Bijlage 1. Beleidsplan Belofte maakt schuld- versie 1 september 2021

Belofte maakt schuld Beleidsplan Schuldhulpverlening Gemeente Waalwijk 2021- 2024

Financieel gezond kun je alleen maar zijn als je je geen zorgen hoeft te maken over schulden en geld.

Inhoud Voorwoord ............................................................................................................ 2 1.

Inleiding ......................................................................................................... 3

2.

Gevolgen Corona ............................................................................................. 5

3.

Het Brede schuldenaanpak ............................................................................... 6

Implementatie wetswijzigingen schuldendomein ..................................................... 8 Financiële middelen implementatie nieuwe wetgeving ............................................10 4.

Visie: Positief financieel gezond ........................................................................11

5.

Beloftes voor Waalwijk ....................................................................................13

Belofte 1: Minder mensen in de financiële problemen ............................................14 Belofte 2: Schulden stress-sensitief aanpakken .....................................................19 Belofte 3 Toekomstperspectief bieden ..................................................................22 6.

Financiële paragraaf .......................................................................................24

7.Monitoring ........................................................................................................26 Ontwikkelen dashboard Armoede en schulden .......................................................26 Prestatie-indicatoren effectiviteit..........................................................................27 Bijlage 1: schema wetswijzigingen schuldendomein per 1 januari 2021 .......................28 Bijlage 2 Factsheet gemeente Waalwijk van Plangroep ..............................................29 Bronvermelding en gebruikte afkortingen ................................................................31

1

Voorwoord “Waalwijk is een stad waar kansen worden benut en waar iedereen kan mee doen. Het voorkomen van armoede is zowel gemeentelijk als vanuit de rijksoverheid een belangrijk speerpunt. De door de rijksoverheid beschikbaar gestelde extra financiële middelen voor armoedebestrijding zetten we in op preventie van kinderarmoede. In plaats van uitbreiding van allerlei financiële compensaties, kiezen we voor duurzame oplossingen in natura, waarbij we experimenten aanmoedigen”. Deze woorden staan in het Coalitieakkoord Samen Duurzaam vooruit 2018-2022. Een akkoord dat geschreven werd toen het Covid-19 virus niet was uitgebroken. Sindsdien is er veel veranderd, maar de prioriteit van het college om mensen met schulden snel en zo goed mogelijk te helpen blijft hetzelfde. We zijn in 2020, vooruitlopend op de nieuwe wetgeving, een pilot Vroeg er op af gestart. Per 1 januari 2021 waren we klaar voor deze nieuwe taak. Anticiperend op de nieuwe wetgeving én noodzakelijk vanwege de gevolgen van de Covid-19 hebben we een aanbod voor ondernemers met schulden ontwikkeld. We hebben ook proactief de samenwerking met bewindvoerders gezocht. Met als resultaat een convenant met werkafspraken. Kortom we hebben de afgelopen periode te maken gehad met veel ontwikkelingen.

Nieuwe wetgeving maar ook de zorg voor inwoners die, door Covid-19 hun bestaanszekerheid op de tocht zien staan en risico lopen om schulden te krijgen. We hebben het afgelopen jaar gezien dat veel schuldeisers bereid zijn om even pas op de plaats te maken en de incasso activiteiten uit te stellen. Maar van uitstel komt geen afstel. In dit beleidsplan kijken we daarom niet alleen naar de ontwikkelingen van de aanpak brede schuldendomein maar zal ook Covid-19 aandacht krijgen. In Waalwijk benutten we kansen en kan iedereen meedoen. Dat geldt ook voor onze inwoners die vanwege een schuldenlast niet meer mee kunnen doen. Zij raken door langdurige armoede en schulden overbelast met zorgen en stress. In het beleidsplan “Belofte maakt schuld” beloven we dat Waalwijk een stad is waarin mensen zich geen zorgen hoeven te maken over schulden. Eric Daandels Portefeuillehouder armoedebeleid en schuldhulpverlening Gemeente Waalwijk

2

1. Inleiding Voor u ligt het nieuwe beleidsplan schuldhulpverlening 2021 -2024. Het beleidsplan “Belofte maakt schuld.” vervangt het beleidsplan “Met een schone lei 2017 – 2020”. Vanaf 1 juli 2012 is de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) van kracht. De wet verplicht gemeenten te zorgen voor de integrale schuldhulpverlening. Gemeenten maken hiervoor een beleidsplan. Het huidige beleidsplan is toe aan vervanging. Het beleidsplan schuldhulpverlening wordt vastgesteld door de raad. In het plan wordt op hoofdlijnen beschreven op welke wijze het college aan de slag gaat om schuldenproblematiek aan te pakken. In het beleidsplan “Samen uit armoede” vastgesteld in januari 2019 is gekozen voor een duurzame aanpak waarbij we ons in willen zetten op het bieden van aan duurzaam toekomstperspectief. Het beleidsplan armoede kent twee actielijnen: 1. De korte termijn aanpak: deze actielijn richt zich op het verzachten van de gevolgen van armoede. 2. De lange termijn aanpak: deze actielijn richt zich op het bestrijden van armoede. Bij de lange termijn aanpak wordt ingezet op een stress-sensitieve dienstverlening. Eerst wordt financiële stabiliteit gecreëerd. Vervolgens zetten we samen met het huishouden de vervolgstappen om (weer) sociaal en economisch fit te zijn. Beide actielijnen komen ook in dit beleidsplan schuldhulpverlening terug.

Een gebrek aan geld of een schuldenlast veroorzaakt veel zorgen en stress. De stresssensitieve aanpak krijgt daarom in het dit beleidsplan “Belofte maakt schuld “ een centrale plek. Onze inzet richt zich daarom komende 4 jaar op het voorkomen van schulden, het stress sensitief aanpakken van schulden en het sociaal en economisch fit maken van gezinnen. Dit doen we door het versterken van (basis) vaardigheden en waar nodig is bieden we ondersteuning om te zorgen dat inwoners schuldenvrij blijven. In dit beleidsplan “Belofte maakt schuld” beloven we dat Waalwijk een stad is waarin mensen zich geen zorgen hoeven te maken over schulden. We beloven dat:

✓ Er minder mensen in de financiële problemen komen. ✓ We schulden stress-sensitief aanpakken. ✓ We een (schuldenvrij) toekomstperspectief bieden

Belofte maakt schuld: we gaan er daarom de komende vier jaar alles aan gaan doen om deze 3 beloftes na te komen. 3

Leeswijzer In dit beleidsplan staan we stil bij het afgelopen jaar. Het jaar van Covid-19 (Corona) en de effecten hiervan op de schuldhulpverlening. Vervolgens lichten we de gevolgen van de brede schuldenaanpak toe. We geven aan op welke wijze deze aanpak is vertaald naar de gemeentelijke uitvoering. In paragraaf 4 staat de visie centraal en vervolgens werken we onze missie: Waalwijk is een stad waarin inwoners zich geen zorgen hoeven te maken over schulden verder uit. Dit doen we aan de hand van 3 beloftes. De beloftes worden nader uitgewerkt. Tot slot wordt in beeld gebracht wat de uitvoering van de beloftes gaat kosten en welke kwaliteitsnormen bij het regelen van schulden worden gehanteerd. Dit laatste is van belang, omdat curatieve schuldhulpverleningstrajecten worden ingekocht bij een gespecialiseerde aanbieder. De kwalitatieve eisen moeten in het programma van eisen opgenomen staan. De raad moet in het beleidsplan aangeven welke eisen dat zijn. Het beleidsplan wordt afgesloten met een paragraaf over de monitoring met de beoogde doelen.

4

2. Gevolgen Corona Half maart 2020 ging Nederland op last van de overheid in een lockdown. Toen had niemand een idee hoe lang dit zou gaan duren en wat de uiteindelijke consequenties zouden zijn. Met het sluiten van onder meer de horeca en winkels stond het vrijwel zeker vast dat de economie een enorme opdoffer zou krijgen, inclusief veel faillissementen en verlies van banen. Mede dankzij allerlei vormen van financiële ondersteuning van de overheid is die klap op veel vlakken uitgebleven. In 2020 werd een toenemend beroep op de schuldhulpverlening verwacht. Er werd zelfs gesproken over een “tsunami” aan schulden! Dit bleef uit. Uit de schuldenmonitor van de BKR van juli 2021 blijkt zelfs dat het aantal Nederlanders met een geregistreerde schuldenregeling daalde in het coronajaar 2020 met 2.000 personen. Van ruim 51.500 naar 49.500 mensen. Het totaal aantal Nederlanders met een betalingsprobleem nam af, maar het aantal jongeren tot 25 jaar met betalingsproblemen nam juist toe! Eind 2019 waren dit 32.000 jongeren, een jaar later 34.000 jongeren. Het beeld in Waalwijk wijkt af. In 2020 zijn er in Waalwijk via Plangroep1 49 schuldenregelingen tot stand gekomen. In 2019 waren dit 36 trajecten. In bijlage 2 van dit beleidsplan is de informatie van Plangroep over de jaren 2019 en 2020 opgenomen.

De gemeentelijke regievoerder schuldhulpverlening van teamWijz heeft in 2020 62 inwoners verwezen naar Plangroep. In 2019 waren dit 86 inwoners. In 2020 hebben 197 inwoners met een vraag over schulden zich gemeld bij teamWijz. In 2019 waren dat 182. We zien dus dat er in 2020 meer inwoners zich meldden. Er zijn daarentegen minder inwoners voor een curatief schuldhulpverleningstraject doorverwezen naar Plangroep. Het duiden van de cijfers 2020 ten opzichte van 2019 is lastig. In 2020 heeft er een aantal zaken heeft gespeeld: • Pilot Vroeg er op af: een aantal gezinnen bleek extra ondersteuning nodig te hebben. Deze zijn daarom overgedragen aan de regievoerder schuldhulpverlening. De pilot Vroeg er op af komt later in dit beleidsplan aan de orde. • In 2020 kwam er een laagdrempelig aanbod voor ondernemers met schulden via Overrood. In totaal zijn in 2020 11 ondernemers met schulden geholpen. • Covid-19: inwoners die zich zorgen maakte over de financiële toekomst hebben zich gemeld. Vaak was er nog geen sprake van een problematische schuld. Er is informatie verstrekt en in een aantal gevallen is verwezen naar Baanbrekers voor een aanvraag voor de Tozo regeling of het Bijstandsbesluit Zelfstandigen. Deze meldingen zijn wel in het aantal aanmeldingen 2020, opgenomen maar hebben niet geleid tot een curatief aanbod van de gemeente.

Het kabinet stopt per 1 oktober 2021 met de generieke steunmaatregelen vanwege de Coronacrisis. De afgelopen twee jaar zijn er in Nederland minder faillissementen uitgesproken. De verwachting is, dat een aantal bedrijven dankzij de steunmaatregelen niet in een faillissement terecht is gekomen en dat dit alsnog gebeurt. We verwachten daarom dat een aantal ondernemers met financiële problemen zich komende jaren alsnog zullen gaan melden. 1

Plangroep is de gespecialiseerde aanbieder. 5

3. Het Brede schuldenaanpak Naar schatting hebben bijna 1,4 miljoen Nederlandse huishoudens problematische schulden of een risico hierop! Vanaf 2018 werkt het kabinet aan het actieplan Brede Schuldenaanpak. Het kabinet werkt hiervoor samen met gemeenten en verschillende organisaties zoals Bureau Kredietregistratie (BKR) en het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB). Het actieplan Brede Schuldenaanpak omvat een aantal actielijnen en maatregelen: Actielijn 1: Problematische schulden voorkomen. a. Inzetten op preventie en vroegsignalering. b. Inzetten op een meer dienstverlenende benadering. c. Meer rekening houden met het “doen” vermogen van mensen. Actielijn 2: Ontzorgen en ondersteunen. a. Schulden komen nooit alleen: meer inzet voor mensen met problemen op meer leefgebieden. b. Komen tot vernieuwende schuldenaanpak en een verbeterd schuldhulpverleningstraject. c. Werken aan verdere professionalisering. d. Rekening houden met complexiteit van inkomensvoorzieningen. 6

Actielijn 3: Zorgvuldige en maatschappelijk verantwoorde incasso. a. Bestaansminimum beter beschermen. b. Verbeteren van de samenwerking tussen de schuldeisers. c. Aandacht voor functioneren incassobranche (komen tot een meer zorgvuldige en maatschappelijk verantwoorde incasso). Deze actielijnen zijn de afgelopen jaren samen met diverse partijen uitgewerkt. Dit heeft geleidt tot vier belangrijke wetswijzigingen, namelijk: 1. 2. 3. 4.

Wet gemeentelijke schuldhulpverlening. Wet adviesrecht gemeenten schuldenbewind. Wet vereenvoudiging beslagvrije voet. Wet stroomlijning keten voor derdenbeslag.

De vier nieuwe wetten zorgen er voor dat de gemeentelijke opdracht wordt verzwaard, want: • •

•

•

•

• • •

• •

Gemeenten hebben meer dan voorheen de regie op het schuldhulpverleningsproces. Er is een brede toegang voor de inwoners tot de Wgs. Er wordt niet meer gesproken van natuurlijke personen. Ondernemers hebben rechtstreeks en ondubbelzinnig toegang tot de gemeentelijke schuldhulpverlening. Er is een juridisch grondslag om gegevens met woningcorporaties, nutsbedrijven en zorgverzekeraars te delen. In de nieuwe Wet gemeentelijke schuldhulpverlening is de vroegsignalering een verplichte taak voor de gemeenten. Er is een juridische grondslag om gegevens binnen het sociaal domein voor de uitvoer van curatieve trajecten schuldhulpverlening uit te wisselen. Een integraal plan van aanpak (op hoofdlijnen) is een verplicht onderdeel van het gemeentelijk aanbod. De brengplicht van de klant wordt haalplicht voor de gemeente. Niet de klant, maar de gemeente is verantwoordelijk voor het in beeld brengen van het inkomen en de schulden. Gemeenten zijn verplicht in het BKR register de aan- en afmeldingen schuldhulpverlening te melden: https://www.bkr.nl/zakelijk/ Gemeenten zijn verplicht om via een verordening de beslistermijn te regelen. Bij een aanvraag Wgs is de gemeente verplicht te controleren of de beslagvrije voet goed wordt toegepast. Dit moet in een gesprek met de inwoner worden besproken en meegenomen worden in het plan van aanpak.

Gemeenten moeten bij een aanvraag Wgs de schuldeisers direct informeren. Gemeenten krijgen het recht om rechters te adviseren of toekenning van schuldenbewind de beste vorm van ondersteuning is of dat er andere oplossingen eveneens adequaat zijn.

In bijlage 1 van dit document is een schema met de wetswijzingen opgenomen.

7

Implementatie wetswijzigingen schuldendomein Door de wijziging van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening, de Wet vereenvoudiging beslagvrije voet en de Wet adviesrecht gemeenten schuldenbewind komt er een aantal nieuwe en aantal gewijzigde taken op de gemeenten af. In de afgelopen periode zijn de wetswijzigingen geïmplementeerd. De gemeente Waalwijk heeft geen kwaliteitsmedewerker schuldhulpverlening in dienst. Kwaliteitszorg voor de schuldhulpverlening vereist specifieke kennis van de materie. Daarom is voor een snelle en adequate implementatie tijdelijk een medewerker ingehuurd. Het is duidelijk dat de beoogde kwaliteitsimpuls en het ontzorgen van de inwoner veel vraagt van de uitvoering. Het werken volgens de brede schuldenaanpak vraagt om structurele kwaliteitszorg schuldhulpverlening. Daarnaast bevat dit beleidsplan met de uitvoeringsparagraaf (zie paragraaf 5) een aantal concrete activiteiten waarvoor personele capaciteit nodig is. Een groot deel van de nieuw taken worden belegd bij de kwaliteitsmedewerker schuldhulpverlening. Naast de behoefte aan een kwaliteitsmedewerker voor de schuldhulpverlening, leveren de nieuwe taken meer werk op voor de uitvoering. Per aanvraag is veel meer tijd nodig. Op dit moment monitoren we wat de gevolgen van deze kwaliteitsimpuls betekent voor de uitvoering.

Wet gemeentelijke schuldhulpverlening: • Vroegsignalering Vroegsignalering is verplicht. In januari 2020 is gestart met een pilot Vroeg er op af. De pilot is geëvalueerd en de werkwijze is vanaf 1 januari 2021 geïmplementeerd. Per 1 januari 2021 zijn we aangesloten bij het landelijk convenant vroegsignalering. • Plan van aanpak en beschikkingenplicht De gemeente voert regie op de schuldhulpverlening en is verplicht een integraal plan van aanpak in overleg met de klant op te stellen. Het plan van aanpak maakt onderdeel uit van de beschikking. De beschikkingenplicht is aangescherpt. Ook bij tussentijdse wijzigingen en het afronden van trajecten moeten beschikkingen afgegeven worden. • Ontzorgen inwoner In de nieuwe wet is de inwoner niet meer primair verantwoordelijk voor het verstrekken van informatie. De gemeente is verantwoordelijk voor het ophalen van de gegevens. Gemeenten moeten hiervoor het Inlichtingenbureau en de BKR raadplegen. • Controle beslagvrije voet De gemeente moet controleren of de beslagvrije voet goed wordt toegepast en bespreken met de inwoner. Dit moet in het plan van aanpak opgenomen worden. • Aanmelding BKR Gemeenten zijn verplicht bij de BKR te melden dat een inwoner in schuldenregelingstraject via de Wgs zit. Afgesloten trajecten worden ook gemeld. •

een

Brede toegang Wet gemeentelijke schuldhulpverlening 8

In de nieuwe wet wordt niet meer gesproken over natuurlijke personen, maar over inwoners. Ondernemers met schulden moeten ondersteund worden als het Besluit bijstandsverlening zelfstandigen geen oplossing biedt. • Verordening beslistermijn Gemeenten moeten een verordening hebben over de termijn waarbinnen de gemeente na het eerste gesprek over de hulpvraag moet besluiten of iemand voor een schuldenregeling aanmerking komt. De VNG adviseert de termijn van 8 weken te hanteren en aan te sluiten bij de termijnen van de Algemene wet bestuursrecht en te evalueren.

Besluit gemeentelijke schuldhulpverlening • Informatie colleges en publiekrechtelijke organisaties Het Besluit gemeentelijke schuldhulpverlening geeft nadere regels voor de uitvoering van de Wgs. In het Besluit wordt o.a. vastgesteld op welke wijze gegevensverstrekking plaats vindt. Voor het ontzorgen van de inwoner regelt het Besluit dat colleges ook bij andere publiekrechtelijke organisaties gegevens mogen opvragen en delen. Dit mag alleen als de gemeenteraad in het beleidsplan opneemt dat dit mag gebeuren. Om de inwoner maximaal te kunnen ontzorgen nemen we dit daarom op. •

Informeren gerechtsdeurwaarders, verstrekkers van signalen, schuldeisers, bewindvoerder en kredietverstrekkers. In het Besluit staat dat het college verschillende partijen in kennis moeten stellen dat een inwoner schuldhulpverlening ontvangt. Dit is een extra taak.

Wet adviesrecht gemeenten schuldenbewind Vanaf de inwerkingtreding van de Wet wijziging curatele, beschermingsbewind en mentorschap (1 januari 2014) kan beschermingsbewind worden ingesteld voor problematische schulden. Bij dit schuldenbewind richt de bewindvoerder zich op het stabiliseren van de situatie en het zeker stellen van de basisvoorzieningen. Schuldenbewind is een tijdelijke voorziening. Rechters stellen schuldenbewind in als zij verwachten dat de betrokkenen tijdelijk moeten worden beschermd. Vaak blijkt2 dat schuldenbewind te lang wordt ingezet. Er vindt geen overdracht plaats naar de gemeentelijke schuldenregeling. Er is een aantal redenen waarom gemeenten meer invloed willen hebben op het schuldenbewind: • • •

Regelmatig blijkt3 dat schuldenbewind te lang duurt en dat er geen overdracht is naar de gemeente. Er wordt onvoldoende ingezet op het financieel fit maken. Samenwerken met gecertificeerde en kwalitatief goede bewindvoerders. De stijgende kosten bijzondere bijstand voor eigen bijdrage schuldenbewind. Gemeenten zien sinds 2014 deze kosten flink toenemen. In de najaar-berichten van

Bureau Bartels, Werking Wet Wijziging wijziging curatele, beschermingsbewind en mentorschap 2018. 3 Bureau Bartels, Werking Wet Wijziging wijziging curatele, beschermingsbewind en mentorschap 2018. 2

9

de afgelopen jaren worden deze budgetoverschrijdingen gemeld met daarbij de aantekening dat we werk willen maken van de Wags om meer invloed te krijgen. In de gemeente begroting is voor 2021 en 2022 extra middelen beschikbaar gesteld voor het aanstellen van een senior regisseur schuldhulpverlening gespecialiseerd in schuldenbewind. De middelen zijn vooralsnog tijdelijk beschikbaar gesteld in afwachting van een kosten batenanalyse. Per 1 juni 2021 is deze functie ingevuld. • Convenant met bewindvoerders Vooruitlopend op de nieuwe wet en de aan te stellen medewerker voor de uitvoering van de wet zijn er samenwerkingsafspraken gemaakt met de bewindvoerders. Dit is een samenwerking met de gemeenten Heusden, Loon op Zand, Dongen en Baanbrekers. Het resultaat is een convenant met samenwerkingsafspraken. Het convenant is 24 maart 2021 ondertekend. • Opt in regeling via Rechtbank Gemeenten zijn niet verplicht om gebruik te maken van het adviesrecht. Als gemeenten dit wel willen moet dat kenbaar gemaakt worden bij de rechtbank. En dit is gebeurd.

Financiële middelen implementatie nieuwe wetgeving De wetswijzigingen in het schuldendomein betekenen een verzwaring van de gemeentelijke taken. Desondanks ontvangen gemeenten hiervoor geen financiële compensatie. De VNG heeft namens de gemeenten aangegeven dat voor een effectieve invoering en uitvoering voldoende capaciteit en financiële middelen nodig zijn. Staatssecretaris Van Ark heeft aangegeven dat gemeenten geen extra middelen krijgen. De gedachte hierbij is dat wanneer gemeenten inzetten op vroegsignalering de kosten van curatieve trajecten zullen afnemen. Er is wel een toezegging dat er naar de kostenbatenanalyse gekeken wordt. Maar vooralsnog zijn er dus geen extra rijksmiddelen beschikbaar en zullen de extra kosten door de gemeenten gedragen moeten worden.

10

4. Visie: Positief financieel gezond De brede schuldenaanpak met de actielijnen zijn de basis voor de Waalwijkse aanpak. Gemeenten worden opgeroepen om rekening te houden om het “doen vermogen” van de inwoners. De zelfredzaamheid mag zeker niet overschat worden, want het hebben van schulden zorgt voor een stressvolle situatie. Gezinnen kunnen vaak niet meer goed functioneren en de gezinsleden krijgen problemen op meerdere levensgebieden. Uit onderzoek blijkt dat mensen die in armoede leven meer kans hebben op gezondheidsproblemen. Daarom is een integrale aanpak van armoede, schulden en gezondheid belangrijk. In het lokale gezondheidsbeleid Waalwijk 2020 -2023, deze sluit aan op de regionale nota publieke gezondheid Midden Brabant 2020- 2023 “Met gezond verstand”, kent vier belangrijke ambities: een gezonde start, gezonde leefstijl, gezonde geest en een gezonde omgeving. Deze ambities zijn vertaald naar de volgende lokale inzet: 1. De gezondheid van de inwoners te verbeteren. 2. De informatievoorziening voor de toeleiding tot zorg en ondersteuning te verbeteren en 3. Het percentage vroeggeboorten of pasgeborene met een te laag geboortegewicht omlaag te brengen. In zowel de lokale als in het regionale gezondheidsbeleid staat positieve gezondheid centraal. In de regionale gezondheidsnota “Met gezond verstand” wordt positieve gezondheid als volgt omschreven.

Positieve gezondheid = Gezondheid is het vermogen je aan te passen en je eigen regie te voeren in het licht van de sociale, fysieke en emotionele uitdagingen van het leven. (Machteld Huber). Gezondheid is volgens de WHO nog erg gericht op de bestrijding van de aandoening / ziekte. Positieve gezondheid richt zich op het functioneren, kwaliteit van leven, een holistisch mensbeeld en de wil om gezond te zijn of te worden en mee te bewegen ook bij ziekte. Als we dit uitgangspunt vertalen naar de aanpak van schulden kunnen we dit als volgt omschrijven: Iemand is financieel gezond wanneer hij weloverwogen keuzes, maakt, zodanig dat zijn financiën in balans zijn op zowel korte als op lange termijn. Dat is niet alleen op het moment dat iemand zelf al zijn geldzaken kan regelen, maar ook dat iemand weet wanneer hij hulp zou moeten inroepen.

11

Positief financieel gezond betekent afgezet tegen de verschillende levensdomeinen:4 Inkomen en uitgaven: • Ik heb voldoende besteedbaar inkomen voor noodzakelijke kosten, niet alleen vandaag maar ook morgen. • Ik kan verstandig omgaan met mijn inkomen. • Ik heb geen dagtaak om rond te komen. • Ik heb geen stress over mijn inkomen. • Ik heb geen schulden die mijn inkomenszekerheid aantasten. • Ik ben in staat om bij life-events mijn inkomsten en uitgaven in balans te houden.

Wonen:

• • • • •

Ik heb een dak boven mijn hoofd. Ik woon veilig. Ik kan mijn vaste woonlasten betalen. Ik heb een basisinrichting voor mijn woning. Ik heb een voor mij toegankelijke / passende woning.

Participatie/ meedoen in de samenleving: • Ik kan maximaal naar vermogen meedoen (werk, vrijwilligerswerk, activiteiten, zinvolle dagbesteding, sport en cultuur). • Ik ontmoet andere mensen als ik dat wil. • Ik heb voldoende sociale contacten waarbij ik hulp kan vragen. • Ik maak me waardevol voor de samenleving. • Ik kan me ontwikkelen.

Gezondheid: • Ik ben verzekerd tegen zorgkosten. • Ik kan bijkomende zorgkosten betalen. • Ik heb de mogelijkheid om deel te nemen aan beweeg- en sportactiviteiten. • Ik nuttig elke dag 3 gezonde maaltijden. • Ik zit goed in mijn vel. • Ik heb voldoende toegang tot noodzakelijke zorg.

Onderwijs en opleiding: • Ik kan goed lezen en schrijven (NL). • Ik heb een (start) kwalificatie passend bij arbeidsmarkt. • Ik heb toegang tot passend onderwijs • Ik kan volwaardig meedoen in het onderwijsprogramma

Want (financieel) gezond kun je zijn als je je geen zorgen hoeft te maken over schulden en geld!

4

Bron: Nota Bestaanszekerheid Gemeente Tilburg. 12

5. Beloftes voor Waalwijk Waalwijk is een stad waarin inwoners zich geen zorgen hoeven te maken over schulden. Dat is een missie die ook stevige ambitie inhoudt. Het hebben van schulden en de impact van deze schulden op een gezin vraagt ook om een stevige ambitie. De brede schuldenaanpak met de wetswijzigingen per 1 januari 2021 zien we daarom niet alleen als een opdracht maar vooral als een kans. Door in te zetten op een stresssensitieve aanpak en een holistische benadering bieden we gezinnen een financieel gezond toekomstperspectief. Dit doen we door een aantal beloftes uit te spreken aan inwoners die hulp nodig hebben bij geldzorgen en geldproblemen: • • •

Het voorkomen van schulden: financieel gezond blijven. Schulden stress -sensitief aanpakken: financieel gezond worden. Een (schuldenvrij) toekomst perspectief bieden: financieel gezond zijn.

De titel van dit beleidsplan schuldhulpverlening is daarom “Belofte maakt schuld”. Belofte maakt schuld is een oud gezegde en het betekent dat wanneer je iets beloofd je dit ook moet doen. In deze paragraaf beschrijven we daarom wat we de komende periode gaan doen om onze beloftes waar te maken.

13

Belofte 1: Minder mensen in de financiële problemen Preventie en vroegsignalering • •

Het doel van preventie is te zorgen dat mensen hun financiën duurzaam op orde hebben door gezond financieel gedrag te bevorderen en mensen te beschermen. Vroegsignalering heeft als doel om in een zo vroeg mogelijk stadium beginnende schulden op te sporen en armoede en schulden te voorkomen.

We zetten in op het voorkomen dat mensen in de financiële problemen komen. Dat doen we door preventie en vroegsignalering. Tot nu toe duurt het gemiddeld 5 jaar voordat iemand met schulden zich bij de gemeente meldt. De gemiddelde schuldenlast loopt daarbij op tot € 40.000. Ook ligt er een groot taboe op het hebben van schulden. Er is veel schaamte waardoor de drempel om hulp te vragen erg hoog is. Maar een kleine betalingsachterstand kan uitgroeien tot een problematische schuld. Er zijn verschillende partijen die in een vroeg stadium kunnen opmerken dat iemand geldzorgen heeft. Bijvoorbeeld een verhuurder die ziet dat de huur niet tijdig betaald wordt. Met een proactieve benadering kunnen we voorkomen dat financiële problemen uitgroeien tot problematische schulden. Ook kunnen bepaalde gebeurtenissen in het leven (life-events) zorgen dat de financiële balans flink uit evenwicht raakt. Het oog hebben voor deze gebeurtenissen en hiervoor laagdrempelige ondersteuning te bieden helpt.

Actiepunten belofte Voorkomen dat mensen in financiële problemen komen!

Actiepunt 1: Maak schulden bespreekbaar en doorbreek de schaamte en het taboe Hoe eerder iemand hulp durft te vragen, hoe sneller de situatie kan worden aangepakt. Waalwijk is in 2019 aangesloten bij de landelijke campagne Kom uit je schuld / Kom jij er uit? De campagne is bedoeld om het taboe op schulden te doorbreken. Door middel van verhalen van ervaringsdeskundigen wordt de drempel om hulp te vragen verlaagd. We blijven de komende periode aangehaakt bij de landelijke campagne. We zullen regelmatig via Weekblad Waalwijk en de sociale media aandacht besteden aan het onderwerp schulden en geldzorgen en dit onderwerp bespreekbaar blijven maken. Er wordt gebruik gemaakt van het gratis campagne-materiaal aangevuld met lokale informatie. De Moedige dialoog is een lokaal netwerk waarin bedrijven, banken, onderwijs, maatschappelijke partners, en gemeenten op basis van gelijkwaardigheid samen werken. Het is een publiek private samenwerking gericht op een financieel gezond leven. 14

De focus ligt op de vroegsignalering en het voorkomen van schulden. De moedige dialoog richt zich op: • Jongeren (Is schulden maken wel normaal?) • Werkgevers en werknemers (Geldzorgen de baas) • Ouderen (Veilig en gezond financieel oud worden) De Rabobank is betrokken bij dit initiatief en heeft interesse om ook in Waalwijk een kring op te zetten met diverse partners. Uit meerdere onderzoeken van de afgelopen jaren blijkt dat veel gezinnen waar sprake is van armoede en schulden leven van een inkomen uit arbeid. Ook in Waalwijk zien we dat 60% van de gezinnen die in een schuldhulpverleningstraject zitten een inkomen heeft uit arbeid (zie bijlage 3). De groep werkende armen is een groep die voor de gemeenten heel lastig te bereiken is. Ze komen uiteindelijk wel, maar dan is er echt sprake van een problematische schuldensituatie. Werkgevers krijgen vaak de eerste signalen binnen. Bijvoorbeeld loonbeslag of het regelmatig vragen om een voorschot op het salaris. Werkgevers zijn belangrijke partners om deze moeilijk te bereiken groep te ondersteunen. De Moedige dialoog biedt kansen deze groep te bereiken. Actiepunt 2: Sluit aan bij de Nederlandse Schuldhulproute en biedt een laagdrempelig informatiepunt Er is in Nederland nog veel schuldschaamte en het schuldhulplandschap is voor inwoners complex.

Veel mensen kunnen de weg naar de gemeentelijke schuldhulpverlening nog niet vinden of hebben de behoefte om in anonimiteit hulp te zoeken. Vanuit het schuldenLab www.schuldenlab.nl is het initiatief van de Nederlandse Schuldhulproute (NSR) ontstaan. Inmiddels werken diversen gemeenten, bedrijven en partners samen aan één centrale schuldhulproute met als doel inwoners met geldzorgen te bereiken en door te verwijzen naar het juiste adres. De NSR biedt hiervoor verschillende kanalen: • via wwwgeldfit.nl kan gratis een online test gedaan worden en krijgen mensen door het invullen van deze test inzicht in hun situatie en worden direct doorverwezen naar de passende hulp. • Er is een telefoonnummer 0800-8115 beschikbaar voor hulp bij geldzorgen. Inwoners krijgen dan iemand te spreken en er wordt direct doorverbonden met het juiste loket. • Voor ondernemers en zzp’ers is er ook een aanbod, namelijk de test Geldfit Zakelijk. • Ook voor jongeren, is via Money Fit ondersteuning beschikbaar. We sluiten aan bij de NSR en breiden daarmee het netwerk met signalerende partners uit. De meerwaarde van de aansluiting is niet alleen het bieden van een laagdrempelig informatiepunt voor de inwoners, maar bij de NSR zijn ook partners aangesloten die geen deel uit maken van de Vroeg er op af aanpak.

15

Bronvermelding figuur is afkomstig van de NSR Actiepunt 3: Zet in op vroegsignalering Voorkomen is beter dan genezen. Deze slogan komt vaak voor in diverse publicaties over vroegsignalering van schulden. En dit is niet voor niets, want beginnende schulden kunnen in een korte tijd uitgroeien tot een problematische schuld, waarbij huisuitzetting, afsluiting van energie en het niet verzekerd zijn voor de ziektekosten aan de orde kunnen zijn. In de nieuwe Wet gemeentelijke schuldhulpverlening is de vroegsignalering een wettelijke taak van de gemeente. De wet biedt een juridische kader om gegevens met verhuurders, energiebedrijven en zorgverzekeraars te delen. Door een vroeg er op af aanpak en op een laagdrempelige wijze hulp te bieden wordt erger voorkomen. De gemeente Waalwijk heeft anticiperend op de verwachte wetswijziging in 2020 een pilot Vroeg er op af uitgevoerd. Van deze pilot is een evaluatieverslag gemaakt. Dit verslag is door middel van de raadsinformatiebrief van 2 maart 2021 (17-21) ter kennisname gebracht aan de raad. https://waalwijk.notubiz.nl/dossiers/52763. De aanpak is succesvol en geïmplementeerd in de werkwijze. Voor de pilot is gebruik gemaakt van lokaal convenant vroegsignalering. Inmiddels zijn we aangesloten bij het landelijk convenant vroegsignalering voor een optimaal bereik van alle signaleringspartners.

Het CZ heeft een aanpak Samenwerken over stelsels (SOS) ontwikkeld. Het CZ gaat met verzekerden die moeite hebben met het betalen van de zorgpremie in gesprek om een beeld van de situatie te krijgen. Als duidelijk wordt dat er meerdere schulden zijn brengen zij de inwoner in contact met de gemeente. Het CZ is van mening dat schulden en de financiële stress door schulden leidt tot ziekte en hogere zorgkosten en is daarom op zoek naar een samenwerking met de gemeente. Omdat deze aanpak aansluit op onze visie willen we aansluiten bij de SOS aanpak van het CZ. 16

Bronvermelding figuur is afkomstig van de NVVK Actiepunt 4: Sluit aan bij Life -events Ook hiervoor geldt voorkomen is beter dan genezen. Het meemaken van een life-event kan leiden tot financiële problemen. Zo weten we uit onderzoek van het NIBUD dat mensen die gescheiden zijn, zonder werk zitten of arbeidsongeschikt zijn geraakt binnen één jaar sneller in de financiële problemen komen. Ze geven aan moeite te hebben om rond te komen, betalingsproblemen te hebben en maandelijks rood te staan. Daarom zetten we in op life-events. Dit doen we o.a. door de Geldplannen van het NIBUD digitaal aan te bieden. Actiepunt 5: Extra inzet op financieel kwetsbare jongeren. De jeugd heeft toekomst. Maar hoe ziet je toekomst er uit als je op jonge leeftijd al te maken krijgt met schulden? Uit ervaringen van docenten blijkt dat studenten met schulden vaker afwezig en moe zijn door veel werken. Ze besteden weinig aandacht aan school, kunnen hun studiekosten moeilijk betalen en stoppen zelfs met school5. Mensen die in hun jeugd hebben leren omgaan met geld, krijgen later minder vaak problemen. Daarom is voorlichting over geld aan kinderen en jongeren heel belangrijk. • Grip op Geld: voorlichting aan jongeren. Het project Grip op Geld is een samenwerking tussen de gemeenten Heusden, Loon op Zand, Waalwijk, de Rabobank, alle VO scholen in de Langstraat en de Tavenu. 5

Bron: Nibud onderzoek jongeren en schulden 17

Jaarlijks wordt in maart – in de week van het geld – dit project uitgevoerd op alle middelbare scholen in de Langstraat. Grip op Geld is bedoeld om jongeren bewust te maken over het thema geld. Dit gebeurt via speciale lessen. Grip op Geld wordt afgesloten met een gezamenlijke slotbijeenkomst. Het project heeft vanwege Corona de afgelopen twee jaar geen doorgang kunnen vinden. Maar in overleg met alle betrokken partijen wordt gekeken op welke wijze het wordt vervolgd. • Schuldenvrije toekomst jongeren. De aanpak schuldenvrije toekomst bestaat uit 3 actielijnen: 1. Het bijna 18 pakket. Jongeren die bijna 18 jaar zijn ontvangen een pakket van de gemeente. Het pakket bevat informatie over zaken waar ze mee te maken krijgen vanaf hun 18e verjaardag en tips hoe ze verantwoord met geld kunnen omgaan. Het pakket wordt aangevuld met gadgets zoals een (mini) whitebord en memomagneetjes. 2. Hulp voor jongeren met schulden. Op laagdrempelige wijze krijgen jongeren die te maken hebben met schulden hulp. Vaak kunnen jongeren niet via de reguliere trajecten schuldhulpverlening geholpen worden. Dit komt omdat ze geen inkomen hebben of het inkomen niet toereikend is. Het komt ook voor dat schuldeisers niet willen meewerken aan een schuldensanering, omdat ze verwachten dat de jongeren als ze straks een baan hebben de schulden alsnog kunnen afbetalen.

Voor deze jongeren willen we specifiek aanpak ontwikkelen (zie pagina 23 jongerenperspectief fonds). 3. Ontwikkelen van een voorlichtingscampagne voor en door jongeren. Deze campagne wordt in samenwerking met jongeren ontwikkeld.

memo magneetjes van het bijna 18 pakket. Actiepunt 6: Ondersteuning bieden op orde brengen administratie • Thuisadministratie Inwoners die ondersteuning nodig hebben om de administratie op orde te brengen kunnen in Waalwijk terecht bij de thuisadministratie van Contourdetwern. De hulp is laagdrempelig en gratis. De begeleiding door een vrijwilliger van de thuisadministratie duurt maximaal 1 jaar. De ondersteuning via de thuisadministratie wordt komende periode voortgezet. • Training voor hetzelfde geld De training voor Hetzelfde Geld is bedoeld voor inwoners die moeite hebben met lezen en schrijven. De training is ontwikkeld door de Stichting Lezen en Schrijven. Het taalniveau van het materiaal ligt op 1 F niveau (= eind basisonderwijs). Dit programma wordt aangeboden in het Taalhuis Waalwijk. Als blijkt dat er aanvullende trainingen nodig zijn, zoals bijvoorbeeld het versterken van digitale vaardigheden of rekenvaardigheden wordt dit eveneens aangeboden. 18

Belofte 2: Schulden stress-sensitief aanpakken Het doel van de stress-sensitieve aanpak is de gezinnen (weer) sociaal en economisch fit te maken. Stress sensitief werken is een benadering door professionals waarbij de impact van de stress op het functioneren als uitgangspunt wordt genomen. Omdat de stress een gijzelende werking heeft beschikt iemand tijdelijk in mindere mate over de competenties die nodig zijn om aan de slag te gaan met (financiële) problemen. Door laagdrempelige en begripvolle dienstverlening pakken we niet alleen het financieel probleem aan, maar verminderen we ook de stress die hiermee gepaard gaat.

Actiepunten Schulden stress-sensitief aanpakken

Actiepunt 7: De dienstverlening is stress -sensitief In het beleidsplan Samen uit Armoede, vastgesteld in januari 2019 wordt ingezet op een korte- en lange termijn aanpak. Bij de lange termijn aanpak wordt ingezet op een stresssensitieve aanpak gebaseerd op de uitgangspunten van mobility mentoring. Mobility mentoring ondersteunt mensen om hun financiële en sociale problemen aan te pakken met als doel een zelfredzaam leven te leiden. De hulp- en dienstverlening richt zich op meerdere sociale problemen, die in samenhang met elkaar worden aangepakt. Actiepunt 8: Geef prioriteit aan het werken met een saneringskrediet Het saneringskrediet is een effectieve manier om snel schuldenrust te creëren. Bij een saneringskrediet verstrekt een Kredietbank een lening aan de schuldenaar waarmee de schuld wordt afgelost tegen finale kwijting. Met een saneringskrediet als schuldregelingsvorm krijgen schuldeisers eenzelfde deel van de vordering als bij de schuldbemiddeling vooraf is afgesproken. De schuldeisers krijgen bij de schuldeisers bij één saneringskrediet in één keer aan de voorkant het overeengekomen bedrag. Hiermee komt de mens centraal te staan en niet de juridische afwikkeling. Klanten met een saneringskrediet ervaren meer schuldrust dan klanten met een schuldbemiddeling als schuldregeling.

Het versnelt het proces én het biedt voorin het proces duidelijkheid naar zowel de schuldeisers als de inwoners. Daarom bestaat de wens om vaker saneringskredieten in plaats van een schuldbemiddeling.6 Toelichting begrippen: Schuldbemiddeling Bij een schuldbemiddeling wordt maandelijks voor de aflossing van schulden gespaard. Jaarlijks wordt een zo groot mogelijk deel van de schulden afgelost en ieder jaar wordt opnieuw berekend hoeveel de klant kan aflossen. Daarna volgt kwijtschelding van de schuldeisers. Het aflosbedrag gaat omhoog als de klant tijdens de aflosperiode meer inkomen krijgt. Saneringskrediet Met saneringskredieten worden alle schuldeisers in één keer aan de voorkant afgelost. Het incassocircus valt definitief stil. De schuldeisers krijgen allemaal binnen korte tijd een deel van hun vordering uitgekeerd en hoeven daarna geen contact meer te onderhouden over de schuld. Om dit te betalen sluit de klant een krediet af bij een kredietbank. De klant moet het verleende krediet in 3 jaar aflossen. Een eventuele inkomensverhoging in de periode van 3 jaar mag de klant zelf houden. 6

Bron: handboek saneringskrediet van de NVVK mei 2021 19

De NVVK pleit voor een beleid waar in principe saneringskredieten worden ingezet, tenzij er zwaarwegende argumenten zijn om dat niet te doen. Actiepunt 9: Sluit aan bij het landelijk waarborgfonds Uit de brief van 11 maart 2021 armoede en schulden aan de Tweede Kamer blijkt dat veel gemeenten terug deinzen voor het risico dat een saneringskrediet niet (volledig) wordt terugbetaald. Het kabinet heeft inmiddels 30 miljoen euro gereserveerd voor een landelijk waarborgfonds met als doel de inzet van saneringskredieten makkelijker te maken. Het waarborgfonds biedt gemeenten een collectieve oplossing om dit risico landelijk af te dekken. De verwachting dat het fonds pas in 2022 beschikbaar komt. Voor aansluiting en het gebruik van het fonds bij dit fonds is een gemeentelijke bijdrage nodig. Actiepunt 10: Sluit aan bij het Schuldenknooppunt Het Schuldenknooppunt is een procesversneller. Vaak duurt het langer dan 3 maanden voordat schuldeisers en schuldhulpverleners tot een akkoord zijn gekomen. Het Schuldenknooppunt biedt een centrale digitale voorziening voor gestandaardiseerd berichten verkeer tussen schuldhulpverleners en schuldeisers en maakt het schuldenregelen sneller en efficiënter. NVVK leden kunnen aansluiten bij het Schuldenknooppunt. De gemeente Waalwijk is geen NVVK lid, maar de gespecialiseerde aanbieder is dat wel.

Actiepunt 11: Breidt het lokaal maatwerkfonds armoede uit naar € 40.000 In 2016 zijn we voor de uitvoering van het armoede en schuldenbeleid gestart met een gemeentelijk maatwerkfonds. Dit maatwerkfonds zetten we in bij situaties waarbij er iets moet gebeuren en geen enkele regeling hierin voorziet. De situatie zit dan muurvast en vervolgstappen zijn dan niet mogelijk. Het Maatwerkfonds is een regelluw potje voor: • Een inwoner uit Waalwijk met een laag besteedbaar inkomen • die een maatwerkvoorziening nodig heeft en • geen voorliggende voorziening zoals bijvoorbeeld bijzondere bijstand kan aanspreken. Het maatwerkfonds is de afgelopen jaren regelmatig ingezet. In veel situaties is daarmee het verschil gemaakt, is huisuitzetting of het afsluiten van een nutsvoorziening voorkomen. In de gemeente begroting 2021 is voor het maatwerkfonds armoede bestrijding een bedrag van € 21.067 opgenomen. Voorgesteld wordt om het maatwerkfonds met ingang van 2022 op te hogen naar € 40.000, omdat het leveren van maatwerk steeds vaker nodig is. Actiepunt 12: Maak werk van de Wet adviesrecht gemeenten schuldenbewind De Wags geeft gemeenten adviesrecht na het uitspreken van het schuldenbewind. De gemeente kan adviseren of het schuldenbewind wel de meest passende oplossing is. De rechter kan vervolgens alternatieve vormen van ondersteuning afwegen.

De invloed van het adviesrecht op de kosten voor bijzondere bijstand zullen dus niet direct na de inwerkingtreding zichtbaar zijn. De invoering heeft wel invloed op de langere termijn. Het in maart 2021 ondertekende convenant met werkafspraken tussen de gemeenten (Heusden, Loon op Zand, Dongen en Waalwijk), Baanbrekers en de bewindvoerders) zal bijdragen aan goede samenwerking tussen gemeenten, bewindvoerders en Baanbrekers. 20

Baanbrekers is in beeld vanwege de toekenning bijzondere bijstand eigen bijdrage bewindvoering. De afspraken in het convenant gaan uit van een situatie waarbij schuldenbewind is toegekend. We streven er naar om, in navolging van de gemeente Tilburg7, een vooraf adviesrecht te krijgen. Het voordeel hiervan is: • Gemeenten hebben de taak om een passende ondersteuning te bieden bij schulden aan inwoners. 8. Op deze wijze kan deze taak beter ingevuld worden. • Voor een effectieve schuldenaanpak is het belangrijk om het probleem integraal aan te pakken. De gemeenten hebben deze opdracht. • Er is direct meer invloed op de kostenontwikkeling bijzondere bijstand eigen bijdrage bewindvoering. Er zijn voor 2 jaar middelen beschikbaar voor de uitvoering van deze taken. Op basis van een monitor (kosten baten analyse) wordt besloten of de uitvoering van de Wet adviesrecht schuldenbewind gemeenten door het college uitgevoerd kan worden. Actiepunt 13: Zet in op samenwerking op met de gerechtsdeurwaarders In het kader van de Brede schuldenaanpak wordt ingezet op een zorgvuldige en een maatschappelijke verantwoordelijke incasso. De Wet stroomlijning keten voor derdenbeslag zorgt dat het bestaansminimum voor mensen met schulden beter wordt beschermd. Onnodige proces- en executiekosten bij de gerechtsdeurwaarder worden voorkomen.

Overheids- instanties en deurwaarders kunnen informatie uitwisselen over beslagen en verrekeningen waardoor er geen beslag meer wordt gelegd op verschillende inkomstenbronnen. De coördinerend deurwaarder is degene die de beslagvrije voet vaststelt en aanspreekpunt is voor andere beslagleggers. Gemeenten moeten controleren of de beslagvrije voet goed wordt toegepast en dit met de inwoner bespreken. Het Team schuldhulpverlening van teamWijzer heeft regelmatig contact met de gerechtsdeurwaarder. We willen de komende periode in overleg met de gerechtsdeurwaarder de mogelijkheden verkennen om de samenwerking te intensiveren. Actiepunt 14 Zet in op samenwerking met Baanbrekers In het kader van de brede schuldenaanpak moet het mogelijk worden om ook publiekrechtelijke schulden (deels) kwijt te schelden. Voor fraudeschulden vanuit de Participatiewet ligt dat op dit moment moeilijk. Het huidige artikel in deze wet gaat aangepast worden, waardoor er een betere samenwerking mogelijk wordt. Actiepunt 15 : In een bedreigende situatie krijgen gezinnen met inwonende minderjarige kinderen altijd voorrang Volgens de Wgs moet de raad in het beleidsplan schuldhulpverlening aangeven hoe de schuldhulpverlening aan gezinnen met inwonende minderjarige kinderen wordt vorm gegeven.

Volgens de Wgs wordt onder een bedreigende situatie verstaan: gedwongen woningontruiming, beëindiging van de levering van gas, elektriciteit, stadsverwarming of water of opzegging dan wel ontbinding van de zorgverzekering. Een bedreigende situatie T aanpak schuldenbewind: evaluatie pilot Rechtbank Zeeland – West Brabant – Gemeente Tilburg 8 Schuldenbewind is niet primair gericht op het aflossen van de schulden, maar op het stabiliseren van de situatie en het zorgen voor de basisvoorzieningen 7

21

levert veel stress op, zeker wanneer ook de basisvoorzieningen zoals een dak boven je hoofd en de toegang tot zorg op het spel staan. Kinderen mogen daarom hier niet de dupe van worden. Het Internationaal Verdrag voor de Rechten van Kind biedt elk kind recht op bescherming en toegang tot gezondheidszorg en onderwijs. Als er sprake is van een bedreigende situatie wanneer er kinderen in het spel zijn wordt dit altijd direct opgepakt. Daarnaast willen we met inzet van het lokaal maatwerkfonds woningontruiming, afsluiting van nutsvoorzieningen en van zorg voorkomen. Actiepunt 16: Voorkom generatie-armoede. Het vorige actiepunt voorziet in de korte termijn aanpak, het waarborgen van de basisvoorzieningen. Het Internationaal Verdrag voor de Rechten van Kind zegt ook dat ouders hun kinderen goed moeten verzorgen en opvoeden. Ouders zijn soms door alle problemen daartoe beperkt of niet toe in staat. Bij dit actiepunt zetten we in op ondersteuning voor de lange termijn en maken we een directe verbinding met het beleidsplan Samen uit armoede. Vaak wordt armoede of het gebrek aan financiële vaardigheden over gedragen op de volgende generatie. We vinden het belangrijk om te investeren in de toekomst van de kinderen. De Sterkste Schakel richt zich op het voorkomen van generatie-armoede en is bedoeld om gezinnen met kinderen financieel fit te maken.

De Sterkste Schakel is een instrument wat ook in het kader van de integrale schuldenaanpak met gezinnen met kinderen ingezet kan worden. Actiepunt 17: Werk aan een kwalitatieve integrale schuldenaanpak In de Wgs staat dat in het beleidsplan schuldhulpverlening moet staan welke maatregelen de raad en het college nemen om de kwaliteit te borgen van de wijze waarop de integrale schuldhulpverlening wordt uitgevoerd. De gemeente Waalwijk koopt curatieve schuldhulpverleningstrajecten bij een gespecialiseerde aanbieder in. Dit geldt ook voor ondernemers met schulden. Bij de inkoop van de curatieve trajecten schuldhulpverlening moet in programma van eisen opgenomen worden: • De opdrachtnemer werkt stress-sensitief en houdt rekening met het doen vermogen van de inwoner. • De opdrachtnemer is lid van de NVVK en werkt volgens de richtlijnen en de protocollen van het NVVK. • De opdrachtnemer is aangesloten bij het schuldenknooppunt. De gemeente Waalwijk beschouwd de brede schuldenaanpak als een kans om de dienstverlening aan inwoners te verbeteren en de inwoners te ontzorgen. Het structureel maken van de functie van de kwaliteitsmedewerker schuldhulpverlening bij teamWijZ is daarom noodzakelijk. We zijn niet alleen kritisch op de dienstverlening van onze externe partners maar we hebben ook oog voor de kwaliteit van de gemeentelijke dienstverlening in de aanpak van schulden.

Belofte 3 Toekomstperspectief bieden Het doel van deze belofte is te zorgen dat inwoners die een schuldhulpverleningstraject hebben doorlopen duurzaam schuldenvrij blijven. Na het afsluiten van het traject beschikken ze over voldoende vaardigheden. Als inwoners beschikken over onvoldoende cognitieve vaardigheden is er ondersteuning mogelijk. 22

Deze vorm van ondersteuning is maatwerk, waarbij wel een voorziening in het voorliggend veld voor gaat op een gespecialiseerd aanbod. Financiële rust is de basis voor verdere ontplooiing en ontwikkeling van mensen en ontstaat bij het ervaren van bestaanszekerheid. Daarvoor zijn twee zaken belangrijk. Allereerst inzicht in de financiële situatie en vervolgens het ontwikkelen van de juiste vaardigheden om verantwoord met geld om te gaan. Eerst zorgen we ervoor dat inwoners met problematische schulden weer schuldenvrij worden. Dit doen we door de schuld zo snel mogelijk te saneren en direct te werken aan een passend toekomstperspectief. Onze dienstverlening is gericht op het verminderen van stress zodat er ruimte ontstaat voor de verdere ontwikkeling en ontplooiing van de inwoners, zodat deze weer positief gezond in het leven staan. Actiepunt 18: Onderzoek de mogelijkheid voor een pilot van een jongerenperspectieffonds Waalwijk Het jongerenperspectieffonds is een initiatief van het schuldenlab. Het is een methode die ingezet kan worden om schulden bij jongeren aan te pakken. Het fonds is er voor jongeren van 18 tot en met 27 jaar, die door schulden belemmerd worden in hun maatschappelijke ontwikkeling. Niet de schuld maar het toekomstperspectief van de jongeren staat centraal. In Nederland is een aantal gemeenten gestart met een pilot jongerenperspectieffonds.

De pilot is geschikt voor jongeren die niet via de reguliere schuldhulpverleningstrajecten zijn te helpen. Vaak betreft het jongeren die te maken hebben met problemen op verschillende leefgebieden en onvoldoende inkomen hebben om de schulden geregeld te krijgen of af te lossen via een saneringskrediet. Bij het Jongerenperspectieffonds worden de schulden overgenomen en krijgen jongeren de kans om binnen de mogelijkheden die zij wel hebben de schulden terug te betalen door bijvoorbeeld de inzet van maatschappelijke activiteiten. Daarnaast worden de jongeren intensief begeleid. Het jongerenperspectief fonds is een samenwerking met verschillende partijen. De komende periode willen we onderzoeken of er in Waalwijk partijen zijn die samen met de gemeente een jongerenperspectieffonds Waalwijk willen starten. Actiepunt 19: Zet in op begeleiding van schuldhulpmaatjes als nazorg De schuldhulpmaatjes zijn vrijwilligers die inwoners met schulden een langere periode ondersteunen. We kennen in Waalwijk al het project van de thuisadministratiemaatjes en de schuldhulpmaatjes is hier een aanvulling op. Uit onderzoek blijkt dat een samenwerking van gemeente en Schuldhulpmaatje bijdraagt aan een aanzienlijk hoger slagingspercentage schuldhulpverlening. Een curatief schuldhulpverleningstraject duurt 36 maanden. Na deze periode is men schuldenvrij en stop het traject.

Bij de actielijn toekomstperspectief bieden, willen we als ondersteuning in het laatste jaar een schuldenmaatje koppelen. Inwoners krijgen ondersteuning om zich voor te bereiden op het moment dat ze schuldenvrij zijn en weer zelf de financiën moeten regelen. Als de inwoner schuldenvrij is kan het schuldhulpmaatje nog een periode met de inwoner meelopen. Op deze wijze wordt een inwoner niet zomaar los gelaten en is er vertrouwde ondersteuning voor een langere periode mogelijk. Een schuldenmaatje kan overigens ook als preventie middel worden ingezet. De Thuisadministratiemaatjes worden door ContourdeTwern uitgevoerd en het de Schuldenmaatjes kunnen ook door ContourdeTwern uitgevoerd worden. 23

Actiepunt 20: Werken aan het versterken van basisvaardigheden In Waalwijk is ongeveer 13% van de bevolking laaggeletterd. Inwoners die moeite hebben met lezen en schrijven, minder digitaal- of rekenvaardig zijn hebben een verhoogd risico om in een schuldensituatie terecht te komen. Of na het afsluiten van een traject weer met schulden te maken te krijgen. Het versterken van de basisvaardigen (lezen, schrijven, rekenen en digitale vaardigheden) draagt bij aan een positief financieel gezond leven. Er vindt een samenwerking met het Taalhuis Waalwijk plaats voor een passend aanbod.

6. Financiële paragraaf In de onderstaande tabel staat het meerjarenoverzicht van de kosten voor de uitvoering van het beleidsplan Belofte maakt schuld. Het uitvoeringsprogramma van het beleidsplan kan binnen de bestaande begroting uitgevoerd worden. Dit komt omdat er de afgelopen jaren op de post inkoop curatieve trajecten sprake is van een onderbesteding. Deze onderbesteding komt door: 1. het modulair in kopen van trajecten. In principe is elk traject een maatwerktraject. Er worden alleen de onderdelen ingezet die een inwoner nodig heeft. Dit heeft tot een kostenreductie van 25% geleid. 2. Sinds de komst van de medewerker preventie en vroegsignalering in 2019 is er laagdrempelige en kortdurende hulp beschikbaar. De ondersteuning bestaat uit een aantal gesprekken met het doel de inkomsten en de uitgaven in balans te krijgen. Er wordt minder vaak het product budget coaching ingekocht bij de gespecialiseerde aanbieder. 3. De afgelopen jaren zien we dat er meer inwoners een beroep doen op het schuldenbewind en zich niet meer bij de gemeentelijke schuldhulpverlening melden. Met de inzet van de nieuwe medewerker schuldhulpverlening voor de uitvoering van de Wet adviesrecht gemeenten bij schuldenbewind zullen inwoners eerder vanuit het schuldenbewind overgedragen worden aan gemeentelijke schuldhulpverlening.

We verwachten niet dat de kosten voor de in te kopen trajecten substantieel gaan stijgen omdat we: a. in blijven zetten op vroegsignalering en het bieden van een laagdrempelig informatiepunt. b. investeren in het voorliggend veld zoals de thuisadministratie- en de schuldenmaatjes. c. in het kader van de brede schuldenaanpak meer taken zelf uitvoeren en deze dus niet extern inkopen. Het waarborgfonds is ondergebracht in een nieuwe Stichting Fondsbeheer die samenwerkt met de bestaande Stichtingen Sociale Banken Nederland. Het voordeel van de samenwerking is dat je als gemeente bij 1 loket direct de borg én het saneringskrediet te regelen. Het waarborgfonds heeft een revolverend karakter. Voor elk saneringskrediet waarvoor dekking uit het Waarborgfonds gewenst is, wordt een risicopremie betaald. De hoogte van de premie is afhankelijk van het risicoprofiel. De verwachting vanaf 1 januari 2022 elke gemeenten saneringskredieten kan inzetten met een Waarborgfondsgarantie.

24

Actie punt 3. 5. 11. 6. 19.

Kostensoort Inkoop trajecten (stadsbank) Applicatie vroegsignalering Grip op Geld Schuldenvrije toekomst jongeren Lokaal Maatwerkfonds DeskundigheidsBevordering • Thuisadministratie • schuldhulpmaatje DeskundigheidsBevordering preventie Totaal

Werkelijk 2020 155.720 13.415 4.461 30.042 24.820 10.373

Begroot 2021 318.413 10.430 18.288 16.289 27.067 10.805

Begroot 2022 318.413 10.430 18.288 16.289 27.067 10.805

Begroot 2023 318.413 10.430 18.288 16.289 27.067 10.805

Begroot 2024 318.413 10.430 18.288 16.289 27.067 10.805

0

6.271

6.271

6.271

6.271

407.563 162.693

407.563 162.693

238.831

In de gemeente begroting opgenomen 407.563 407.563 Structurele onderbesteding inkoop trajecten 162.693 162.693 en beschikbaar voor nieuwe beleid (B) € 318.413 minus € 155.720 Kosten nieuw beleid en nieuwe taken brede schuldenaanpak Kosten nieuw beleid en nieuwe taken

1. 8 9

2. 10 4. 11 18 17.

Kosten die niet in de begroting Zijn opgenomen Schuldhulpverlening aan ondernemers Gemeentelijke bijdrage aan de Moedige dialoog Deelname landelijk waarborgfonds Saneringskredieten Kosten BKR: • Eenmalige kosten • Structurele kosten Nederlandse schuldhulproute: • NSR geldfit • Money fit (16 – 26 jaar Schuldenknooppunt Geldplannen van Nibud: • Eenmalig • structureel Verhogen maatwerkfonds armoede van € 27.067 naar € 40.000 Pilot Jongeren Perspectieffonds Kwaliteitsmedewerker schuldhulpverlening 0,8 fte vanaf 1-1-2022 Kosten nieuw beleid

2021

2022

2023

2024

25.000

25.000 3.000

25.000 3.000

25.000 3.000

5.000

5.000

5.000

500

500

500

5.950 3.000 1.200

5.950 3.000 1.200

5.950 3.000 1.200

495 3.495

3.495

3.495

12.933 25.000

12.933 25.000

12.933 25.000

45.000

75.000

75.000

75.000

71.750

160.573

160.078

160.078

1.250 500

Conclusie Het beleidsplan schuldhulpverlening Belofte maakt schuld kan budgettair neutraal uitgevoerd worden wanneer de structurele onderbesteding van de post inkoop trajecten bij gespecialiseerde aanbieder structureel omlaag wordt bijgesteld naar een bedrag van € 180.000. In dit bedrag is ook het bedrag voor schuldhulpverlening voor ondernemers opgenomen.

25

7.Monitoring Ontwikkelen dashboard Armoede en schulden Voor het gemeentelijke armoede en schuldenbeleid wordt op dit moment dashboard ontwikkeld. Voor de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening gaan we in beeld brengen: Vroeg er op af aanpak: • Aantal huishoudens bereikt wordt via vroegsignalering: met inzicht in resultaat • Aantal bereikte huishoudens vroegsignalering dat wordt doorverwezen naar gespecialiseerde aanbieder met een onderverdeling naar de verschillende producten. Het aantal aanvragen Wet gemeentelijke schuldhulpverlening: • aantal inwoners gebruik van een voorziening in het voorliggend veld. • aantal inwoners dat gebruik maak van een aanbod bij een gespecialiseerde aanbieder. • aantal afgewezen aanvragen met reden van afwijzing. Inzicht in omvang van de schuldenlast: • Tot € 10.000 • Tussen de € 10.000 en € 25.000 • Tussen de € 25.000 en € 40.000 • € 40.000 en meer Aantal huishoudens dat al eerder een beroep heeft gedaan op de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening uitgesplitst naar: • Begeleiding via vroegsignalering. • Minnelijke schuldenregeling. • Wettelijk schuldenregeling. Duurzaam resultaat: • Aantal huishoudens dat voortijdig het schuldhulpverleningstraject verlaat, inclusief reden. • Aantal huishoudens dat traject heeft afgerond.

Nazorg: • Aantal huishoudens dat na 36 schuldenvrij is en nazorg ontvangt via: • Preventief budgetbeheer • Preventief nazorg preventiecoach • Een Schuldhulpmaatje • Bewindvoering • Financiële begeleiding Wet maatschappelijke ondersteuning. In het kader van de uitvoering van de Wet adviesrecht gemeenten bij schuldenbewind wordt een afzonderlijke monitor ontwikkeld. 26

Prestatie-indicatoren effectiviteit Hieronder formuleren we een aantal prestatie-indicatoren aan de hand waarvan we de effectiviteit van de schuldhulpverlening gaan meten. Deze prestatie-indicatoren gaan we monitoren en komen terug in het jaarverslag, behorend bij de gemeentelijke jaarrekening.