeente Waalwijk 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Overzicht van gecorrigeerde fouten en onzekerheden inzake getrouwheid
Ontwikkelingen 2021
Jaarverslag Jaarrekening
Als verplicht onderdeel van het accountantsverslag, rapporteren wij over de gecorrigeerde fouten en onzekerheden inzake getrouwheid. De volgende geconstateerde afwijkingen betreffende de gecorrigeerde fouten en onzekerheden in relatie tot getrouwheid, boven de gestelde rapporteringstolerantie van €92.000, maar met een beperkt impact op het resultaat.
Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Fouten #
Beschrijving
debet
1
2
Onzekerheden
Jaarrekeningpost
Grondexploitaties: De nog te realiseren opbrengsten van Haven 7 waren te hoog verantwoord, waardoor de tussentijdse winstneming te hoog was gecalculeerd.
Baten grondexploitatie Voorraden
€640.862
Crediteur ten onrechte niet opgenomen ultimo 2021
Materiële vaste activa Crediteuren
€375.463
Totaal
€ 1.016.325
credit
€640.862
€375.463 € 1.016.325
debet
credit
4III
Accountantsverslag | gemeente Waalwijk 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Overzicht van ongecorrigeerde fouten en onzekerheden inzake getrouwheid
Ontwikkelingen 2021
Jaarverslag Jaarrekening
De volgende geconstateerde afwijkingen betreffende de ongecorrigeerde fouten en onzekerheden in relatie tot getrouwheid, boven de gestelde rapporteringstolerantie van €92.000. Het college heeft geconcludeerd dat het kwalitatieve en kwantitatieve effect niet materieel is. Wij zijn het eens met deze beoordeling van het college.
Vooruitblik Onze samenwerking #
Beschrijving
Jaarrekeningpost
1
Onzekerheid in prestatielevering sociaal domein
Sociaal domein
Fouten
Onzekerheden
Bijlagen € 113.848 Totaal
€ 113.848
4IV
Accountantsverslag | gemeente Waalwijk 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Overzicht van fouten en onzekerheden inzake rechtmatigheid
Ontwikkelingen 2021
Jaarverslag Jaarrekening
De volgende geconstateerde afwijkingen betreffende de geconstateerde fouten en onzekerheden in relatie tot rechtmatigheid, boven de gestelde rapporteringstolerantie van €92.000. Afwijkingen in relatie tot rechtmatigheid zijn niet te corrigeren. Het college heeft geconcludeerd dat het kwalitatieve en kwantitatieve effect niet materieel is. Wij zijn het eens met deze beoordeling van het college.
Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
#
Beschrijving
Jaarrekeningpost
1
Getrouwheidsfouten
Sociaal domein
2
Lasten van contract dat ten onrechte niet Europees is aanbesteed
Lasten
Fouten
Onzekerheden € 113.848
€ 337.550
Totaal
€ 337.550
€ 113.848
5
Accountantsverslag | gemeente Waalwijk 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2021
Ontwikkelingen 2021
Ruimtelijk domein
In dit hoofdstuk beschrijven we relevante ontwikkelingen voor het ruimtelijke domein, het sociaal domein en het domein bedrijfsvoering.
Sociaal domein Bedrijfsvoering Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
03
6
Accountantsverslag | gemeente Waalwijk 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2021
Ruimtelijk domein Sociaal domein Bedrijfsvoering Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Ruimtelijk domein Inzicht in realisatie belangrijke projecten
Het risicoprofiel van de grondexploitaties is ongewijzigd
De totale boekwaarde over 2021 is flink gedaald van €13,6 miljoen naar €2,6 miljoen per 31 december 2021 door uitgifte van diverse percelen op onder andere de complexen Haven 8 Oost en Landgoed Driessen. Uw portefeuille grondexploitaties bevat tien projecten.
Het risicoprofiel van de grondexploitaties bestaat uit diverse facetten. Allereerst is de boekwaarde significant gedaald wat een positieve uiting heeft op het risicoprofiel. Daarnaast zijn, zoals bovenstaand beschreven, enkele projectspecifieke risico’s toegevoegd in de exploitatieopzet van bestaande projecten. Als laatste zijn de projectgerelateerde risico’s (conform de paragraaf weerstandsvermogen) ongewijzigd ten opzichte van vorig jaar. Naast het specifieke risico omtrent de realisering Oostelijke Insteekhaven is er een algemeen risico opgenomen ten aanzien van de risico’s met betrekking tot de bestemmingsplannen en bouwgrondexploitaties. Uit de paragraaf weerstandsvermogen blijkt niet waar dit algemene risico betrekking op heeft, terwijl er in de paragraaf grondbeleid en in de nota Grondexploitatie verdere toelichting staat. Het advies is om dit verder te duiden in de paragraaf weerstandsvermogen of een verwijzing op te nemen naar de paragraaf grondbeleid.
In 2021 zijn in lijn met de voortgang winsten genomen voor €6,2 miljoen, waaronder €4,8 miljoen voor Haven 8 Oost. Voor Landgoed Driessen is enkel €0,2 miljoen aan winst genomen door het toevoegen van projectspecifieke risico’s aan de exploitaties. Deze projectspecifieke risico’s zijn te wijten aan de nieuwe nota van uitgangspunten waaraan wordt gewerkt voor dit project, maar die nog niet is vastgesteld. De impact van deze project specifieke risico’s, ten aanzien van arbeidsmigrantenwoningen en een park, op de eindwaarde van het project is €1,4 miljoen. We zijn akkoord met de opname van deze project specifieke risico’s met betrekking tot Landgoed Driessen en zijn daarmee akkoord met de waardering van dit project. Ten aanzien van het proces merken we op dat de raad tijdig betrokken had moeten worden in de besluiten omtrent het opnemen van deze project specifieke risico’s en de impact op de eindwaarde.
Ontwikkeling risicoprofiel grondexploitaties 40 35
De verliesvoorziening (€1,3 miljoen) is nagenoeg gelijk gebleven aan 2020 en bestaat voornamelijk uit de verliesvoorziening voor De Rugt.
30
De prognose van het resultaat is toegenomen door met name hoger ingerekende grondprijzen in het complex Haven 8 Oost.
20
2021
2020
25
15 10 5 0 Prognose resultaat
Figuur 1 Risicoprofiel grondexploitaties
Winstneming
Verliesvoorziening
Accountantsverslag | gemeente Waalwijk 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Ruimtelijk domein Toelichting van de grondexploitaties in de jaarstukken is voldoende
Ruimtelijk domein
De grondexploitaties worden voldoende toegelicht in de jaarstukken. Daarnaast is een uitgebreide nota Grondexploitaties opgesteld, waarin de verdere details van de projecten evenals de ontwikkelingen en risico’s beschreven staan.
Sociaal domein
De parameters voor de grondexploitaties zijn evenwichtig ingeschat
Bedrijfsvoering
De waardering van uw grondexploitaties is voor een groot deel afhankelijk van schattingen. Om inzicht te krijgen in de financiële risico’s stelt de gemeente exploitatieoverzichten op waarin een schatting is opgenomen van de te maken kosten en opbrengsten. Aan deze schattingen liggen diverse parameters en uitgangspunten ten grondslag. Wij hebben de gehanteerde uitgangspunten en parameters beoordeeld. De parameters voor de grondexploitaties zijn evenwichtig bepaald.
Ontwikkelingen 2021
Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
6I
7
Accountantsverslag | gemeente Waalwijk 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
Sociaal domein
Onze conclusies Ontwikkelingen 2021
Ruimtelijk domein Sociaal domein Bedrijfsvoering Jaarverslag
Het sociaal domein kent een stevige opgave. Sinds 2015 is er sprake van een stijging van het aantal inwoners dat gebruikmaakt van maatwerkvoorzieningen (Jeugd en Wmo) en daarmee stijgende lasten. De gemeente heeft de processen om te komen tot een afsluiting van het sociaal domein uitgevoerd conform het plan van aanpak. De realisatie van 2021 ligt in lijn met de begroting.
De landelijke foutpercentages in de SVB verantwoording zijn gebaseerd op de materiële fouten. Op basis van de projectiebrief relevant voor uw gemeente is de verwachte fout berekend. De onzekerheid op basis van de projectiebrief bedraagt € 86.000 (2020: € 63.000). We hebben dit als onzekerheid op de getrouwheid in onze controle meegenomen. Realisatie 2021 (x €1.000)
Begroting 2021 (x €1.000)
Realisatie 2020 (x €1.000)
Jeugdzorg ZIN
11.536
11.590
11.086
Jeugdzorg pgb
661
650
992
Wmo ZIN
7.421
7.426
7.143
Wmo pgb
951
1.035
1.144
Prestatielevering pgb niet vastgesteld
Totaal
20.569
20.701
20.365
Voor alle cliënten die een pgb ontvangen, verstrekt de gemeente beschikkingen aan de cliënt. De Sociale Verzekeringsbank (SVB) verzorgt het administratieproces en legt daarover verantwoording af, maar controleert niet of de prestatie is geleverd conform gedeclareerde zorgkosten.
Tabel 1 Realisatie sociaal domein (Wmo en jeugdzorg)
Sociaal Domein
Jaarrekening Corona heeft impact op het sociaal domein Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
De Tozo-aanvragen worden verwerkt door Baanbrekers. De lasten van de Tozo zijn verwerkt in de jaarrekening van de gemeente Waalwijk op basis van de voorlopige cijfers van Baanbrekers. De definitieve verantwoording is nog niet ontvangen.
De raad van bestuur van de SVB heeft vastgesteld dat de uitvoering van het Trekkingsrecht Jeugdwet en WMO over 2021 niet rechtmatig is geweest.
7I
Accountantsverslag | gemeente Waalwijk 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2021
Ruimtelijk domein Sociaal domein Bedrijfsvoering Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Sociaal domein Ook in 2021 blijken er onzekerheden rondom de prestatielevering Zorg in Natura De gemeente Waalwijk heeft in 2021 met een set aan interne beheersingsmaatregelen geprobeerd de prestatielevering van zorg in natura zelf vast te stellen. Dit is slechts ten dele gelukt, waardoor aanvullend is gesteund op de productieverklaringen van aanbieders. Zo is onder andere met aanvullend uitgevoerde telefonische enquêtes de prestatielevering vastgesteld van 32 respondenten.
Advies is om de interne beheersingsmaatregelen inzichtelijk te maken en meer in lijn te brengen met de SDO-notitie van de NBA, zoals standaardagenda’s en templates voor de vastlegging van gesprekken met de zorginstellingen. Door het inzichtelijk maken van de interne beheersmaatregelen en het nemen van een conclusie op basis van de uitgevoerde controles, kan de onzekerheid ten aanzien van ZIN verder worden verlaagd. Ten aanzien van de productieverklaringen van aanbieders wordt conform voorgaande jaren gesteund op de productieverantwoordingen van de zorgaanbieders om voldoende zekerheid te verkrijgen over de getrouwheid en rechtmatigheid van de lasten sociaal domein. Wij hebben kennis genomen van de productieverantwoordingen van deze zorgaanbieders. Tevens hebben wij kennis genomen van de controleverklaring voor de zorgaanbieders met een productie van meer dan €125.000. Voor de zorgaanbieders met een productie van minder dan €125.000 is een controleverklaring niet verplicht. De geconstateerde verschillen met de productieverantwoordingen betreft een totaal van € 27.000, die door ons als onzekerheid is opgenomen.
ZIN Wmo: Betalingsproces uitgevoerd door ZorgLokaal Het proces van de betaling van de zorg heeft de gemeente Waalwijk ondergebracht bij de externe partij ZorgLokaal. Om de juistheid en rechtmatigheid van de betalingen door ZorgLokaal te borgen heeft gemeente Waalwijk een controleverklaring van ZorgLokaal ontvangen die aansluit op het afgestemde controleprotocol. De controleverklaring is ontvangen op 14 april 2021. De werkzaamheden zijn uitgevoerd conform het controleprotocol. De lasten vanuit deze controleverklaring zijn opgenomen in de jaarrekening 2021 van gemeente Waalwijk.
ZIN Jeugd: bijdrage Hart van Brabant gebaseerd op prognosecijfers De jeugdzorgkosten voor ZIN Jeugd zijn, net als vorig jaar, gebaseerd op de derde prognosecijfers. De definitieve afrekening is nog niet ontvangen. 2021 (x €1.000)
2020 (x €1.000)
Fout
Onzeker
Fout
Onzeker
Jeugdzorg ZIN
-
-
-
-
Wmo ZIN
-
27
-
132
PGB
-
86
-
63
Totaal
-
113
-
195
Getrouwheid
Tabel 2 Overzicht van fouten en onzekerheden sociaal domein
Accountantsverslag | gemeente Waalwijk 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
Bedrijfsvoering
Onze conclusies Ontwikkelingen 2021
Ruimtelijk domein Sociaal domein Bedrijfsvoering Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Volledigheid en tijdigheid van de interne controles Ten tijde van de jaarrekeningcontrole waren nog niet alle interne controles afgerond door een tekort aan capaciteit in de organisatie. Hier is voorafgaand aan de controle afstemming over geweest met ons als accountant en is bepaald welke interne controles prioriteit hadden en alsnog uitgevoerd moesten worden voor 2021. Met het oog op de rechtmatigheidsverantwoording is het advies om de interne controles tijdig af te ronden of om voorafgaand een risicoanalyse te maken. Op basis van de risico’s kan worden besoten bepaalde interne controles achterwege te laten of jaarlijks te rouleren. Een dergelijke analyse komt ook ten goede aan de effectiviteit en kwaliteit van de accountantscontrole.
8
9
Accountantsverslag | gemeente Waalwijk 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2021
Jaarverslag Financiële positie Observaties jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Jaarverslag In dit hoofdstuk beschrijven we wat ons is In dit hoofdstuk beschrijven opgevallen in relatie tot de we wat ons is opgevallen in relatie de informatiewaarde van hettot jaarverslag. informatiewaarde vanwe hetonze jaarverslag. Daarnaast beschrijven visie op Daarnaast beschrijven we onze visie X. op de financiële positie van de gemeente de financiële positie.
04
10
Accountantsverslag | gemeente Waalwijk 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Financiële positie De kerngetallen laten een positieve ontwikkeling zien
Ontwikkelingen 2021
Jaarverslag Financiële positie
De financiële conditie van veel gemeenten is ondermaats, zo stelt de VNG in de in november 2021 gepubliceerde financiële conditie-index. Wij hebben uw financiële positie aan de hand van zes kengetallen uiteengezet.
Observaties jaarverslag
Als we kijken naar het exploitatieresultaat is dit al meerdere jaren achter elkaar positief. Dit betekent dat de reserves niet worden aangesproken.
Jaarrekening
Het landelijk gemiddelde voor de solvabiliteit is 31%. De solvabiliteit voor 2021 van de gemeente Waalwijk komt uit op 40% en laat de verbeterde financiële positie van Waalwijk zien. De stijging in de solvabiliteit komt door het gerealiseerde jaarrekeningresultaat en komt naar voren in de toename van de reserves. De reserves zijn ook onderdeel van het weerstandsvermogen dat nodig is om in te spelen op toekomstige risico’s. Het is daarom belangrijk de solvabiliteit te bezien in de verhouding met het weerstandsvermogen en aan de andere kant als buffer voor de uitdagingen en ontwikkelingen in toekomstige resultaten (meerjarenbegroting).
Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Om de grip op uw financiële conditie te vergroten, kan een financiële paragraaf in de raadsvoorstellen met een belangrijke financiële impact worden opgenomen met daarbij het effect van het voorstel op de financiële positie. Ook kunt u baat hebben bij het verder standaardiseren van de toelichtingsvorm of het vooraf aanmerken van financiële aandachtspunten bij de begroting en de jaarrekening. Deze mogelijkheden dragen bij aan het verhogen van de kwaliteit van informatievoorziening zodat u op de juiste momenten beter de financiële consequentie in uw besluitvormingsproces kunt afwegen. Een ander advies is om de inzichten omtrent de relatie tussen doelstellingen en financiën verder te
verbeteren door onder andere meetbare indicatoren te kiezen die actueel beschikbaar zijn. De incidentele baten en lasten zijn opgenomen in de toelichting op de jaarrekening. In de grondslagen zijn de gehanteerde uitgangspunten toegelicht. Landelijk is er discussie over de begripsvorming en de uitwerking van de incidentele baten en lasten. Wij adviseren om de uitkomsten van de discussie te betrekken op de situatie van de gemeente Waalwijk en hierop, waar nodig, in te spelen. Kengetallen
Gemeente Waalwijk
Landelijk**
2021
2020
2021*
2020
Solvabiliteit
40%
36%
31%
35%
Grondexploitaties
1%
7%
9%
9%
Structurele exploitatieruimte
2%
4%
1%
2%
Nettoschuldquote
83%
85%
73%
49%
Nettoschuldquote gecorrigeerd
72%
75%
67%
42%
Belastingcapaciteit
81%
79%
105%
103%
Weerbaarheid
Wendbaarheid
* op basis van de begroting 2021 ** Bron: https://findo.nl/jive
10I
Accountantsverslag | gemeente Waalwijk 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Financiële positie De ratio van het weerstandsvermogen is het afgelopen jaar gestegen
Ontwikkelingen 2021
Jaarverslag Financiële positie Observaties jaarverslag Jaarrekening
Gemeente Waalwijk stuurt voor de ratio van het weerstandsvermogen op een waarde van 2 of hoger (voldoende). Hierbij wordt het integrale cijfer, algemene dienst plus grondbedrijf, als uitgangspunt genomen. De ratio wordt als matig beoordeeld bij een waarde tussen 0,8 en 1, als voldoende bij een waarde tussen 1 en 1,4 als uitstekend bij een waarde groter dan 1,4. Met 2,14 is de integrale ratio weerstandsvermogen (algemene dienst en grondbedrijf) hoger dan vorige jaar (1,98) en wordt deze beoordeeld als uitstekend.
Ontwikkeling van het weerstandsvermogen
€ 33.817 2021 € 15.800
Vooruitblik Onze samenwerking
€ 30.900 2020 € 14.160
Bijlagen
€ 27.000 2019 € 14.100
Beschikbare weerstandscapaciteit (x €1.000)
Risico's, benodigde weerstandscapaciteit (x €1.000) Figuur 2 Onwikkeling weerstandsvermogen
10II
Accountantsverslag | gemeente Waalwijk 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Financiële positie Het resultaat van de gemeente Waalwijk laat zich lastig voorspellen
Ontwikkelingen 2021
Jaarverslag Financiële positie Observaties jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
De grafiek hiernaast laat het verschil zien tussen het saldo van baten en lasten (voor toevoegingen en onttrekkingen uit reserves) conform de begroting na wijzigingen en het gerealiseerde saldo van 2018 tot en met 2021. Er is een trend te zien waaruit blijkt dat de gemeente Waalwijk consistent voorzichtig begroot. In de begroting van 2021 na wijzigingen werd nog rekening gehouden met een tekort van €7,7 miljoen, waar uiteindelijk een overschot wordt behaald van €7,3 miljoen.
Voorspellend vermogen van de gemeente Waalwijk 15 10 5
Hieruit kan worden geconcludeerd dat het voorspellend vermogen van de gemeente sterk te verbeteren is. Hierbij moet voorop worden gesteld dat 2021 uiteraard een ‘bijzonder’ jaar is geweest. Wat opvalt is dat op 8 van de 9 programma’s een voordeel is te zien ten opzichte van de begroting na wijziging (op het niveau van baten en lasten). De oorsprong van deze forse meevaller zit met name in het programma Economie van €5 miljoen, waarbij geldt dat de grootste reden is de lagere lasten voor de grondexploitaties.
-10
Aanbeveling ter verdere verbetering
-15
We adviseren het college om kritisch te kijken naar het voorspellend vermogen. Daarnaast bevelen we aan om te overwegen of de bijgestelde verwachtingen rondom de ruimtelijke projecten meer dan één keer per jaar verwerkt moeten worden in de (begrotings)cijfers, zodat de resultaten financieel kunnen worden bijgesteld en er eerder en beter zicht is op de financiële ruimte.
0 2018
2019
2020
-5
-20 Resultaat Begroting na wijziging Resultaat Jaarrekening Figuur 3 Voorspellend vermogen (in € miljoen)
2021
11
Accountantsverslag | gemeente Waalwijk 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Observaties jaarverslag De kwaliteit van uw jaarverslag is voldoende
Ontwikkelingen 2021
Jaarrekening en jaarverslag zijn verenigbaar
Jaarverslag
Wij hebben vastgesteld, op grond van de verkregen informatie in onze controle, dat de jaarrekening en het jaarverslag verenigbaar zijn. Jaarverslag voldoet aan de eisen van het BBV
Financiële positie Observaties jaarverslag
In het BBV zijn diverse eisen opgenomen voor de vorm en inhoud van het jaarverslag. Wij hebben vastgesteld dat uw jaarverslag voldoet aan het BBV.
Jaarrekening en jaarverslag zijn verenigbaar
Jaarrekening
Kwaliteit paragrafen
Bijlagen
Jaarverslag voldoet aan eisen BBV
Onze samenwerking
Kwaliteit paragrafen
Vooruitblik
Informatiewaarde is voldoende
Wij hebben vastgesteld dat alle verplichte informatie in de paragrafen is opgenomen. Daarnaast hebben wij de informatiewaarde van de paragrafen beoordeeld. Deze geven veel informatie over de realisatie ten opzichte van de uitgangspunten van het beleid. Daarnaast zijn paragrafen opgesteld over specifieke onderwerpen. Wij adviseren wel om bondiger en meer op hoofdlijnen te rapporteren. Het risico bestaat dat door de veelheid van informatie de hoofdboodschap verloren gaat. Informatiewaarde is voldoende Ons oordeel is gebaseerd op de leesbaarheid, concreetheid en kwaliteit van de analyses. Wij zijn van mening dat het jaarverslag de raad de gewenste informatie verschaft per beleidsterrein. We adviseren u wel om uw kwaliteit van de P&C-cyclus te verbeteren door verschillen tussen de jaarcijfers en begrotingen te analyseren, zodat verschillen met structurele effecten opgenomen kunnen worden in de P&C-cyclus, en zo de verschillen tussen de begroting en de realisatie verkleind worden. Mogelijkheden voor een controleverklaring bij digitale jaarrekening Gezien de afnemende vraag naar een gedrukte versie en aangezien de gemeente Waalwijk al beschikt over een digitale website, heeft PwC de mogelijkheid ontwikkeld om een controleverklaring af te geven bij de digitale jaarrekening. Bij interesse, gaan wij hierover graag met u in gesprek.
12
Accountantsverslag | gemeente Waalwijk 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2021
Jaarrekening
Jaarverslag
In dit hoofdstuk geven we een beschrijving voor de verrichte werkzaamheden met betrekking tot de verhoogde risico’s, rechtmatigheid en schattingen. Ten slotte staan we stil bij fraude en het niet naleven van wet- en regelgeving.
Jaarrekening Verhoogde risico's Rechtmatigheid Schattingen Impact van Covid-19 Fraude en wet- en regelgeving Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
05
13
Accountantsverslag | gemeente Waalwijk 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2021
Verhoogde risico’s Bij de uitvoering van de werkzaamheden ten aanzien van de verhoogde risico’s hebben we geen uitzonderingen of aanwijzingen van frauduleuze activiteiten opgemerkt Ten opzichte van ons controleplan hebben wij geen nieuwe risico’s geïdentificeerd.
Jaarrekening
In onderstaande tabel geven wij een samenvatting van de uitkomsten van de verrichte werkzaamheden met betrekking tot de risico’s die wij in ons controleplan inherent op significant of verhoogd hadden ingeschat.
Verhoogde risico's
Risico
Uitkomst controlewerkzaamheden
Rechtmatigheid
Managementbeïnvloeding: het doorbreken van interne beheersingsmaatregelen door het management
Het doorbreken van beheersingsmaatregelen door het management is op basis van de controlestandaarden altijd een significant risico. Interne beheersingsmaatregelen, ongeacht hoe goed in opzet en bestaan, kunnen risico’s van materiële onjuistheden in de jaarrekeningen slechts beperken, en niet volledig afdekken, wegens de inherente beperkingen van interne beheersingsmaatregelen. We hebben een data-analyse uitgevoerd op (handmatige) boekingen 2021 voor de gemeente Waalwijk. We hebben uit hoofde van deze test geen ongebruikelijke transacties geconstateerd.
Waardering voorraden: het risico in relatie tot de waardering van de grondexploitaties
Het risico van waardering van de grondexploitaties is doorgaans bij gemeenten een verhoogd risico. Dit komt omdat er veel schattingsposten zijn gemoeid met deze balanspost. Behalve de parameters (kostenstijging, opbrengstenstijging, etc.) is de waardering gebaseerd op een raming van nog te maken kosten en nog te realiseren opbrengsten. We hebben controlewerkzaamheden uitgevoerd op de waardering en we hebben uit hoofde van deze test geen bijzonderheden geconstateerd.
Rechtmatigheid van de aanbestedingen: het risico van het niet nakomen van aanbestedingsrichtlijnen
De aanbestedingsrichtlijnen zijn complex. De omvang van de onrechtmatige aanbestedingen is toegenomen naar € 337.550. Deze komen voort uit dossiers die in het verleden ten onrechte (nog) niet zijn aanbesteed en nieuwe dossiers. Zie voor de nadere overwegingen en details de volgende sheet.
Jaarverslag
Schattingen Impact van Covid-19 Fraude en wet- en regelgeving
Inherente risiconiveau
Normaal
Significant
Normaal
Significant
Normaal
Significant
Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
13I
Accountantsverslag | gemeente Waalwijk 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
Verhoogde risico’s
Onze conclusies Ontwikkelingen 2021
Risico
Uitkomst controlewerkzaamheden
Jaarverslag
Aanbestedingen: het risico dat aanbestedingen worden gegund aan bevriende partijen
Dit risico rondom mogelijke gunning aan bevriende partijen is doorgaans bij gemeenten een verhoogd risico. Dit komt omdat gemeenten zaken doen met een veelvoud aan leveranciers met ook nog een grote diversiteit in inkoop van goederen en diensten. Bij onze controlewerkzaamheden hebben we gecontroleerd of voldoende functiescheiding is gehanteerd bij aanbestedingstrajecten en bij het aangaan van contracten. We hadden bij het uitvoeren van deze controlewerkzaamheden geen bevindingen.
Frauderisico in de omzetverantwoording
Dit risico rondom fraude in de omzetverantwoording is op basis van de controlestandaarden altijd een significant risico. Interne beheersingsmaatregelen, ongeacht hoe goed in opzet en bestaan, kunnen risico’s van materiële onjuistheden in de jaarrekeningen slechts beperken, en niet volledig afdekken, wegens de inherente beperkingen van interne beheersingsmaatregelen. Bij onze controlewerkzaamheden hebben we gecontroleerd of de omzet transacties conform de onderbouwing zijn. We hebben bij het uitvoeren van deze controlewerkzaamheden geen bijzonderheden geconstateerd.
Jaarrekening Verhoogde risico's Rechtmatigheid Schattingen Impact van Covid-19 Fraude en wet- en regelgeving Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Sociaal domein: het risico rondom prestatielevering pgb
Prestatielevering in het sociaal domein was al complex. Ook in dit tweede coronajaar zijn bepaalde takken van zorg (zoals hulp bij huishouden en dagopvang) maandenlang dicht geweest. Ook zijn gevallen bekend waarbij zorgleveranciers niet welkom waren vanwege het risico van verspreidingsgevaar. In deze gevallen is zorg (deels) niet geleverd, maar wél doorbetaald. De gemeente Waalwijk heeft de landelijke aanpak gehanteerd waarbij de zorgleveranciers via productieverantwoordingen zekerheid hebben verstrekt over onder andere het ‘meerwerk’ en de ‘continuïteitsbijdragen’. Vanuit onze controle zijn geen afwijkingen boven de rapporteringstolerantie gebleken.
Inherent risiconiveau
Normaal
Significant
Normaal
Significant
Normaal
Significant
14
Accountantsverslag | gemeente Waalwijk 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Rechtmatigheid De onrechtmatige Europese aanbestedingen toegenomen naar € 337.550
Ontwikkelingen 2021
Jaarverslag Jaarrekening Verhoogde risico's
Vorig jaar hadden wij enkele aanbevelingen ten aanzien van de rechtmatigheid bij de aanbestedingen. Wij constateerden tijdens onze controle dat niet altijd het handboek Inkoop en Aanbestedingen werd gevolgd, er onvoldoende monitoring plaatsvond op de spendanalyse en de procedure omtrent inhuurkrachten niet altijd werd gevolgd.
opdrachten die langdurig worden uitgesteld of verlengd, onvoldoende zicht is op de werkelijke bestedingen in relatie tot de gegunde opdrachtwaarde. In 2021 heeft dit niet geleid tot overschrijding van de EU-aanbestedingsdrempel, maar blijken opdrachten niet altijd conform het eigen inkoopbeleid gegund te zijn. We adviseren de gemeente Waalwijk het proces omtrent uitstel en het verlengen van gegunde opdrachten te verbeteren.
De interne controle van de rechtmatigheid aanbestedingen is verbeterd
Wel zijn er voor € 337.550 aan afwijkingen op EU-aanbestedingen. Dit betreft een alleenrecht van een leverancier dat momenteel niet geclassificeerd kan worden als een quasi-inbesteding. In lijn met onze bevinding is Gemeente Waalwijk bezig om voor 2022 de voorwaarden van het alleenrecht in te regelen, zodat de vrijstelling voor quasi-inbesteding wel van toepassing is.
Rechtmatigheid Schattingen Impact van Covid-19 Fraude en wet- en regelgeving Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
De controle van de Europese aanbestedingen heeft in het afgelopen jaar een positieve ontwikkeling doorgemaakt. De betrokkenheid van de afdeling Inkoop en de aankoop van het NIC-dashboard dragen positief bij aan het opmaken van de spendanalyse. Veel controles om de volledigheid van de EU-aanbestedingen vast te stellen vinden echter nog achteraf plaats (veelal door de derde lijn). Het is nu belangrijk om de beheersing van de rechtmatigheid van de inkopen controleerbaar te borgen in het primaire proces (de eerste lijn) in samenwerking met de afdeling Inkoop. De verantwoordelijkheid moet zodanig worden belegd dat periodiek gerapporteerd wordt naar een centrale plek (zoals de directie) zodat centraal inzicht ontstaat in de status van de interne beheersing en de geconstateerde rechtmatigheidsfouten.
Proces omtrent aanbestedingen en aanbevelingen Daarnaast merken we op dat de gemeente Waalwijk maatregelen treft om het proces omtrent aanbestedingen in de grip te houden. We merken op dat bij
Het risicoprofiel rondom aanbestedingen is sectorbreed verhoogd omtrent ‘inhuur van medewerkers’ en ‘aanbestedingen rondom IT’
Inhuur van medewerkers blijft in de gehele sector een aandachtspunt als gevolg van de wijziging in de Aanbestedingswet sinds 2016. Het risico bestaat dat individuele contracten ten onrechte niet gezamenlijk zijn aanbesteed. In 2021 heeft zich op dit gebied geen onrechtmatigheid voorgedaan. Desalniettemin vragen wij uw blijvende aandacht hiervoor. Op het gebied van aanbestedingen rondom IT geldt dat hieraan geen aanbestedingsfout was gerelateerd. Sommige administratieve systemen zijn niet ‘zomaar’ opnieuw in de markt te zetten, omdat deze de ruggengraat vormen van de gehele (financiële) administratie. Desalniettemin zijn hier in de Aanbestedingswet ook strikte regels voor.
Accountantsverslag | gemeente Waalwijk 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Rechtmatigheid Geen sprake van onrechtmatigheden in het kader van begrotingsrechtmatigheid
Ontwikkelingen 2021
Jaarverslag Jaarrekening Verhoogde risico's Rechtmatigheid Schattingen Impact van Covid-19 Fraude en wet- en regelgeving Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Een onderdeel van onze rechtmatigheidscontrole is de naleving van het budgetrecht van de raad. Is op programma- of kredietniveau niet meer besteed dan waar u als raad toe besloten heeft? Op basis van artikel 6 van uw financiële verordening wordt de begroting vastgesteld op programmaniveau. Begrotingsoverschrijdingen (op programmaniveau) kúnnen dus, in sommige gevallen, als onrechtmatig worden aangemerkt. Voor bijna alle programma’s geldt dat bij de lasten geen overschrijding heeft plaatsgevonden. Voor beleidsveld 3 Economie en Beleidsveld 7 Volksgezondheid zijn wel overschrijdingen geconstateerd. Deze overschrijdingen worden niet als onrechtmatig aangemerkt gezien eerdere besluitvorming, of gelden als onrechtmatig, maar tellen niet mee voor het oordeel omdat de uitgaven passen binnen het door de raad uitgezette beleid.
14I
15
Accountantsverslag | gemeente Waalwijk 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Schattingen De schattingen van het college nader uitgelicht
Ontwikkelingen 2021
Jaarverslag Jaarrekening Verhoogde risico's
Bij het opstellen van de jaarrekening moet het college belangrijke boekhoudkundige schattingen, beoordelingen en aannames toepassen en toelichten. Wij hebben de belangrijkste schattingen, beoordelingen en aannames die door het college zijn gedaan beoordeeld en concluderen dat
Rechtmatigheid Schatting Schattingen Impact van Covid-19 Fraude en wet- en regelgeving
Waarde (x €1 miljoen)
Oordeel Opmerkingen
2021
2020
2021
2020
Waardering debiteuren en overige uitzettingen
0,266
0,161
⚫
⚫
De voorziening dubieuze debiteuren is bepaald op basis van ervaringscijfers van het afgelopen jaar en individuele gevallen. In de controle van de debiteuren en de voorziening hebben wij geconstateerd dat de voorziening niet naar beneden is bijgesteld op basis van de uitkomsten van het memo bij de jaarrekening.
Waardering financiële vaste activa
23,395
23,632
⚫
⚫
Naar aanleiding van de controle van de waardering van de financiële vaste activa hebben wij geen bevindingen.
Juistheid en volledigheid overige voorzieningen
8,371
6,606
⚫
⚫
Wij hebben de actuariële uitgangspunten van de APPA-voorziening getoetst en hierbij geen bijzonderheden geconstateerd. Schattingen in onderhoudsvoorzieningen liggen in lijn met het onderhoudsplan en zijn evenwichtig opgesteld
⚫
⚫
Naar aanleiding van de controle van de overlopende passiva en overige schulden hebben wij geen bevindingen.
Vooruitblik Onze samenwerking
deze zijn gebaseerd op passende bewijsstukken en goed uitgebalanceerde overwegingen. Onderstaande tabel bevat een overzicht van onze bevindingen met betrekking tot die schattingen en oordelen.
Bijlagen
Volledigheid overlopende passiva en overige schulden Controleverschil
21,639
20,430
Optimistisch
Evenwichtig
Voorzichtig
16
Accountantsverslag | gemeente Waalwijk 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Impact van Covid-19 De impact van Covid-19 voor de jaarrekening(controle) 2021
Ontwikkelingen 2021
Jaarverslag Jaarrekening Verhoogde risico's Rechtmatigheid Schattingen Impact van Covid-19 Fraude en wet- en regelgeving Vooruitblik
Het coronavirus heeft geleid tot een onvoorstelbare impact op het openbare leven en op het persoonlijke leven van velen. Van economie tot veiligheid en van cultuur tot het welzijn van inwoners zelf. Dat we moeten toewerken naar een ‘nieuwe manier van werken’, ondervinden we tot op de dag van vandaag.
De gemeente Waalwijk heeft een specifieke paragraaf ingericht over de impact van Covid-19 In 2020 had het college van de gemeente een (tijdelijk) hoofdstuk ‘Coronacrisis’ ingesteld, dat het college in de reguliere P&C-documenten, waaronder de jaarstukken, opneemt. Ten tijde van de jaarrekeningcontrole 2021 geeft een (tijdelijke) paragraaf ‘Financiële gevolgen Coronacrisis’ per taakveld in de jaarstukken inzicht in de huidige (financiële) gevolgen van de crisis.
Onze samenwerking
Er resteren uiteraard onzekerheden en risico’s
Bijlagen
Op basis van eerdere compensaties concludeert het college dat het kabinet er in deze overbruggingsfase alles aan doet om de gevolgen van de coronacrisis voor gemeenten zoveel mogelijk te compenseren. Het risico op die onderdelen is daarmee vooralsnog beperkt. Dat neemt niet weg dat er een risico bestaat dat deze steun een keer ophoudt dan wel (veel) minder wordt. In de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing worden de gerelateerde risico’s en het verwachte effect op de financiële positie uitgelicht. Deze risico-inschatting is naar ons inzien voldoende.
Geen onrechtmatigheden geconstateerd in relatie tot Covid-19 Het afgelopen jaar is vanuit de sectorgroep binnen PwC een ‘praatplaat’ en een ‘actieplan’ ontwikkeld om u en uw gemeente te ondersteunen in het gesprek over de impact van Covid-19 op de financiële positie en de getrouwheid en rechtmatigheid van transacties van gemeenten en provincies. De aandachtspunten die we vorig jaar met elkaar hebben geïdentificeerd gelden nog steeds. In 2021 heeft de gemeente opvolging gegeven aan de onderstaande ontwikkeling: •
De gemeente Waalwijk heeft inzichtelijk gemaakt en onderbouwd bij welke uitgaande subsidies gebruik is gemaakt van de hardheidsclausule. Hierbij is er gemotiveerd waarom bepaalde keuzes gemaakt worden en waarom bepaalde subsidies wel of niet anders worden vastgesteld dan initieel verleend.
17
Accountantsverslag | gemeente Waalwijk 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2021
Jaarverslag Jaarrekening Verhoogde risico's Rechtmatigheid Schattingen
Fraude en wet- en regelgeving Geen aanwijzingen of signalen van fraude geïdentificeerd. Geen gevallen van niet-naleving van wet- en regelgeving onder onze aandacht gekomen. Wij hebben tijdens onze controle bijzondere aandacht besteed aan het proces dat u hebt opgezet om frauderisico’s en risico’s op het niet naleven van wet- en regelgeving te identificeren. In dat kader hebben wij geconstateerd dat u nog geen gestructureerde frauderisicoanalyse uitvoert. Wij adviseren u minimaal eenmaal per jaar een gedegen frauderisicoanalyse uit te voeren en daarin ook aandacht te besteden aan risico’s op het niet naleven van wet- en regelgeving en maatregelen op te zetten en te implementeren om risico’s te beheersen en af te dekken.
Impact van Covid-19 Fraude en wet- en regelgeving Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Uw interne controlekader met betrekking tot fraude en het niet naleven van wet- en regelgeving Fraude is een ernstig maatschappelijk probleem dat burgers, ondernemingen en de overheid financieel benadeelt. Het voorkomen en opsporen van fraude binnen uw organisatie is primair de verantwoordelijkheid van het management en degenen die belast zijn met governance. In dat kader verwachten wij dat u een frauderisicomanagementsysteem hebt geïmplementeerd dat bijdraagt aan het voorkomen en detecteren van fraude. Wij hebben de opzet en de implementatie van de relevante aspecten van het frauderisicomanagementsysteem geëvalueerd, zoals een gedragscode en klokkenluidersregeling. Hierbij hebben wij geen tekortkomingen geconstateerd.
Verantwoordelijkheden van het college en de raad De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en opsporen van fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving berust bij degenen die belast zijn met governance van de gemeente (de gemeenteraad) en het college. Als uw accountant is het onze verantwoordelijkheid om onze controle te plannen en uit te voeren om redelijke zekerheid te krijgen dat de jaarrekening als geheel geen materiële onjuistheden bevat, of die nu worden veroorzaakt door fraude of door fouten, rekening houdend met het toepasselijke wettelijke en regelgevende kader. Door de inherente beperkingen van een controle is het risico onvermijdelijk dat sommige materiële onjuistheden in de jaarrekening onopgemerkt blijven.
Geen aanwijzingen of signalen van fraude geïdentificeerd Tijdens de controle van de jaarrekening 2021 zijn geen aanwijzingen van fraude onder onze aandacht gekomen.
Geen gevallen van niet-naleving van wet- en regelgeving onder onze aandacht gekomen Tijdens de controle van de jaarrekening 2021 zijn geen gevallen van nietnaleving van wet- en regelgeving onder onze aandacht gekomen.
18
Accountantsverslag | gemeente Waalwijk 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2021
Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze controleverklaring Rechtmatigheidsverantwoording Aankomende verkiezingen Wijzigingen standaarden Onze samenwerking Bijlagen
Vooruitblik In dit hoofdstuk van het verslag bespreken wij de relevante ontwikkelingen die vanaf het jaar 2022 relevant zijn voor uw gemeente. Dat zijn onder meer de veranderende controleverklaring, de komst van de rechtmatigheidsverantwoording en een wijzigingen in (onze) controlestandaarden.
06
19
Accountantsverslag | gemeente Waalwijk 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Onze controleverklaring Onze controleverklaring wordt uitgebreider op het aspect fraude
Ontwikkelingen 2021
Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze controleverklaring Rechtmatigheidsverantwoording Aankomende verkiezingen Wijzigingen standaarden Onze samenwerking Bijlagen
Aankomende wijzigingen in de controleverklaring van accountants ten aanzien van fraude en continuïteit Op 8 december 2021 heeft de Koninklijke Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants (NBA) besloten dat accountants voor jaarrekeningcontroles die vallen binnen het domein van de Wet toezicht accountantsorganisaties (Wta) vanaf het boekjaar 2022 uitgebreider moeten rapporteren over fraude en continuïteit in de controleverklaring. Deze wijzigingen zullen ook van invloed zijn op de controleverklaring die wij vanaf 2022 verstrekken. Ten aanzien van fraude zullen wij op basis van de aangepaste standaard gaan rapporteren over de risico-inschatting, verrichte werkzaamheden en materiële bevindingen ten aanzien van fraude. Ten behoeve daarvan zullen we het fraudepreventieprogramma van de gemeente Waalwijk onderzoeken, waaronder: •
de implementatie van een gedragscode met ethische gedragsregels voor het creëren van een cultuur van eerlijkheid;
•
de door het management uitgevoerde frauderisicoanalyse;
•
de maatregelen van interne beheersing die getroffen zijn om specifieke frauderisico’s af te dekken;
•
de wijze waarop het management opvolging geeft aan meldingen van klokkenluiders of andere signalen van fraude.
We raden aan een overkoepelende frauderisicoanalyse op te stellen Bij de gemeente Waalwijk constateren we dat er in de processen, procedures en interne controles aandacht is voor het voorkoming van fraude en misbruik en oneigenlijk gebruik. Ook is er aandacht voor risicomanagement in brede zin, mede in relatie tot de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Wat er wél nog moet gebeuren is het opstellen van een overkoepelende frauderisicoanalyse. In onze rapportage van interim-bevindingen hebben we aanbevolen om deze op te stellen. Een editie van PwC’s Spotlight is volledig gewijd aan fraude en geeft onder andere inzicht in de diverse rollen en verantwoordelijkheden voor verschillende gremia. Ook bevat deze handvatten over hoe de ambtelijke organisatie een frauderisicoanalyse kan opstellen. Daarnaast adviseren we de directie en het college om te beoordelen wat de kwaliteit is van het gehele fraudepreventieprogramma en, indien nodig, tijdig maatregelen te treffen om de kwaliteit van dit programma te verbeteren. De kwaliteit van dit programma is mede bepalend voor de bevindingen die wij in de controleverklaring zullen (moeten) rapporteren.
Wij adviseren de directie en het college ook om hierover zelf in de risicoparagraaf in uw paragraaf bedrijfsvoering te rapporteren zodat wij hier in onze controleverklaring naar kunnen verwijzen en de door u gerapporteerde informatie kunnen bevestigen.
20
Accountantsverslag | gemeente Waalwijk 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Rechtmatigheidsverantwoording De voorbereidingen voor de rechtmatigheidsverantwoording zijn in volle gang
Ontwikkelingen 2021
Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze controleverklaring Rechtmatigheidsverantwoording Aankomende verkiezingen
De Kadernota rechtmatigheid 2022 is gepubliceerd In augustus 2021 is de Kadernota rechtmatigheid 2022 verschenen. De commissie BBV geeft in deze nota haar visie over de invulling van het begrip rechtmatigheid in de rechtmatigheidsverantwoording. De kadernota bevat stellige uitspraken en aanbevelingen die relevant zijn voor uw gemeente. Daarnaast is er voor de raadsleden een hoofdstuk (hoofdstuk 2) waarin op hoofdlijnen uitleg wordt gegeven over het begrip rechtmatigheid en de rollen die de verschillende partijen hebben rondom de toepassing van rechtmatigheid. Wij bevelen u aan om kennis te nemen van dit hoofdstuk.
Vanuit de kadernota komen onder andere de volgende stellige uitspraken naar voren: •
In de paragraaf bedrijfsvoering wordt op basis van de afspraken met de gemeenteraad, aanvullende informatie opgenomen over de individueel geconstateerde afwijkingen in de rechtmatigheidsverantwoording.
•
In de paragraaf bedrijfsvoering beschrijft het college welke actie het onderneemt om de afwijkingen in de toekomst te voorkomen.
De gemeente Waalwijk geeft in het overgangsjaar 2021 invulling aan deze ontwikkeling
Wijzigingen standaarden
De rechtmatigheidsverantwoording als kans
Onze samenwerking
Naar aanleiding van bovengenoemde consultatie inzake de Kadernota rechtmatigheid 2022 bleek dat er een brede behoefte was aan een nadere duiding van de inhoud en reikwijdte van de paragraaf bedrijfsvoering. Daarom heeft de commissie BBV besloten om naast de actualisatie van de Kadernota rechtmatigheid een Notitie paragraaf bedrijfsvoering op te stellen.
Het college van de gemeente Waalwijk heeft in dit overgangsjaar 2021 een ‘dummy’ rechtmatigheidsverantwoording opgesteld en de paragraaf bedrijfsvoering in het jaarverslag van de jaarstukken 2021 is al geactualiseerd. De paragraaf bedrijfsvoering bevat nu ook een uitwerking van de rechtmatigheidsverantwoording. Dit is het moment voor u als raad om te reflecteren op het voorstel van het college en kunt u het waar nodig nog bijstellen. We vinden dat de gemeente Waalwijk hier goed invulling aan heeft gegeven.
Vanuit PwC hebben we recent een blog gepubliceerd over ‘De rol van de raad bij de rechtmatigheidsverantwoording’ waarin zes adviezen wordt gegeven voor raadsleden. Eén van die adviezen is: ‘Wees helder over de gewenste rapportage door het college’. We hebben de gemeente Waalwijk eerder geadviseerd om voor te sorteren op de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording en (bijvoorbeeld) de paragraaf bedrijfsvoering al hierop in te richten.
Daarmee staan de structuur en wijze van onderbouwing van de rechtmatigheidsverantwoording klaar voor 2022. Evenals in 2021 is de basis voor de rechtmatigheidsverantwoording in 2022 de onderbouwing op basis van de werkzaamheden in de derde lijn (verbijzonderde interne controles). Het doel is daarnaast om de kwaliteit en zichtbaarheid van de beheersingsmaatregelen in de eerste en tweede lijn te versterken zodat de focus meer gaat verschuiven naar het beoordelen van de werking van de interne beheersingsmaatregelen.
Bijlagen
20I
Accountantsverslag | gemeente Waalwijk 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Rechtmatigheidsverantwoording Inzicht in de veranderingen en de misverstanden rondom de rechtmatigheidsverantwoording
Ontwikkelingen 2021
Jaarverslag Jaarrekening
Wat is er veranderd?
Wat zijn de misverstanden?
•
•
Het college wordt nu verantwoordelijk voor de rechtmatigheid. Dit klopt niet. Dit was namelijk al zo, dus dit is niet veranderd.
•
De werkzaamheden van de accountant worden minder. Dit klopt niet. Omdat de accountant een getrouwheidsoordeel geeft bij de rechtmatigheidsverantwoording, moet de accountant net zoveel werkzaamheden verrichten als in het verleden.
•
Rechtmatigheidsfouten kunnen nog steeds leiden tot een anders dan goedkeurende controleverklaring. Dat klopt niet. Rechtmatigheidsfouten wegen niet meer mee voor het oordeel van de accountant en kunnen dus ook niet leiden tot een aangepaste controleverklaring. Indien de getrouwheid van de rechtmatigheidsverantwoording zelf niet kan worden vastgesteld, kan dit impact hebben op de controleverklaring van de accountant.
•
Een rechtmatigheidsverantwoording is hetzelfde als een in-controlstatement. Dat klopt niet. Een in-controlstatement omvat meer aspecten dan alleen rechtmatigheid.
•
Het college moet alle afwijkingen toelichten. Dat klopt niet. In de rechtmatigheidsverantwoording licht het college alle afwijkingen toe voor zover die leiden tot een overschrijding van de verantwoordingsgrens (maximaal 3%). In de paragraaf bedrijfsvoering wordt een toelichting gegeven op alle afwijkingen die uitkomen boven de rapporteringstolerantie (die ook voor de accountantscontrole geldt, namelijk 1% van de totale lasten).
Vooruitblik •
De raad bepaalt een grens waarboven afwijkingen in de verantwoording moeten worden opgenomen en deze bedraagt maximaal 3%.
•
Regels voor begrotingsonrechtmatigheid moeten in de financiële verantwoording worden vastgelegd.
Onze controleverklaring Rechtmatigheidsverantwoording Aankomende verkiezingen Wijzigingen standaarden
Het college rapporteert over de rechtmatigheid van de jaarrekening en niet de accountant. De toelichting wordt opgenomen in de bedrijfsvoeringsparagraaf.
•
De accountant geeft een verklaring bij de getrouwheid van de jaarrekening, inclusief de rechtmatigheidsverantwoording die daar deel van uitmaakt.
•
In het verleden telden getrouwheidsfouten ook als rechtmatigheidsfouten. Voor de rechtmatigheidsverantwoording is dit niet meer het geval; daarin worden alleen rechtmatigheidsfouten toegelicht die afwijkingen zijn van het voorwaarden-, begrotings- of M&O-criterium.
Onze samenwerking Bijlagen •
De gemeente moet bewust controlewerkzaamheden doen c.q. beter vastleggen voor onderbouwing van de rechtmatigheidsverantwoording.
20II
Accountantsverslag | gemeente Waalwijk 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Rechtmatigheidsverantwoording Inzicht in de status van de voorbereidingen
Ontwikkelingen 2021
Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze controleverklaring Rechtmatigheidsverantwoording Aankomende verkiezingen
Regels voor begrotingsonrechtmatigheid moeten in de financiële verantwoording worden vastgelegd In de verantwoording moeten het college en de raad toelichten wat de begrotingsonrechtmatigheden zijn. De commissie BBV adviseert om tussen de raad en het college af te spreken hoe afwijkingen van de begroting geïnterpreteerd worden in het kader van het uitoefenen van het budgetrecht door de raad. Begrotingsonrechtmatigheden die binnen de beleidskaders van de raad passen, moeten worden opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording (voor zover de verantwoordingsgrens is overschreden), maar worden dan niet nader toegelicht in de rechtmatigheidsverantwoording.
Wijzigingen standaarden Onze samenwerking Bijlagen
Mogelijke inhoud van de paragraaf bedrijfsvoering De paragraaf bedrijfsvoering kent geen voorgeschreven wettelijke structuur. Feitelijk kunnen alle onderwerpen met een overkoepelend karakter die de gemeentelijke bedrijfsvoering en organisatie betreffen in deze paragraaf aan de orde komen. Zo kunnen in deze paragraaf onderwerpen als integriteit, innovatie en privacy aan de orde komen. Maar ook de organisatiestructuur, het personeelsbeleid, het duurzaamheidsbeleid en het investeringsbeleid kunnen aan de orde komen. Voorop staat dat de eigenheid van de gemeente en de wens van de raad bepalend zijn voor de onderwerpen in de paragraaf bedrijfsvoering.
Vereiste communicatie op grond van controlestandaarden
Heeft het college al afspraken gemaakt over deze onderwerpen? Ja
De verantwoordingsgrens voor 2022 is bepaald op basis van de totale lasten inclusief toevoegingen aan de reserves
De verantwoordingsgrens voor 2022 is vastgesteld door de raad Het normenkader 2022 is onder handen of de datum van vaststelling door de raad is gepland
Onder handen
De financiële verordening is herzien indien er staat dat de accountant de rechtmatigheid toetst
De financiële verordening bevat op welke wijze wordt omgegaan met begrotingsonrechtmatigheden
Het college en de raad zijn in overeenstemming over de mate van detail in de paragraaf bedrijfsvoering
Het interne controleplan van de gemeente bevat de reikwijdte van de processen en balansposten, risicoanalyses per proces en post en de controleaanpak
N.v.t.
21
Accountantsverslag | gemeente Waalwijk 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Overdrachtsdossier voor nieuwe raadsleden Overdrachtsdossier nieuwe raadsleden als basis voor het jaarrekeningproces
Ontwikkelingen 2021
Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze controleverklaring Rechtmatigheidsverantwoording
Op woensdag 16 maart zijn de gemeenteraadsverkiezingen geweest. De komende periode is een tijd waarin nieuwe raadsleden zich inlezen in de gemeentefinanciën en waar snel de behandeling van de jaarrekening op de raadsagenda staat. Op onze website https://www.pwc.nl/nl/marktsectoren/publieke-sector/lokale-overheid/accountantvan-en-voor-de-raad.html en in een pdf-document hebben wij een overdrachtsdossier samengesteld dat raadsleden (en overige geïnteresseerden) kunnen gebruiken om zich in te lezen in de rol van raadsleden in het jaarrekeningproces en de accountantscontrole bij gemeenten.
Aankomende verkiezingen Wijzigingen standaarden Onze samenwerking Bijlagen
Figuur 4 Planning en control cyclus
Accountantsverslag | gemeente Waalwijk 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
Wijzigingen standaarden
Onze conclusies Ontwikkelingen 2021
Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze controleverklaring Rechtmatigheidsverantwoording Aankomende verkiezingen Wijzigingen standaarden