Bijlage 2b Gestempelde Jaarrekening 2021 PWC

1 PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Jaarrekening 2021 ...................................................................................................... 1 Inhoudsopgave .......................................................................................................... 2 Voorwoord ................................................................................................................. 4 Algemeen .................................................................................................................. 7 Inleiding Jaarverslag en leeswijzer................................................................................ 7 Kerngegevens sociale structuur .................................................................................... 8 Kerngegevens fysieke structuur.................................................................................... 8 Kerngegevens: financiële structuur ............................................................................... 9 Organogram ............................................................................................................ 10 Toelichting op de controleverklaring............................................................................ 11 Raadsbesluit vaststelling jaarrekening .........................................................................

12 Jaarverslag .............................................................................................................. 13 Programma's Binnenstad en Duurzaamheid ................................................................. 14 Programma Binnenstad ............................................................................................. 14 Programma Duurzaamheid ........................................................................................ 25 Beleidsveld 0 | Bestuur en ondersteuning .................................................................... 37 Bestuur ................................................................................................................... 41 Publiekszaken .......................................................................................................... 47 Financiën................................................................................................................. 51 Beleidsveld 1 | Veiligheid........................................................................................... 53 Integrale veiligheid ................................................................................................... 58 Fysieke veiligheid .....................................................................................................

64 Beleidsveld 2 | Verkeer, vervoer en waterstaat ............................................................ 71 Economische bereikbaarheid ...................................................................................... 71 Stedelijke omgeving ................................................................................................. 74 Duurzaam en innovatief ............................................................................................ 77 Beleidsveld 3 | Economie........................................................................................... 82 Aantrekkelijke gemeente voor bedrijven / Regionaal werkgelegenheidscentrum ............... 85 Beleidsveld 4 | Onderwijs .......................................................................................... 91 Onderwijs ................................................................................................................ 94 Beleidsveld 5 | Sport, cultuur en recreatie ................................................................. 100 Sportbeleid en -accommodaties................................................................................ 102 Cultuur, recreatie en openbaar groen ........................................................................ 107 Beleidsveld 6 | Sociaal Domein.................................................................................

112 Sociale veerkracht .................................................................................................. 120 Waalwijkers zijn gezond .......................................................................................... 130 Integrale aanpak sociaal domein .............................................................................. 133 Beleidsveld 7 | Volksgezondheid en Milieu ................................................................. 139 Gezonde leefomgeving ............................................................................................ 141 Beleidsveld 8 | Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing ............ 144 Volkshuisvesting..................................................................................................... 148 Ruimtelijke ordening ............................................................................................... 152 Algemene dekkingsmiddelen, overhead, vennootschapsbelasting en overige baten en lasten....................................................................................... 157 Paragrafen............................................................................................................. 160 Inleiding Paragrafen................................................................................................

160 Paragraaf Lokale heffingen ...................................................................................... 161 Paragraaf Weerstandsvermogen ............................................................................... 168 Weerstandsvermogen ............................................................................................. 168 Risicokaarten ......................................................................................................... 174 Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen ..................................................................... 196

2 PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Beheer openbare ruimte .......................................................................................... 196 Vastgoed ............................................................................................................... 198 Paragraaf Financiering (en treasury) ......................................................................... 201 Paragraaf Bedrijfsvoering ........................................................................................ 205 Informatie ............................................................................................................. 206 P&C / Interne controle / Inkoop................................................................................ 210 HRM, Organisatieontwikkeling & Communicatie .......................................................... 213 Subsidieverwerving................................................................................................. 222 Pilot Rechtmatigheidsverantwoording 2021 door College van B&W................................ 223 Verantwoording gedragscode integer handelen........................................................... 228 Paragraaf Verbonden partijen................................................................................... 229 Gemeenschappelijke regelingen ...............................................................................

229 Vennootschappen en Coörporaties ............................................................................ 236 Stichtingen en Verenigingen .................................................................................... 242 Overige verbonden partijen ..................................................................................... 242 Paragraaf Grondbeleid............................................................................................. 243 Paragraaf Realisatie ombuigingen 2021 ..................................................................... 253 Paragraaf Financiële gevolgen Corona crisis ............................................................... 256 Financiële jaarrekening 2021 ................................................................................... 266 Algemeen .............................................................................................................. 266 Balans per 31 december .......................................................................................... 267 Programmarekening over het boekjaar...................................................................... 270 Overzicht resultaten per beleidsveld.......................................................................... 270 Taakvelden per beleidsveld ......................................................................................

272 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling ..................................................... 274 Toelichtingen financieel verslag en algemeen ............................................................. 277 Toelichting op de balans per 31 december 2021 ......................................................... 284 Toelichting per beleidsveld....................................................................................... 307 Toelichting afwijkingen beleidsveld 0 | Bestuur en ondersteuning ............................... 307 Toelichting afwijkingen beleidsveld 1 | Veiligheid ...................................................... 312 Toelichting afwijkingen beleidsveld 2 | Verkeer, vervoer en waterstaat........................ 313 Toelichting afwijkingen beleidsveld 3 | Economie ...................................................... 315 Toelichting afwijkingen beleidsveld 4 | Onderwijs ..................................................... 317 Toelichting afwijkingen beleidsveld 5 | Sport, cultuur en recreatie .............................. 319 Toelichting afwijkingen beleidsveld 6 | Sociaal domein .............................................. 322 Toelichting afwijkingen beleidsveld 7 | Volksgezondheid en milieu ..............................

325 Toelichting afwijkingen beleidsveld 8 | Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing ........................................................................................ 327 Analyse begrotingsafwijkingen ................................................................................. 330 Overzicht incidentele baten en lasten ........................................................................ 335 Overzicht structurele mutaties reserves..................................................................... 342 Informatie wet normering bezoldiging topfunctionarissen ............................................ 343 SISA ..................................................................................................................... 346 Controleverklaring van de onafhankelijke accountant .................................................. 352

3 PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Algemeen Voor u ligt de jaarrekening en het jaarverslag 2021. Zoals u gewend bent van ons bieden wij u die digitaal aan. Met deze stukken legt het college van burgemeester en wethouders verantwoording af aan de raad over het gevoerde beleid in 2021. Terugkijkend kan gesteld worden dat 2021 net als 2020 een jaar was dat gedomineerd werd door Covid-19. Om de financiële gevolgen hiervan inzichtelijk te maken is er ook in deze jaarrekening een aparte paragraaf voor corona opgenomen. De verslaglegging zal op Waalwijk begrotingsapp en de gemeentepagina worden gepubliceerd. Qua vorm en inhoud sluit de verslaglegging aan bij de begroting 2021. Resultaat dienstjaar en bestemming saldo Exploitatie 3.485.000. In dit bedrag is bedrag is tov het najaarsbericht lager, enerzijds omdat de werkelijke uitgaven in 2021 hoger waren dan ingeschat bij het najaarsbericht. Anderzijds omdat een aantal budgetten ten laste van reserves komen. opzichte van de begroting na wijziging 2021 verklaard:

4 PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Voordeel

Nadeel

Product 003 College van B&W Product 020 Overhead Product 812 Erfpachtgronden Product 813 Diverse percelen en panden Product 912 Rente Product 914 Algemene uitkering Product 915 Algemene baten en lasten Product 203 Onderhoud wegen Product 401 Leerlingenvervoer Product 409 Huisvesting voortgezet onderwijs Product 954 Mutaties reserves onderwijs Product 504 Onderhoud openbaar groen Product 615 Minimabeleid/armoedebeleid Product 616 Uitstroombevordering Niet bestede coronagelden Overige afwijkingen per saldo

Voor een verdere toelichting van bovenstaande posten verwijzen wij u naar de toelichtingen op de verschillende beleidsvelden. Reservepositie Onderstaande tabel geeft de standen van de belangrijkste reserves per 31-12-2021 weer: Reservepositie

Algemene reserve

Reserve bouwgrondexploitatie

Reserve onderwijshuisvesting

Beleidsreserve 2019-2022 Nog te bestemmen resultaat jaarrekening

5 PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Grondexploitatie De economische omstandigheden met betrekking tot vastgoed hebben ook op de grondexploitatie een positief effect. In 2021 is op bedrijventerrein Haven oost een grote uitgifte geweest, wat heeft geresulteerd in een forse opbrengst. Ook bij de woningbouwcomplexen, Landgoed Driessen en Waesgeerd-west heeft een en ander geresulteerd in forse uitgiften. De afgelopen jaren was de gemeente soms genoodzaakt om voorzieningen te treffen ter dekking van te verwachten verliezen dan wel direct verliezen af te boeken. In de jaarrekening van 2021 wordt voor een aantal projecten een kleine kunnen in de jaarrekening 2021 achterwege blijven. Per saldo is sprake van een hogere winstneming. Op basis van de geactualiseerde exploitatieberekeningen zijn binnen de grondexploitatie per 31 december 2021 de volgende winsten genomen: Oudestraat 1 Afbouw Haven I t/m VI Haven VII Waesgeerd-West Achter de Hoven Landgoed Driessen Haven 8 west Haven 8 oost TOTAAL

5.000.000. Rekening houdend met een tweetal verplichtingen, o.a. de te betalen vennootschapsbelasting over 2022 en verder, zal aan de raad met het vaststellen van de Nota grondexploitatie een afzonderlijk 453.401 over te hevelen naar de Algemene reserve. Bestemming resultaat Het resultaat over het boekjaar is separaat op de balans opgenomen. Volgens de voorschriften dient de gemeenteraad direct ná de vaststelling van de jaarrekening een bestemming te geven aan dit saldo. Hiervoor zal aan de raad een afzonderlijk voorstel worden voorgelegd. Volledigheidshalve wijzen we er wel op dat allereerst vanuit het resultaat op grond van het besluit van de raad de algemene reserve aangevuld dient te worden met het bedrag dat daaraan in 2022 is onttrokken om in 2021 niet bestede budgetten te kunnen overhevelen naar 2022. Dit is een totaalbedrag van Toelichting en cijfermatige analyses In het jaarverslag, onderdeel toelichtingen per beleidsveld 2021, zijn de belangrijkste cijfermatige verschillen ten opzichte van de begroting geanalyseerd en toegelicht. Om de analyse van de afwijkingen op hoofdlijnen te houden, is evenals vorig jaar gekozen voor een drempel van e verschillen, tenzij het relevant is om afwijkingen minder dan Waalwijk, BURGEMEESTER EN WETHOUDERS VAN WAALWIJK, De secretaris,

De burgemeester,

6 PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Inleiding Jaarverslag en leeswijzer Algemeen Het jaarverslag bestaat uit de volgende onderdelen: In het algemene deel zijn opgenomen de kerngegevens, het organogram, een toelichting op de controleverklaring en het raadsbesluit tot vaststelling van de verslaglegging. De vermelding van een aantal kerngegevens verhoogt de informatieve waarde van de jaarrekening en is (onder andere voor het Centraal Bureau voor de Statistiek) van belang voor het berekenen van kengetallen. De vermelde kerngegevens sluiten aan bij de kerngegevens zoals deze in de begroting 2021 zijn opgenomen. Het organisatieschema geeft inzicht in de structuur van de organisatie zoals deze in 2021 van toepassing was. Jaarverslag Het jaarverslag is opgesteld in de vorm van een verantwoording programma's en beleidsvelden. Hierin wordt uiteengezet wat van het voorgenomen beleid is gerealiseerd en welke nieuwe onderdelen in het rekeningjaar van belang zijn geweest. Het is een rapportage die ingaat op de door de raad gemaakte beleidsmatige keuzes en de mate waarin die in 2021 invulling hebben gekregen, voornamelijk evaluerend en waar nodig en zinvol prospectief. De belangrijkste beleidsmatige ontwikkelingen van 2021 worden uiteengezet in relatie tot de beleidsbegroting. Deze verantwoording is een belangrijk instrument waarmee de gemeenteraad zijn kaderstellende en met name controlerende rol kan uitoefenen.

Na de verantwoording over de 2 programma's volgt de verantwoording per beleidsveld en daarna volgen 9 paragrafen. Net als in 2020 is de paragraaf "financiële gevolgen Coronacrisis" opgenomen. Nieuw toegevoegd in 2021 is de paragraaf "realisatie ombuigingen 2021". In de paragrafen wordt verantwoording afgelegd over het gevoerde beleid ten aanzien van het beheer. De paragrafen vormen een dwarsdoorsnede van het jaarverslag. Ook wordt ingegaan op de bedrijfsvoering. Jaarrekening De jaarrekening geeft een totaaloverzicht van de baten en lasten over het boekjaar. De financiële positie en de financiering van de gemeente worden uiteengezet en de balansbedragen worden gepresenteerd. De exploitatiebaten en lasten en de balansbedragen worden nader toegelicht. In de jaarrekening is, naast de balans, de rekening van baten en lasten en de toelichtingen daarop, een groot aantal verplichte uiteenzettingen opgenomen. Dit zijn onder andere: de grondslagen voor waardering en resultaatbepaling, het overzicht incidentele baten en lasten en de verantwoordingsinformatie over specifieke uitkeringen, ofwel de SISA bijlage. In de jaarrekening is ook aandacht geschonken aan de reservepositie en de presentatie van het resultaat vóór en ná bestemming.

De jaarrekening geeft een zodanig inzicht dat een verantwoord oordeel kan worden gevormd over de financiële positie per 31 december 2021 en over de baten en lasten over 2021. Het is, vergeleken met het jaarverslag, een meer cijfermatige rapportage met toelichting en tevens een analyse van de afwijkingen van de jaarcijfers ten opzichte van de begroting en de rekeningcijfers van voorgaand jaar. In de jaarrekening is een overzicht opgenomen van de voornaamste afwijkingen ten opzichte van de begroting op productniveau. Zie hiervoor het onderdeel "toelichting per beleidsveld" onder de "financiële jaarrekening".

7 PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Kerngegevens sociale structuur Kerngegevens (sociale structuur) Sociale structuur

Ultimo 2018 Ultimo 2019

Ultimo 2020

Ultimo 2021

Totaal aantal inwoners

48.277

48.646

48.823

49.374

Aantal inwoners van 0 tot en met 64 jaar

38.135

38.242

38.337

38.677

Aantal inwoners van 65 jaar en ouder

10.142

10.404

10.486

10.697

744

734

862

630

693 50 1.880

659 46 1.870

678 39 1.930

677 35 1990

Aantal werklozen*

Bijstandsgerechtigden algemene bijstand** IOAW, IOAZ** Arbeidsongeschiktheid*

* Bron (2021): CBS ** Bron: Baanbrekers (gegevens mbt IOAW en IOAZ vanaf 2020 excl BBZ)

Kerngegevens fysieke structuur Kerngegevens (fysieke structuur)

Fysieke structuur

Ultimo Ultimo Ultimo 2018 2019 2020

Oppervlakte gemeente (in ha)

6.764

6.764

6.764

Totaal aantal woningen

21.801 21.949 22.063

22.305

Aantal woningen in bezit van woningbouwcorporaties

6.831

6.851

6.853

Wegen (aantal m² x 100)

34.700 36.070 36.250

36.630

Openbaar groen (in ha)

435

6.764

Ultimo 2021

6.831

444

440

442

8 PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Kerngegevens: financiële structuur Kerngegevens (financiële structuur) Totalen bedragen x

Ultimo 2018

Ultimo 2019

Ultimo 2020

Ultimo 2021

Totaal lasten

178.781

207.086

216.642

186.843

Opbrengsten belastingen

20.228

20.804

22.110

23.576

Algemene uitkering gemeentefonds

66.979

71.645

77.214

82.714

Vaste schulden

160.954

138.015

135.874

119.390

9.817

5.355

5.263

5.155

235.500

245.915

244.737

253.377

9.817

5.355

5.263

5.155

Eigen vermogen

84.726

91.298

93.596

101.758

Vrij aanwendbare reserves

12.347

9.338

12.189

15.669

Voorzieningen

5.603

5.778

6.606

8.371

waarvan voor woningbouw Boekwaarde investeringen waarvan voor woningbouw

Garanties Garanties, sociale woningbouw

976

1.109

989

851

272.709

298.216

293.585

314.157

3.703

4.257

4.437

3.784

Bedragen per inwoner bedragen x Totaal lasten Opbrengst belastingen

419

428

453

477

Algemene uitkering gemeentefonds

1.387

1.473

1.582

1.675

Vaste schulden

3.334

2.837

2.783

2.418

203

110

108

104

4.878

5.055

5.013

5.132

203

110

108

104

waarvan voor woningbouw Boekwaarde investeringen waarvan voor woningbouw Eigen vermogen

1.755

1.877

1.917

2.061

Vrij aanwendbare reserves

256

192

250

317

Voorzieningen

116

119

135

170

Garanties Idem, sociale woningbouw

20

23

20

17

5.649

6.130

6.013

6.362

9 PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Organogram Organogram

10 PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Toelichting op de controleverklaring Toelichting op de controleverklaring De externe accountant wordt rechtstreeks benoemd door de gemeenteraad en ondersteunt de raad in zijn controlerende functie ten aanzien van de rechtmatigheid. Accountants van gemeenten dienen behalve een getrouwheidsonderzoek naar de jaarrekening ook een rechtmatigheidsonderzoek naar de in de jaarrekening verantwoorde baten, lasten en balansmutaties uit te voeren. Voor het jaar 2021 is op 18 februari 2022 een normenkader door de raad vastgesteld. De interne controle op rechtmatigheid is vanaf 2006 geïntegreerd in de reguliere interne controle. Evenals in voorgaande jaren zijn in 2021 de noodzakelijke acties uitgevoerd om tot een oordeel over de rechtmatigheid te kunnen komen. Het plan van aanpak is in 2021 en begin 2022 in het auditcomité besproken. Daarnaast zal de aanstaande wetswijziging over de rechtmatigheid door het College in de jaarrekening 2021 als pilot worden opgenomen in de paragraaf Bedrijfsvoering. Door het college zijn derhalve de voorwaarden geschapen voor de controle van de mate waarin door onze organisatie rechtmatig wordt gehandeld, hetgeen vanaf het jaar 2006 geleid heeft tot een goedkeurende verklaring, ook wat betreft rechtmatigheidsaspecten. Met ingang van het verslagjaar 2006 is het principe van Single Information, Single Audit (SISA) ingevoerd.

Voor een groot aantal deelverantwoordingen worden de controlewerkzaamheden verricht bij de jaarrekeningcontrole. Gegevens over deze regelingen zijn opgenomen in de verplichte SISA bijlage bij de jaarrekening. Deze bijlage wordt aangeboden aan het Centraal Bureau voor de Statistiek. Dit instituut zorgt ervoor dat de gegevens worden doorgestuurd naar de belanghebbende ministeries. Met ingang van het jaar 2021 zijn er 9 nieuwe regelingen bijgekomen, wat het totaal op 19 regelingen brengt. De controleverklaring over 2021 is opgenomen in de jaarrekening, als allerlaatste onderdeel van de verslaglegging.

11 PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Raadsbesluit vaststelling jaarrekening Raadsbesluit tot vaststelling van de jaarrekening Vastgesteld door de Raad van de gemeente Waalwijk in zijn openbare vergadering van 7-7- 2022,

De Raad voornoemd,

De griffier,

De voorzitter,

12 PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Jaarverslag De navolgende programma- en beleidsveld verantwoording omvat: Programma Binnenstad Programma Duurzaamheid Beleidsveld 0 | Bestuur en ondersteuning Beleidsveld 1 | Veiligheid Beleidsveld 2 | Verkeer, vervoer en waterstaat Beleidsveld 3 | Economie Beleidsveld 4 | Onderwijs Beleidsveld 5 | Sport, cultuur en recreatie Beleidsveld 6 | Sociaal Domein Beleidsveld 7 | Volksgezondheid en Milieu Beleidsveld 8 | Volkshuisvesting, Ruimtelijke ordening en Stedelijke vernieuwing Algemene dekkingsmiddelen, Overhead, Te betalen vennootschapsbelasting en Overige baten en lasten Paragrafen

13 PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Ambitie In 2016 is gestart met programmatisch werken door het tijdelijk aanstellen van drie programmamanagers (Binnenstad, Economie en Veiligheid). Vervolgens is enkele jaren later het programma Duurzaamheid toegevoegd. In de raadsinformatiebrief Evaluatie programmamanagement (A-raad 2-9-2020) en de daaropvolgende begrotingsvergadering 2021 is besloten de programma's Economie en Veiligheid terug in de teams (respectievelijk TREW en TLTH) te beleggen. In deze jaarrekening 2021 zijn deze programma's daarom niet meer opgenomen. Om op een adequate wijze invulling te geven aan de maatschappelijke opgave is er voor de Binnenstad en Duurzaamheid voor gekozen om hiervoor het instrument programmamanagement te continueren. De opgave wordt hiermee integraal opgepakt en gecoördineerd uitgevoerd. De afgelopen jaren zijn hiermee goede resultaten behaald.

Programma Binnenstad Doelstellingen Wat willen we bereiken? Ambitie In onze strategische visie Waalwijk 2025 hebben we de binnenstad benoemd als één van de urgenties. We gaan de binnenstad transformeren tot een toegankelijke en aantrekkelijke plek voor ontmoeting en vermaak. Daarbij verbinden we onze schoen- en lederbedrijven aan de retail- en leisurefunctie. Tegelijkertijd gaan we naar een compacter centrum dat minder leunt op winkels, maar waar ruimte is voor ontmoeten en wonen. We pakken deze ambitie programmatisch op: onze doelstelling is duidelijk, de komende jaren werken we integraal en stap voor stap om dit te bereiken en sturen snel bij om kansen te benutten en om snel in te kunnen spelen op nieuwe ontwikkelingen. De vastgestelde centrumvisie is de basis voor het programma. Het te voeren beleid en achtergronden kunt u in meer detail lezen op pagina 34 (beleidsveld 3: economie).

14 PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

15 PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Indicatoren IND 9.001 | Oppervlakte winkelruimte, excl. leegstand in m2 (meetpunt dec, 2022 feb) Het meetpunt is december van het betreffende jaar, voor 2022 zijn de cijfers van februari opgenomen)

IND 9.002 | Aantal toegevoegde woningen (cumulatief)

16 PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

IND 9.003 | Leegstand centrum totaal (m2) (meetpunt dec, 2022 feb)

IND 9.004 | Ontwikkeling dagelijks en niet-dagelijks aanbod verkooppunten (meetpunt dec, 2022 feb)

17 PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

IND 9.005 | Toename supermarktaanbod in m2 (meetpunt dec, 2022 feb)

IND 9.006 | Aantal verenigde partijen in Centrum Management (meetpunt dec, 2022 feb)

18 PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

IND 9.007 | Aantal bezoekers centrum

IND 9.008 | Toename horeca binnenstad (m2) (meetpunt dec, 2022 feb)

Doelstellingen Wat hebben we gedaan in 2021? Samen met de stakeholders hebben we in 2021 ondanks de pandemie op veel terreinen vooruitgang geboekt. Het centrum compacter maken en (overbodige) winkelmeters door transformatie uit de markt nemen komt goed op gang. De energie die het programma in de een-loketfunctie voor nieuwe initiatieven en de (opvolgende) projectcoördinatie voor grotere/complexe locaties steekt (B20|9.037) betaalt zich uit.

19 PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Het mes snijdt hier aan twee kanten. Zowel het aantal winkelmeters als leegstand neemt af, e afgelopen jaren ruim 200 woningen toegevoegd, waarvan een fors deel ook wordt gerealiseerd door de verbouwing van lege winkels naar woningen. De transformatie van leegstand naar wonen is met name in de uitlopers van het winkelgebied in de centrumvisie al goed zichtbaar, er wordt op verschillende plekken gebouwd. Als we daarbij meenemen dat voor een aantal leegstaande winkelpanden in de Stationsstraat, vooral tussen Irenestraat en Unnaplein, en de Grotestraat ook al concrete transformatieplannen voorliggen, komt het nieuwe compacte winkelrondje al concreet binnen bereik. Het toekomstig compacte winkelrondje wordt voor ongeveer de helft bepaald door De Els, zowel in fysieke loopafstand als aantal winkelmeters. In de Els is sprake van hardnekkige leestand en het effect daarvan op de aantrekkelijkheid van het centrum is helaas nog een grote en complexe uitdaging. De herontwikkeling van De Els is essentieel om de transformatie van de binnenstad te laten slagen. Daar wordt met ontwikkelaar BanGroep stevig aan gewerkt (B20|9.046). Die zijn het dit najaar met de vereniging van eigenaren eens geworden over de uitgangspunten van een globaal schetsplan voor de zuidwesthoek van het winkelcentrum, inclusief omliggend openbaar gebied.

Het schetsplan gaat uit van de bouw van circa 200 woningen, (her)positioneren van twee supermarkten binnen De Els (IND 9005) en realisatie van een nieuwe entree aan de mr. Van Coothstraat. De uitgangspunten, inclusief de financiële, moeten nu worden beoordeeld. Deze ontwikkeling is integraal gekoppeld aan het masterplan dat voor het brede(re) centrum wordt opgesteld door Palmbout. Via deze lijn worden ook de planontwikkeling voor het Schoolkwartier door Sanders Retail Groep, en de mogelijke herinrichting voor de noordpoot van De Els van het (parkeer)terrein Els-zuid betrokken. In totaal hebben we het dan over een gefaseerde totaalaanpak op middellange termijn waarbij nog eens ruim 100 woningen kunnen worden gerealiseerd. Het masterplan van Palmbout zal hiervoor de overall kaders op het gebied van stedenbouwkundige structuur, programmatische invulling, parkeeroplossing en fasering gaan vastleggen. Op basis van de visie Hart van de Stad is flink geïnvesteerd in (verblijfs)kwaliteit, functie en verduurzaming van het openbaar gebied. De volledige herinrichting van Markt en Raadhuisplein zal eind eerste kwartaal 2022 worden opgeleverd. Rondom de pleinen worden binnenkort tevens het museum en een nieuwe horecazaak geopend. Dit is een boost voor de binnenstad.

Het vaststellen van het ontwerp en verstrekken van een krediet voor het realiseren van een nieuwe centrumentree completeert het opwaarderen en verduurzamen van de omgeving rond het Krophollercomplex. Aan de nieuwe doorsteek is bovendien een transformatieproject in voorbereiding dat de komende jaren 19 nieuwe woningen gaat opleveren. De nieuwe doorsteek en de uitbreiding van de stadstuin gaan aan de noordzijde een groene tegenhanger vormen voor het meer versteende zuidelijke deel van het centrum. Een gebied dat qua functie en verblijfswaarde met nieuw elan zijn rol als een van de motoren voor het centrum blijft vervullen en de Taxandriaweg beter met de binnenstad gaat verbinden. Wat we in 2021 nog niet hebben gedaan is het oppakken van het streven om meer (verblijfs)horeca te krijgen in het Krophollercomplex. Daarvoor was de markt als gevolg van de pandemie te ongunstig. We verwachten daar begin komend jaar weer concreet mee aan de slag te kunnen. Ook het organiseren van evenementen (B20|9.041) was het heel 2021 door de covid gerelateerde beperkingen vrijwel onmogelijk. De vijf partijen die via de stichting Centrummanagement al informeel samenwerkten hebben gekozen voor het instellen van een Bedrijven InvesteringsZone (BIZ), waarmee een belangrijke doelstelling binnen het programma (IND9006) wordt gerealiseerd.

Met ingang van 1 januari 2022 zijn alle ondernemers en vastgoedeigenaren in het gebied verenigd in één organisatie met fors toegenomen slagkracht en investeringsbudget. Een substantiële impuls voor het in de toekomst verder uitbouwen van de samenwerking en behaalde

20 PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

resultaten op allerlei gebied. Volop Waalwijk staat inmiddels volledig op eigen benen en is in de BIZ geïntegreerd, die tevens de coördinatie zal blijven verzorgen voor het project Wet Blue. De bezoekersaantallen (IND 9007) weerspiegelen de effecten van dit alles gevoelsmatig nog niet echt. Dat heeft in belangrijke mate ook te maken met het feit dat de telling door Locatus slechts een enkele momentopname betreft die nu voor het tweede jaar bovendien sterk is beïnvloed door de beperkingen als gevolg van de COVID-pandemie. Hoewel de marktomstandigheden nieuwvestiging op het gebied van leer retail en/of ambacht uitsloten hebben we op dit gebied (B20|9.033) anderszins bepaald niet stil gezeten. Het museumbestuur, Leather Made Smart en de BIZ hebben de handen ineen geslagen om dit thema samen met het bedrijfsleven stevig neer te gaan zetten. Binnenkort zal dat ook in de nieuwe inrichting van het openbaar gebied in hartje Waalwijk al een belangrijke rol spelen. Maatregelen B20 | 9.037 Begeleiden en medewerking verlenen aan transformatie plannen (van panden) Het aantal initiatieven om winkelmeters uit de markt te nemen groeit langzaamaan. Het beeld bij stakeholders dat complexe (bestemmingsplan)regelgeving dat moeilijk maakt blijkt negatief van invloed op het tempo. Daarom zijn we in samenwerking met CM in 2019 gestart met het begeleiden van geïnteresseerde vastgoedeigenaren .

In dat kader is binnen de bestaande programmamiddelen een bedrag gereserveerd om de beoordeling van een concrete principeaanvraag vrij te stellen van de gebruikelijke leges. DTNP heeft recent een nieuwe doorrekening gemaakt van de Centrumvisie op het punt van de behoefte aan commerciële meters oftewel de scope van de nog te verwachten vraag om transformatie. Ook in 2022 blijven we vanuit het Programma Binnenstad via de één loket functie vastgoedeigenaren met transformatievragen begeleiden. Startdatum: 13-06-2019 Tijd Er spelen circa 25 - 30 transformatieprojecten in het centrum, die zich in verschillende fasen bevinden. In 2020 zijn 15 nieuwe woningen opgeleverd. Nog eens circa 25 woningen zijn vergund en voor circa 20 woningen is vergunning aangevraagd. Voor een aantal principeverzoeken die in potentie kunnen die leiden tot realisatie van circa 100 woningen is positief advies afgegeven. Daarnaast zijn diverse transformatieplannen, waaronder ook voor De Els, in voorbereiding die samen circa 250 woningen vertegenwoordigen. B20 | 9.041 Evenementen in centrum met stakeholders Op dit moment, augustus 2020, waart het Covid19-virus nog steeds door het land en hierdoor zijn evenementen vooralsnog verboden. Het is bijzonder lastig in te schatten hoe lang dit nog gaat voortduren en/of dit ook zijn effect gaat hebben op de evenementenkalender in 2021.

We hopen natuurlijk van harte dat de evenementen in 2021 wel door kunnen gaan. Het ligt daarnaast in de bedoeling een reeks activiteiten op te zetten die toewerkt naar de opening van het museum in 2021. Focus daarbij ligt onder meer op het activeren van deelname vanuit de (leer en mode) bedrijfstak in de regio. Afhankelijk van tijd, middelen en het Covid19-virus wordt er wel of niet een extern bureau ingezet om de opening van het museum luister bij te zetten. Startdatum: 13-06-2019

21 PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Tijd Ook gedurende de rest van 2020 konden er, als gevolg van de maatregelen rondom COVID-19, geen grote evenementen meer georganiseerd worden. Gezien het voornemen om een reeks activiteiten te plannen rondom de opening van het schoenenmuseum, waarbij het de bedoeling is om inwoners te betrekken en deelname vanuit de (leer en mode) bedrijfstak in de regio, is er besloten om de bouw van het museum middels een filmreportage vast te leggen. Zolang de strenge maatregelen rondom COVID-19 gelden, waardoor er geen evenementen kunnen plaatsvinden, kunnen inwoners, middels deze reportage, de bouw volgen. We hopen in de loop van 2021 wel activiteiten te kunnen organiseren m.b.t. het schoenenmuseum. B20 | 9.046 Medewerking verlenen aan herpositionering De Els Als gemeente hebben we De Els medewerking toegezegd bij de planvoorbereiding van eventuele herpositionering/transformatie. Begin 2020 hebben twee ontwikkelende partijen een globale visie aan de eigenaren van De Els aangeboden en ook ambtelijk doorgesproken. Medio september 2020 zullen beide partijen hun visie voorleggen aan de algemene ledenvergadering (van de eigenaren) om te bepalen wie (of welke combinatie) met mandaat het traject van concrete planvorming gaat oppakken. Daarop volgend zal in overleg met het college worden bekeken hoe het proces/project intern en extern verder zal worden ingericht.

Planproces zelf en eventuele gefaseerde realisatie zal een periode van minimaal meerdere jaren beslaan. In 2021 en verder is dat plan voorbereid en als project ondergebracht in de lijnorganisatie. Startdatum: 13-06-2019 Tijd Als gemeente hebben we De Els eind 2019 medewerking toegezegd bij de planvoorbereiding van eventuele herpositionering/transformatie. In 2020 hebben de eigenaren BanBouw uit Nuenen geselecteerd als ontwikkelaar die In het najaar is begonnen met het uitwerken van een plan voor ingrijpende transformatie van het winkelcentrum zelf en de daaraan gekoppelde realisatie van 150 tot 200 nieuwe woningen. Planproces zelf en eventuele gefaseerde realisatie zal een periode van minimaal meerdere jaren beslaan. B20 | 9.060 Volop Waalwijk Bezien wordt of Volop verder kan onder de koepel van een op te richten BIZ. Mocht de BIZ niet doorgaan, dan moet gekeken worden naar alternatieve financiering Startdatum: 13-06-2019 Tijd Volop Waalwijk heeft een vorm van tijdelijk gebruik gerealiseerd voor ca. 30% van de leegstaande panden in het centrumgebied. Voor 2020 waren de benodigde middelen nog gezekerd via de provinciale subsidie en de reserve voor de vier programma's. Omdat het eventueel instellen van een BIZ als gevolg van de pandemie is vertraagd zijn de financiële middelen voor zelfstandige voortzetting in 2021 (en verder) op dit moment nog onvoldoende gezekerd.

22 PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

A.002 | Programmamanagement Het programmamanagement is t/m 2020 incidenteel gedekt geweest. Inmiddels heeft er een binnenstad en duur Economie en Veiligheid. Hierover is de raad inmiddels ook geïnformeerd. budget waaruit de programmamanager Veiligheid werd betaald. Een deel daarvan kan gebruikt worden als dekking van deze structurele lasten, waardoor er per saldo een nadeel beleidsveld veiligheid steviger te verankeren in onze organisatie. Startdatum: 22-09-2020 A.004 | Ontwikkelbudget programmamanagement Om de ambities binnen een programma te kunnen realiseren is de afgelopen jaren gebleken ppeld aan de keuze om jaar noodzakelijk. Beoogde prestaties / effecten: Wat willen we bereiken ? n- en

externe stakeholders. Startdatum: 22-09-2020 A.013 | Investeringen in de binnenstad

Een aantrekkelijke binnenstad vergroot de aantrekkingskracht van Waalwijk. Daarom zijn onze ambities onverminderd groot waarbij een programmatische aanpak nog steeds van meerwaarde is. De komende jaren komt een aantal ontwikkelingen in de binnenstad tot versnelling zoals de opening van het nieuwe museum op een vernieuwd Raadhuisplein, de herpositionering van De Els, toevoegen van groen, de inbreidingsplannen en de verplaatsing van de bibliotheek. Om deze ambities waar te maken schatten we in ongeveer 5 miljoen nodig te hebben. Deze middelen willen we onttrekken uit de winsten van de toekomstige grondverkopen. Wij zullen binnen dit thema op een later moment concrete voorstellen doen aan de raad. Startdatum: 22-09-2020 Tijd De herinrichting van Markt en Raadhuisplein is opgeleverd . Het conceptontwerp van Burobol voor de nieuwe centrumentree (doorsteek, afronden stadstuin en aansluiting op Taxandriazone) is afgerond. Uitwerken en aanleg zal in verband met de (her)ontwikkeling van Grotestraat 239 gefaseerd worden aangepakt. Voor het gedeelte ten noorden van de Winterdijk en het tijdelijk opknappen van het straatwerk op de de dijk zelf is afgelopen december een krediet verstrekt. De verdere fasering is gekoppeld aan de feitelijke voortgang van het transformatieplan voor Grotestraat 239.

De planstudie voor herpositionering van De Els zal medio dit jaar door de ontwikkelaar worden voorgelegd aan de algemene ledenvergadering van De Els. De verschillende stakeholders die werken aan (deel)locaties en eigendommen binnen en buiten het overdekte gedeelte coordineren ter voorbereiding daarop hun werkzaamheden in gezamenlijke werksessies. Werken aan een gezamenlijke strategie als basis voor de toekomstige ontwikkelingen zogezegd, Dat maakt vervolgens weer onderdeel uit van het lopende traject binnen TREW om onder begeleiding van

23 PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

bureau Palmbout Urban Landscapes een overkoepelende stedenbouwkundige visie voor de bredere binnenstad (inclusief Taxandriazone) te maken. Tussen 2017 en 2021 zijn circa 100 woningen toegevoegd. Er lopen nu een fors aantall transformatieprojecten in verschillende stadia van voorbereiding/vergunningverlening. In totaal betreft dat mogelijk een productie van Een substantiële toevoeging van woningen aan het centrum die tegelijk veel overtollige winkelruimte uit de markt neemt. B20 | 9.033 Aantrekken leer retail & ambacht In de centrumvisie is opnieuw de ambitie uitgesproken om gethematiseerde leer- en schoenenretail en ambacht (geclusterd) terug te halen naar het centrum. De gemeente stimuleert en faciliteert (leer)bedrijven om zich in het centrum te vestigen. Op het gebied van detailhandel wordt met marktpartijen onderzocht wat de mogelijkheden zijn voor het realiseren van een gethematiseerd retailcluster in de nabijheid van het museum. De uitbraak van COVID19 - de daarbij behorende maatregelen - leidt ertoe dat investeerders in retail zeer terughoudend zijn. Startdatum: 13-06-2019 Tijd Er worden gesprekken gevoerd met marktpartijen om een gethematiseerd retailcluster te realiseren. Tegelijkertijd wordt er gesproken met (ambachtelijke) schoen- en lederbedrijven die interesse hebben in vestiging in het centrum.

Het is op dit moment niet in te schatten of en wanneer hier besluitvorming over plaats kan of moet vinden. Doelstellingen Wat hebben we niet gedaan in 2021? De voortgang van de maatregelen is hierboven uitgewerkt.

24 PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Programma Duurzaamheid Doelstellingen Wat willen we bereiken? Ambitie Duurzaamheid is de groene draad in onze strategische visie Waalwijk 2025. De nieuwe coalitie heeft in haar programma 'Samen duurzaam vooruit' de ambities uit Waalwijk 2025 herhaald en aangescherpt, onder andere door Duurzaamheid als vierde programma op te nemen. De volgende drie ambities zijn de kapstok waaraan het programma duurzaamheid is opgehangen: Waalwijk moet leefbaar blijven voor de kinderen van onze kinderen, de C02 uitstoot moet daarom in 2030 met 49% omlaag; Waalwijk moet klimaatneutraal zijn in 2043; Waalwijk moet zich duurzaam ontwikkelen.

25 PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Indicatoren IND 7.002 | Omvang huishoudelijk restafval (in Kg) (BBV) Niet gescheiden ingezameld huishoudelijk afval.

Bron: Waarstaatjegemeente.nl IND 7.001 | Hernieuwbare elektriciteit (BBV)

Bron: Rijkswaterstaat

Klimaatmonitor

26 PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

IND 9.009 | CO2 uitstoot Waalwijk (in ton)

Bron: Klimaatmonitor IND 9.010 | Bekende hernieuwbare elektriciteit (in Tj)

Bron: Klimaatmonitor

27 PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

IND 9.011 | 50% meer duurzame energie (in MWh)

IND 9.012 | Energiebesparing openbare verlichting (kWh)

28 PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

IND 9.013 | Energiegebruik gebouwde omgeving (in Tj)

Bron: Klimaatmonitor IND 9.014 | Totaal gas en elektriciteitsverbruik woningen (in Tj)

Bron: Klimaatmonitor

29 PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

IND 9.015 | Meer groenoppervlak (10%) (in km2)

km2

2020

2030

Doelstelling

-

12,65

Waalwijk

11,50

-

IND 9.016 | Aantal (semi)publieke e-laadpunten De cijfers van de laadpunten zijn afkomstig van www.oplaadpalen.nl van Ecomovement; deze onafhankelijke partij streeft naar volledige en correcte data over laadpalen. Vóór oktober 2019 betreffen deze gegevens het aantal connectoren op laadpalen. Met ingang van oktober 2019 is het mogelijk geworden te onderscheiden hoeveel connectoren tegelijkertijd gebruikt kunnen worden om te laden en wordt dit aantal weergegeven. Het aantal connectoren dat tegelijkertijd gebruikt kan worden kan bij snellaadpunten lager liggen dan het aantal connectoren dat beschikbaar is, omdat sommige laadpunten zijn voorzien van verschillende connectoren waarvan er maar één per laadbeurt gebruikt kan worden. De publieke laadpalen zijn 24/7 toegankelijk, semi-publieke laadpalen zijn beperkt openbaar toegankelijk. Private laadpunten, bijvoorbeeld bij een bedrijf of thuis, zijn niet meegenomen in deze registratie.

30 PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Bron: Ecomovement IND 9.017 | Aantal elektrische personenauto's (FEV & PHEV)

Bron: RDW Doelstellingen Wat hebben we gedaan in 2021? Langs de drie programmalijnen Energie, Water en Groen en Duurzaam consumeren en produceren is in 2021 gewerkt aan de duurzame ontwikkeling en bewustwording van Waalwijk. Onder levendige politieke belangstelling is de kadernota grootschalige opwek van duurzame energie vastgesteld en heeft de gemeente input geleverd voor REKS 1.0. Deze

31 PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

regionale energie en klimaatstrategie is eveneens door de gemeenteraad vastgesteld. Beide documenten geven aan wat de lokale respectievelijk regionale opgave is om duurzame elektriciteit op te wekken en binnen welke kaders, op welke plekken en met welke technieken dat gerealiseerd zou kunnen worden. In 2021 is gestart met de uitwerking daarvan in concrete ruimtelijke procedures en is gestart met de gesprekken met potentiële ontwikkelaars. Hierbij wijken wij af van de regionaal geregisseerde aanpak waar de realisatie van de grootschalige energie middels een publiek ontwikkelbedrijf wordt voorgestaan. De gemeenteraad is geïnformeerd over de argumenten achter de keuze om zelf de regie te hebben over deze ontwikkeling. Tevens is de Transitievisie Warmte vastgesteld. Een omvangrijk visiedocument waarin staat beschreven langs welke sporen gewerkt wordt aan het verduurzamen van de gebouwde omgeving. Op 9 oktober 2021 is het digitale energieloket geopend waar inwoners informatie kunnen inwinnen over de verduurzaming van hun woning en vragen kunnen stellen over het verduurzamen van hun woning aan de backoffice met deskundigen. Het college heeft u geïnformeerd over de Uitvoeringsagenda naar een Klimaatbestendig Waalwijk en heeft de stimuleringsregeling afkoppeling regenwater geeffectueerd.

Het college heeft op uw verzoek een uitgebreide campagne gevoerd op het scheiden van huishoudelijk afval. Op de afgewerkte stort is met hulp van de gemeente door energiecoöperatie Langstraat Zon een zonnepark aangelegd waar ongeveer 5000 MWh elektriciteit kan worden opgewekt. De Green deal bedrijventerreinen heeft in 2021 geleid tot ca 40 energiecans bij bedrijven, een klimaatsafari, een workshop uitwisseling reststromen en zijn we gestart met het opstellen van een routekaart naar een klimaatneutraal bedrijventerrein in 2043. Veel bedrijfsdaken zijn al dan niet verplicht voorzien van zonnepanelen. Op 9 oktober is op de Winterdijk en omgeving het duurzaamheidsevenement georganiseerd. Prestatie-indicatoren

referentiewaarde

meest actuele waarde

streefwaarde

jaar

waarde

jaar

waarde

jaar

waarde

CO2 uitstoot

1990

100%

2019

84%

2030

50%

Duurzame opwek

2018

5%

2020

11%

2030

50%

Besparing gasverbruik

2019

0%

2020

0,2%

2030

15%

Percentage woningen zonder gasinstallatie

2019

3%

2020

4%

2030

20%

Besparing openbare verlichting

2013

0%

2021

34%

2030

50%

Invulling prestatie-indicatoren op water en groen en duurzame consumptie en productie worden nog verder ontwikkeld. Bronnen: Klimaatmonitor Rijkswaterstaat en opgave Greenchoice. Maatregelen B20 | 9.038 Beleid E-laadpalen opstellen Wij faciliteren nu schone vervoerwijzen door op verzoek van inwoners onder voorwaarden elaadpalen te plaatsen. Dit is een vraagvolgend beleid. Om de elektrificering van het autoverkeer te stimuleren en te faciliteren moet overwogen worden om niet vraagvolgend maar actief faciliteiten te bieden voor elektrisch vervoer. In 2020 en 2021 vindt deze afweging plaats en wordt het beleid indien noodzakelijk daarop geactualiseerd als dan niet gekoppeld aan een actualisatie van het mobiliteitsbeleid. Startdatum: 27-08-2019 Tijd De effecten van elektrificering van het autoverkeer worden meegenomen bij de actualisatie en de uitwerking van het mobiliteitsbeleid.

32 PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

B20 | 9.048 Opstellen transitievisie warmte In 2020 wordt een start gemaakt met het opstellen van een transitievisie Warmte. Deze moet in 2021 vastgesteld worden door de raad. In de transitievisie wordt de aanpak geschetst die moet leiden tot de verduurzaming en het aardgasvrij worden van ons woningbestand. De transitievisie warmte geeft antwoord op de volgende vragen: Wat zijn de alternatieven voor aardgas in de gemeente? Welke oplossingen zijn er per wijk om deze aardgasvrij te maken? Wat is een goed moment om deze alternatieven toe te passen? Een transitievisie warmte is in feite een gedetailleerde uitwerking van de regionale energie strategie (RES). Hierbij worden de regionaal aanwezige duurzame energiebronnen en andere (rest)warmtebronnen in beeld gebracht en wordt vraag en aanbod op elkaar afgestemd. Startdatum: 11-06-2019 Tijd In 2020 is gestart met het opstellen van de transitievisie warmte. De raad heeft op 2 juli 2020 ingestemd met een kredietvoorstel zodat de gemeentelijke organisatie de visie kan laten opstellen. De transitievisie wordt voor het einde van 2021 aan de raad ter vaststelling aangeboden. B21 | 9.001 Voorbereiding definitief bod REKS In 2020 is een concept bod uitgebracht in het kader van de regionale energiestrategie.

Hierin staat hoe groot de regionale opgave is op het gebied van de opwek van duurzame energie, hoeveel wij daarvan regionaal kunnen opwekken en waar dit in de regio zou kunnen plaatsvinden. Tevens is aangegeven welke warmtebronnen wij in de regio voorzien op basis waarvan de warmtetransitieplannen kunnen worden opgesteld. In Waalwijk hebben wij de input voor de regionale energiestrategie gekoppeld aan onze eigen discussie over de grootschalige opwek. Naar verwachting wordt nog in 2020 aan de raad het resultaat van het participatietraject aangeboden op basis waarvan zij kan beslissen over de kaders voor de opwek van grootschalige energie op Waalwijks grondgebied. De resultaten van deze besluitvorming vormen input voor het definitieve bid van de regio aan het rijk. De raad wordt in 2021 betrokken bij de besluitvorming over het definitieve regionale bod en tussentijds regelmatig geïnformeerd over de voortgang van dit proces. Startdatum: 05-08-2020 Tijd Het definitieve REKS-bod 1.0 is in Waalwijk vastgesteld in de raadsvergadering van 24 juni. Na vaststelling in alle gemeenten in de regio HvB is het REKS-bod 1.0, inclusief de aangenomen moties in de regio, tijdig toegestuurd aan het rijk.

B21 | 9.002 Kadernota grootschalige opwek vaststellen Op 6 februari 2020 heeft de raad de concept-kadernota Grootschalige Opwek geamendeerd vrijgegeven voor externe communicatie en besloten dat de geamendeerde inhoud input is voor het concept-bod aan het rijk vanuit de regionale energiestrategie. In de (concept) kadernta staat hoe groot de Waalwijkse opgave is voor de opwek van duurzame energie, hoe we en waar we dit denken te (laten) realiseren en onder welke voorwaarden dit voorstelbaar is. Naar verwachting wordt in 2020 de kadernota grootschalige opwek vastgesteld na afronding van het participatietraject. Vervolgens wordt de kadernota aan de raad ter besluitvorming aangeboden. Dit zal naar verwachting nog in 2020, en anders begin

33 PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

2021, plaatsvinden. Na vaststelling zal de definitieve kadernota input zijn voor het definitieve bod aan het rijk vanuit de regionale energiestrategie. Daarnaast vormen de dan vastgestelde kaders, randvoorwaarden en uitgangspunten de basis voor de beoordeling van initiatieven uit de markt, samenleving en eventuele eigen ontwikkelingen met betrekking tot de eventuele bouw van windmolens en zonneparken. Startdatum: 05-08-2020 Tijd In de raadsvergadering van 24 juni 2021 is de kadernota Grootschalige Opwek van Duurzame Energie vastgesteld. B21 | 9.003 Realisatie informatieloket In 2020 heeft de raad krediet gevoteerd om een digitaal energieloket te realiseren. De voorbereidingen voor de realisatie van een energieloket zijn gestart. Naar verwachting is het loket in 2021 operationeel. Daarnaast leeft er de ambitie om een fysiek loket te realiseren samen met lokale ondernemers. De voorwaarde is dat dit kostenneutraal voor de gemeente moet plaatsvinden. Startdatum: 05-08-2020 Tijd Op 9 oktober 2021 is het digitale energieloket geopend. A.015 | Investeringen in realiseren windmolens Onze ambitie is om uiterlijk in 2043 klimaatneutraal te zijn. Een ambitie die we ook regionaal hebben bevestigd via de Regionale Energie en Klimaat Strategie. We zien kansen om aan de gehele noordkant van Waalwijk windmolens te plaatsen, uiteraard binnen de kaders die nu voor inspraak zijn vrijgegeven.

De uitkomst van het participatietraject wordt gerespecteerd en zal worden betrokken bij het vaststellen van de kaders door de raad eind 2020. Door als gemeente zelf en indien mogelijk, met participatie van onze inwoners, op eigen grond en in eigen beheer windmolens te plaatsen kunnen we structurele inkomsten generen die we gebruiken om de leefbaarheid te versterken. Mocht het zelf exploiteren niet haalbaar zijn dan gaan we als gemeente in principe participeren, en bekijken daartoe de mogelijkheden per casus. Op deze manier zetten we forse stappen in onze duurzaamheidsambities. Bovendien houden we ook andere kansrijke (nieuwe) energiebronnen in het vizier. Eigenlijk komt in deze ontwikkeling alles samen om als samenleving op een duurzame manier vooruit te gaan, zowel in klimaat als in economische zin. In de meerjarenbegroting 2021-2024 is vanaf 2024 een structurele netto opbrengst van Startdatum: 22-09-2020 Doelstellingen Wat hebben we niet gedaan in 2021? De besluitvorming met betrekking tot de verduurzaming van de sportverenigingen NEO en RWB vindt in het eerste kwartaal van 2022 plaats. De verkenning naar kringlooplandbouw heeft niet plaatsgevonden. Hiervoor volgen wij de landelijke ontwikkelingen. Als gevolg van de pandemie is de besluitvorming over de uitgesteld naar de raadsvergadering in februari 2022. In 2021 is uitvoering gegeven aan het bestaande laadpalenbeleid.

De wens blijft om een actuele laadpalenvisie op te zetten die inspeelt op de versnelde transitie naar elektrisch rijden.

34 PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Maatregelen B21 | 9.004 Verduurzaming sportverenigingen Het college heeft begin september 2020 ingestemd met de uitvoering van het plan van aanpak verduurzaming gemeentelijk vastgoed. Onderdeel van het uitvoeringsprogramma is de verduurzaming van de gemeentelijk sportaccommodaties. De sportaccommodaties binnen de gemeente Waalwijk kennen verschillende eigendomsverhoudingen, zodat verduurzaming per accommodatie maatwerk vereist. De gemeente gaat samen met verenigingen in overleg om de quick wins in beeld te brengen en lange termijn plannen op te stellen. Mede op initiatief van de voetbalverenigingen NEO en RWB, vormen deze verenigingen een pilot om vervolgens de verduurzaming binnen alle (buiten) sportaccommodaties in 2020/2021 op te starten. Startdatum: 05-08-2020 Tijd Op 24 februari 2022 heeft de raad het voorstel om sportpark de Gaard te verduurzamen unaniem vastgesteld. De realisatie is in voorbereiding. B21 | 9.005 Verkenning kringlooplandbouw Het huidige landbouwsysteem in Nederland is erop gericht zoveel mogelijk te produceren tegen zo laag mogelijk kosten. Inmiddels staat onze landbouw daardoor wel steeds meer onder druk en dreigt onze bodem, de belangrijkste hulpbron voor de boer, uitgeput te raken en hebben we te maken met een verlies aan biodiversiteit.

Het wordt nu de uitdaging om met zo min mogelijk grondstoffen en dus minder belastend voor het milieu, ons voedsel te produceren. En om alle producten die het bedrijf verlaten te gebruiken als eindproduct of als grondstof voor andere schakels in de kringloop. Kringlooplandbouw doet recht aan de natuur en kan ook een goede boterham opleveren. Het stimuleert de weidegang en een efficiënte productie van eiwitten en ruwvoer. De mest van de dieren kan kunstmest vervangen bij het telen van gewassen. De gemeente onderkent het belang van de kringlooplandbouw en wil ruimte geven aan experimenteren en zoekt inspirerende partners in de agrarische sector. Kringlooplandbouw vraagt om een combinatie van veeteelt en akkerbouw en daarom veel creativiteit en ruimte omdat veeteelt nu maar beperkt aanwezig is binnen de gemeente. We onderzoeken met de landbouw de mogelijkheden om CO2 op te slaan in de vorm koolstof binding in de grond. Ook gaan we met de landbouw in gesprek over de effecten van de kringlooplandbouw op de stikstofreductie. Startdatum: 05-08-2020 Tijd We volgen de landelijke ontwikkelingen op dit thema en zullen bij de gebiedsontwikkelingen rondom de grootschalige opwek van duurzame energie zoeken naar koppelkansen met de introductie van kringlooplandbouw.

B21 | 9.006 Verduurzamen evenementenbeleid In het te actualiseren evenementenbeleid is verduurzaming van evenementen en het creëren van een duurzame uitstraling een groene draad. Juist bij evenementen kunnen verschillende doelgroepen bereikt worden om bewustwording op het thema te vergroten. In beginsel gaat het om het beperken van de hoeveelheid afval en het verminderen van het energieverbruik. Door de corona crisis is het overleg hierover stil gevallen; organisatoren hebben op dit moment andere zorgen. We willen de komende maanden de onderhandelingen met de organisatoren weer voortzetten om zo de eerste resultaten terug te zien tijdens de evenementen in 2021.

35 PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Startdatum: 05-08-2020 Tijd We willen de komende maanden de gesprekken met de organisatoren weer voortzetten om zo de eerste resultaten terug te zien tijdens de mogelijke evenementen in 2022.

36 PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Ambitie Vanuit het beleidsveld 0 Bestuur en Ondersteuning werken we aan (1) een bestuurskrachtige gemeente, (2) een hoog service niveau naar onze inwoners en aan een (3) gezonde financiële huishouding: We zijn een proactieve speler en zorgen er voor dat de Waalwijkse belangen en positie goed op de agenda staan in de regio, provincie, landelijk en internationaal. De gemeentelijke organisatie ontwikkelt zich naar een coöperatieve, compacte en servicegerichte organisatie. De ambtelijke organisatie dient in de dienstverlening deze houding uit te stralen. Hierbij is het uitgangspunt dat we digitaal werken waar het kan, en persoonlijk wanneer nodig of gewenst. Wij voelen de verplichting en de verantwoordelijkheid ervoor te zorgen dat we de generaties na ons niet opzadelen met financiële problemen als gevolg van beslissingen die wij nu nemen. Wij willen tegen zo laag mogelijke kosten voor onze inwoners een efficiënt beheer van de gemeentefinanciën voeren.

Doelstellingen Verplichte indicatoren (BBV) Onderstaand vindt u een overzicht van de verplicht op te nemen indicatoren (BBV):

37 PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Indicatoren IND 0.001 | Formatie (fte per 1.000 inwoners) (BBV) Het aantal fte per 1.000 inwoners.