Bijlage 1 Beleidsplan Openbare verlichting 2026-2030, def.

Beleidsplan openbare verlichting voor de periode 2026-2030

Beleidsplan openbare verlichting Gemeente Waalwijk 2026-2030

1

Inhoud Leeswijzer ........................................................................................3 1 Samenvatting .............................................................................4 2

Kaders ........................................................................................6

3 4

Huidige situatie ........................................................................ 11 Onze uitgangspunten ............................................................... 13

5

Welke scenariokeuze heeft de gemeente? ............................... 15

6

Van slimme verlichting tot smart city. ...................................... 26

Beleidsplan openbare verlichting Gemeente Waalwijk 2026-2030

2

Leeswijzer Dit beleidsplan bestaat uit zes hoofdstukken en geeft antwoord op de volgende vragen: Hoofdstuk 1: Samenvatting In het eerste hoofdstuk wordt een samenvatting gegeven van het voor u liggende beleidsplan. Hoofdstuk 2: Kaders Waarom verlichting in de buitenruimte? In hoofdstuk 2 worden de kaders van de openbare verlichting in de gemeente Waalwijk beschreven. Ook het thema veiligheid wordt hier uitvoerig beschreven. Ook worden hier de KPI’s toegelicht. Hoofdstuk 3: Huidige situatie Wat is er gerealiseerd en wat is de stand van zaken? Hoofdstuk 3 beschrijft de huidige situatie in kwantiteit en kwaliteit. Hoofdstuk 4: Onze uitgangspunten In hoofdstuk 4 zijn de uitgangspunten van het voorgestelde beleid uitgewerkt. Hoofdstuk 5: Scenario’s In hoofdstuk 5 zijn drie scenario’s beschreven waarbij de gemeente Waalwijk mogelijke meerjarenplannen omschrijft en de impact hiervan op veiligheid, duurzaamheid, kostenefficiëntie en leefbaarheid. Hoofdstuk 6: Van slimme verlichting tot smart city. In hoofdstuk 6 zijn de mogelijkheden van slimme verlichting beschreven, en ook de vooren nadelen.

Ook leest u waar de gemeente Waalwijk op dit moment staat met betrekking tot het toepassen van slimme verlichting Bijlagen In de bijlagen vindt u: Bijlage 1 - Het oude beleidsplan (2019-2023); Bijlage 2 - De wettelijke kaders, richtlijnen en duurzaamheidscriteria; Bijlage 3 - Begrotingswijziging 2026006. .

Beleidsplan openbare verlichting Gemeente Waalwijk 2026-2030

3

1

Samenvatting Het Beleidsplan Openbare Verlichting 2026-2030 van de gemeente Waalwijk beschrijft hoe de openbare verlichting de komende jaren duurzaam, veilig en kostenefficiënt wordt ingericht en beheerd. De gemeente Waalwijk wil met dit plan haar verantwoordelijkheid als beheerder van de openbare verlichting zo goed mogelijk invullen.

Doelstelling, visie en onderhoudsstrategie In een doelstelling is aangegeven wat de gemeente Waalwijk wil betekenen voor haar inwoners en andere belanghebbenden op het gebied van openbare verlichting. De doelstelling maakt duidelijk waar de gemeente Waalwijk voor staat en waarin zij zich onderscheidt van andere gemeenten. De doelstelling van de gemeente Waalwijk is: Doelstelling gemeente Waalwijk: Het realiseren en in stand houden van een duurzame en betrouwbare openbare verlichting, waarbij de burger zich veilig voelt in het openbaar gebied. Hierbij wordt voor ieder gebied en per wegcategorie een afweging gemaakt in overeenstemming met de Nederlandse richtlijn (NPR 13201:2017) Volgens de opvatting: Donker waar het kan, verlichting waar het moet. Daarbij streven we naar de juiste balans tussen sociale veiligheid, verkeersveiligheid, leefbaarheid, flora en fauna én duurzaamheid. De visie bevat het langetermijnperspectief van de gemeente Waalwijk op het gebied van de openbare verlichting. Visie gemeente Waalwijk: Blijven investeren en meewerken aan de ontwikkeling en toepassing van een duurzame betrouwbare openbare verlichting, op tijdstippen dat het nodig is. Hierbij wordt de benodigde verlichtingskwaliteit gerealiseerd tegen economische en maatschappelijk verantwoorde kosten.

In deze beleidsperiode zetten we proefopstellingen in om de toepassing en meerwaarde van slimme verlichting in de praktijk te testen, in samenwerking met verschillende fabrikanten. De resultaten hiervan vormen de basis voor een strategische keuze voor één of meerdere systemen en een bijpassend assetmanagementsysteem, die duurzaam, toekomstbestendig en passend zijn bij onze visie op beheer, onderhoud en maatschappelijke waarde.

Scenario’s Dit beleidsplan beschrijft drie scenario’s om de verlichtingsinstallatie in stand te houden, ieder met een eigen ambitieniveau: Scenario 1 – Vervangen op basis van afschrijvingstermijn Dit scenario gaat uit van armatuurvervanging wanneer de technische levensduur van het armatuur is verstreken. Hoewel dit scenario kostenefficiënt is en kapitaalvernietiging voorkomt, gaat dit ten koste van de verduurzaming van het areaal. Scenario 2 – Volledig LED in 2029 Alle conventionele armaturen worden versneld vervangen. Dit resulteert in een snellere energiebesparing en een hogere kwaliteit van het areaal. Dit gaat gepaard met hogere investeringen en het vervroegd vervangen van armaturen.

Beleidsplan openbare verlichting Gemeente Waalwijk 2026-2030

4

Scenario 3 – Volledig LED + Retrofit in 2029 De gemeente Waalwijk combineert snelle verduurzaming met kostenbeheersing door jonge PL-armaturen te voorzien van een retrofit LED-oplossing. Het toepassen van een retrofit oplossing betekent een energiebesparing van 50%, echter het dimmen van deze lampen in de late avond en nacht is veelal niet mogelijk, waardoor de energiebesparing per saldo maar ongeveer 20% is. De overige conventionele armaturen worden tot en met 2029 vervangen. Voor deze armaturen is er veelal geen retrofit oplossing beschikbaar. Hierbij wordt een balans gevonden tussen het verduurzamen van het areaal, verbetering van de kwaliteit en kostenefficiëntie.

Beleidsplan openbare verlichting Gemeente Waalwijk 2026-2030

5

2

Kaders Doelstelling en visie Het doel van het beleidsplan openbare verlichting is gebaseerd op de visie dat in een ideale situatie de openbare verlichting optimaal bijdraagt aan de verkeersveiligheid en de sociale veiligheid. Het energieverbruik dient zo laag mogelijk te zijn en er wordt gestreefd naar duurzame oplossingen. Het doel van het vaststellen van beleid is om een kader te scheppen waarbinnen de openbare verlichting effectief, kostenefficiënt en milieubewust in stand wordt gehouden. Dit alles binnen de daarvoor geldende wettelijke bepalingen en richtlijnen. De doelstellingen voor de openbare verlichting zijn vertaald naar een doelstelling en visie: Doelstelling gemeente Waalwijk: Het realiseren en in stand houden van een duurzame en betrouwbare openbare verlichting, waarbij de burger zich veilig voelt in het openbaar gebied. Hierbij wordt voor ieder gebied en per wegcategorie een afweging gemaakt in overeenstemming met de Nederlandse richtlijn (NPR 13201:2017) Volgens de opvatting: Donker waar het kan, verlichting waar het moet. Daarbij streven we naar de juiste balans tussen sociale veiligheid, verkeersveiligheid, leefbaarheid, flora en fauna én duurzaamheid. Visie gemeente Waalwijk: Blijven investeren en meewerken aan de ontwikkeling en toepassing van een duurzame betrouwbare openbare verlichting, op tijdstippen dat het nodig is.

Hierbij wordt de benodigde verlichtingskwaliteit gerealiseerd tegen economische en maatschappelijk verantwoorde kosten. In deze beleidsperiode zetten we proefopstellingen in om de toepassing en meerwaarde van slimme verlichting in de praktijk te testen, in samenwerking met verschillende fabrikanten. De resultaten hiervan vormen de basis voor een strategische keuze voor één of meerdere systemen en een bijpassend assetmanagementsysteem, die duurzaam, toekomstbestendig en passend zijn bij onze visie op beheer, onderhoud en maatschappelijke waarde.

Relatie openbare verlichting tot Brede Welvaart Verlichting zorgt ervoor dat wij in staat zijn bij duisternis de omgeving waar te nemen. Openbare verlichting moet zaken zichtbaar maken die voor een veilig en doelmatig gebruik van de openbare ruimte van belang zijn. Het doel van openbare verlichting is om optimaal bij te dragen aan de sociale veiligheid, de verkeersveiligheid en de kwaliteit van de openbare ruimte (leefbaarheid). Belangrijke randvoorwaarden daarbij zijn; een zo laag mogelijk energieverbruik, het toepassen van duurzame oplossingen en borging van een veilige en goed functionerende installatie voor mens, natuur en milieu. Zie ook het stroomschema op pagina 9.

Beleidsplan openbare verlichting Gemeente Waalwijk 2026-2030

6

Doel van de openbare verlichting Veiligheid

Leefbaarheid

Duurzaamheid

Flora, fauna

Veilig gevoel Vlotte en veilige afwikkeling van het verkeer Lage risicoaansprakelijkheid

Identiteit & sfeer Oriëntatie & informatie Structuur & samenhang

Energiebesparing Minder storingen Slim energiemanagement

Bescherming van dier en natuur Bewegingsdetectie is extra duurzaam

Kwaliteit van de openbare verlichting

We hanteren hierbij de volgende KPI’s: Energiebesparing t.o.v. 2013 = minimaal 50%; Maximale uitval van verlichting zit in 2030 onder 5% van het totaal areaal. (Netwerkstoringen en aanrijdingen niet inbegrepen.);

Veiligheid De gemeente Waalwijk draagt bij aan de verkeers- en de sociale veiligheid in de buitenruimte door bewuste keuzes te maken qua inrichting en verlichting in de diverse gebieden. Denk hierbij aan: Woongebied; Hoofdwegen; Centrumgebied; Buitengebied; Industrieterreinen (cameratoezicht); Natuurgebied/landschap; Verlichting wordt vaak met veiligheid in verband gebracht. Het is een ingewikkeld onderwerp. Ook overdag vinden er ongelukken, overvallen en diefstal plaats. Licht maakt niet automatisch veilig, maar speelt wel een rol. We maken daarbij onderscheid tussen sociale veiligheid en verkeersveiligheid. Sociale veiligheid Er zijn 2 soorten sociale veiligheid: Objectieve sociale veiligheid: Het is veilig, er vinden meetbaar minder incidenten plaats Subjectieve sociale veiligheid: Mensen voelen zich veilig Het gevoel van veiligheid ontstaat vooral als de openbare ruimte als overzichtelijk wordt ervaren. Dit houdt onder meer in dat men voetgangers op voldoende afstand kan herkennen en men hun intenties kan inschatten. Deze overzichtelijkheid ontbreekt als het zicht niet vrij is. Denk aan pilaren in een tunnel of donkere struiken. Er moet afstemming zijn tussen de openbare ruimte en de verlichting. Voorgaande situatie vraagt dus input, begrip én actie van meerdere beheerdisciplines.

Beleidsplan openbare verlichting Gemeente Waalwijk 2026-2030

7

Naast de verlichtingssterkte speelt gelijkmatigheid van het licht een belangrijke rol. Als er veel donkere plekken in een verder verlicht oppervlak zijn, kan dit als onveilig worden ervaren. De onderlinge mastafstand is bepalend voor de gelijkmatigheid van de verlichting. Bij het dimmen van verlichting in de nachtelijke uren verandert de lichtsterkte (intensiteit), de gelijkmatigheid zal gelijk blijven. De gemeente Waalwijk kiest voor aanpassingen aan de weg, de groenvoorziening en verlichting wanneer dit nodig is om de overzichtelijkheid van een gebied te verbeteren. Deze maatregelen bieden echter geen garantie voor sociale veiligheid. Voor verhoogde veiligheid is ook sociale controle nodig. In het buitengebied wordt daarom in de meeste gevallen niet voor sociale veiligheid verlicht, maar uitsluitend voor verkeersveiligheid. Hierbij worden alleen situaties verlicht die voor de verkeersveiligheid noodzakelijk zijn, zoals bijvoorbeeld verkeersdrempels en kruispunten, in- en uitritten en onoverzichtelijke bochten. Parken, doorsteken en sluiproutes worden bij voorkeur niet verlicht, tenzij er geen alternatieve routes beschikbaar zijn. Daar waar men een alternatieve route kan kiezen, is veelal de kans op aanwezigheid van sociale controle en daarmee ook het veiligheidsgevoel ook groter: Zien en gezien worden.

Het bewust niet verlichten van bepaalde routes stimuleert juist om de route te nemen waar wel verlichting én sociale controle is. Het toepassen van openbare verlichting op donkere plaatsen kan een schijngevoel van sociale veiligheid geven. Hieronder een (fictief) voorbeeld: In een donker gebied, bijvoorbeeld het recreatieoord, wil men een bepaald gedeelte aanlichten. Dit kan een hondenlosloopveld zijn of een buitensportlocatie. Het aanlichten van deze locatie zal gebruikers een veilig gevoel geven als zij daar zijn. Maar buiten dit verlichte terrein lijkt alles plotseling veel donkerder. Het aanlichten van alleen zo’n locatie is niet voldoende, je zal de gehele toegangsweg of toegangswegen ook aan moeten gaan lichten. Daarnaast zal aanwezige flora en fauna gehinderd worden door de aanleg van deze verlichting, wat bij andere partijen weer (terechte) vragen oproept. Veel van dit soort situaties kan voorkomen worden bij de aanleg van voorzieningen op onverlichte locaties. Men moet zich afvragen of verlichting noodzakelijk is, of zal worden in de toekomst. Zo ja, is dit dan wel de meest geschikte locatie? In 2025 hebben in Nederland een paar ernstige incidenten plaats gevonden die in het gehele land veel vragen opgeroepen hebben. Voorbeeld hiervan is het initiatief “Wij eisen de nacht op”.

De verschillende vak-afdelingen (veiligheid, beleid en beheer) zullen hierbij samen moeten werken. Zoals eerder omschreven kunnen knelpunten op diverse manieren opgepakt worden: Het (Ver)plaatsen openbare verlichting, het aanpassen weginrichting of het snoeien, verwijderen en aanpassen groenvoorziening. Verkeersveiligheid Goede openbare verlichting stelt weggebruikers in staat zich veilig te verplaatsen, waarbij medeweggebruikers, obstakels, oneffenheden van het wegdek en het verloop van de weg goed kunnen worden waargenomen. Ook hier is gelijkmatigheid van de verlichting weer van belang. Als deze sterk varieert, beïnvloedt dit negatief het waarnemingsvermogen van de weggebruiker door het aanpassingsvermogen van het oog. Naast gelijkmatigheid is het niveau van de verlichting een belangrijke variabele. Het verlichtingsniveau wordt aangepast aan de wegcategorie en de verkeerssituatie. Drukke doorgaande wegen verlangen een hoger verlichtingsniveau dan wegen die minder vaak gebruikt worden. Daarnaast wordt het verlichtingsniveau vaak verhoogd bij conflictgebieden, denk aan kruispunten of voetgangersoversteekplaatsen. Goede verlichting kan een onoverzichtelijke situatie een stuk veiliger maken.

Beleidsplan openbare verlichting Gemeente Waalwijk 2026-2030

8

Leefbaarheid Leefbaarheid heeft betrekking op herkenbaarheid, sfeer en/of het benadrukken van het bijzondere karakter van de openbare ruimte. Dit wordt bevorderd als gebruikers van de ruimte zich prettig voelen en de behoefte ervaren om in de ruimte te zijn. Het bijzondere karakter van de openbare ruimte kan zowel in donkere als in lichte momenten met behulp van de verlichtingsmaterialen tot uitdrukking worden gebracht. Denk aan het plaatsen van klassieke masten in een historische omgeving of aan plaatsing van modern vormgegeven verlichting op een recent ontwikkeld plein. Functionele verlichting beïnvloedt de leefbaarheid; negatief als de installatie niet functioneert (niet brandend, scheef en/of beschadigd) en positief als het onderhoud netjes wordt bijgehouden. Verlichting kan sfeer verhogend werken door middel van een weloverwogen lichtkleur. Het aanlichten van gebouwen en cultureel erfgoed en het gebruik van bijzondere verlichting, zoals de Wet Blue route, zal de kwaliteit en de leefbaarheid van de openbare ruimte verbeteren.

Duurzaamheid In de Visie Duurzaam Waalwijk 2030 streven we naar energiezuinigere openbare verlichting. In de visie is afgesproken dat bij nieuwe aanleg of vervanging van openbare verlichting we standaard energiezuinige verlichting, zoals LED verlichting, toepassen, zodat voldaan wordt aan het SER Energieakkoord. Daarbij hebben we de volgende doelstellingen afgesproken:  20% energiebesparing openbare verlichting in 2020 t.o.v. 2013;  50 % energiebesparing openbare verlichting in 2030 t.o.v. 2013;  40% van de openbare verlichting is in 2020 voorzien van slim energiemanagement;  40 % van de openbare verlichting is energiezuinig. De doestellingen voor 2020 zijn in 2021 behaald. In dit beleidsplan stellen we daarom, uitgaande van vaststelling van scenario 2, nieuwe doelstellingen op het gebied van duurzaamheid en energiebesparing voor:  50 % energiebesparing openbare verlichting in 2030 t.o.v. 2013;  80% van de openbare verlichting is in 2030 voorzien van een (statisch) dimregime óf slim energiemanagement;  100% van de openbare verlichting is energiezuinig (LED).

Flora en fauna Al is verlichting heel handig en soms nodig, het is schadelijk voor onze natuur en voor de mens. Net als bij lucht-, water- en andere vervuiling is het het beste om licht zoveel mogelijk te beperken en op de andere locaties de impact te verkleinen door het aanpassen van bijvoorbeeld de lichtkleur. Daar waar mogelijk en waar de sociale en verkeersveiligheid het toelaat plaatst gemeente Waalwijk verlichting met een zeer warm witte/ amberkleur 2200 Kelvin. Sinds 2023 zijn is de gemeente Waalwijk hier actief mee aan de slag gegaan op bijvoorbeeld: Fietspad Westelijke Niedijk (aanwezigheid das) Halvezolenpad Sprang Capelle en Waspik vanaf Driessenweg tot aan de komgrens met Raamsdonk. Nederveenweg. Dit is een industrie/woonstraat, die grenst aan Natura 2000. Het uitschakelen van verlichting in de nachtelijke uren wordt vanuit het oogpunt sociale veiligheid niet gedaan. Daar waar mogelijk plaatst de gemeente Waalwijk verlichting met bewegingsdetectie. Bij geen detectie band de verlichting op 10%, waardoor er ten alle tijden een (beperkt) zicht blijft in de verte. Bij detectie gaat de verlichting naar 100% en worden meteen de 2 opvolgende lichtmasten ook aangestuurd naar 100%. Na 60 seconden dimt alles weer naar 10%.

Beleidsplan openbare verlichting Gemeente Waalwijk 2026-2030

9

KPI’s KPI: Energiebesparing t.o.v. 2013 = minimaal 50%; Bij uitvoering van het Scenario 2: “Volledig LED in 2029” zal het energieverbruik moeten gaan dalen. Hiermee verwachten we in 2030 een energiebesparing van ruim 50% ten opzichte van 2013 te behalen. KPI:

Maximale uitval van verlichting zit in 2030 onder 5% van het totaal areaal. (Netwerkstoringen en aanrijdingen niet inbegrepen.); Bij uitvoering van Scenario 2: “Volledig LED in 2029” zal het aantal storingen terug moeten gaan lopen. Conventionele armaturen geven, door lampuitval. Meer storingen dan volwaardige LED armaturen. Hiermee verwachten we in 2030 het aantal storingen terug te dringen naar maximaal 5% van het totaalareaal.

Beleidsplan openbare verlichting Gemeente Waalwijk 2026-2030

10

3

Huidige situatie Het OVL-areaal binnen de gemeente Waalwijk is als volgt samengesteld (peildatum december 2024): 13.351 masten/dragers 13.717 armaturen Genoemde aantallen betreffen de verlichtingsobjecten in het beheer van de gemeente Waalwijk en zijn een momentopname. Lichtmasten en armaturen Vanuit het areaalbestand is een selectie gemaakt met de leeftijdsopbouw van masten en armaturen. In onderstaande grafieken is de leeftijdsopbouw van masten en armaturen weergegeven.

De totale vervangingswaarde van het areaal lichtmasten is ongeveer € 17.125.000 voor de levering, arbeid en de kosten voor het losnemen en de heraansluiting van de openbare verlichtingsaansluiting. Het aantal lichtmasten dat ouder is dan 40 jaar, de doorgaans gebruikelijke vervangingsleeftijd, is 2.710 stuks. De vervangingswaarde hiervan is ongeveer € 250.000. Door het toepassen van periodieke stabiliteitsmetingen en op basis van deze inspectie te vervangen, zal hiervan ongeveer 10% daadwerkelijk aan vervanging toe zijn. Het areaal bestaat voor 60% uit LED armaturen, 6% armaturen met een retrofit LED lamp en 34% armaturen met een conventionele lamp. De vervangingswaarde van het areaal armaturen is ongeveer € 6.400.000 (levering en arbeid). De vervangingswaarde van de armaturen met conventionele lampen is ongeveer € 2.200.000. Brandroosters en verbruik Hoewel nieuwe (LED)verlichting standaard met een dimregime wordt geplaatst, brandt het overgrote deel van de oudere, conventionele verlichting ongedimd op een nachtrooster (vanaf het moment van inschakelen in de avond tot het moment van uitschakelen in de ochtend). De helft van de verlichting is voorzien van een dimregime, waarbij de verlichting tussen 23:00u en 06:00u wordt gedimd naar 50% of 70%. Met deze dimregimes wordt tussen 14% en 34% op energieverbruik bespaard.

Een klein gedeelte van de verlichting brandt volgens een avond/ochtend-rooster (3,1%), waarbij de verlichting tussen 23:00u en 06:00u geheel uit is. Dit brandrooster bespaart 30% op energieverbruik in vergelijking met het nachtrooster. In verband met de voorkeuren van de netwerkbeheerder zal in de toekomst deze schakeling komen te vervallen.

Beleidsplan openbare verlichting Gemeente Waalwijk 2026-2030

11

Categorie

Gemiddeld vermogen

%Areaal (aantal)

LED

25 Watt

65%

837.000

51%

34 Watt

29%

576.500

35%

80 Watt

5%

215.500

13%

laag vermogen (PL/TL) hoog vermogen (SOX/SON/CDM/CDO) Totaal

Energieverbruik

%Areaal (verbruik)

1.629.000

Het berekende jaarverbruik van de openbare verlichtingsinstallatie is 1.629.000 kWh. Bijna de helft van deze energie wordt verbruikt door de veelal ongedimde conventionele verlichting, voornamelijk de PL- en TL-verlichting. Waarbij de jongste PL-armaturen al wel voorzien zijn van een Dynadimmer 3A. Wanneer het volledige areaal voorzien is van LED verlichting zal het energieverbruik dalen van 1.629 MWh naar ongeveer 1.173 MWh, een reductie van 28%. Kijkend naar de afspraken in het klimaatakkoord: Verbruik in 2013 was 2700 MWh. Hiermee komen we op een besparing van minimaal 57%. De doelstelling wordt hiermee dus ruimschoots behaald. Om het gehele areaal te voorzien van LED verlichting zullen er nog 4850 armaturen vervangen moeten worden. - 545 stuks hiervan zijn 6 meter en hoger en worden dus voorzien van een Zhaga connector. - 410 stuks zijn tussen 4 en 6 meter hoog. Eventuele toepassing van een Zhaga connector zal per geval en armatuurtype beoordeeld worden. - De overige armaturen staan op masten van maximaal 4 meter hoog. Dit zijn in de meeste gevallen lichtmasten in woonwijken, waarbij het dimregime bij bestelling (statisch) voorgeprogrammeerd wordt. Armaturen die we willen voorzien van bewegingsdetectie op bijvoorbeeld fiets- en wandelpaden worden per geval beoordeeld of de meerwaarde (en kosten) van bewegingsdetectie gewenst is.

We kijken hierbij naar: Flora en fauna; Verkeersdruk; Directe omgeving. (In de nabijheid van woningen, die last kunnen ondervinden van het in- en uitschakelen van de verlichting, maar ook aangrenzende begroeiing kan aanleiding geven tot het niet dimmen van de verlichting) Voor een aantal armaturen (plaatsingsjaren 1996-2009) onderzoeken we de mogelijkheid of het ombouwen naar (volwaardig) LED interessant en mogelijk is. Afweging die we hierin maken is de kwaliteit van het armatuur; kan de armatuurbehuizing dit tweede leven aan, kan het armatuur de warmte van de LED module correct afvoeren en/of de esthetische waarde; de combinatie mastarmatuur past in deze straat en dit straatbeeld willen we bewaren.

Beleidsplan openbare verlichting Gemeente Waalwijk 2026-2030

12

4

Onze uitgangspunten Wat zijn de uitgangspunten? Tijdens een evaluatie zijn het oude beleid en de huidige ambities, visie en keuzes in een basisbeleid geformuleerd. Het basisbeleid betekent voortzetting van de huidige uitgangspunten en toevoegingen van actuele inzichten, en kent de volgende hoofduitgangspunten.

Algemeen De openbare verlichting wordt in overeenstemming met de Nederlandse richtlijn (NPR 13201:2017) geplaatst. Daarbij streven we naar de juiste balans tussen sociale veiligheid, verkeersveiligheid, leefbaarheid, flora en fauna én duurzaamheid; De gemeente Waalwijk wil in bepaalde gebieden de duisternis bevorderen. In het buitengebied wordt terughoudend met verlichting omgegaan en geldt het principe “Niet verlichten, tenzij…”. Bij het aanbrengen van openbare verlichting wordt rekening gehouden met de richtlijn Lichthinder van de Nederlandse Stichting voor Verlichtingskunde (NSVV), om overlast voor de omgeving te beperken; De gemeente Waalwijk volgt de richtlijnen NEN1010 en NEN3140 voor de elektrische veiligheid bij aanleg en instandhouding van haar areaal, voor het deel van de installatie waarvoor zij verantwoordelijk is; De gemeente Waalwijk vindt het belangrijk dat cultureel erfgoed en bijzonder objecten in de openbare ruimte ook in de avond- en nachtelijke uren zichtbaar en herkenbaar zijn. Gericht en terughoudend aanlichten kan bijdragen aan de identiteit, beleving en leefbaarheid van een gebied. Hierbij wordt verlichting zorgvuldig ingezet, met oog voor duurzaamheid, energieverbruik, het voorkomen van lichthinder en de bescherming van flora en fauna.

Verlichting wordt alleen toegepast wanneer dit aantoonbaar bijdraagt aan de ruimtelijke kwaliteit en waarbij afspraken over beheer, onderhoud en verantwoordelijkheid duidelijk zijn vastgelegd. Voorbeelden hiervan zijn kerken (met name de torens vanuit de gemeente Waalwijk), de Wet Blue Route, aanstralers van diverse kunstwerken. De aanleg en onderhoud van het aanlichten van (particuliere) panden en/of objecten is in principe niet in het beheer van openbare verlichting opgenomen. Met uitzondering van aanstralers, welke aangesloten zitten op het reguliere OVL-net, zoals schijnwerpers op kerktorens en diverse aanstralers van kunstwerken. Op dit moment bestaat nog onduidelijkheid over de invulling van het beheer van de ‘Wet Blue Route’ (zie ook 6.4 Risicoparagraaf) Hiervoor zal structureel geld gereserveerd moeten worden t.b.v. beheer en onderhoud van deze, veelal, dure verlichtingsarmaturen. Feestverlichting in het centrum van Waalwijk is niet in beheer bij gemeente Waalwijk. Feestverlichting wordt geplaatst op initiatief van de BIZ. Stroomvoorziening hiervoor wordt wel geleverd via gemeente Waalwijk. Het beheer van sportveldverlichting valt niet onder de openbare verlichting; De gemeente Waalwijk verlicht in principe geen particulier terrein; Openbaar gebied met een recreatief karakter zoals recreatieve wandelpaden en speeltuinen worden niet verlicht.

In parken worden slechts hoofdroutes verlicht; Op fietsroutes wordt bij vervanging van de verlichting dynamische verlichting toegepast om de veiligheid van de fietser te kunnen garanderen en tegelijkertijd het gemiddelde lichtniveau en energieverbruik zo laag mogelijk te houden; In strijdige situaties prevaleert de veiligheid en het algemeen belang.

Beleidsplan openbare verlichting Gemeente Waalwijk 2026-2030

13

Ontwerp Het gemeentelijk verkeersstructuurplan en de functie van de weg (verkeer of verblijf), is leidend voor het soort openbare verlichting en de toegepaste materialen; Voor de afweging om te verlichten en met welk lichtniveau, en als vanwege de verkeersen/of sociale veiligheid toch verlichting noodzakelijk is, worden de determineertabellen uit de richtlijn NPR-13201 gehanteerd; De gemeente Waalwijk overweegt verlichting in het buitengebied alleen op die locaties waar dit voor de verkeersveiligheid nodig is, waar de eigen voertuigverlichting en andere mogelijkheden (zoals inrichting van de weg en markering) niet voldoende verkeersveiligheid bieden. Deze verlichting vormt dan een uitzondering, zoals bij kruisingen, zijwegen, inritten en onoverzichtelijke bochten en zal een oriënterend karakter hebben, bij voorkeur in een warme lichtkleur (2200K) om flora en fauna te beschermen; Daar waar flora en fauna extra aandacht nodig heeft en waar verlichting toch gewenst is, wordt een warme lichtkleur (2200K) toegepast al dan niet in combinatie met bewegingsdetectie; Bij de vervanging van de bestaande masten streeft de gemeente Waalwijk er zo veel mogelijk naar dat de bestaande locatie wordt hergebruikt, om hogere kosten te voorkomen.

Als de openbare ruimte integraal wordt aangepast, kan herverdeling van masten wel plaatsvinden; Afwijkingen op de ontwerprichtlijnen worden uitsluitend in overleg en na goedkeuring van de beheerder/beleidsmedewerker openbare verlichting uitgevoerd.

Materialen Bij vervanging van conventionele armaturen naar LED armaturen wordt gestreefd naar een (minimaal) gelijkwaardige gelijkmatigheid. De gemeente Waalwijk wil in de toekomst toe naar een situatie waarin een groter deel van de verlichting beschikt over connectiviteit en dynamisch dimmen. Daarbij kan per situatie worden beoordeeld welk dimregime het meest geschikt is voor deze specifieke situatie. Nieuw te plaatsen armaturen worden, bij een lichtpunthoogte van 6 meter of hoger, standaard voorzien van Zhaga. Zhaga is een universele en standaard aansluiting voor eventuele externe toepassingen aan LED armaturen. Hiermee is een verlichtingsarmatuur “slim” te maken door het plaatsen van een OLC (=outdoor lamp controller). Deze OLC staat in verbinding met een Asset Management Systeem en geeft meldingen door over de status van het armatuur, zoals storingen en scheefstand. Via deze OLC kunnen instellingen op afstand aangepast worden. De gemeente Waalwijk hanteert bij nieuw te plaatsen verlichting zo veel mogelijk het gemeentelijke verkeersstructuurplan (VSP).

Op het moment van schrijven wordt dit plan herzien; De gemeente Waalwijk hanteert standaard lichtkleuren, op basis van de locatie: o Woonwijken: 2700K; o Wijkontsluitingswegen: 3000K; o Industriegebieden: 4000K in verband met cameratoezicht; o In buitengebieden kan de gemeente Waalwijk ervoor kiezen een warmere lichtkleur toe te passen in verband met flora en fauna: 2200K

Beleidsplan openbare verlichting Gemeente Waalwijk 2026-2030

14

5

Welke scenariokeuze heeft de gemeente? Scenario 1: Vervangen o.b.v. afschrijvingstermijn Effect op doelstellingen In onderstaande overzicht zijn de effecten van het scenario op de doelstellingen weergegeven.

Toelichting op deze score: Veilig: De huidige situatie wordt structureel verbeterd. Lichtmasten en armaturen worden planmatig vervangen en onderhouden, en hiervoor wordt voldoende budget beschikbaar gesteld. Lichtmasten waarvan de afschrijvingstermijn is bereikt worden beproefd op stabiliteit en zodoende verantwoord in stand gehouden. Afgekeurde lichtmasten worden vervangen. Armaturen waarvan de afschrijvingstermijn is overschreden worden binnen 4 jaar vervangen. Met planmatige instandhouding wordt voldaan aan alle relevante normen en richtlijnen. Het risico op schade en uitval wordt beperkt, hetgeen een positieve invloed heeft op de verkeersveiligheid en sociale veiligheid, maar omdat het tempo van de armatuurvervangingen iets lager ligt dan bij scenario 2 zal het aantal storingen iets minder snel verminderen, en is de score op “veiligheid” iets lager dan de score van scenario 2. Duurzaam: Dimbare LED verlichting wordt toegepast en armaturen worden op basis van afschrijvingstermijn vervangen. Er vindt geen kapitaalvernietiging plaats door vervroegde vervanging. Het tempo van armatuurvervanging bepaalt ook het tempo waarmee op energieverbruik wordt bespaard. Vanwege de leeftijdsopbouw van het armaturenareaal wordt de maximale besparing pas in 2042 bereikt, hetgeen de score beperkt.

Kosten efficiënt: Het aantal storingen neemt af, omdat de uitval van LED lichtbronnen minder is dan bij conventionele lichtbronnen. Omdat het tempo van de armatuurvervangingen lager ligt (vervanging o.b.v. afschrijvingstermijn) zal het aantal storingen langzamer dan bij scenario 2 verminderen. De onderhoudskosten nemen uiteindelijk fors af, met name omdat LED verlichting geen groepsremplace kent zoals bij conventionele lichtbronnen gebruikelijk is. De energiekosten nemen in hetzelfde tempo af, (dimbare) LED verlichting verbruikt aanzienlijk minder energie dan conventionele verlichting. Om de vervanging te realiseren wordt geïnvesteerd volgens een beheersbaar ritme van planmatige efficiënte voorbereiding en uitvoering, én hierdoor kan gebruik gemaakt worden van de jaarlijkse verbetering (prijs, kwaliteit, efficiëntie) van toe te passen materialen. Beleidsplan openbare verlichting Gemeente Waalwijk 2026-2030

15

De armaturen worden op basis van afschrijvingstermijn vervangen, er vindt geen kapitaalvernietiging plaats. Kwaliteit: De algemene verlichtingskwaliteit, de kwaliteit van de technische installatie en de beeldkwaliteit van de openbare ruimte gaat erop vooruit door het planmatig uitvoeren van onderhoud en vervanging. Achterstand in mast- en armatuurvervanging wordt in de periode 2026 tot en met 2029 ingelopen. De inwoner ervaart verbetering van leefbaarheid en veiligheid in de openbare ruimte, maar in een iets lager tempo dan bij scenario 2. LET OP: Sinds 2023 geldt er een Europees productieverbod op PL- en TL-lampen. Waarschijnlijk zal er in 2027 een verbod ingaan voor de overige conventionele verlichting. Dit betekent dat de beschikbaarheid van lampen snel af zal gaan nemen, waardoor versnelde ombouw naar LED noodzakelijk wordt. Lichtmasten Van 2710 lichtmasten is de afschrijvingstermijn in 2026 verstreken. Naar verwachting zal ongeveer 10% van deze lichtmasten worden afgekeurd wanneer de stabiliteit wordt beproefd. In het scenario wordt uitgegaan van eenzelfde uitvalspercentage voor de masten waarvan de levensduur gedurende de beleidsperiode wordt overschreden.

Armaturen Armaturen waarvan de afschrijvingstermijn al is verstreken worden vanwege de omvang en benodigde investering (984 stuks) in de periode 2026 tot en met 2029 vervangen, gemiddeld 246 stuks per jaar. De overige armaturen worden op basis van leeftijd (afschrijvingstermijn) vervangen.

Beleidsplan openbare verlichting Gemeente Waalwijk 2026-2030

16

Scenario 2: Volledig LED in 2029 Effect op doelstellingen In onderstaande overzicht zijn de effecten van het scenario op de doelstellingen weergegeven.

Toelichting op deze score: Veilig: De huidige situatie wordt structureel verbeterd. Lichtmasten en armaturen worden planmatig vervangen en onderhouden, en hiervoor wordt voldoende budget beschikbaar gesteld. Lichtmasten waarvan de afschrijvingstermijn is overschreden worden beproefd op stabiliteit en zodoende verantwoord in stand gehouden. Afgekeurde lichtmasten worden vervangen. Armaturen waarvan de afschrijvingstermijn is overschreden worden binnen 4 jaar vervangen. Met planmatige instandhouding wordt voldaan aan alle relevante normen en richtlijnen. Het risico op schade en uitval wordt beperkt, hetgeen een positieve invloed heeft op de verkeersveiligheid en sociale veiligheid. Omdat het tempo van de armatuurvervangingen hoger ligt dan bij scenario 1 zal het aantal storingen sneller verminderen, en is de score op “veiligheid” iets hoger dan de score van scenario 1. Duurzaam: Dimbare LED verlichting wordt toegepast en armaturen worden versneld vervangen om in 2029 de maximale besparing op energieverbruik te realiseren. Transport en vervoer van monteurs vanwege storingen zal iets sneller afnemen dan bij scenario 1. Deze positieve invloeden op de score worden (deels) tenietgedaan omdat een deel van het areaal vervroegd wordt vervangen, hetgeen de score op duurzaamheid beperkt. De score is daarom gelijk aan de score van scenario 1.

Kosten efficiënt: Het aantal storingen neemt af, omdat de uitval van LED lichtbronnen minder is dan bij conventionele lichtbronnen. Omdat het tempo van de armatuurvervangingen hoger ligt (vervanging conventionele armaturen uiterlijk in 2029, ongeacht de leeftijd) zal het aantal storingen sneller dan bij scenario 1 verminderen. De onderhoudskosten nemen uiteindelijk fors af, met name omdat LED verlichting geen groepsremplace kent zoals bij conventionele lichtbronnen gebruikelijk is. De energiekosten nemen in hetzelfde tempo af, (dimbare) LED verlichting verbruikt aanzienlijk minder energie dan conventionele verlichting. Een deel van de armaturen wordt vervangen vóór het verstrijken van de technische levensduur. We stellen dit uit tot het einde van de beleidsperiode, waardoor de armaturen zo lang als mogelijk mee kunnen gaan. Vanwege deze kapitaalvernietiging wordt de score iets beperkt, en is de score iets lager dan bij scenario 1. Kwaliteit: De algemene verlichtingskwaliteit, de kwaliteit van de technische installatie en de beeldkwaliteit van de openbare ruimte gaat erop vooruit door het planmatig uitvoeren van onderhoud en vervanging. Achterstand in mast- en armatuurvervanging wordt in de komende periode 2026 tot en met 2029 ingelopen.

De inwoner ervaart verbetering van leefbaarheid en veiligheid in de openbare ruimte, in een iets hoger tempo dan bij scenario 1 en daarom is de score iets hoger dan bij scenario 1.

Beleidsplan openbare verlichting Gemeente Waalwijk 2026-2030

17

Lichtmasten Van 2710 lichtmasten is de afschrijvingstermijn in 2026 verstreken. Naar verwachting zal ongeveer 10% van deze lichtmasten worden afgekeurd wanneer de stabiliteit wordt beproefd. In het scenario wordt uitgegaan van eenzelfde uitvalspercentage voor de masten waarvan de levensduur gedurende de beleidsperiode wordt overschreden.

Armaturen Alle conventionele armaturen worden in de periode 2026 tot en met 2029 vervangen, zodat vanaf 2030 het volledige areaal voorzien is van energiezuinige LED verlichting. De overige armaturen worden op basis van leeftijd (afschrijvingstermijn) vervangen. Dit betreft LED armaturen en retrofit armaturen. In de aankomende periode 2026 tot en met 2029 worden gemiddeld 1213 armaturen per jaar vervangen (raming € 571.000 per jaar).

In 2030 is het volledige areaal van energiezuinige LED verlichting voorzien en wordt de maximale besparing op exploitatiekosten bereikt. In dit scenario worden ruim 3.000 armaturen vervroegd vervangen.

Beleidsplan openbare verlichting Gemeente Waalwijk 2026-2030

18

Scenario 3: Volledig LED in 2029 + Retrofit Effect op doelstellingen In onderstaande overzicht zijn de effecten van het scenario op de doelstellingen weergegeven.

Toelichting op deze score: Veilig: De huidige situatie wordt structureel verbeterd. Lichtmasten en armaturen worden planmatig vervangen en onderhouden, en hiervoor wordt voldoende budget beschikbaar gesteld. Lichtmasten waarvan de afschrijvingstermijn is overschreden worden beproefd op stabiliteit en zodoende verantwoord in stand gehouden. Afgekeurde lichtmasten worden vervangen. Armaturen waarvan de afschrijvingstermijn is overschreden worden binnen 4 jaar vervangen. Met planmatige instandhouding wordt voldaan aan alle relevante normen en richtlijnen. Het risico op schade en uitval wordt beperkt, hetgeen een positieve invloed heeft op de verkeersveiligheid en sociale veiligheid. Omdat het tempo van de armatuurvervangingen hoger ligt dan bij scenario 1 zal het aantal storingen sneller verminderen, en is de score op “veiligheid” iets hoger dan de score van scenario 1. Retrofit oplossingen zijn in hogere mate storingsgevoelig ten opzichte van LED armaturen. Veiligheid is daarmee (beperkt) lager dan in scenario 2. Duurzaam: Dimbare LED verlichting wordt toegepast en armaturen worden versneld vervangen om in 2029 de maximale besparing op energieverbruik te realiseren. Transport en vervoer van monteurs vanwege storingen zal iets sneller afnemen dan bij scenario 1.

Deze positieve invloeden op de score worden (deels) tenietgedaan omdat een deel van het areaal vervroegd wordt vervangen, hetgeen de score op duurzaamheid beperkt. De score is daarom gelijk aan de score van scenario 1. De score op duurzaamheid is gelijk aan deze van scenario 2. In dit scenario worden PL-armaturen waarvan de technische levensduur nog niet is verstreken vervangen voor een retrofit-oplossing om kwalitatief goede armaturen te behouden en niet vroegtijdig te vervangen. Tegelijkertijd wordt met het gebruik van een retrofit oplossing een energiebesparing gerealiseerd, hoewel in mindere mate dan scenario 2. Kosten efficiënt: Het aantal storingen neemt af, omdat de uitval van LED lichtbronnen minder is dan bij conventionele lichtbronnen. Omdat het tempo van de armatuurvervangingen hoger ligt zal het aantal storingen sneller dan bij scenario 1 verminderen. De energiekosten nemen in hetzelfde tempo af, (dimbare) LED verlichting verbruikt aanzienlijk minder energie dan conventionele verlichting. Een deel van de armaturen wordt vervangen vóór het verstrijken van de technische levensduur. Vanwege deze kapitaalvernietiging wordt de score iets beperkt, en is de score iets lager dan bij scenario 1. Deze score is echter hoger dan bij scenario 2 omdat een gedeelte van de armaturen behouden wordt door het toepassen van een retrofit LED oplossing.

Het ombouwen naar een retrofit lamp is iets duurder dan bij een reguliere lampvervanging, omdat het voorschakelapparaat losgenomen en verwijderd moet worden.

Beleidsplan openbare verlichting Gemeente Waalwijk 2026-2030

19

Kwaliteit: De algemene verlichtingskwaliteit, de kwaliteit van de technische installatie en de beeldkwaliteit van de openbare ruimte gaat erop vooruit door het planmatig uitvoeren van onderhoud en vervanging. Achterstand in mast- en armatuurvervanging wordt in de komende periode 2026 tot en met 2029 ingelopen. De inwoner ervaart verbetering van leefbaarheid en veiligheid in de openbare ruimte, in een iets hoger tempo dan bij scenario 1 en daarom is de score iets hoger dan bij scenario 1. De verbetering van de kwaliteit is vergelijkbaar met deze van scenario 2. Lichtmasten Van 2710 lichtmasten is de afschrijvingstermijn in 2026 verstreken. Naar verwachting zal ongeveer 10% van deze lichtmasten worden afgekeurd wanneer de stabiliteit wordt beproefd. In het scenario wordt uitgegaan van eenzelfde uitvalspercentage voor de masten waarvan de levensduur gedurende de beleidsperiode wordt overschreden.

Armaturen Alle conventionele armaturen worden in de periode 2026 tot en met 2029 vervangen voor een LED variant. Dit kan het vervangen voor een LED armatuur zijn of het vervangen van de conventionele lamp voor een retrofit-LED variant. Wegens de uitfasering van de PL-verlichting (zie 6.5 Risicoparagraaf) is het noodzakelijk deze armaturen op een proactieve wijze uit te faseren uit het areaal. In dit scenario wordt er voor gekozen PL-armaturen van 14 jaar of jonger de conventionele lamp te vervangen voor een LED retrofit oplossing. Het toepassen van een retrofit oplossing betekent een energiebesparing van 50%, echter het dimmen van deze lampen in de late avond en nacht is veelal niet mogelijk, waardoor de energiebesparing per saldo maar ongeveer 20% is. Overige conventionele armaturen worden uiterlijk in 2029 vervangen voor een LED armatuur, omdat hier veelal geen retrofit oplossingen voor beschikbaar zijn. De overige armaturen worden op basis van leeftijd (afschrijvingstermijn) vervangen. Dit betreft LED armaturen en retrofit armaturen. In de aankomende periode 2026 tot en met 2029 worden gemiddeld 932 armaturen per jaar vervangen (raming € 419.760 per jaar). In deze jaren wordt gemiddeld 13.750 geïnvesteerd in het ombouwen van PL-armaturen.

In 2030 is het volledige areaal van voorzien van een variant van LED verlichting. Dit betreft LED armaturen én retrofit oplossingen.

Beleidsplan openbare verlichting Gemeente Waalwijk 2026-2030

20

Scenario 2 past het beste bij de doelstelling en visie van de gemeente Waalwijk. Het realiseren en in stand houden van duurzame en betrouwbare openbare verlichting. Daarbij streven we naar de juiste balans tussen sociale veiligheid, verkeersveiligheid, leefbaarheid, flora en fauna én duurzaamheid Het vervangen van alle conventionele armaturen levert ook meteen de grootste energiebesparing op, doordat alle nieuwe armaturen straks uitgerust kunnen worden met een dimregime. Retrofit lampen, zoals voorgeschreven in scenario 3, zijn niet dimbaar en hebben een levensduur van slechts 7 jaar.

Financiën Voor de te verwachten energiekosten is gerekend met 2023: € 0,30 (piek) en € 0,25 (dal). Er is rekening gehouden met de actuele netbeheerkosten van Enexis op moment van schrijven (2024). Voor de volledigheid is zijn de totale kosten, incl. exploitatie en energie, opgenomen in onderstaande tabellen. In dit beleidsplan wordt alleen verzocht om de financiële middelen die onder “Totaal investeringen” staan beschikbaar te stellen. Scenario 1: Vervangen o.b.v. afschrijvingstermijn

Beleidsplan openbare verlichting Gemeente Waalwijk 2026-2030

21

Scenario 2: Volledig LED in 2029

Scenario 3: Volledig LED in 2029 + Retrofit

Beleidsplan openbare verlichting Gemeente Waalwijk 2026-2030

22

Risicoparagraaf Schaarste Ten tijde van het opstellen van dit beleidsplan zijn de prijzen voor energie en grondstoffen (mede vanwege schaarste op de markt) sterk gestegen en kunnen deze, met name van metaal, flink fluctueren. Dit heeft effect op diverse facetten van de exploitatie van Openbare Verlichting: De energiekosten zijn in een paar jaar tijd meer dan verdubbeld; De tarieven van de onderhoudsaannemer zijn fors gestegen ten opzichte van het begin van de vorige beleidsperiode; De kosten voor aanschaf van materialen stijgen en de beschikbaarheid is fors afgenomen; De kosten van netbeheerder Enexis voor het in stand houden van het voedingsnet zijn in 2025 met ongeveer 30% verhoogd ten opzichte van 2024; Aanpassing, uitbreiding en herstel van kabelstoringen in het Enexis voedingsnet kent langere doorlooptijden vanwege beperkte beschikbaarheid van koperkabel, gekwalificeerd personeel en specialistisch materieel. Omdat er geen duidelijkheid bestaat over het tijdelijke of blijvende karakter van deze prijsstijgingen en de effecten hiervan op de prijzen van arbeid, materiaal en materieel, is gekozen om het beleidsplan uit te werken op basis van het huidige prijspeil (2024) en geen voorspelling voor jaarlijkse indexeringen of prijswijzigingen op te nemen. De gevolgen van bovengenoemde effecten zijn echter dagelijks merkbaar: Beschikbare budgetten staan onder druk.

Met de beschikbare middelen kan minder uitgevoerd worden, waardoor de vervangingsopgave vertraging op kan lopen; Het realiseren van uitbreidingen van openbare verlichting bij (her-) inrichting van de openbare ruimte loopt vertraging op, en vergt continu afstemming en bijstelling van planningen. De invloed van de gemeente Waalwijk, maar ook van haar onderhoudsaannemer en netbeheerder, op deze gevolgen is zeer beperkt. De gemeente Waalwijk zoekt samen met haar onderhoudsaannemer en netbeheerder steeds naar passende en realistische oplossingen. Uitfasering fluorescentielampen Vanaf februari 2023 geldt een Europees productieverbod op PL- en TL-lampen, vanwege de aanwezigheid van kwik in dit type lampen. Ook de import van deze lampen is vanaf dat moment verboden. Dit verbod heeft gevolgen voor de beschikbaarheid van PL- en TL-lampen. De voorraden van deze lampen is beperkt en zal snel niet meer beschikbaar zijn. Dit betekent dat versneld overstappen naar LED verlichting raadzaam is. Eenzelfde verbod zal in 2027 in gaan voor de overige conventionele verlichting. Wet blue route en cultureel erfgoed Binnen de gemeente Waalwijk is de kunstopstelling “Wet Blue Route” verwezenlijkt. Een permanente lichttentoonstelling op verschillende locaties in de stad. Uitbreidingen van deze lichtroute, maar ook aanlichten van ander cultureel erfgoed is en blijft maatwerk.

Beheer openbare verlichting heeft geen financiële middelen om deze projecten aan te leggen. In het, nog aan te bieden, beheer- en onderhoudsplan zal rekening gehouden worden met een te reserveren bedrag ten behoeve van het beheer en onderhoud van dit soort kunstopstellingen. Aanvragen voor uitbreidingen van de Wet Blue route en het aanlichten van ander cultureel erfgoed zal per project beoordeeld worden. Hier zal het eerste onderscheid gemaakt worden tussen gemeenteeigendommen en particuliere panden. Op privaat terrein is beheer en eigendom van dit soort verlichting geen gemeentelijke verantwoordelijkheid.

Doelstellingen Alle drie de scenario’s hebben voldoende positieve effecten op de doelstellingen van dit beleidsplan. Beleidsplan openbare verlichting Gemeente Waalwijk 2026-2030

23

Scenario 2 en 3 scoren iets beter op veiligheid, omdat in dezelfde periode een iets groter deel van het areaal verbeterd wordt, hetgeen ook de kwaliteit ten goede komt. Hierdoor zal in een groter deel van de gemeente Waalwijk de veiligheid verbeteren. De energiebesparing in scenario 2 gaat sneller, omdat de conventionele armaturen eerder dan in scenario 1 worden vervangen. Het vroegtijdig vervangen van armaturen beperkt echter de score, waardoor scenario 1 en scenario 2 even goed scoren op duurzaamheid. Bij scenario 3 worden armaturen in een relatief hoog tempo vervangen en tegelijkertijd wordt het vervroegd vervangen van armaturen beperkt door retrofit oplossingen toe te passen. Vergelijk op doelstellingen

Scenario’s 2 en 3 scoren iets beter dan scenario 1 op veiligheid, omdat in dezelfde periode een groter deel van het areaal verbeterd wordt, hetgeen ook de kwaliteit ten goede komt. Scenario’s 2 en 3 sluiten vanwege een betere score op kostenefficiënt beter dan scenario 1 aan bij de doelstelling en visie van de gemeente Waalwijk voor openbare verlichting. Scenario 3 scoort het beste op duurzaamheid. Hierbij wordt het areaal in een snel tempo verduurzaamd en tegelijkertijd wordt het vervroegd vervangen van armaturen deels voorkomen. Echter zijn retrofit lampen niet dimbaar. De energiebesparing is daarom het grootst bij scenario 2, hierdoor scoort scenario 3 maar iets beter op duurzaamheid. Scenario 2 past het beste bij de doelstelling en visie van de gemeente Waalwijk. Het realiseren en in stand houden van duurzame en betrouwbare openbare verlichting. Daarbij streven we naar de juiste balans tussen sociale veiligheid, verkeersveiligheid, leefbaarheid, flora en fauna én duurzaamheid Het vervangen van alle conventionele armaturen levert ook meteen de grootste energiebesparing op, doordat alle nieuwe armaturen straks uitgerust kunnen worden met een dimregime. Retrofit lampen, zoals voorgeschreven in scenario 3, zijn niet dimbaar, storingsgevoeliger en hebben een levensduur van slechts 7 jaar.

Beleidsplan openbare verlichting Gemeente Waalwijk 2026-2030

24

LED  

Retrofit

Besparing gemiddeld ≥50% Dimregime mogelijk, al dan niet via smart lighting opties. Levensduur: ruim 20 jaar. Door goede opties in optieken is voor elke situatie een passend lichtbeeld te krijgen. Armatuur wordt bekabeld geleverd en blijft in principe de gehele levensduur gesloten. Storingen zijn nihil.

 



Armatuur is ontwikkeld voor LED, waardoor bijvoorbeeld de warmtehuis- houding optimaal is.





Alles nieuw, niet verweerd of aangetast door invloeden van buitenaf.



 



 



Besparing ≤50% Niet dimbaar. Niet te combineren met smart lighting. Levensduur: ongeveer 7 jaar. Geen optieken mogelijk; (nog steeds) veel strooilicht. Storingsgevoelig en beperkte levensduur, waardoor het armatuur nog regelmatig open moet. Kans op vervuiling aan binnenzijde door slechtere dichting/afsluiting. LED geeft warmte op andere plaatsen dan conventionele lampen. Armatuur en lamphouder zijn hier niet voor gemaakt. Bestaand armatuur wordt voorzien van LEDlamp. Lichtkappen zijn door de leeftijd verweerd en aangetast.

Beleidsplan openbare verlichting Gemeente Waalwijk 2026-2030

25

6

Van slimme verlichting tot smart city. De mast staat er toch, wat kan er nog meer aan? Slimme verlichting (smart lighting) Vanaf de introductie van LED armaturen in 2008 heeft het gebruik van LED een vlucht genomen. In minder dan 10 jaar tijd is de gehele openbare verlichtingsvervangingsmarkt overgegaan van conventionele verlichting naar LED verlichting. Achtergrond hiervan zijn de duidelijke voordelen van LED verlichting. Deze voordelen zijn met name de lagere exploitatiekosten. Het op afstand aansturen van verlichting via het internet kent ongeveer eenzelfde ontstaansmoment. De overgang naar deze slimme verlichting heeft een veel minder snelle ontwikkeling doorgemaakt. Nieuwe technologie verandert het beheer van de openbare verlichtingsinstallatie. Door connectiviteit via het internet is het mogelijk op afstand openbare verlichting te besturen. Dit maakt het mogelijk om vanachter een computer te communiceren met het lichtpunt. Met behulp van deze technologie kan: Online het verlichtingsniveau worden gedimd, eventueel dynamisch via sensoren; Het energieverbruik per lichtmast exact worden vastgesteld; Storingen automatisch worden gesignaleerd. Met behulp van dergelijke systemen kan het energieverbruik verder naar beneden worden gebracht.

Doordat storingen online kunnen worden waargenomen, zijn aan/uit controles (schouw) niet meer nodig en kunnen storingen snel worden verholpen. Gevolg is dat een groter deel van de installatie dan nu het geval is - ook daadwerkelijk doet waarvoor zij is neergezet. Voordelen van deze systemen kunnen zeer concreet zijn en worden direct gerealiseerd. Denk bijvoorbeeld aan het sneller in beeld krijgen van storingen. Sommige voordelen hebben meer tijd nodig en zijn gericht op de toekomst. Denk daarbij bijvoorbeeld aan de mogelijk voor het voorspellen van storingen. Helaas brengt slimme verlichting ook een aantal (nieuwe) nadelen met zich mee. Hierbij is een risico op meer storingen en meer (onvoorziene) kosten. Nieuwe technieken kunnen nieuwe problemen met zich mee brengen en door de complexiteit van deze systemen zijn er meer kansen op fouten. Ook kost slimme verlichting een bepaald bedrag per armatuur/per jaar. Te zijner tijd zullen we moeten bekijken en berekenen of deze systemen meerwaarde hebben en zich binnen een reële termijn terugverdienen. Slimme toepassingen in woonwijken zijn nog in ontwikkeling: Nieuwe armaturen worden af fabriek voorzien van dimregime 4A. In het kader van sociale veiligheid is het niet voor de hand liggend dat deze dimregimes aangepast moeten worden.

De voordelen van storingsmelding tellen hier niet mee, omdat storingen door bewoners snel opgemerkt en gemeld worden. Het energieverbruik per lichtmast is niet direct relevant. Alle openbare verlichting in de gemeente Waalwijk is voorzien van slimme meters, waardoor het verbruik direct inzichtelijk is. Het toepassen van bewegingssensoren in en nabij woningen geniet geen voorkeur. Bewoners kunnen hinder ondervinden van de steeds wisselende lichtintensiteit.

Beleidsplan openbare verlichting Gemeente Waalwijk 2026-2030

26

Investering en opbrengsten Aan de hand van de analyse van de voor- en nadelen moet worden gekeken naar de investeringen en de opbrengsten. Uit de analyse blijkt dat de hoogte van de investeringen afhankelijk is van de gekozen techniek, de leverancier en de gewenste functionaliteit. Ook is de hoogte van de kosten afhankelijk van de lokale situatie. Storingskosten worden gereduceerd. Het is echter lastig inzichtelijk te maken in hoeverre de reductie wordt veroorzaakt door de nieuwe LED installatie of de “verslimming” van de installatie. Energiekosten worden bespaard door dimmen en bewegingsdetectie. De hoogte van de besparing van energiekosten is afhankelijk van de ingestelde dynamische dimscenario’s en het feit of er voorafgaand al statisch werd gedimd. Doordat storingen automatisch worden gemeld, leidt dit tot een reductie van de klachten en meldingen, maar het blijkt lastig te kwantificeren. Schouwrondes zijn minder nodig, zeker wanneer een groot deel van het areaal is verslimd, de financiële besparing is afhankelijk van de wijze waarop het schouwen is georganiseerd en de frequentie. Slimme openbare verlichting biedt verschillende voordelen en een aantal nieuwe nadelen nu en in de toekomst. Het is voor iedere gemeente nader te bepalen welke meerwaarde slimme verlichting biedt voor haar eigen situatie.

Het is goed alle mogelijkheden, inclusief voor- en nadelen, te bespreken om op basis van de juiste feiten en argumenten een bewuste keuze te maken voor het wel- of niet toepassen van slimme verlichting. Op dit moment heeft de gemeente Waalwijk onderstaande slimme verlichtingssystemen in beheer: Ruim 2000 stuks op het platform van Signify (voorheen Philips Lighting) Interact: Dimregimes op afstand in te stellen/beheren; Automatische storingsmeldingen; Energieverbruik. Deze armaturen staan voornamelijk op doorgaande wegen en industriegebieden. 275 armaturen op het platform van Sustainder: Bewegingsdetectie, al dan niet met 2 lichtkleuren (2200K en 3000K); Detectie-instellingen op afstand in te stellen/beheren; Automatische storingsmeldingen: Meldingen m.b.t. scheefstand; Energieverbruik. LET OP: Gemiddelde kosten van slimme toepassingen zitten op ongeveer €5,00 per armatuur, per jaar.

Via slimme verlichting naar smart city Nieuwe technologie brengt nieuwe mogelijkheden met zich mee, die de functie van de mast nog verder zullen verbreden. Doordat technologie steeds compacter wordt kunnen bestaande functies geïntegreerd worden in het armatuur of de lichtmast. De lichtmast staat er immers toch al. Er hoeft bijvoorbeeld geen aparte mast met camera te worden geplaatst, maar een camera kan nu geïntegreerd worden in het armatuur. Of waar nu een aparte installatie is geplaatst voor verkeerstellingen, kan dit nu geïntegreerd worden in de lichtmast. Het voordeel hiervan is dat er minder objecten in de openbare ruimte geplaatst kunnen worden. Door deze combinatie van functies gaat de buitenruimte er aantrekkelijker uitzien en nemen de kosten voor het onderhoud af. Door de compactheid van deze technieken kunnen ze breder worden ingezet, maar misschien nog wel meer omdat de kosten hiervan nu lager zijn en waarschijnlijk nog verder zullen dalen.

Beleidsplan openbare verlichting Gemeente Waalwijk 2026-2030

27

Het feit dat de verlichting verbonden is met het internet biedt - naast de smart lighting voordelen – bovendien een aantal aanvullende smart city mogelijkheden. Er kan op afstand bijvoorbeeld via sensoren andere informatie verkregen worden of informatie via digitale billboards worden aangedragen. Wanneer de gemeente Waalwijk meer smart city mogelijkheden wil gaan toepassen is het van belang dat goed wordt bepaald wie verantwoordelijk is voor deze objecten en bij wie het beheer ligt. Wanneer de openbare verlichting toepassingen faciliteert breder dan alleen verlichting, zullen ook meerdere beleids- en beheersgebieden hiervan afhankelijk worden.

Innovatieve smart city oplossingen Op dit moment zijn er verschillende bedrijven bezig om - met innovatieve toepassingen - de buitenruimte beter te maken. Hieronder een greep uit enkele nieuwe toepassingen: Geluidsmeting en geluidscamera’s: Met behulp van geluidscamera’s kunnen incidenten in de openbare ruimte worden gedetecteerd. Denk aan opstootjes, glasgerinkel of geweerschoten. Bij dergelijke incidenten kan dan weer direct een signaal naar de politie gaan, die gericht ter plaatse kan gaan. Hiermee kunnen gemeenten de veiligheid vergroten. De gemeenten Eindhoven en Tilburg hebben dergelijke geluidscamera’s inmiddels geplaatst in hun uitgaansgebieden. Luchtvochtigheid-, luchttemperatuur- en grondtemperatuurmeting. Als wegbeheerder draagt de gemeente zorg voor een veilige weg. Op het moment dat zij weet waar de ondergrond is bevroren kan zij gericht gaan strooien. Dit bevordert de verkeersveiligheid. Parkeerdetectie: In stedelijke gebieden kan het lastig zijn om een parkeerplek te vinden. Dit leidt ertoe dat auto’s soms grote afstanden moeten afleggen om een parkeerplek te vinden. Als een automobilist via een app ziet waar een parkeerplek vrij is, kan deze gericht naar deze parkeerplek worden geleid. Hiermee worden onnodige rijbewegingen voorkomen. 5G via de lichtmast. 5G wordt waarschijnlijk de nieuwe telecomstandaard en maakt veel sneller mobiel internet mogelijk.

Als een aantal hobbels zijn genomen dan zal de uitrol verder plaatsvinden. Kenmerk van het netwerk is dat er meer en kleinere zendmasten nodig zijn om een goed werkend netwerk te krijgen. Wil een gemeente voorkomen dat er allerlei aanvullende objecten geplaatst moeten worden in de buitenruimte, dan kan zij ervoor kiezen om dit te combineren met de lichtmast. Het lichtmastareaal is namelijk al wijdverspreid. In deze komende beleidsperiode blijft gemeente Waalwijk bezig met proefopstellingen voor mogelijkheden tot slimme verlichting via diverse fabrikanten. Waarbij we uiteindelijk een keus moeten maken welk systeem en bijbehorend asset-managementsysteem het beste bij onze visie past.

Beleidsplan openbare verlichting Gemeente Waalwijk 2026-2030

28

De connected lichtmast Waar de lichtmast de drager van het licht was, zien wij een hele reeks nieuwe technieken en toepassingen ontstaan die de komende jaren het gebruik van de buitenruimte gaan beïnvloeden. Welke toepassingen daadwerkelijk wortelschieten is nog ongewis. Wat wel waarschijnlijk lijkt is dat deze connectiviteit er komt, eenvoudigweg omdat nieuwe technieken de buitenruimte beter gaan maken. De voordelen die het met zich meebrengt zijn divers en onmiskenbaar. Nieuwe toepassingen op basis van online technologie zullen ervoor zorgen dat de buitenruimte veiliger, duurzamer en prettiger wordt voor haar gebruikers. Het ligt voor de hand om de lichtmast hiervoor te gaan gebruiken. De gemeente Waalwijk past slimme verlichting toe bij vervanging van armaturen op fietspaden. Hier wordt bij voorkeur bewegingsdetectiedetectie toegepast. Dit geeft de gemeente Waalwijk de mogelijkheid om de verkeersveiligheid voor fietsers te waarborgen en tegelijkertijd, wanneer het fietspad niet in gebruik is, het verlichtingsniveau drastisch terug te brengen om zo energie te besparen en lichthinder bij flora en fauna te minimaliseren. Voorbeelden hiervan zijn het Halvezolenpad in Sprang Capelle en Waspik, en de Westelijke Niedijk.