Bijlage 1 Memo toekomst bibliotheek

Achtergrondinformatie bij voorstel princiepbesluit verplaatsen bibliotheek Ontwikkeling bibliotheken van 1990 tot nu De bibliotheek aan de Wilhelminastraat is ontwikkeld en gebouwd in de jaren ’90. Toen was het uitlenen van boeken nog de primaire rol en hadden bibliotheken grote collecties. Dat is de afgelopen decennia sterk veranderd. Landelijk is het aantal ‘uitleningen’ sinds 1990 met bijna driekwart gedaald van ruim 185 naar ca. 53 miljoen per jaar in 20221 en is de collectie in diezelfde periode gehalveerd van bijna 45 naar ca. 23,5 miljoen stuks. 200.000

Uitleningen en collectie bibliotheken

0 Collecties Totaal (x 1000) 1990 1995

2000

Boeken (x 1000) 2005

Uitleningen Totaal (x 1000) 2010 2015

Boeken (x 1000) 2020 2025

Bron: CBS; bewerking gemeente Waalwijk Stelselwijziging bibliotheken De afgelopen jaren zetten bibliotheken toenemend in op zaken als het aanbieden van cursussen, het delen van kennis over taal en het creëren van maatschappelijk-culturele ontmoetingsplekken waar verschillende functies bij elkaar komen. Sinds 2015 heeft een volwaardige bibliotheek volgens de Wet Stelsel Openbare Bibliotheekvoorzieningen (Wsob) vijf verschillende functies: 1. Kennis en informatie beschikbaar stellen Bijvoorbeeld door boeken uit te lenen, een informatiepunt digitale overheid in te richten, en informatiebijeenkomsten te organiseren over gezondheid, vrijwilligerswerk of duurzaamheid. 2. Mogelijkheden bieden voor ontwikkeling en educatie Bijvoorbeeld door taaltrainingen te geven aan volwassenen die niet goed kunnen lezen en schrijven, of om op lagere scholen een les over mediawijsheid te geven, bijvoorbeeld om nepnieuws te herkennen. 3. Stimuleren om te lezen Bijvoorbeeld door leesclubs op te zetten, voorleesmiddagen te organiseren of door ouders en medewerkers van kinderdagverblijven te stimuleren om voor te lezen. 4. Ontmoetingen en debatten organiseren Bijvoorbeeld door een themacafé, lunch, quiz of markt te organiseren. Of door verkiezingsdebatten te organiseren. 5.

Mensen laten kennismaken met kunst en cultuur Bijvoorbeeld door lezingen, exposities, films, concerten, stadswandelingen, workshops en voorstellingen te organiseren.

Aantal uitleningen laten een forse dip zien in 2020 (ca. 45 mln) en 2021 (ca. 41 mln) i.v.m. COVIDmaatregelen. 1

Belang van een bibliotheek In 2020 is de Wet stelsel openbare bibliotheken geëvalueerd. Naar aanleiding daarvan heeft Staatsecretaris Uslu in 2022 een uitgebreide brief naar de Kamer gestuurd. Die benadrukt het belang van openbare bibliotheken voor de persoonlijke ontwikkeling en het sociale weefsel van de lokale gemeenschap. Terwijl het toekomstperspectief bepaalt dat elke Nederlander binnen een redelijke afstand toegang moet hebben tot een volwaardige openbare bibliotheekvoorziening is het aantal (hoofd)vestigingen de afgelopen tien jaar afgenomen. Vanaf 2025 hebben gemeenten een wettelijke taak om te zorgen voor een volwaardige bibliotheek die alle vijf de functies kan vervullen. Verkenning toekomst bibliotheekstelsel Waalwijk Het college werkt met Bibliotheek Midden-Brabant (BMB) al langer aan de versterking van het bibliotheekstelsel in Waalwijk, Waspik en Sprang-Capelle. Daarom is in de afgelopen jaren geïnvesteerd in Zidewinde en Den Bolder. Ook zijn kleinschalige voorzieningen in Balade en op basisscholen gefaciliteerd. Voor de centrale bibliotheek aan de Wilhelminastraat in Waalwijk ligt er echter een ingewikkelde opgave. Rond 2010 is die verbouwd tot een retailconcept. Dat ging nog sterk uit van bezoek alleen om een boek op te halen en is inmiddels achterhaald.

In 2016 bleek het pand te groot geworden en werd het ruimtegebruik voor de bibliotheek beperkt tot de begane grond. Dat past in de transformatie die bibliotheken doormaken van traditionele ‘boekenuitleen’ tot huiskamer van de stad. Een ontmoetingsplek met maatschappelijk, cultureel en educatief karakter. Deze veranderende rol vraagt echter grote aanpassingen op de huidige locatie. De indeling van het gebouw maakt opsplitsen in voor combinatiegebruik geschikte “zelfstandige” units (wenselijk in verband met overtollige vloeroppervlakte) lastig. Momenteel is daardoor in zowel zakelijk als functioneel opzicht sprake van inefficiënt gebruik van het beschikbaar vastgoed. De vraagt rijst dan ook of we moeten verbouwen of verhuizen. Transformatie Binnenstad Het programma Binnenstad zet vol in op versterken van het centrum en het daarbinnen integraal herontwikkelen van winkelcentrum de Els en directe omgeving. In dat verband is verplaatsing van de bibliotheek, als onderdeel van deelproject Schoolkwartier, verkend. U bent hierover geïnformeerd via Raadsinformatiebrief 71-20. Dit is daarna opgenomen in de samenwerkingsovereenkomst (SOK) met ontwikkelende partijen en eigenaren waar u maart 2023 (RIB 29-23) over bent geïnformeerd. IN het coalitieakkoord staat dat we de mogelijkheden en effecten in kaart zullen brengen.

Ontwikkeling binnenstad Waalwijk Sinds 2016 werken we integraal aan het versterken van de binnenstad om die op de lange termijn aantrekkelijk en relevant te houden. Een compactere opzet met sterke(re) aantrekkingskracht op bezoekers is het doel. Transformatie van overtollige winkelmeters biedt kansen voor het creëren van een nieuw (binnen)stedelijk woonmilieu en het toevoegen van andere (maatschappelijk/culturele) functies. Ook het perspectief voor de groen-blauwe opgave en de ontwikkeling van een OV-knoop neemt toe. Goede voorzieningen in het centrum gecombineerd met een hoogwaardige ontmoetingsen verblijfsfunctie zijn essentieel voor het woonmilieu in de hele stad.

Maart 2024 heeft de raad een volledig geactualiseerde centrumvisie vastgesteld. Een kader voor de doorontwikkeling van de binnenstad met vijf centrale opgaven: 1. 2. 3. 4. 5.

Herontwikkeling van De Els Sterkere basis voor dagelijkse bezoekers Verbeteren van de ontmoetings-en verblijfsfunctie Lokale identiteit beter zichtbaar maken Het centrum als levendig en leefbaar woongebied

Een divers functieaanbod is essentieel voor de vitaliteit van de binnenstad. Een mix die niet alleen winkels en horeca omvat maar ook werkplekken en vooral cultureel-maatschappelijke functies. Het verplaatsen van de bibliotheek (die ook trainingen, evenementen en tentoonstellingen organiseert) biedt in dat opzicht aanzienlijke meerwaarde. Zeker in combinatie met o.a. het Schoenenkwartier, het Huis van Waalwijk en Het Grootste Museum van Nederland als logisch met elkaar verbonden cluster dat bijdraagt aan het versterken van de ontmoetings- en verblijfsfunctie. Elke functie heeft zijn eigen primaire doelgroep(en) met een specifiek bezoekmotief. Door die te mixen in één gebied ontstaat synergie waar alle partijen van profiteren. De passantenstroom neemt toe wat de zichtbaarheid en het klantenpotentieel voor alle functies in het (steeds) compacte(re) gebied vergroot. De bibliotheek trekt met 100.000 bezoekers per jaar mensen (vaker) naar het centrum die anders misschien niet zouden komen. Andersom brengen de commerciële functies en nieuwe woningen extra bezoekers op de drempel van de bibliotheek. Kortom een win-win situatie voor alle partijen die bijdraagt aan een duurzaam dynamisch en economisch gezond stadshart. Om die reden heeft BMB recent bevestigd te willen verhuizen naar de binnenstad.

Dat kan immers hand in hand gaan met het streven om de collectie zo dicht mogelijk bij de eindgebruiker te brengen. BMB zet namelijk in op decentralisatie van de collectie waarbij delen ondergebracht worden bij buurt- en wijkcentra en op scholen. Meerwaarde voor de bezoeker Voor de inwoners is het van belang dat de bibliotheek zoveel mogelijk maatschappelijke meerwaarde biedt. De belangrijke meervoudige rol is in het centrum beter te realiseren dan op de bestaande plek. Enerzijds door het interessant interactiemilieu voor een moderne bibliotheekvoorziening waarvan door combinatiebezoek ook meer inwoners gebruik kunnen en zullen gaan maken. Anderzijds door een op maat toegesneden huisvesting in de volledig te renoveren Jongensschool. Dat maakt het bovendien mogelijk dit 100 jaar oude cultuurhistorisch waardevolle pand in ere te herstellen en voor de toekomst te behouden. Het gebouw zelf is goed toegankelijk te maken voor verschillende doelgroepen inclusief mindervaliden. Bereikbaarheid Bereikbaarheid is een belangrijk thema en van essentieel belang voor zowel bezoekers als BMB zelf. De voorgenomen (her)ontwikkeling van de Jongensschool c.q. verplaatsing van de bibliotheek maakt deel uit van de integrale gebiedsontwikkeling voor De Els en omgeving. Hiervoor is inmiddels een Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig Plan (VOSP) afgerond.

De centrale parkeerhub is daarin op slechts 40 meter afstand gesitueerd met een uitgang direct tegenover de Jongensschool.

In deze parkeerhub zijn ook een overdekte fietsenstalling en mindervalide parkeerplekken aanwezig. Aan de andere kant (oostelijk) van de Jongensschool komt een nieuw pleintje. Aan de noordkant daarvan, langs een ontsluiting voor eigen parkeren op achtererven van panden aan de Grotestraat, kunnen aanvullend nog fietstnietjes worden geplaatst. Realisatie van de woningen (het Lederhuis) aan de nieuwe centrumentree vanuit de Taxandriazone start waarschijnlijk Q4 van dit jaar. Aanleg van de tweede fase is dan afgerond voor een eventuele verhuizing van de bieb. Een en ander is in onderstaande afbeeldingen weergegeven.

Onderzoeksresultaat vervoermiddel bezoekers bibliotheek (mei 2024): Lopen 250-300

Fietsen 320-350

Auto 165-170

Scootmobiel 10

Bus 25

Brommobiel 25

Anders (?) 25

Bron: BMB

Kengetallen (ver)bouwkosten De kengetallen voor een verbouwing van een dergelijke pand zijn: • • • •

Lichte verbouwing: Gemiddelde verbouwing: Zware verbouwing: Zeer zware verbouwing:

€ 400 – 500 euro per m2 € 700 – 800 euro per m2 € ca. 1000 euro per m2 € Vanaf 1.250 euro per m2 (en hoger)

Aanvullend moet ook rekening gehouden worden met de verduurzaming van het pand. Hiervoor rekenen we (intern) met een bedrag van ca. 200 euro per m2.