Aanvraag aanvullend krediet GOL

Raadsvoorstel Dossier:

24151

Datum collegevergadering: Onderwerp:

20 mei 2025 Aanvraag aanvullend krediet GOL

0. Adviespunten/beslispunten 1. Instemmen met een aanvullende bijdrage van maximaal € 25,9 mln en voor de dekking van de totale kosten van het GOL in de meerjarenbegroting de onderstaande besluiten te nemen. 2. Een aanvullend kredietbedrag beschikbaar te stellen van € 12,73 mln; 3. Ten laste van de Algemene Reserve een aanvullend bedrag beschikbaar te stellen van € 9,6 mln; 4. In te stemmen met het toerekenen van een bedrag van € 14,2 mln aan de grondexploitaties Haven 8 West, Haven 8 Oost en Insteekhaven; 5. Begrotingswijziging 2025/17 vast te stellen.

1. Aanleiding? Om de kwaliteit van de omgeving rond de A59 (tussen ’s-Hertogenbosch en Waalwijk) te verbeteren, is er het programma Gebiedsontwikkeling Oostelijke Langstraat (GOL). De GOL verbetert de verkeersveiligheid rondom gevaarlijke op- en afritten, draagt bij aan de doorstroming van het verkeer op de A59, verbetert de natuur en hoogwaterbescherming, zorgt voor meer mogelijkheden voor recreatie en economische activiteiten en een betere leefbaarheid in de kernen. Om dit te realiseren werken 20 partijen samen. De provincie coördineert alle projecten en werkzaamheden. Dit doet zij in samenwerking met de gemeenten Heusden, Waalwijk, ’s-Hertogenbosch, het Waterschap Aa en Maas en Rijkswaterstaat. In eerdere berichtgeving aan uw Raad hebben wij melding gemaakt van de ontstane vertraging bij de Gebiedsontwikkeling Oostelijke Langstraat (GOL). Inmiddels ligt er na 6,5 jaar een positieve uitspraak van de Raad van State d.d.26 februari 2025. Daarmee staat voor het project GOL het sein op groen om door te kunnen naar de realisatiefase. Hiervoor is het projectbudget geactualiseerd door de Provincie Noord-Brabant en de aannemer en blijkt dat er een aanvullende bijdrage nodig is.

2. Wat willen we bereiken? Beschikbaar stellen van voldoende budget zodat GOL in zijn eerder vastgestelde opzet gerealiseerd kan worden. Onderdeel van de afspraken met de aannemer is dat uiterlijk juni 2025 een go/no go wordt gegeven voor het opstarten van de uitvoering van de werkzaamheden. De aannemer heeft een tijdige GO nodig ten behoeve van een goede voorbereiding voor de opstart van de daadwerkelijke werkzaamheden. Deze voorbereiding bestaat onder andere uit het in positie brengen van onderaannemers en het inkopen van materiaal. In geval van no go aan de aannemer, zal opnieuw vertraging optreden. Dit leidt tot extra vertragingskosten. Daar is in dit voorstel geen rekening mee gehouden. 1

3. Argumenten/Overwegingen 1.1 De projectdoelen/opzet GOL kunnen alleen gerealiseerd worden met extra budget. De raad is eerder akkoord gegaan met de opzet GOL en de voorliggende prijsstijging is onontkoombaar, dus realisatie is alleen mogelijk door het toekennen van extra budget. 1.2 De kostenstijging past binnen de prijsontwikkeling op de markt. De kostenstijging is onontkoombaar door onder andere de opgelopen vertraging, inflatie, gewijzigde marktomstandigheden zoals beperktere beschikbaarheid van materieel en materiaal, termijnen van voorbereiden en uitvoeren tot het verleggen van kabels en leidingen, krapte op de arbeidsmarkt en de opgave van de energietransitie bij Enexis. Het voorliggend voorstel is door de Provincie (intern en extern) getoetst op rechtmatigheid (juridisch en financieel). De verschillende adviseurs hebben op basis van de prijsinformatie, planning en contractvoorstellen getoetst of de prijsonderbouwing die er ligt vanuit de aannemerscombinatie marktconform is. Aanvullend hebben gemeente Heusden en gemeente Waalwijk advies gevraagd bij Twijnstra Gudde. 1.3 We delen de gestegen kosten met de risicodragende partners. Op basis van de bestuursovereenkomst is de gemeente Waalwijk samen met de Provincie Noord-Brabant en de gemeente Heusden een risicodragende partij. 1.4 De projectdoelen worden gerealiseerd.

Het is vanaf begin af aan duidelijk geweest dat een integrale aanpak tot een meerwaarde leidt: geen afzonderlijke projecten maar volledige afgestemd, rekening houdend met alle relevante belangen die goed konden worden afgewogen het hebben geleid tot een besluit in PS met een vastgesteld Provinciaal Inpassingsplan (PIP). Het doel van deze brede gebiedsaanpak is immers als volgt: • Natuur: het realiseren van drie ecologische verbindingszones om het Natuurnetwerk Brabant af te maken; • Water: Beschermingsmaatregelen om ’s-Hertogenbosch en omgeving verder te beschermen tegen hoogwater; • Verkeer & Economie: i) leefbaarheid van de omliggende dorpen vergroten door het verkeer via de juiste route op de plaats van bestemming te krijgen en dus zo min mogelijk via de kernen, ii) de verkeersveiligheid op en rond de A59 te verbeteren én iii) de doorstroming te handhaven of te verbeteren op de A59 met als gevolg een goede bereikbaarheid voor alle belanghebbenden waaronder ondernemend Brabant (zoals logistiek centrum Haven Acht in Waalwijk) en daarmee economische stimulering en verbeterde werkgelegenheid. • Woningbouw: De GOL maakt de randweg Vlijmen mogelijk mede waardoor woningbouwlocatie de Grassen (max. 788 woningen) ontsloten kan worden. 1.5 Uitstappen uit GOL door een of meerdere partners geeft ook kosten/onbedoelde neveneffecten.

Algemeen Als volledige aanvullende financiering niet haalbaar blijkt te zijn, dan zal verkend moeten gaan worden wat nog wel mogelijk is. Dit kost extra tijd en geld. Mogelijk dat daarmee ook draagvlak voor het project verloren gaat. In ieder geval gaat het ten koste van de integrale aanpak van het project en zullen bepaalde doelen niet worden gerealiseerd. Daarnaast komen we onze afspraken, zoals vastgelegd in de bestuursovereenkomst (2013) en de 2

uitvoeringsovereenkomst (2020) tussen de GOL-partners niet na. Ook kan het contract met de aannemer niet worden uitgevoerd zoals overeengekomen. Mogelijk kunnen enkele onderdelen, zoals de aanleg van de snelfietsroute en de ecologische verbindingszones (EVZ’s), afzonderlijk worden gerealiseerd. De overige onderdelen zijn echter onderling afhankelijk en kunnen niet los van elkaar worden uitgevoerd. Ook zal de vraag moeten worden gesteld of dit wel mogelijk is in juridische zin (er is sprake van een wezenlijke wijziging die mogelijk moet leiden tot een nieuwe aanbesteding en of dit past binnen de reeds verkregen juridische toestemmingen). De projectdoelen worden niet gerealiseerd. Er zal mogelijk in deelprojecten verder moeten worden gewerkt door de lokaal verantwoordelijke overheden om bepaalde doelen alsnog te realiseren. Zoals bijvoorbeeld de hoogwater beschermingsopgave of de aan te passen aansluiting 44/45 op de A59 (Waalwijk) om de nieuwe randweg en woningbouw in de Grassen in Vlijmen wel mogelijk te maken. In dit geval zal ook de aannemer zeer waarschijnlijk een schadevergoeding claimen waarvan nu de hoogte nog niet duidelijk is. Dit naast de reeds gemaakte kosten. De aannemer wenst immers het project te realiseren op basis van de aanbesteding en omzet te maken. Daarnaast moet ook worden onderzocht of dit past binnen de reeds verkregen juridische toestemmingen.

Waalwijk specifiek Voor de gemeente Waalwijk heeft dit onder andere impact op de onderstaande punten: • Onze inwoners wordt al meer dan 10 jaar beloofd dat de leefbaarheid in hun straat beter zal worden omdat GOL eraan komt. • We hebben bedrijven aangetrokken met de belofte van een goede verkeersontsluiting die door GOL zal worden gerealiseerd. • We zijn een alliantie aangegaan met 19 andere partijen, indien we nu afhaken staat onze betrouwbaarheid op het spel. • Haven 8 Oost restant kan alleen doorgaan mits de verkeersontsluiting door GOL gerealiseerd kan worden. Nagenoeg alle gronden zijn hiervoor al aangekocht en dienen te worden afgeboekt en winsten als in het verleden met het bedrijventerrein konden worden gehaald zijn niet meer mogelijk. • De nieuwe insteekhaven, specifiek voor containers, is veel minder waard zonder een goede verkeerskundige ontsluiting die door GOL zal worden gerealiseerd. • In de afgelopen 10 tot 15 jaar is bij wegreconstructies voorgesorteerd op de komst van GOL. 2.1, 3.1 en 4.1 Financiële consequenties zijn inzichtelijk gemaakt Voor de argumentatie van de beslispunten 2, 3 en 4 verwijzen wij naar de paragraaf 4 financiën.

4. Financiën De door de gemeente Waalwijk reeds toegezegde bijdrage aan het GOL bedraagt € 29,7 mln. (raadsbesluit 14 april 2020 € 26,6 mln en raadsbesluit 7 juli 2021 € 3,1 mln). Zoals hiervoor is aangegeven dient nu aanvullend rekening te worden gehouden met een bedrag van € 25,3 mln. De totale bijdrage voor de gemeente Waalwijk komt daarmee op € 55 mln. De opbouw van het nog beschikbaar te stellen kredietbedrag ziet er als volgt uit:

3

Toelichting - Naast de aanvullende bijdrage dient rekening gehouden te worden met een bedrag van € 550.000 voor interne kosten van de gemeente tijdens de periode van de realisatie (2025-2029). - Verder dient rekening gehouden te worden met kosten die specifiek voor Waalwijk zijn (bedrag van € 21.650) en geen onderdeel uitmaken van de aanvullende bijdrage op basis van de procentuele verdeling over de risicodragende partners. - In het kader van het traject Robuust Financieel Perspectief, waarover de raad via diverse raadsinformatiebrieven en voor het laatst tijdens een informatieavond op 13 maart 2025 is geïnformeerd, is nu rekening gehouden met het toerekenen van een deel van de kosten GOL aan grondexploitaties. Ten tijde van de eerste besluitvorming over het GOL was er nog geen sprake van het vaststellen van één of meerdere grondexploitaties waar kosten aan toegerekend konden worden en daarmee ook geen aanleiding om rekening te houden met kostentoerekening. Inmiddels is duidelijk dat de omliggende grondexploitaties een duidelijk profijt hebben van de gebiedsontwikkeling en dat kostentoerekening aan de grondexploitatie daarmee mogelijk wordt. Voor nu wordt uitgegaan van toerekening aan de grondexploitaties Haven 8 West, Haven 8 Oost en de insteekhaven voor een totaal bedrag van € 14,2 mln.

Deze toerekening zorgt voor een verlaging van het benodigde kredietbedrag en bijbehorende jaarlijkse kapitaallasten. - Een aanzienlijk deel van de bijdrage van de Provincie in de kosten zal in de vorm van een begrotingsbijdrage aan de gemeenten worden overgedragen. Dit is geregeld in de overeenkomst uit 2019 (artikel 7 lid e en d). Voor de gemeente Waalwijk een bedrag van ongeveer € 1 mln. De reden hiervoor is dat dan btw gecompenseerd kan worden (kosten hebben grotendeels betrekking op gemeentelijke eigendommen). De wijze 4

waarop met de btw wordt omgegaan is getoetst door onze provinciale fiscalist, een externe partij (Caraad belastingadviseurs) en besproken met de belastingdienst. De financiële consequenties voor de meerjarenbegroting zijn als volgt:

Toelichting - In de huidige meerjarenbegroting (2025-2028) is rekening gehouden met een stelpost voor kapitaallasten van per saldo € 684.000. Daarnaast werd in de Kadernota 2025 rekening gehouden met een reservering in de Algemene Reserve voor een bedrag van € 13 mln. In de Kadernota 2026 (besluitvorming raadsvergadering 3 juli 2025) wordt rekening gehouden met de financiële effecten van het traject Robuust Financieel Perspectief en extra kapitaallasten als gevolg van de noodzakelijke aanvullende bijdrage voor de gemeente. De hierboven gepresenteerde financiële consequenties sluiten hierop aan. - In de Kadernota 2025 was reeds rekening gehouden met een reservering in de Algemene Reserve (AR) van € 13 mln. Als gevolg van de toerekening aan de grondexploitatie is deze bijdrage vanuit de AR nu naar beneden toe bijgesteld. Voorgesteld wordt om vanuit de AR een aanvullend bedrag van € 9,6 mln beschikbaar te stellen. - Op basis van eerdere besluitvorming wordt rekening gehouden met een verhoging van de OZB voor bedrijven van 3%. - Op basis van de huidige planning is de verwachting dat de werkzaamheden voor het gehele traject van het GOL in 2029 worden afgerond. De werkzaamheden op het grondgebied van Waalwijk worden naar verwachting in 2028 afgerond. In de meerjarenbegroting zal daarom rekening worden gehouden met kapitaallasten met ingang van 2029.

- De financiële consequenties voor de meerjarenbegroting kunnen mogelijk gunstiger uitvallen: o Bij het vaststellen van exploitatieopzet voor Haven 8 Oost afronding kan een groter deel van de kosten GOL aan de grondexploitatie worden toegerekend. o Er wordt nog gezocht naar aanvullende middelen via een bijdrage van het Rijk.

5

5. Risico’s 2.1 Een/meer van de risicodragende partners voteert onvoldoende/geen budget. Voor de uitvoering van de GOL is er aanvullend budget nodig. Indien een van de risicodragende partners geen aanvullend budget toekent kan het project geen doorgang vinden. Het budget dat nu wordt aangevraagd is op basis van de nu bekende feiten, vertraging en risico’s. Nooit valt uit te sluiten dat er zich onbekende of ongewenste zaken zich voordoen met gevolgen in tijd en geld. Natuurrampen, oorlogen, epidemieën e.d. zijn sowieso niet te voorzien. Daarnaast is en blijft er een inflatierisico. 2.2 Procedures tegen besluiten die voor het GOL van belang zijn. Het PIP en de vergunning Natuurbescherming (stikstof) voor het GOL zijn onherroepelijk. Andere juridische procedures, tegen nog te nemen besluiten over uitvoeringsvergunningen, zijn niet uit te sluiten. De mogelijkheid bestaat dat belanghebbenden zich blijven verweren in juridische procedures of dat eisen worden gesteld bij de afgifte van een vergunning of ontheffing, die gevolgen hebben in tijd of geld. 2.3 Het adviesrapport Twijnstra Gudde is nog niet verwerkt Aanvullend hebben gemeente Heusden en gemeente Waalwijk advies gevraagd bij Twijnstra Gudde. Dit advies is nog niet afgegeven omdat de gesprekken met de aannemer nog gaande zijn.

Nog voor de formele besluitvorming in de raad is er duidelijkheid over het advies van Twijnstra Gudde.

6. Participatie n.v.t.

7. Bijdrage aan de Duurzame Ontwikkelingsdoelen (SDG’s) n.v.t.

8. Fatale beslisdatum Gemeente Heusden en Provincie Noord-Brabant hebben gelijktijdig een raadsvoorstel/Statenvoorstel voorbereid voor aanvullende middelen. De behandeling van deze voorstellen staat in dezelfde week gepland als de Raadsvergadering (week 26).

9. Vervolgstappen •

•

Gemeenten Heusden en Waalwijk hebben gelijktijdig een raadsvoorstel voorbereid voor aanvullende middelen. De behandeling van deze voorstellen staat in dezelfde week gepland als vergadering PS (week 26). Uitvoering werk start augustus 2025 en oplevering staat gepland voor eind 2029 waarbij de werkzaamheden voor de projectorganisatie nog doorlopen in 2030 (overdracht).

10. Bijlagen Bijlage 1: projectkosten Gebiedsontwikkeling Oostelijke Langstraat Bijlage 2: bijdrage per risicodragende partner Bijlage 3: advies Twijnstra en Gudde aan gemeenteraden Waalwijk en Heusden (volgt) 6

Bijlage 4: Begrotingswijziging 2025017

HET COLLEGE VAN WAALWIJK de secretaris,

de burgemeester,

Michel Tromp

Sacha Ausems

7

Voorgeschiedenis: De basis voor de samenwerking tussen de GOL-partners is vastgelegd in een Bestuursovereenkomst (BOK, 2013) en een uitvoeringsovereenkomst (UVO, 2019). Hierin zijn de onderlinge afspraken vastgelegd, waaronder ook met betrekking tot het budget en risico’s. De kosten van het project worden gezamenlijk gedragen door de gemeenten Waalwijk, Heusden, ’s-Hertogenbosch, het Waterschap Aa en Maas, Rijkswaterstaat en de provincie Noord-Brabant. Waarbij afgesproken is dat de gemeenten Heusden, Waalwijk en de provincie Noord-Brabant risicodragend zijn. De bijhorende provinciale inpassingsplannen (PiP) zijn op 29 juni 2018 met een correctieve besluitvorming op 3 juli 2020, 15 juli 2022 en 24 juni 2024, door Provinciale Staten vastgesteld. Dit laatste gebeurde in opdracht van de Raad van State om te komen tot een einduitspraak van de Raad van State. Inmiddels ligt er, 6,5 jaar na besluitvorming PIP, een positief besluit van de Raad van State, gedaan bij uitspraak van d.d. 26 februari 2025. Het project kan daardoor de realisatiefase in. De kosten zijn daartoe in beeld gebracht. Aangenomen motie In dit kader informeren wij u ook nog over het volgende. Op 24 mei 2024 heeft Provinciale Staten de volgende motie aangenomen.

M95-2024 GOL-Halve Zolenlijn: Verzoeken het College van Gedeputeerde Staten om te onderzoeken of binnen de plannen van de Gebiedsontwikkeling Oostelijke Langstraat het mogelijk is de bestaande spoordijk op plaatsen waar nodig te verbreden, de natuur langs de dijk te sparen of versterken of af te zien van de nieuw aan te leggen, betonnen, fietsbrug over de Baardwijks overlaat. Gedeputeerde Dirken heeft tijdens de vergadering aangegeven te gaan onderzoeken of er mogelijkheden zijn deze motie uit te voeren binnen de financiële en juridische kaders van het PIP. Nu er juridisch groen licht is op de uitvoering van de plannen is er medio mei een afspraak ingepland met een afvaardiging van de Federatie Behoudt de Langstraat spoorbruggen en de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed om samen te onderzoeken welke mogelijkheden er zijn.

Voorgaande besluiten In de raadsvergadering van 14 april 2020 zijn door de raad de benodigde middelen voor het GOL beschikbaar gesteld. In de raadsvergadering van 7 juli 2021 is een aanvullend krediet beschikbaar gesteld. Raadsvoorstel 14 april 2020 (begrotingswijziging 2020/06) De totale bijdrage van het GOL door de gemeente Waalwijk bedraagt € 26,6 miljoen. Hierop kunnen een bedrag voor nog te verrekenen kosten met de provincie en de waarde van de door de gemeente voor het project ingebrachte gronden in mindering worden gebracht. Daarnaast is op 14 november 2013 al een krediet van € 1,6 miljoen beschikbaar gesteld. Verder dient rekening te worden gehouden met een bedrag voor interne kosten tijdens de realisatiefase. Er is een krediet beschikbaar gesteld van € 23.195.000. De totale jaarlijkse kapitaallasten met ingang van 2024 bedragen € 992.000. Het afwaarderen van de ingebrachte gronden wordt ten laste gebracht van de reserve mobiliteit. Met ingang van 1 januari 2020 bedraagt het saldo van deze reserve dan € 4.927.732. Ter (gedeeltelijke) dekking van de kapitaallasten wordt een geblokkeerde reserve gevormd. Hierin wordt het restant gestort van de reserve mobiliteit (€ 4.927.732) en een bedrag van € 4,7 miljoen vanuit de Algemene Reserve. 8

Raadsvoorstel 7 juli 2021 (begrotingswijziging 2021/19) Het huidige projectbudget blijkt ontoereikend te zijn voor de uitvoering. Het tekort op het totale projectbudget wordt ingeschat op een bedrag van € 10,5 miljoen. Dit betekent voor de gemeente Waalwijk een extra bijdrage van € 3,1 miljoen (aandeel 29%). Voorgesteld wordt het in april 2020 beschikbaar gestelde krediet (begrotingswijziging 2020/06) met deze aanvullende bijdrage te verhogen. In de bijgestelde meerjarenbegroting 2022 t/m 2025 voor de Kadernota 2022, die in de raadsvergadering van 15 juli aan de orde is, is reeds rekening gehouden met een extra jaarlijkse kapitaallasten van € 120.000 met ingang van 2024. Dit geconstateerde tekort is gebaseerd op start uitvoering oktober 2021. De dekking van de kapitaallasten (met ingang van 2024) is dan als volgt: • • •

Een bedrag van € 188.000 als gevolg van een verhoging van de OZB-opbrengst; Jaarlijkse onttrekking ten laste van de geblokkeerde reserve voor een bedrag van € 240.000; Met ingang van 2024 een jaarlijkse kapitaallast in de begroting van € 684.000.

9

De raad van de gemeente Waalwijk; gezien het voorstel van het college van Waalwijk van 20 mei 2025,

BESLUIT: 1. Instemmen met een aanvullende bijdrage van maximaal € 25,9 mln en voor de dekking van de totale kosten van het GOL in de meerjarenbegroting de onderstaande besluiten te nemen. 2. Een aanvullend kredietbedrag beschikbaar te stellen van € 12,73 mln; 3. Ten laste van de Algemene Reserve een aanvullend bedrag beschikbaar te stellen van € 9,6 mln; 4. In te stemmen met het toerekenen van een bedrag van € 14,2 mln aan de grondexploitaties Haven 8 West, Haven 8 Oost en Insteekhaven; 5. Begrotingswijziging 2025/17 vast te stellen.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 26 juni 2025. DE RAAD VAN WAALWIJK de griffier,

de voorzitter,

Jeroen Deneer

Sacha Ausems

1