Bijlage 1. Beleidsnota Bestaanszekerheid 2026 - 2029, def.

Beleidsnota Bestaanszekerheid 2026 – 2029 Gemeente Waalwijk Augustus 2025

Voorwoord wethouder Iedereen verdient het om met vertrouwen vooruit te kunnen kijken. Dat je weet dat je rondkomt, dat er ruimte is om mee te doen en dat er steun is als het tegenzit. Voor mij gaat bestaanszekerheid over rust en waardigheid: de zekerheid dat je een plek hebt in de samenleving. Tegelijk zien we, in Waalwijk én landelijk, dat armoede zwaarder wordt. Steeds meer mensen met een laag inkomen komen structureel tekort. Uit de Inkomenseffectrapportage blijkt dat veel huishoudens in Waalwijk niet rondkomen zonder gemeentelijke en landelijke regelingen, terwijl die voorzieningen niet altijd worden benut. We weten bovendien dat geldzorgen vaak leiden tot stress en gezondheidsproblemen. Daarom kijken we in deze nota breed naar bestaanszekerheid. Financiële, lichamelijke en mentale gezondheid horen bij elkaar. Ze beïnvloeden elkaar en bepalen samen of iemand mee kan doen. Juist die brede blik helpt ons beter aan te sluiten bij wat inwoners echt nodig hebben. We zetten de beweging voort die we als gemeente al zijn begonnen: investeren aan de voorkant om problemen later te voorkomen. Dat betekent voorzieningen eenvoudiger en toegankelijker maken, ondersteuning begrijpelijk organiseren en meer uitgaan van vertrouwen. Daarbij leren we voortdurend van inwoners en partners wat wel en niet werkt.

Onze ambitie is helder: de veerkracht van inwoners vergroten, meer impact maken en meer mensen bereiken. Zo zorgen we dat voorzieningen niet op de plank blijven liggen, maar echt verschil maken. Bestaanszekerheid is geen luxe, maar een basis. Samen zorgen we dat die basis stevig staat, zodat iedereen in Waalwijk mee kan doen en vooruit kan komen.

Sjors Slaats Wethouder Sociaal Domein

1

Samenvatting Financiële, fysieke en mentale gezondheid zijn communicerende vaten binnen het thema bestaanszekerheid. Bestaanszekerheid gaat namelijk allang niet meer enkel over het hebben van voldoende financiële middelen en uit de schulden kunnen komen. Het gaat ook om het kunnen opvangen van (financiële, mentale en fysieke) tegenslagen, zelfredzaam zijn, gelijke kansen hebben en uiteindelijk mee kunnen doen in Waalwijk. De uitdagingen waar inwoners met geldzorgen mee te maken krijgen zien we terug in Samen Redzaam. Een nieuw strategisch beleidsplan bestaanszekerheid is daarom niet nodig. Er is wel behoefte aan een pragmatisch plan waarin we aangeven welke doelen we willen bereiken en wat we daarvoor gaan doen. De afgelopen jaren hebben we voor de armoedebestrijding en schuldhulpverlening verschillende interventies uitgevoerd. Denk aan het verbinden van de netwerken zoals bijvoorbeeld Kansrijk Waalwijk, de oprichting van Stichting Quiet Waalwijk en het implementeren van de brede schuldenaanpak. Om het beleid voor de komende jaren vorm te geven, is er geëvalueerd en gekeken wat voortgezet kan worden vanuit de huidige aanpak en welke (aanvullende) behoeften onze partners en doelgroep hebben. Om dit te achterhalen zijn er gesprekken gevoerd met deze partners en inwoners.

Daarnaast is er een enquête uitgezet onder Paswijzergebruikers en hebben we een inkomenseffectrapportage en armoedemonitor laten opstellen. Uit de evaluatie komt naar voren dat er voldoende armoedevoorzieningen zijn binnen Waalwijk maar dat deze voorzieningen beter benut kunnen worden. Het gaat dan met name om de PasWijzer. Redenen hiervoor zijn de beperkte vindbaarheid en toegankelijkheid en onvoldoende aansluiting op de behoeften. Uit de evaluatie blijkt ook het grote belang van het verbeteren van deze punten: onze doelgroep heeft de voorzieningen namelijk hard nodig om rond te komen. Bij inwoners die de voorzieningen wel kunnen vinden en gebruiken, zien we een positief effect: er ontstaat extra financiële ruimte. Naast de evaluatie is er ook gekeken naar de trends en ontwikkelingen. De meest relevante zijn: de toenemende armoede, de hervormingsagenda inkomensondersteuning, en de basisdienstverlening schuldhulpverlening. De huidige aanpak, de conclusies uit de evaluatie en de ontwikkelingen geven richting aan wat we de komende vier jaar willen gaan doen; • • • •

We zetten extra in om de bestaande voorzieningen beter te benutten. We zetten de huidige aanpak voort om de financiële, fysieke en mentale gezondheid van de doelgroep te bevorderen. We verbeteren de vindbaarheid en toegankelijkheid van de Paswijzer en sluiten aan op de behoeften. We schenken aandacht aan alle doelgroepen maar voor financieel zeer kwetsbare groepen (jongeren en statushouders) komt een extra preventief aanbod.

Met bovenstaande maatregelen willen we het bereik en de tevredenheidscore van onze armoedevoorzieningen verhogen ten opzichte van 2024. Om dit te kunnen doen, geven we een extra impuls aan communicatie en maatschappelijke activering. Deze impuls kan gedekt worden uit bestaande middelen die in de kadernota 2025 zijn toegekend aan de Paswijzer en het Volwassenenfonds zijn toegekend. Aan het einde van de looptijd van deze beleidsnota, komen we bij de raad terug met een eindevaluatie.

2

Inhoudsopgave Voorwoord wethouder .............................................................................................................1 Samenvatting ..........................................................................................................................2 Inleiding ..................................................................................................................................4 Terugblik op het huidige beleid .................................................................................................5 Armoede .............................................................................................................................5 Schuldhulpverlening ............................................................................................................5 Vroegsignalering ...............................................................................................................6 Bron monitor Sociaal Domein gemeente ...........................................................................6 Stress-sensitieve aanpak ..................................................................................................6 Spreekuur geldzorgen .......................................................................................................7 Ondernemers

...................................................................................................................7 Overige acties ..................................................................................................................8 De evaluatie ............................................................................................................................9 Conclusies huidige aanpak ..................................................................................................9 Conclusies gesprekken partners en inwoners .......................................................................9 Conclusies Armoedemonitor Waalwijk ............................................................................... 11 Conclusies Inkomenseffectrapportage Waalwijk ................................................................. 13 Trends & Ontwikkelingen........................................................................................................ 14 Doelen de komende 4 jaar ..................................................................................................... 15 Financieel gezond........................................................................................................... 16 Fysiek gezond .................................................................................................................

16 Mentaal gezond .............................................................................................................. 17 Wat willen we bereiken? ..................................................................................................... 17 Aandachtgroepen .............................................................................................................. 18 In contact blijven met de doelgroep .................................................................................... 18 Financiën .............................................................................................................................. 19 Bijlagen ................................................................................................................................. 20 1: Ontwikkelingen term bestaanszekerheid ......................................................................... 20 2: Armoede Monitor Waalwijk ............................................................................................. 22 3: Inkomenseffectrapportage Waalwijk ............................................................................... 22 4: Enquête Paswijzer .......................................................................................................... 22

3

Inleiding Bestaanszekerheid gaat allang niet meer enkel over het hebben van voldoende financiële middelen en uit de schulden kunnen komen. Het gaat ook om het, zelf of met de juiste hulpbronnen, kunnen opvangen van (financiële, mentale en fysieke) tegenslagen, zelfredzaam zijn, gelijke kansen hebben en uiteindelijk mee kunnen doen in Waalwijk. De ontwikkeling van de term bestaanszekerheid zien we al een tijdje landelijk terug. Steeds meer rapporten bevestigen dat iemands financiële situatie niet enkel invloed heeft op de portemonnee maar ook op iemands mentale en fysieke gezondheid. Zo zien we dat wie worstelt met financiële onzekerheid vaker te maken heeft met: • • • • •

Psychische klachten; Een ongezonde leefomgeving; Beperkte kennis van en toegang tot gezonde voeding en zorg; Chronische ziekten; Eenzaamheid.

Kortom: financiële, fysieke en mentale gezondheid zijn communicerende vaten binnen het thema bestaanszekerheid. Om hierop aan te sluiten, willen we deze vormen van gezondheid terug laten komen in de nieuwe beleidsnota bestaanszekerheid die voor u ligt. Hierbij blijft onze focus wel de financiële gezondheid. Hiermee sluiten we ook aan op onze Koers Sociaal Domein en Samen Redzaam waarin het thema bestaanszekerheid sterk verankerd is. Het op orde hebben van de bestaanszekerheid en (publiek) mentale gezondheid zijn twee belangrijke uitgangspunten1 in Samen Redzaam.

Financieel

GEZOND

Mentaal

Fysiek

Volgens de Koers houdt bestaanszekerheid in, dat iemand de beschikking heeft over de middelen voor het levensonderhoud om aan de samenleving mee te doen. Uit diverse onderzoeken blijkt dat (langdurig) leven van een laag inkomen gevolgen heeft voor het mentaal welbevinden. Het niet mee kunnen doen vanwege geldgebrek leidt vaak tot sociale uitsluiting en eenzaamheid en heeft dus gevolgen voor de fysieke en de mentale gezondheid. De aansluiting op Samen Redzaam maakt dat we de nieuwe beleidsnota beknopter en praktischer insteken om een dubbeling te voorkomen. We houden vast aan hetgeen beschreven in Samen Redzaam en de zaken die goed gaan in de huidige aanpak. In deze beleidsnota geven we ook aan hoe we de schuldhulpverlening de komende jaren willen vormgeven. Het actualiseren hiervan is volgens de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) om de vier jaar verplicht. In bijlage 1 wordt er dieper ingegaan op de ontwikkelingen rondom de term bestaanszekerheid.

1

De uitgangspunten van de Koers: bestaanszekerheid op orde, publiek (mentale) gezondheid, gelijke kansen en dichtbij.

4

Terugblik op het huidige beleid Het huidige beleid bestaat uit bet beleidsplan armoede “Samen uit Armoede” en het beleidsplan schuldhulpverlening “Belofte maakt schuld”. Hieronder delen we wat we de afgelopen jaren hebben gedaan.

Armoede In het beleidsplan armoede hebben we ingezet op twee actielijnen: verzachten en bestrijden. Dit hebben we gedaan door: •

• • • • • •

Het voorkomen van sociale uitsluiting door het faciliteren van meedoen aan sportieve, culturele, educatieve en recreatieve activiteiten. Dit via het Jeugdfonds Sport & Cultuur, sinds 2024 het Volwassenfonds Sport & Cultuur en de Paswijzer. Het stimuleren van het gebruik van de beschikbare voorzieningen. Het versterken en verbinden van professionele en persoonlijke netwerken, denk aan Waalwijk Kansrijk. Het realiseren van een laagdrempelige ontmoetingsvoorziening gericht op bestaanszekerheid (Stichting Quiet Waalwijk). Samenwerken met initiatieven die bijdragen aan bestaanszekerheid, zoals bijvoorbeeld de Kazerne en maatschappelijke activering. Het bestrijden van de gevolgen van armoede door inzet van de Sterkste Schakel2; Het ontwikkelen van een monitor armoede en schulden om een beter inzicht te krijgen.

Foto’s ondertekening: Samenwerking Waalwijk Kansrijk 17 oktober 2024

Schuldhulpverlening We hebben de afgelopen jaren de brede schuldenaanpak geïmplementeerd. Dit houdt in dat we hebben gewerkt aan: Preventie Onze focus lag op de financiële educatie van jongeren. Om dit te doen, hebben we een educatief programma ontwikkeld voor middelbare scholieren in de eerste en derde klas. Daarnaast worden aan alle Waalwijkse jongeren die bijna 18 worden (gemiddeld 225 jongeren per jaar), het “bijna 18 informatiepakket” toegestuurd. 2

De resultaten van de Sterkste Schakel worden na het afsluiten van het project bekend gemaakt en gedeeld door middel van een raadsinformatiebrief. Het project loopt tot en met 2025.

5

Foto’s schuldenescape spel financiële educatie en voorlichting geldzaken 18 + pakket

Vroegsignalering De vroegsignalering is een outreachende benadering van Waalwijkers met achterstanden in de betaling van de huur, energie, water en zorgpremie. Door dit vroegtijdig te signaleren wordt voorkomen dat beginnende schulden problematische schulden worden. Waalwijk is aangesloten bij het landelijk convenant vroegsignalering en het landelijke registratiesysteem.

Aantal meldingen vroegsignalering 2500 2000

1929 1720 1383

1500

1840

1251

1000 500 0 2020

2021

2022

2023

2024

Aantal

Bron monitor Sociaal Domein gemeente

Stress-sensitieve aanpak Wanneer inwoners te maken hebben met problematische schulden ervaren ze vaak veel stress. Deze stress is niet wenselijk. Zeker omdat stress ook gevolgen heeft voor het mentaal en fysiek welbevinden. Daarom heeft schuldsanering onze voorkeur. Bij een schuldsanering ontvangen alle schuldeisers een afkoop-aanbod. Met deze aanpak creëren we meer rust voor de doelgroep.

6

Bron monitor Sociaal Domein gemeente Waalwijk

Spreekuur geldzorgen We hebben het spreekuur geldzorgen opgezet. Twee keer per week kunnen inwoners met geldzorgen zonder afspraak langskomen op het gemeentehuis en worden ze te woord gestaan door een preventiecoach schuldhulpverlening. Uit onderstaande tabel blijkt dat onze inwoners het spreekuur steeds beter weten te vinden!

Bron TeamWijz gemeente Waalwijk

Ondernemers In het kader van de brede schuldenaanpak hebben ondernemers toegang tot de gemeentelijke schuldhulpverlening. Dit gebeurt zowel preventief als curatief. Preventief door ondernemers met een goedlopend bedrijf, op onderdelen waar zij iets minder sterk in zijn te ondersteunen ter voorkoming van financiële problemen, bijvoorbeeld ondersteunen bij de boekhouding. Curatief door privéschulden en/of zakelijke schulden van ondernemers te saneren. We werken daarbij samen met gespecialiseerde partners zoals Overrood en Zuidweg en Partners.

7

Overige acties De afgelopen jaren is er veel gebeurd dat invloed heeft op bestaanszekerheid. Denk aan Covid, de kinderopvangtoeslagaffaire, de energiecrisis en de verkorting van de aflossingsperiode van schulden naar 18 maanden. Dit maakt dat naast bovenstaande acties, er veel extra zaken zijn opgepakt. Een voorbeeld hiervan is het project energiemaatje dat zich richtte op het aanbrengen van kleine energiebesparende maatregelen en een witgoedregeling.

Foto’s: het team Energiemaatjes op pad in Waalwijk

8

De evaluatie Conclusies huidige aanpak Zoals in het vorige hoofdstuk omschreven, hebben we de afgelopen jaren veel ingezet op het gebied van armoede en schuldhulpverlening. Een aantal acties loopt nog. We concluderen tot nu toe dat: • • • •

•

Het Jeugdfonds Sport & Cultuur en het Volwassenenfonds naar verwachting een groei gaan doormaken in het aantal deelnemers3; Waalwijk Kansrijk door de deelnemende partners wordt gewaardeerd en er behoefte is aan een verbreding van het initiatief; Het gebruik van de voorzieningen over het algemeen in lijn is met het landelijk gemiddelde, maar dat er voor de PasWijzer sprake is van onderbenutting. De Waalwijkse huishoudens goed gebruik maken van de Gemeentepolis met het meest uitgebreide pakket. Dat 90% van deze huishoudens het extra uitgebreid pakket met het meeverzekerde eigen risico ook daadwerkelijk gebruikt. De wekelijkse spreekuren geldzorgen goed bekend zijn en druk bezocht worden.

Conclusies gesprekken partners en inwoners Inputavond beleidsnota bestaanszekerheid Op 27 mei 2025 hebben we een inputavond georganiseerd zodat onze maatschappelijke partners input kunnen leveren voor de beleidsnota. Denk aan de organisaties binnen Waalwijk Kansrijk, de ouderenbonden en de SAR. Tijdens deze avond kwam naar voren dat we binnen Waalwijk: • • • • •

Veel armoedevoorzieningen hebben maar deze onvoldoende bekend zijn en gebruikt worden. Het “doe-vermogen” van de doelgroep vaak wordt overschat. Er nog steeds veel schaamte heerst om te praten over geldproblemen. Dit geldt niet alleen voor inwoners met geldzorgen maar ook voor professionals. Preventie, vroegsignalering en financiële educatie nog steeds noodzakelijk zijn, met name voor jongeren. Goed lopende projecten hebben, zoals de moestuin en Go Healty Week, die gezonde keuzes door inwoners stimuleren en dat een uitbreiding van dergelijke initiatieven wenselijk is.

Op bezoek bij Quiet Waalwijk Op 23 juni 2025 hebben we het koffiemoment van Quiet Waalwijk bezocht. Hier zijn we in gesprek gegaan met 12 members4 over hoe zij de huidige voorzieningen ervaren. Tijdens dit bezoek bevestigde de members veel van de conclusies die op de inputavond naar voren kwamen. Denk aan de schaamte rondom geldzorgen en het moeilijk kunnen vinden en/of aanvragen van voorzieningen. Ook kwamen er nieuwe inzichten naar voren. Members gaven aan dat zij:

3

In 2024 hebben in totaal 288 kinderen in Waalwijk gebruik gemaakt van het Jongerenfonds Sport & Cultuur. In 2025 (tot en met juni) hebben er 139 aanmeldingen plaatsgevonden. Naar verwachting zullen er in 2025 300+ aanvragen worden gedaan. Het Volwassenenfonds Sport & Cultuur is in 2024 geïntroduceerd in Waalwijk en bevindt zich in een aanloopfase. In totaal hebben er in 2024 88 volwassenen gebruik gemaakt van het fonds. In 2025 (tot en met juni) waren dat er al 83. Naar verwachting zullen er in 2025 100+ aanvragen worden gedaan. 4 Members is de naam die door Quiet wordt gebruikt voor de deelnemers.

9

• •

• • • • •

Door voorzieningen zoals de Kazerne en Quiet een dag invulling hebben en weer in contact staan met mensen; Als ze bekend zijn met de coaches maatschappelijke activering, zij door hun inzet weer durven om mee te doen. Concreet voorbeeld is de drempel overwinnen om te gaan sporten in de sportschool; Continue stress ervaren door hun financiële situatie, dit maakt ze moe; Het gevoel hebben niet meer bij de gemeente te kunnen aankloppen als er sprake is van een WLZ-indicatie of Wajong; Wanneer zij alleen zijn, erg weinig te besteden hebben; Een uitgebreider aanbod willen in de Paswijzer (voor volwassenen en buiten Waalwijk) en graag (kleding)bonnen willen ontvangen; Blij zijn met de ondersteuning van afdeling WIJZ (team geldzorgen).

Diepte-interview Naast het bezoek aan Quiet, is er een diepte-interview gevoerd met een inwoonster die langdurig rond moet komen met een laag inkomen. Tijdens het gesprek werd er nogmaals bevestigd dat het leven in (generatie en/of stille) armoede, vaak fysieke en mentale problemen met zich meebrengt of al bestaande problemen verergerd. Daarnaast kwam er ter sprake dat er ondanks de krappe financiële situatie waarin zij en haar gezin zich bevinden, er (gelukkig) geen sprake is van schulden. Redenen hiervoor zijn het plan- en budgetteringsvermogen van mevrouw en haar standvastigheid in het maken van financiële keuzes. Ook maakt ze gebruik van voorzieningen en toeslagen zoals steunpunten voor gratis maaltijden en (extra) kinderbijslag. Mevrouw en haar gezin maken ook gebruik van het Jeugdfonds en het Volwassenenfonds. De informatie over de fondsen heeft zij zelf online gevonden. Ze geeft aan dat de informatie, van deze voorzieningen maar ook van bijvoorbeeld de Paswijzer, erg versnipperd is. Mevrouw geeft aan dat de benodigde vaardigheden, zoals het kunnen budgetteren, om uit de schulden te blijven bij veel personen binnen de doelgroep ontbreken. Ook geeft ze aan dat de schaamte rondom armoede een grote rol speelt. Zij adviseert het volgende: • • • •

Maak één website waar alle voorzieningen in Waalwijk te vinden zijn; Gebruik ervaringsdeskundige als ambassadeurs om schaamte te verkleinen, perspectief te bieden en de doelgroep iets bij te brengen; Zie en hoor mensen binnen de doelgroep écht, blijf met ze in gesprek gaan over hun situatie, geef ze een stem; Blijf educatie geven aan kinderen die in armoede leven, help ouders om open te praten over geldzorgen.

Enquête Paswijzergebruikers Vanaf 2022 wordt de Paswijzer ondersteund door een stadspas-applicatie. Deze nieuwe werkwijze is geïntroduceerd omdat een werkgroep vanuit het ARMOEDELAB dit aanbevolen heeft. In 2024 hebben we de gebruikers en de aanbieders gevraagd hoe zij het gebruik van de paswijzer ervaren. Het uitgebreide rapport is opgenomen als bijlage 4. 410 gebruikers zijn uitgenodigd om de enquête in te vullen, 62 gebruikers hebben gereageerd (15%). Ondanks deze lage respons, brengt de enquête nieuwe inzichten die door gesprekken met uitvoerders Paswijzer van afdeling WIJZ en enkele leden van Waalwijk Kansrijk worden bevestigd. Zo blijkt dat: •

Het merendeel tevreden is met de aanvraagprocedure maar dat 40% deze niet zelf kan doen; 10

• •

De website toegankelijker, vindbaarder en overzichtelijker kan. De website sluit onvoldoende aan bij beperkte digitale- en taalvaardigheden en vergt betere zoekfuncties; Het aanbod onvoldoende aansluit en/of bekend is: o Men wil buiten Waalwijk activiteiten ondernemen; o Men wil cadeaubonnen; o Men ziet graag meer aanbieders; o Men wil internetabonnementen en ID-kaarten kunnen bekostigen; o Meer dan de helft is niet bekend met het Jeugd- en/of Volwassenenfonds.

Gesprek uitvoering De opgehaalde input en de denklijnen van deze beleidsnota zijn besproken met het uitvoeringsteam binnen afdeling WIJZ. Zij bevestigen hetgeen door de doelgroep benoemd. Zij zien in de praktijk de schaamte, de combinatie van financiële, mentale en fysieke problemen en het niet zelf aanspraak kunnen doen op de voorzieningen. Ook zij benadrukken dat vooral de aanvraagprocedures van deze voorzieningen gebruiksvriendelijker moeten en dat er structureel, in de “taal” van de doelgroep, gecommuniceerd moet worden. Vooral bij jongeren is dit van belang. Wat zij ook merken, is dat er steeds meer statushouders zijn met geldzorgen en zij steeds meer inspanning moeten leveren om hun te kunnen helpen omdat er een grote taalbarrière is.

Conclusies Armoedemonitor Waalwijk Onderzoeksbureau KWIZ heeft de Armoedemonitor 2024 opgesteld. De monitor is evaluerend en kijkt terug tot de peildatum van 31 december 2024. Er wordt daarom gerapporteerd op de inkomensgrens van 120% wettelijk sociaal minimum (Wsm). De Armoedemonitor is een getalsmatige evaluatie en gaat over de huishoudens die we in beeld hebben. Er wordt ingeschat hoe groot de omvang van de totale doelgroep is Op deze wijze krijgen we een beeld hoe hoog het bereik is. In bijlage 2 van deze nota is de Armoedemonitor opgenomen. De monitor is opgesteld omdat in 2019 een Armoedemonitor 5als nulmeting is gemaakt. Op deze wijze kunnen we het gebruik van de voorzieningen in 2019 vergelijken met 2024. In bijlage 6 van de Armoedemonitor is deze vergelijk van de cijfers 2019 – 2024 terug te vinden. De Armoedemonitor bevat heeft veel informatie over het gebruik van voorzieningen en biedt inzicht in de samenstelling tot de minimapopulatie. Onderstaand de meest opvallende zaken uit deze monitor: Minimahuishoudens Op 31 december 2024 zijn 1.698 huishoudens met een inkomen tot 120% Wsm in beeld, dit is 7,4% van alle huishoudens in de gemeente. Het aantal huishoudens met een inkomen tot 120% per 31 december 2024 wordt ingeschat op 2.042. Kenmerken doelgroepen in beeld 39% van de huishoudens met een inkomen tot 120% Wsm ontvangt een uitkering vanuit de Participatiewet.

58% van de huishoudens is alleenstaand. Het grootste aandeel woont in de wijk Laageinde, namelijk 14%. Er wonen ongeveer 1.021 kinderen opgroeiend, in minimahuishouden in Waalwijk. Hiervan hebben we er 795 beeld. Qua wijken woont het grootste deel van de minimakinderen in Zanddonk.

5

Raadsinformatiebrief 003-22 Evaluatieverslag armoedebeleid Blik op de toekomst

11

Doelgroepen Eenoudergezinnen hebben vaker een inkomen tot 120% Wsm dan andere huishoudtypen. Ook inwoners met een niet-westerse migratieachterstand hebben in verhouding vaker een minimuminkomen (27%) dan inwoners met een Nederlandse achtergrond (5%) of een Westerse migratieachterstand (6%). Langdurige minima De meerderheid van de huishoudens (65%) met een inkomen tot 120% Wsm leeft langdurig (langer dan 3 jaar) van een minimuminkomen. Regelingen: • • • • •

Het bereik van de kwijtschelding gemeentelijke belastingen van 58% ligt onder het gemiddelde bereik afgezet tegen vergelijkbare gemeenten. Het bereik van de bijzondere bijstand (32%) zit aan de bovenkant van het gangbare bereik van 20 tot 30%. Dit geldt ook voor de individuele inkomenstoeslag (48%). Met de collectieve zorgverzekering zitten we met een bereik van 47% boven het gemiddelde van 30 tot 40%. Voor de Paswijzer geldt dat het bereik lager ligt dan het landelijke gemiddelde van 55 %. Voor het Volwassen pakket geldt een bereik van 23% en voor het kindpakket een bereik van 39%. 23% bereik voor het Jeugdfonds Sport en Cultuur valt binnen het gemiddelde bereik tussen de 20 en 30%. Voor het Volwassenfonds zitten we aan de lage kant, maar hiervoor geldt dat 2024 het opstartjaar is.

Aantal regelingen per huishouden In de Armoedemonitor wordt geconstateerd dat een groot deel van de minimahuishoudens gebruik maakt van 1 regeling (45%). 22% maakt gebruik van 2 regelingen en slechts een kleine groep maakt gebruik van meerdere regelingen. Het gebruiken van meerdere regelingen is, gelet op de conclusies van de inkomenseffectrapportage nodig om het besteedbaar inkomen te verruimen! Bewindvoering De afgelopen jaren zijn de kosten van bijzondere bijstand flink toegenomen. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door de stijgende kosten eigen bijdrage bewindvoering. Sinds 2014 vormt verkwisting een grondslag voor bewindvoering. • •

In 2014 bedroegen de totale kosten bijzondere bijstand € 469.938, inclusief een bedrag van € 63.207 voor de kosten van eigen bijdrage bewindvoering/ curator en mentorschap. In 2024 bedragen de kosten bijzondere bijstand € 1.860.916, inclusief een bedrag van € 5510.036 vooreigen bijdrage bewindvoering.

Gelet op deze ontwikkeling is bij het maken van deze armoedemonitor expliciet de vraag gesteld om in beeld te brengen hoeveel huishoudens gebruik maken van bijzondere bijstand eigen bijdrage bewindvoering. Uit de monitor blijkt dat in 2024 de meeste verstrekkingen vanuit de bijzondere bijstand zijn gedaan voor bewindvoering, namelijk 294. Het is moeilijk om de groei te temperen of goedkopere alternatieven, zoals bijvoorbeeld budgetbeheer vanuit de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening, aan te bieden. Op het moment dat er een beschikking voor bewind wordt afgegeven is de gemeente/ Baanbrekers verplicht via de bijzondere bijstand de eigen bijdrage voor de bewindvoerder te betalen.

12

Het rapport van de Armoedemonitor wordt afgesloten met aanbevelingen: 1. Neem de aanvraagprocedure van de minimaregelingen onder de loep en onderzoek of deze versimpeld kan worden. 2. Besteed aandacht aan de informatievoorziening van de regelingen. 3. Schenk aandacht aan financieel kwetsbare groepen die vaker dan gemiddeld moeten rondkomen van een minimuminkomen en hoe ze bereikt kunnen worden. 4. Inwoners met een langdurig minimuminkomen hebben minder kans op inkomensvooruitgang. Voor hen is het van belang dat voldoende ondersteuning mogelijk is, ook op gebied van participatie.

Conclusies Inkomenseffectrapportage Waalwijk KWIZ heeft ook de Inkomenseffectrapportage (IER) opgesteld. De volledige rapportage is te vinden in bijlage 3. Deze rapportage geeft inzicht in de effecten van het armoede/bestaanszekerheidsbeleid. Ook maakt dit rapport een eventuele armoedeval duidelijk. KWIZ heeft van zes verschillende huishoudtypes berekend wat het effect is van de landelijke- en lokale regelingen op de bestedingsruimte in het jaar 2024 en 2025. In het rapport komt onderstaande naar voren: •

• •

•

De gemeentelijke regelingen zijn hard nodig: in 2024 komen vier van de zes huishoudens niet rond zonder een beroep op de lokale en landelijke voorzieningen. In 2025 6geldt dit voor 3 van 6 huishoudens 7. De gemeentelijke regelingen hebben een positief effect: zowel in 2024 als 2025 is er (extra) financiële ruimte voor huishoudens met het laagste inkomen; Het verhogen van de inkomensgrens loont: samen met de verhoging van het minimumloon en het Paswijzerbudget, heeft de verhoging van de inkomensgrens naar 130% ervoor gezorgd dat de inkomenspositie is verbeterd; Stellen met en zonder kinderen jonger dan de pensioensleeftijd blijven extra financieel kwetsbaar.

Naast de effecten van de gemeentelijke regelingen, geeft het rapport inzichten in de effecten bij werkaanvaarding: • •

Werken loont: alle huishoudens gaan erop vooruit wanneer zij gaan werken vanuit de bijstand; Het wegvallen van gemeentelijke regelingen (al dan niet in combinatie met afnemende toeslagen) kan bij meer gaan werken zorgen voor een terugval in het maandbudget. Wederom zijn hierbij stellen met en zonder kinderen extra kwetsbaar.

Bovenstaande inzichten en die in de Armoedemonitor, bevestigen de noodzaak om het gebruik van gemeentelijke regelen beter te communiceren en te stimuleren.

6

Stellen met AOW gerechtigde leeftijd kwamen in 2024 nog geld tekort, in 2025 houden zij op bijstandsniveau € 21 over. Dit komt o.a. door de stijging van het minimumloon per 1 januari 2025 en de koppeling van de AOW aan het minimumloon. 7 Huishoudens hebben in principe voldoende inkomen voor de minimaal noodzakelijke uitgaven, als ze alle landelijke en lokale regelingen aanvragen waar zij recht op hebben, goed met geld kunnen omgaan en geen onvermijdbare hoge uitgaven hebben. In de IER wordt gerekend met gemiddelde bedragen en wordt er geen rekening gehouden met extra zoals bijv. hoge zorgkosten of het bewonen van een woning met een slecht energielabel. Het gaat dus om zeer fragiele balans tussen maandelijks rode of zwarte cijfers schrijven!

13

Trends & Ontwikkelingen Armoede intensiteit neemt toe Volgens Divosa, gaan er in 2025 en 2026 minder mensen onder de armoedegrens uitkomen. Maar de mensen die wel in armoede leven, gaan gemiddeld meer tekortkomen. We kunnen stellen dat de intensiteit van armoede de komende jaren stijgt. De groep mensen in Nederland die dieper in de armoede zit, bestaat vaak uit huishoudens met inkomen uit werk (loon of zelfstandig).

Nationaal programma armoede en schulden Het kabinet8 vermeld in een kamerbrief te willen inzetten op een eenvoudiger armoedebeleid, met meer focus op werkenden. Veel mensen met een laag inkomen hebben een baan en weten de weg naar hulp vaak niet te vinden. De ondersteuning moet eenvoudiger en toegankelijker. Het programma richt zich op werkenden, kinderen en jongeren met geldzorgen. De grote verschillen tussen gemeenten in de armoede- en schuldenregelingen zorgen voor ongelijkheid. Landelijke regelingen voor inkomensondersteuning zijn (te) ingewikkeld geworden. Samen met gemeenten wordt gewerkt aan een eenvoudiger armoedebeleid.

Hervormingsagenda inkomensondersteuning. De kamerbrief van 11 juli 2025 presenteert de routekaart hervormingsagenda inkomensondersteuning. De brief9 bevestigt onze conclusie dat er veel landelijke en lokale regelingen zijn en dat stapelen van alle regelingen nodig is om rond te kunnen komen. De Hervormingsagenda bestaat uit een routekaart met 7 sporen en werkt toe naar een beter functionerend stelsel in 2035. Met name het eerste spoor “borgen van een toereikend en toegankelijk sociaal minimum” raakt het gemeentelijk armoedebeleid. Het Nationaal programma armoede en schulden en de Wet pro-actieve dienstverlening komt hierin terug.

Wet proactieve dienstverlening De Wet proactieve dienstverlening moet ervoor zorgen dat gemeenten, UWV en SVB-inwoners actief benaderen om hen te wijzen op de uitkeringen en andere (sociale) voorzieningen waar zij recht op hebben. De wet biedt een juridische grondslag om gegevens te delen. Op deze wijze wil het kabinet bestaanszekerheid vergroten en armoede terugdringen.

Basisdienstverlening schuldhulpverlening Het kabinet, de VNG, Divosa en de NVVK hebben het gezamenlijk plan basisdienstverlening schuldhulpverlening ondertekent wat moet leiden dat het hulpaanbod toegankelijker wordt en in iedere gemeente bestaat uit minimaal dezelfde elementen.

Participatiewet in Balans De Participatiewet in Balans is een herziening van de huidige Participatiewet, bedoeld om het systeem eerlijker, eenvoudiger en menselijker te maken. Gemeenten moeten, in de nieuwe wet, inwoners ondersteunen bij de maatschappelijke participatie. In Waalwijk gebeurt dit al.

8 9

Brief van 6 juni 2025 (referentie 2025 - 2025-0000127247) Brief van 11 juli 2025 (referentie 2025-2025-0000155821)

14

Doelen de komende 4 jaar Eerder gaven we aan dat financiële, fysieke en mentale gezondheid communicerende vaten zijn binnen het thema bestaanszekerheid. Alhoewel de primaire focus in het beleid de financiële gezondheid is en blijft, zijn alle aspecten onlosmakelijk met elkaar verbonden. We hebben daarom onderstaande doelen opgesteld.

Wat gaan we doen? Communicatie Uit de evaluatie blijkt dat de inkomensondersteunende en meedoen-voorzieningen die we hebben, onvoldoende bekend zijn en/of aansluiten bij de behoeften van de doelgroep. Het inzetten op vindbare, duidelijke en structurele communicatie is essentieel om onze huidige aanpak (nog beter) voort te kunnen zetten. Concreet willen we: • • •

•

Eenduidigheid in de communicatie: we stellen een communicatieplan bestaanszekerheid op; Structureel communiceren en communicatie als beleidsinstrument in te zetten; Met behulp van de doelgroep, het praten over geldzorgen normaliseren, het taboe doorbreken: we ontwikkelen voorlichtingen voor professionals; Voorsorteren op de Wet proactieve dienstverlening: we richten een digitaal platform op waar alle voorzieningen en initiatieven in Waalwijk te vinden zijn.

Opbouw doelen beleidsnota bestaanszekerheid

Maatschappelijke activering Met duidelijk en structureler communiceren zijn we er nog niet. We merken dat de doelgroep soms letterlijk “aan de hand” genomen moet worden naar onze (armoede)voorzieningen. Een keer meegaan naar de dagbesteding bij de Kazerne of samen een maand sporten bij de lokale sportschool, allerlei voorbeelden van wat een coach maatschappelijke activering samen met de inwoner doet. Oftewel: het pad naar onze voorzieningen wordt samen bewandeld. Deze aanpak loont. Het afgelopen jaar doen, mede door de inzet van de coaches, 80% van de inwoners die een activeringstraject10 zijn gestart weer mee in Waalwijk. Deze aanpak zorgt ervoor dat inwoners gebruik willen en vooral durven maken van onze (armoede)voorzieningen zoals de fondsen. Vooral inwoners die langdurig zijn aangewezen op een laag inkomen, zetten deze stap minder snel en dreigen sociaal geïsoleerd te raken. Om dit te voorkomen en de positieve effecten van maatschappelijke activering een impuls te geven, zetten we in op:

•

10

Een uitbreiding van de taken van coach maatschappelijke activering, plustaak gemeentelijke aanjager Volwassenenfonds Sport & Cultuur;

Er zijn 240 maatschappelijk activeringstrajecten gestart. 53 personen zijn geactiveerd met inzet van het Volwassenfonds.

15

Financieel gezond We zetten onze aanpak voort Uit de evaluatie en terugblik blijkt dat er de afgelopen jaren de juiste stappen zijn gezet in de goede richting. We hebben voldoende armoedevoorzieningen en voldoen aan onze wettelijke taak op het gebied van schuldhulpverlening. We gaan door met onze preventieve, ‘vroeg erop af’-aanpak en het versterken van netwerken. Hiermee blijven we voldoen aan de verplichtingen in de Wet gemeentelijke schulphulpverlening: •

• •

In 2026 start een nieuwe aanbesteding voor de inkoop van curatieve trajecten voor natuurlijke personen en inwoners. Het programma van eisen wordt gebaseerd op de uitgangspunten van de basisdienstverlening; We hanteren, bij het aangaan van samenwerkingen met gecontracteerde partners, de kwaliteitsnormen van de Nederlandse Vereniging voor Volkskrediet (NVKK); In bedreigende situaties, denk aan een uitzetting uit de woning door een betaalachterstand, krijgen gezinnen met inwonende kinderen altijd voorrang.

Fysiek gezond Het actief meedoen aan sportieve, culturele en recreatieve activiteiten is niet vanzelfsprekend voor inwoners met geldzorgen. Zoals eerder benoemd, maken we dit voor de doelgroep mogelijk door het Jeugdfonds Sport & Cultuur, het Volwassenfonds Sport & Cultuur, maatschappelijke activering en de Paswijzer. Ook dat houden we vast maar we verbeteren waar mogelijk: We verbeteren de Paswijzer De paswijzer sluit zowel qua aanvraagprocedure als aanbod onvoldoende aan bij het “doevermogen” van de doelgroep en behoeften. Daarom: • • • •

Verbeteren we de toegankelijkheid en vindbaarheid van de website; Vereenvoudigen we de aanvraagprocedure; Vereenvoudigen we betaling voor deelname aan een activiteit; Bieden we een vrij besteedbaar budget11 van 50 euro per kalenderjaar binnen de Paswijzer.

We voorkomen zorgmijding In Waalwijk is de Gemeentepolis beschikbaar. Deze polis is bedoeld voor inwoners met een smalle beurs. Via de bijzondere bijstand wordt er een bijdrage verstrekt voor het betalen van de zorgpremie. Er worden verschillende zorgpakketten aangeboden afhankelijk van de zorgvraag. Voor inwoners met een hoge zorgvraag is een extra uitgebreid pakket beschikbaar. Wederom geldt hierbij dat inwoners onvoldoende op de hoogte zijn van deze polis en dus onterecht zorg mijden. Dit onderdeel nemen we mee in de structurele communicatie op het gebied van bestaanszekerheid.

11

De Paswijzer valt onder de bijzondere bijstand. Het is in essentie hulp in de vorm van een product of dienst, niet als geld. Om beter te kunnen voorzien in de behoeften van de doelgroep (zelf mogen bepalen waar en bij welke aanbieder zij de belevingsactiviteit willen volgen) willen we een deel van het Paswijzerbudget uitkeren. Daarnaast willen we met deze maatregelen de autonomie van de doelgroep vergroten. Steekproefsgewijs zullen we de uitgaven controleren.

16

We stimuleren gezonde keuzes Sinds mei 2023 is in het kader van maatschappelijke activering de moestuin opgericht. In de moestuin kunnen inwoners waarvoor de stap naar werk nog te ver is en/of (onvoldoende) meedoen in Waalwijk, aan de slag als vrijwilliger en ontvangen zij tegelijkertijd de coaching die zij nodig hebben. Het idee voor de moestuin is ontstaan vanuit de voordelen die het zijn/werken in de natuur met zich meebrengt, denk aan: het verlagen van stress en het tegengaan van fysieke klachten zoals vermoeidheid en onrust. Daarnaast draagt actief zijn in de moestuin bij aan het aangaan van sociale contacten, het daarmee tegengaan van een isolement en het vergroten van de kennis over gezonde voedingskeuzes. Om dit uit te breiden, willen we in 2026 een tweede moestuin openen.

Mentaal gezond We blijven stress-sensitief werken bij geldzorgen De afgelopen jaren hebben we ingezet op zo veel mogelijk stress-sensitief werken. Uit onderzoeken en gesprekken met inwoners, weten we dat mensen met geldzorgen vrijwel continue stress ervaren. We proberen daarom waar mogelijk deze stress te reduceren, denk aan het werken met een saneringskrediet. We sporen ook onze gecontracteerde partners en subsidiepartners aan om deze werkwijze te hanteren. Dit houden we de komende jaren vast. We bevorderen mentale gezondheid door actieve participatie. We streven naar een inclusieve samenleving waarin alle inwoners de kans krijgen om actief deel te nemen aan sociale, sportieve en culturele activiteiten. Actieve participatie draagt bij aan de mentale gezondheid. Door mee te doen, ervaren mensen meer sociale verbondenheid, een positief zelfbeeld en minder gevoelens van stress of eenzaamheid. De PasWijzer, het Volwassenfonds en het Jeugdfonds Sport en Cultuur zijn belangrijke instrumenten om deze participatie te stimuleren. Via deze instrumenten verkleinen we de financiële drempels om mee te doen.

Wat willen we bereiken? Met bovenstaande maatregelen willen we eind 2029 het volgende bereikt hebben: •

• • • • •

Het bereik van de Paswijzer is gestegen van: Volwassenen 23 % (2024) naar 50 (2029); Kinderen van 39% (2024) naar 75% (2029). 75% van de Paswijzergebruikers kan in 2029 zelf de aanvraag doen; De Customer Satisfaction Score (CSAT) van de webshop (aanbodpagina) van de Paswijzer is in 2029 gestegen van 61% (2024) naar 80%; Het gebruik van de Kwijtschelding is gestegen van 58% (2024) naar 70% (2029); Het bereik van het Jeugdfonds is gestegen van 23 % (2024) naar 35% (2029); Het bereik van het Volwassenenfonds is gestegen van 3% (2024) naar 40% (2029).

De percentages zijn o.a. gebaseerd op de informatie van Armoedemonitor. Het streefpercentages zijn iets hoger dan het gemiddelde gebruik bij vergelijkbare gemeenten. Aan het einde van de looptijd van dit beleidsplan, komen we bij de raad terug met een eindevaluatie.

17

Aandachtgroepen Iedereen, ongeacht leeftijd, gezinssamenstelling en inkomensbron, mag komende tijd rekenen op onze inzet. Komende periode willen we preventief op de volgende doelgroepen extra inzetten om het ontstaan van een (problematische schuldenlast te voorkomen. Jongeren Vooral in de preventie, lag de afgelopen jaren de focus op de financiële educatie van jongeren. Reden hiervoor is dat deze groep kwetsbaar is voor problematische schulden door een gebrek aan financiële en zelfkennis, een onstabiel inkomen, groepsdruk (via social media), schaamte en de gemakkelijke toegang tot krediet door opties zoals ‘achteraf betalen’. Deze zaken zullen de komende jaren eerder toenemen dan afnemen. Structurele interventies gericht op deze doelgroep blijven dus nodig. We houden vast aan onze aanpak maar zetten extra in door: • •

Het niet alleen ontwikkelen van voorlichtingscampagnes voor professionals om het praten over geldzorgen te normaliseren, maar ook voor jongeren; De uitrol van een lokale variant van een Jongerenperspectieffonds waarin we jongeren, in ruil voor een maatschappelijke tegenprestatie, binnen 18 maanden helpen richting een schuldenvrije toekomst.

Statushouders Statushouders zijn een nieuwe aandachtgroep in Waalwijk binnen het beleid bestaanszekerheid. Uit verschillende onderzoeken, waaronder dat van VluchtelingenWerk Nederland, blijkt dat statushouders vaak al een schuld hebben opgebouwd en (financieel) 1-0 achterstaan wanneer ze in een gemeente worden gehuisvest. We willen extra aandacht schenken aan deze groep door: •

Preventieve voorlichting te bieden passend bij hun taal- en belevingsniveau. Hierbij willen we de samenwerking zoeken met afdeling WIJZ (team Geldzorgen) en de coaches Z-route (inburgeringsbeleid).

Stellen met of zonder kinderen Eerder gaven we aan dat uit de inkomenseffectrapportage blijkt dat stellen met of zonder kinderen die jonger zijn dan de pensioensleeftijd extra financieel kwetsbaat zijn. Het gebruik van onze armoedevoorzieningen is hard nodig om rond te komen. Daarom willen we extra inzetten om deze doelgroep kennis en gebruik te laten maken van deze voorzieningen.

In contact blijven met de doelgroep Voor de eindevaluatie komen we na de looptijd van deze beleidsnota terug bij de raad. In de tussentijd zitten we niet stil. Structureel monitoren we en sturen we bij door gesprekken te voeren met: • • •

Uitvoering (afdeling WIJZ); Waalwijk Kansrijk (maatschappelijke partners); Onze doelgroep (inwoners met minder te besteden).

18

Financiën In de kadernota 2025 is er besloten om de beleidsmatige armoedegrens te verhogen naar 130%. Met deze verhoging, is het aantal inwoners dat recht heeft op de Paswijzer en deelname aan het Jeugdfonds of Volwassenenfonds gestegen. In lijn met deze stijging, zijn toentertijd ook de beschikbare middelen voor deze voorzieningen opgehoogd, inclusief een extra bedrag voor uitvoeringskosten. Steeds meer inwoners hebben recht op deze voorzieningen en, uit onder andere de inkomenseffectrapportage en armoedemonitor, blijkt dat zij deze ook hard nodig hebben. Het is wenselijk dat de middelen, met name voor de PasWijzer, beter benut worden. Het beperkte gebruik van de voorzieningen leidt ertoe dat de middelen gereserveerd voor het minima- en armoedebeleid niet volledig worden ingezet. Deze financiële ruimte willen we gebruiken om de extra inzet op communicatie en maatschappelijke activering te dekken, oftewel: de bekendheid en toegankelijkheid van onze voorzieningen te verbeteren. Hierbij blijft er voldoende financiële ruimte om een stijgend aantal aanmeldingen op te vangen. Voor de bijzondere bijstand geldt dat er wel sprake is een structureel tekort op de middelen. Dit is gemeld in het voorjaarsbericht 2025. In de begroting 2026 wordt hiermee rekening gehouden en daarom wordt dit nu niet meegenomen.

De kostenontwikkeling bijzondere bijstand blijft een aandachtspunt omdat we op dit moment weinig grip hebben op de kostenontwikkeling eigen bijdrage bewindvoering. De komende periode willen we wel gaan kijken of we de instroom bewindvoering kunnen afremmen.

19

Bijlagen 1: Ontwikkelingen term bestaanszekerheid Commissie sociaal minimum In het verbeteren van de financiële bestaanszekerheid van inwoners ligt er met name een verantwoordelijkheid voor het Rijk. De Commissie Sociaal minimum heeft in 2 rapporten richting gegeven aan de herziening van het stelsel van sociale zekerheid.1213 Daarbij stelt de commissie dat het Rijk moet toewerken naar een begrijpelijk en voorspelbaar systeem en een toereikend sociaal minimum. De door de Tweede Kamer ingestelde commissie sociaal minimum zegt: “Het zorgdragen voor de bestaanszekerheid van de Nederlandse burgers is een grondwettelijke taak van de Nederlandse overheid en vraagt om meer dan het realiseren van bestaanszekerheid. Het veronderstelt ook beleid op terreinen als gezondheidszorg, onderwijs, volkshuisvesting en het sociaal domein. We zien dat de bestaanszekerheid in brede zin van het woord voor een omvangrijke groep mensen in het geding is. Oorzaken hiervan zijn onder andere de flexibilisering van de arbeidsmarkt, de hardnekkige kansenongelijkheid in het onderwijs, het tekort aan betaalbare woningen en het bestaan van gezondheidsverschillen tussen de lagere- en de hogereinkomensgroepen”. In de Koers staat dat we niet alle landelijke en systemische problemen kunnen oplossen en dat we vooral gaan kijken wat we lokaal kunnen beïnvloeden.

We hebben als gemeenten geen invloed op het inkomensbeleid. Waar we wel invloed op hebben is om binnen het huidige systeem aanpassingen door te voeren die onze inwoners direct ten goede komen en bijdragen aan het verbeteren van de omstandigheden waarin (kwetsbare) mensen leven. Brede Welvaart hier en nu 2023 Volgens de commissie bestaanszekerheid raakt bestaanszekerheid niet alleen materiële welvaart maar (bijna) alles wat mensen belangrijk vinden. In 2023 verscheen de Monitor Brede Welvaart & de Sustainable Development Goals 2023 van het CBS. De Brede welvaart omvat alles wat mensen van waarde vinden zoals materiële welvaart, gezondheid, onderwijs, milieu en leefomgeving, sociale cohesie, persoonlijke ontplooiing en (on)veiligheid. De brede welvaart wordt beschreven aan de hand van de acht thema’s: materiële welvaart, gezondheid, arbeid en vrije tijd, wonen, samenleving, veiligheid, milieu en subjectief welzijn. Vanuit deze acht thema’s wordt gewerkt aan het verbeteren van de bestaanszekerheid van inwoners. Het PON&Telos heeft in 2023 in opdracht van Provincie Noord Brabant onderzocht hoe Brabanders de kwaliteit van hun leven en leefomgeving waarderen. Zij constateerden dat er tussen de gemeenten relatief grote verschillen bestaan, waarbij Waalwijk als gemeente relatief laag scoort met een tevredenheid van 52%.

Uit dit onderzoek blijkt dat Brabanders het minst tevreden zijn over materiële welvaart, werk en vrije tijd. In het PON&Telos rapport staat dat redzaamheid de belangrijkste voorspeller voor de tevredenheid met de thema’s van de brede welvaart. Hoe zelfredzamer, hoe meer tevreden met het eigen welbevinden, de gezondheid etc.

12 13

Een zeker bestaan Naar een toekomstbestendig stelsel van het sociaal minimum Een zeker bestaan Naar een toekomstbestendig stelsel van het sociaal minimum: rapport 2

20

Ook verbondenheid met de buurt, generatie, inkomen en vertrouwen blijken opnieuw belangrijke voorspellers voor tevredenheid met de verschillende thema. Werken aan bestaanszekerheid In mei 2022 heeft Movisie het rapport “Werken aan bestaanszekerheid” gepubliceerd in samenwerking met onder andere de Pharos en Radboud Universiteit. Het rapport stelt dat bestaanszekerheid een maatschappelijke opgave is en bestaanszekerheid zich manifesteert op verschillende leefgebieden van inwoners. Het rapport koppelt het begrip bestaanszekerheid aan het kader van sociale kwaliteit. Sociale kwaliteit wordt in het rapport als volgt gedefinieerd: “Sociale kwaliteit is de mate waarin mensen kunnen participeren in sociale relaties onder condities die gunstig zijn voor hun welzijn en zelfrealisatie. En die hen in staat stellen invloed uit te oefenen op de condities van hun eigen bestaan en een bijdrage te leveren aan de samenleving. Het gaat om participeren in allerlei type relaties, in allerlei sferen (sociaal, economisch, cultureel et cetera) en op alle niveaus: in het persoonlijk netwerk, in groepen, gemeenschappen, organisaties en de samenleving.” Het rapport concludeert dat we vanuit sociale kwaliteit weten waar het aan ontbreekt bij bestaansonzekerheid. Namelijk: sociaaleconomische zekerheid, sociale inclusie, sociale cohesie en sociale empowerment.

Dit zijn de vier condities van sociale kwaliteit. Het rapport stelt dat de vier condities voor gemeenten aangrijpingspunten zijn in de sociale basis om aan bestaanszekerheid te werken. Een van de voorbeelden die in het rapport wordt genoemd is de conditie “sociale cohesie”: je verbonden voelen met anderen. Je verbonden voelen met andere is een vorm van bestaanszekerheid, aldus Movisie. Werken aan bestaanszekerheid is een complexe uitdagen, inzet op meerdere niveaus is hiervoor nodig.

21

2: Armoede Monitor Waalwijk 3: Inkomenseffectrapportage Waalwijk 4: Enquête Paswijzer

22