Bijlage 2a notitie Succesvolle inloopvoorzieningen

Voorbeelden Succesvolle inloopvoorzieningen Inleiding In de coalitiebesprekingen is gesproken over de omslag van individuele begeleiding en dagbesteding op basis van een indicatie naar algemene herstel- en inloopvoorzieningen die vrij toegankelijk zijn. De partners willen graag succesvolle voorbeelden hoe deze voorzieningen bijdragen aan een reductie van de kosten in het sociaal domein. Internationaal en nationaal wordt de waarde van de omslag gezien, ook in literatuur. De harde cijfermatige onderbouwing ontbreekt nog, omdat het lastig blijkt om maatschappelijke effecten in gecontroleerde setting te onderzoeken. Hieronder een paar voorbeelden van gemeenten die de omslag al gemaakt hebben, maar ook de onderbouwing waarom deze omslag noodzakelijk is om het sociaal domein kwalitatief goed en betaalbaar te houden. Onderbouwing Maarten van Ooijen, staatssecretaris VWS heeft maart 2022 een hoofdlijnenbrief aan de Tweede Kamer gestuurd over de toekomst van de Wmo. Hij schetst daarin een aantal belangrijke uitdagingen voor de toekomst. Eén daarvan is: Er ligt een belangrijke uitdaging om ons zorg- en ondersteuningsstelsel voor de lange termijn functioneel en financieel houdbaar te houden.

Met een bevolking die steeds ouder wordt en met een relatief laag geboortecijfer, is er op termijn meer behoefte aan ondersteuning en zorg, maar zijn er minder mensen om ondersteuning en zorg te bieden. Zowel vanuit het (sociale) netwerk van mensen – zoals mantelzorgers en vrijwilligers – als op de arbeidsmarkt. Daarmee wordt een sterke sociale basis en het omzien naar elkaar nog belangrijker dan voorheen. Om de sociale basis te versterken benoemt de staatsecretaris in zijn brief hoe hij uitvoering wil geven aan het versterken van de sociale basis. Versterken sociale basis: ‘omzien naar elkaar in de wijk’ Mensen zijn gelukkiger als ze zelf regie hebben en met hun netwerk hun leven kunnen leiden, passend bij hun cultuur en gewoontes. Gemeenten faciliteren dit ‘omzien naar elkaar in de wijk’ door een breed, laagdrempelig en vindbaar aanbod van activiteiten en ondersteuning in de eigen buurt of wijk. Dit aanbod – een combinatie van burgerinitiatieven, vrijwilligersorganisaties, ondersteuning aan mantelzorgers, professionele organisaties en ondersteuning van kwetsbare doelgroepen – noemen we de sociale basis. Typerend voor de sociale basis is een focus op wat nog wél kan. Het is daarmee randvoorwaardelijk voor het leidende principe focus op (herstel van) zelf- en samenredzaamheid. Gezien het decentrale karakter van deze opgave zijn met name gemeenten aan zet.

Het doel hierbij is om de infrastructuur en de sociale netwerken in de wijk te versterken.

Voorbeelden gemeenten Begin 2022 heeft Good2Consult een effectonderzoek uitgevoerd binnen de gemeente Noordoostpolder naar het effect en de meerwaarde van de weekendopenstelling van

inloopvoorziening Bouwerskamp in Emmeloord. Dit onderzoek betreft het enige onderzoek naar inloop-/herstelvoorzieningen dat al financiële effecten laat zien. Een conclusie die zij trekken: Zowel qua welbevinden voor de bezoekers als qua financieel effect is het raadzaam om de zondagopenstelling blijvend te continueren in de huidige vorm. Uit onze berekeningen blijkt dat de huidige inloop inclusief de zondag als geheel €402.139 aan maatschappelijke kosten per jaar voorkomt. De geschatte vermeden maatschappelijke kosten door de zondagopenstelling bedragen €138.915 op jaarbasis. De totale jaarlijkse subsidie bedraagt € 229.688. Daarvan betreft de openstelling op zondag € 51.688 per jaar.

De gemeente Apeldoorn heeft een ervaringsonderzoek uitgevoerd naar de algemene voorzieningen. Hierbij een aantal van de resultaten: •

Basisontmoetingsplekken hebben een positief effect op het leven van bezoekers

• Meer zelfredzaamheid, participatie en minder behoefte aan individuele begeleiding Professionals geven aan dat de effecten die zij ervaren vooral bijdragen aan het voorkomen dat er problemen voor inwoners ontstaan of verergeren, aan het vroeg signaleren van risico’s en de toeleiding naar hulp, en aan een collectief aanbod in plaats van een individueel aanbod. Het is aannemelijk te veronderstellen dat de maatschappelijke effecten die professionals signaleren, correleren met de belangrijkste effecten die bezoekers ervaren: meer afleiding, minder eenzaamheid, meer structuur en regelmaat, beter kunnen omgaan met andere mensen en groei in zelfvertrouwen leiden tot meer zelfredzaamheid, participatie en minder behoefte aan individuele begeleiding. • Duurzaamheid van effecten Zestig procent van de professionals geeft aan dat effecten duurzaam van aard zijn. Een kwart spreekt van blijvende effecten. • Relatie tussen basisontmoetingsplekken en maatwerk / persoonlijke begeleiding Op de vraag of een Basisontmoetingsplek geschikt is om een inwoner te helpen, ervaart 71% van de professionals dat een Basisontmoetingsplekken daarvoor geschikt tot perfect geschikt is. De helft van deze professionals vindt daarbij een Basisontmoetingsplek een adequaat alternatief voor of aanvulling op persoonlijke thuisbegeleiding.

• Nabijheid belangrijke factor, vervoer is geen belemmering Het dicht in de buurt wonen van een Basisontmoetingsplek is een van drie belangrijkste aspecten die bezoekers fijn vinden aan een ontmoetingsplek. Een gebrek aan vervoer wordt niet als een belemmering gezien.

In Almere is een onderzoek gedaan naar de opvang van verwarde personen. Hieronder de bevindingen: De bevindingen in Almere zijn illustratief voor andere gemeenten. Gemeenten moeten op zoek naar ‘ontmoetingsplekken’ in de wijk die als startpunt kunnen dienen voor mensen met psychische kwetsbaarheid en die een laagdrempelige inloopfunctie kunnen vervullen - dat wil zeggen op plekken waar mensen wonen. Het doel is om een infrastructuur (her)

in te richten (op buurtniveau) waardoor mensen met een psychische kwetsbaarheid weten waar zij terecht kunnen, wie daar zijn en wat het voor hen kan betekenen. Inclusie betekent idealiter dat de infrastructuur preventief en ‘helend’ werkt, niet (bevoor)oordelend en niet gericht op beheersmatigheid (de keten op orde). Het gaat om een verschuiving van de behandel- naar een leefwereldperspectief. Centraal staat het benutten van de (herstel)kracht van mensen met een psychische kwetsbaarheid door hun ervaringen en behoeften centraal te stellen en dit als startpunt te nemen, niet vanuit hun diagnose maar vanuit hun mogelijkheden met normalisatie als basis. Conclusie Op basis van de eerste bevindingen van andere gemeenten en de brief van de staatssecretaris trekken we de conclusie dat het versterken van de sociale basis de toekomst is van het sociaal domein. Een sterke sociale basis zorgt voor een betere kwaliteit van (samen)leven en vermindert de vraag naar professionele zorg. Inloop- en herstelvoorzieningen spelen een belangrijke rol bij het versterken van die sociale basis. De eerste onderzoeken naar de waarde van inloop- en herstelvoorzieningen geven een positief beeld. De wetenschappelijke onderbouwing hiervoor komt op gang, zie bijvoorbeeld het promotietraject van Enik en Tranzo.

Deze voorzieningen zijn een belangrijk onderdeel van de innovatie die gaande is in het sociaal domein. Zoals hierboven beschreven pakken een aantal gemeente hierin de rol van koploper. De huidige coalitie heeft besloten om zich hierbij aan te sluiten door het openen van de eerste herstelvoorziening. Het is aan de nieuwe coalitie om te bepalen of zij deze ontwikkeling wil doorzetten.