Bijlage 1 Notitie locatiestudie mobiliteitshub

Notitie locatiestudie mobiliteitshub Versie 4 Aanleiding De gemeente Waalwijk ontwikkelt zich en heeft stevige ambities op het gebied van duurzaamheid, wonen en economie. Om de verstedelijkingsopgave te realiseren en onze omgeving leefbaar te houden, is een mobiliteitstransitie vereist. De toekomstige verstedelijking vindt zoveel mogelijk plaats rondom OV-knooppunten. Om de groei in goede banen te leiden en de mobiliteitstransitie mogelijk te maken is een kwalitatief goede ov-verbinding en de ontwikkeling van stedelijke knooppunten rondom OV-hubs noodzakelijk. Onder andere door het ontbreken van een treinverbinding is de aanhaking van de gemeente Waalwijk op het openbaar vervoer beperkt. Dit remt de doorgroei van wonen en werken. De zeggenschap van het Brabantse busvervoer ligt bij de provincie NoordBrabant. Om in de provinciale processen een goede inbreng te kunnen bieden, is het noodzakelijk om een gedragen Waalwijkse kijk op het ov-systeem te hebben. De afgelopen periode is daarom met adviseur Mobycon gewerkt aan visievorming voor het gewenste Waalwijkse openbaar vervoernetwerk en bijbehorende netwerk van mobiliteitshubs. Probleemschets en doel Het doel van het uitgevoerde onderzoek is om vanuit het gewenste ov-systeem een beeld te vormen van de daarbij passende locatie(s) voor (een) Waalwijkse mobiliteitshub(s).

Daarbij is het essentieel dat deze locatie een betekenisvolle plek kan zijn. Het einddoel van het onderzoek was om een besluit te nemen over de gewenste locatie. Dit einddoel is gedurende het proces bijgesteld. Een definitief besluit over de toekomstige locatie(s) voor (een) Waalwijkse mobiliteitshub(s) is namelijk niet te maken zolang er geen zekerheid is over de haalbaarheid van een opgewaardeerd ov-systeem. Het product dat naar aanleiding van deze studie opgeleverd wordt, is daarom een technische onderbouwing van de gemaakte keuzes en een wervingsdocument dat gebruikt gaat worden in de lobby voor het door Waalwijk gewenste openbaar vervoernetwerk, met bijbehorende mobiliteitshubs. Situatieschets Momenteel is de kwaliteit van het openbaar vervoer in Waalwijk ondermaats. Waalwijk behoort tot één van de middelgrote kernen in de provincie Noord-Brabant zonder treinstation. Wel zijn er meerdere busverbindingen met onder andere Tilburg en ’sHertogenbosch. Maar deze verbindingen vormen nu nog geen aantrekkelijk alternatief voor de auto. Dit zien we terug in de grote mate van auto-afhankelijkheid in de gemeente. Hiermee is Waalwijk niet klaar voor de groei en mobiliteitsopgaven van de toekomst.

De huidige locatie van het busstation aan het Vredesplein biedt bovendien onvoldoende ruimte om door te groeien naar een mobiliteitshub, met een breder pallet aan vervoersmiddelen en een representatieve ruimtelijke kwaliteit. Ontwikkelingen Verstedelijkingsopgave Samen met de betreffende regio’s heeft het Rijk voor de zeven regio’s met de hoogste verstedelijkingsdruk verstedelijkingsstrategieën opgesteld. Hieronder valt ook de regio 1

Stedelijk Brabant1, waar de gemeente Waalwijk via de Stedelijke Regio Breda – Tilburg en de Stedelijke Regio ‘s Hertogenbosch deel van uitmaakt. Voor Waalwijk betekent dit, dat er een transformatie in het centrum van de kern Waalwijk ingezet wordt naar een stedelijk milieu. In de komende 10-15 jaar komen er ten minste 3.500 woningen bij, waarvan circa 2.000 in het centrumgebied. Ook vindt er in Waalwijk een aanzienlijke groei van het aantal arbeidsplaatsen plaats. Zo wordt het bedrijventerrein Haven uitgebreid, wat leidt tot een toename van 3.500 tot 5.000 arbeidsplaatsen. Mobiliteitstransitie Om de groei te faciliteren wordt er vanuit Stedelijk Brabant ingezet op een mobiliteitstransitie. Een samenhangende ontwikkeling van verstedelijking en mobiliteit, met maatwerk voor stad en dorp biedt hiervoor de basis. De stedelijke ontwikkeling dient daarbij geconcentreerd te worden in het stedelijk gebied. Waalwijk wordt in het Ontwikkelperspectief Stedelijk Brabant concreet genoemd bij afspraak 5: Provincie en stedelijke regio’s gaan de mogelijkheden voor HOV-ontsluiting met Bus Rapid Transit in combinatie met stedelijke knooppuntontwikkeling verkennen voor de toplocaties Brainport, belangrijkste assen in en tussen de B5-steden en de middelgrote plaatsen zonder station; Waalwijk, Oosterhout, Veghel, Uden.

Achtergrond opgave De belangrijkste redenen voor Waalwijk om zich verder te ontwikkelen als stedelijk knooppunt en de ov-bereikbaarheid te verbeteren zijn: • Economische groei en groei inwoneraantal opvangen • Duurzaamheidsambities waarmaken • HOV-aansluiting met het landelijk railnetwerk voor het vestigingsklimaat van bedrijven en de battle-for-talent (werknemers). Het ontwikkelen van een hoogwaardig ov-knooppunt is een randvoorwaarde om toekomstige groei van inwoners en bedrijvigheid te kunnen realiseren. Uiteraard hangt het bereiken van deze doelen sterk samen met flankerend beleid vanuit de gemeente. Op dit moment wordt er gewerkt aan het opstellen van nieuw parkeerbeleid en verbeteren van het fietsnetwerk. Gewenst regionaal ov-netwerk Definitie BRT en HOV Bus Rapid Transit (BRT) is een begrip dat (in verschillende contexten) verschillende betekenissen heeft. In de context van Waalwijk zien wij BRT als een regionale busverbinding, die dankzij zoveel mogelijk eigen infrastructuur en/of doelgroepstroken op de snelweg een snelle, frequente en betrouwbare dienstverlening kan bieden. Ook bij HOV zijn snelheid en een hogere frequentie een belangrijke voorwaarde. Een belangrijk verschil tussen BRT en HOV in de definities die wij hanteren is dat er bij HOV niet per se uitgegaan wordt van eigen infrastructuur of doelgroepstroken op de snelweg.

Een HOV-verbinding kan daardoor een groot deel van de route in gemengd verkeer rijden. Hoewel dit ten koste gaat van de snelheid en doorstroming, heeft dit als voordeel dat het makkelijker is om de centralere delen van een kern te bedienen.

1 Zie Ontwikkelperspectief

en eerste uitvoeringsafspraken Stedelijk Brabant 2040 2

In januari 2024 is de preverkenning naar de mogelijkheden voor BRT op de verbinding Tilburg – Waalwijk – ‘s Hertogenbosch gestart. De provincie, de regio Hart van Brabant en alle aanliggende gemeenten nemen deel aan deze eerste stap van een verkenning. Zonder de resultaten van de BRT-Verkenning te kennen, zien we vanuit het Waalwijkse het volgende regionale ov-netwerk voor ons. Met BRT creëren we een regionaal netwerk van hoogwaardige openbaar vervoersverbindingen. Door aansluitingen op het landelijke spoornetwerk in Tilburg en ’sHertogenbosch wordt het bereik van BRT veel groter dan de lijn zelf. Essentieel is daarom om in deze steden de multimodale overstap (het gebruik van verschillende vervoersmiddelen binnen een reisbeweging) goed te faciliteren. In de toekomst zien we ook kansen voor een aanvullende BRT-verbinding vanaf ’s-Hertogenbosch via Waalwijk, Raamsdonksveer en Oosterhout (een van de andere Brabantse middelgrote steden zonder treinstation) naar Breda. Waalwijk vormt dan een belangrijk overstappunt tussen de twee BRT-verbindingen. In Raamsdonksveer wordt juist een overstap op de BRTverbinding naar Utrecht Science Park mogelijk. Kortom, de verschillende BRTverbindingen vormen zo samen een integraal netwerk, en kunnen elkaar versterken. Een illustratie van dit regionale BRT-netwerk is te zien in figuur 1.

Figuur 1 Regionaal ov-netwerk

Voorkeursvariant Waalwijk In onze visie voor BRT krijgt Waalwijk dus naast een aankomstfunctie ook een belangrijke regionale overstapfunctie tussen twee snelle hoofdlijnen. Naast het bieden van deze hoofdlijnen, is ook een fijnmazig onderliggend net van belang. Waar BRT zorgt voor een snelle ontsluiting met andere kernen via de snelweg, rijden de ontsluitende lijnen en een hoogwaardige regionale busverbinding door de kern, via de zogenaamde centrale as. Ook op lokaal niveau ontstaat er zo een robuust netwerk, waarbij verschillende ov-hubs in de kern elk een onderscheidende rol spelen. In figuur 2 is 3

schetsmatig afgebeeld hoe het buslijnennet van Waalwijk er wat ons betreft uit gaat zien. In de technische rapportage van Mobycon (bijlage) worden verschillende locaties afgewogen en bekeken op haalbaarheid ten aanzien van BRT en HOV-haltes. De BRT-lijn neemt een snelle route via de A59 en N261 en halteert bij het “treinstation”: de snelweghalte aan de Taxandriaweg (zie figuur 3 voor een mogelijke uitwerking). Zo ontstaat een snelle verbinding met Tilburg en ’s-Hertogenbosch. De BRTlijn en de overige ov- verbindingen komen samen op de knoop Noorder Allee, waar een goede overstap tussen beiden gefaciliteerd wordt. Zo kunnen alle inwoners van Waalwijk profiteren van de snelle verbinding die BRT hen biedt. De doorontwikkeling van de knoop Noorder Allee is ook gewenst als BRT geen haalbaar scenario blijkt te zijn. Redenen hiervoor zijn de ligging in het netwerk met een breed achterland vanuit Sprang-Capelle en Landgoed Driessen en de nabijheid bij hoofdinfrastructuur. Maar ook de ontwikkeling van Landgoed Driessen fase 2 is daarbij van meerwaarde. Hoe groot de doorontwikkeling van de knoop Noorder Allee precies is, wordt uiteraard mede bepaald door het niveau van het openbaar vervoer.

Figuur 2 Overzicht mogelijk toekomstig busnetwerk Waalwijk

4

Figuur 3: Mogelijke uitwerking snelweghalte Taxandriaweg

De aanhaking van het centrum vindt deels plaats via de mobiliteitshub bij de Taxandriaweg. Voor de lijnen die deze hub niet aandoen, vindt deze plaats via een nieuwe locatie aan de Noorder Parallelweg - Ambrosiusweg. Hoe fors deze locatie ingezet dient te worden is afhankelijk van de precieze invulling van het ov-netwerk. Consequenties alternatief scenario Een groot risico in de voorkeursvariant is dat BRT via de A59 met een snelweghalte ter hoogte van de Taxandriaweg niet haalbaar is. Een mogelijk alternatief voor hoogwaardig openbaar vervoer is in dat geval de centrale as-variant. Daarbij wordt gedacht aan route door de kern Waalwijk heen, namelijk via de Prof. Kamerlingh Onneslaan - Bachlaan – Burg. Van der Klokkenlaan – Noorder Parallelweg – Ambrosiusweg. Belangrijk vraagpunt bij dit alternatief scenario is de vraag in hoeverre het eindbeeld van BRT daadwerkelijk bereikt kan worden. De knoop Noorder Allee behoudt in dit scenario dezelfde functie. Maar de locatie Noorder Parallelweg - Ambrosiusweg krijgt, in geval de Taxandriaweg vervalt, een grotere rol. Dit wordt de locatie waar het centrum aanhaakt op het openbaar vervoer-systeem. Daarnaast dient dit een locatie te zijn waar de plaatswaarde belangrijk is. De bereikbaarheid van het bedrijventerrein Haven is afhankelijk van het uiteindelijke ovnetwerk.

Een mobiliteitshub aan de Taxandriaweg biedt een goede kans het gebruik van openbaar vervoer door werknemers te stimuleren. In het alternatieve scenario via de centrale as, moet hiervoor een alternatief onderzocht worden. Een goede ov-verbinding van Haven naar de locatie op de Noorder Parallelweg - Ambrosiusweg kan hiervoor een optie zijn.

5

Bestaand busstation Vredesplein In beide varianten is de huidige locatie van het busstation Vredesplein geen toekomstvaste locatie is. De aanhaking op het centrum is goed. Echter gezien de extra rij- en reistijd door het ‘lusje’ naar het huidige busstation Vredesplein via de smalle Putstraat, de beperkte doorgroeimogelijkheden op deze locatie en de minder gunstige ligging in het langzaam verkeersnetwerk is het huidige busstation geen toekomstvaste locatie. Vervolgstappen Bij de voorkeurssituatie is als uitgangspunt genomen dat BRT met een snelweghalte langs de A59 mogelijk is. Zoals aangegeven zijn er echter veel onzekerheden en onduidelijkheden. Onder andere over de potentie van een BRT-systeem (voor verschillende doelgroepen). Maar ook over de bereidheid van Rijkswaterstaat om mee te werken. Een definitief besluit over de toekomstige situatie, is nu nog niet mogelijk. Daarvoor moeten nog diverse stappen worden doorlopen, die ook tot andere uitkomsten kunnen leiden. In de technische onderbouwing (bijlage) wordt hier nader op ingegaan middels een beslisboom. De belangrijkste vervolgstappen zijn: 1. Aanhaken op de BRT-haalbaarheidsstudie die recent opgestart is, om gezamenlijk met partners in de regio tot de conclusie te komen in hoeverre BRT haalbaar en wenselijk is op de lijn Tilburg - Waalwijk – ’s Hertogenbosch. 2.

Inzicht in de doorontwikkelingsmogelijkheden op de knoop aan de Noorder Allee (in het kader van Europan). 3. Inzicht krijgen in behoefte onder de potentiële doelgroepen reizigers (inwoners en werknemers). Uitgangspunt is om te bezien of dit in de BRT haalbaarheidsstudie oppakt wordt. Vanuit Waalwijk kan een stap gezet worden om te bezien of er draagvlak is onder de Waalwijkse ondernemers, bijvoorbeeld in de vorm van een convenant. 4. Stappen zetten in beleid voor en het stimuleren van deelmobiliteit (conform Mobiliteitsplan 2030). 5. Verbeteren fietsnetwerk met aandacht voor verbindingen van, naar en op het bedrijventerrein Haven (conform Mobiliteitsplan 2030). 6. Inzicht krijgen in de ruimtelijke en financiële consequenties van de schaalsprong OV en de realisatie van knooppunten via een haalbaarheidsanalyse voor de locaties: • Noorder Allee; • Noorder Parallelweg – Ambrosiusweg; • Taxandriazone; • Vredesplein (als ontwikkellocatie). 7. Uiteraard dient de gemeenteraad meegenomen te worden in dit proces en de te nemen processtappen.

Bijlagen 1. HOV/BRT-locatiestudie Waalwijk d.d. 7 maart 2024 (technische onderbouwing)

6