A-GEAMENDEERD RV zienswijze ontwikkelperspectief SRBT

Geamendeerd Raadsvoorstel Dossier:

2023-043066

Datum collegevergadering: Onderwerp:

Zienswijze ontwikkelstrategie Stedelijk Regio Breda -Tilburg (SRBT) en Ontwikkelperspectief Stedelijk Brabant 2040

0. Adviespunten/beslispunten Besluit: Bijgevoegde zienswijze in te dienen op de ‘ontwikkelstrategie Stedelijke Regio Breda-Tilburg’ en het ‘ontwikkelperspectief Stedelijk Brabant 2040’ Het Rijk werkt via de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) aan de ruimtelijke ordening van Nederland. Het Rijk heeft aan verschillende stedelijke gebieden gevraagd om een ‘Verstedelijkingsstrategie’ te maken. Stedelijk Brabant is een van die zogenaamde NOVEXgebieden. Waalwijk is als onderdeel van de Stedelijke Regio ’s-Hertogenbosch (SRsH) en Stedelijke Regio Breda-Tilburg (SRBT) betrokken bij het ontwikkelperspectief voor Stedelijk Brabant 2040. Hierin is het streven van Rijk, provincie, regio’s en waterschappen om richting 2040 een duurzame verstedelijkingskoers in te zetten. Dit heeft geleid tot het ‘Ontwikkelperspectief Stedelijk Brabant 2040’. Stedelijke regio’s, waterschappen, provincie en Rijk zijn gemeenschappelijk opdrachtgever. De zienswijze op het ontwikkelperspectief wordt daarom gedelegeerd via het 'bestuurlijk overleg SRBT' ingediend. Dit ontwikkelperspectief stedelijk Brabant is binnen de SRBT regionaal vertaald naar een ‘ontwikkelstrategie SRBT’. De SRBT is een lichte bestuurlijke samenwerking, waaraan collegeleden deelnemen van de deelnemende gemeenten. In de regio SRBT is afgesproken dat het concept-ontwikkelstrategie SRBT aan raden wordt voorgelegd in een zienswijzeprocedure.

Hier bent u in mei 2023 door middel van raadsinformatiebrief 054-23 over geïnformeerd. Geconstateerd wordt dat de opgave en de ambities van Waalwijk voldoende verwerkt zijn in de ontwikkelstrategie SRBT en het ‘ontwikkelperspectief stedelijk Brabant 2040’. De raad wordt daarom voorgesteld bijgevoegde instemmende zienswijze in te dienen. De stedelijke regio ‘s Hertogenbosch heeft (nog) geen vastgestelde regionale uitwerking van het Ontwikkelperspectief Stedelijk Brabant 2040 en hier zijn ook geen afspraken gemaakt over een zienswijzeprocedure.

1. Aanleiding? De Ontwikkelstrategie SRBT en het ontwikkelperspectief Stedelijk Brabant die nu voor liggen schetsen een gezamenlijk toekomstperspectief op de ontwikkeling van onze regio en provincie in woord en beeld (kaart). Dit perspectief is uitgewerkt in een integrale visie op de kernwaarden, de opgaven, en de ontwikkelprincipes van de regio, evenals de strategieën om die opgaven tot uitvoering te brengen. De Ontwikkelstrategie SRBT is input voor de uitwerking van het Ontwikkelperspectief NOVEX Stedelijk Brabant 2040. Dat geldt met name voor de regionale paragraaf in hoofdstuk 5 alsmede voor de eerste uitvoeringsafspraken in hoofdstuk 4 van het Ontwikkelperspectief. De Ontwikkelstrategie SRBT vormt tevens een belangrijke bouwsteen voor het zogenaamde ruimtelijk voorstel dat elke provincie in het kader van de nieuwe nationale Nota Ruimte dit jaar nog aan het Rijk moet doen. 1

2. Wat willen we bereiken? De uitwerking van het Ontwikkelperspectief Stedelijk Brabant 2040 en parallel daaraan de Ontwikkelstrategie SRBT, betekent een koerswijziging in de ruimtelijke ontwikkeling van Brabant. Er ligt een forse bouw-, transformatie- en herstructureringsopgave. Om ruimte te bieden aan al die opgaven met behoud van onze ruimtelijke kwaliteit, zullen we slimmer en duurzamer moeten verstedelijken. De grote vraag naar ruimte voor woningen en bedrijvigheid moeten we in samenhang bezien met het oplossen van de opgaven op het vlak van klimaatadaptatie, energietransitie, slimme mobiliteit, biodiversiteit, gezondheid, inclusiviteit en circulaire economie. De Ontwikkelstrategie SRBT en het Ontwikkelperspectief Stedelijk Brabant 2040 bieden het handvat voor de wijze waarop we onze verstedelijkingsopgaven in de SRBT slimmer en duurzamer kunnen oppakken. De inzet en het ‘hoger doel’ van de Ontwikkelstrategie SRBT is: leven, wonen en werken in een groene, gezonde en inclusieve stedelijke regio en het vergroten van die brede welvaart in een goede verdeling over stad en land.

Alleen door de kwaliteit van water, landschap en natuur te benutten en te versterken én de economie toekomstbestendig te maken én het vestigingsklimaat voor wonen en werken te verbeteren én de ruimtelijke kwaliteit te verhogen én samen gericht te investeren in de - voor de regio extra grote mobiliteitstransitie lukt het om meer brede welvaart goed over het mozaïek van stad én land te verdelen. In SRBT willen we verstedelijken met een zachte G: verstedelijking die groen en gezond is en waar brede welvaart goed gedeeld wordt. De visie voor de stedelijke regio Breda - Tilburg is opgebouwd vanuit vijf ontwikkelprincipes: 1. Bodem- en watersystemen zijn sturend bij ruimtelijke ontwikkelingen; Robuustheid van de ondergrond is leidend. 2. We realiseren, faciliteren en stimuleren interactiemilieus en innovatie; Economische innovatie en verstedelijking gaan hand in hand. 3. De juiste woning op de juiste plek; Werk-met-werk-maken voor een duurzame woningvoorraad. 4. Versnellen mobiliteitstransitie en vergroten nabijheid; Meer mobiliteitsgelijkheid. 5. Groen en voorzieningen groeien mee met verstedelijking; Verstedelijking bevordert gezondheid in SRBT. Deze vijf ontwikkelprincipes zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Ze vormen in samenhang het ambitiepakket en de beleidsinhoudelijke basis voor de strategieën en de uitwerkingen die daaruit voort komen.

In het Ontwikkelperspectief Stedelijk Brabant zijn de vijf ontwikkelprincipes uit de Verstedelijkingsstrategie Brabant 2040 vertaald naar een aantal hoofdkeuzes en eerste uitvoeringsafspraken op het schaalniveau van heel stedelijk Brabant en op het niveau van de vier stedelijke regio’s daarbinnen. De vijf ontwikkelprincipes Brabantbreed zijn: 1. Water en bodemsysteem als basis voor de verstedelijking 2. Landschap en natuur groeien mee met verstedelijking 3. Nieuwe woningen versterken bestaande stad en dorp 4. Mobiliteitstransitie maatwerk voor stad en dorp 5. Kwalitatieve werkgebieden als randvoorwaarde voor een circulaire economie De ontwikkelprincipes sluiten goed aan bij de uitgangspunten van de Ontwikkelstrategie SRBT en vice versa. Het Rijk maakt op basis van het Ontwikkelperspectief Stedelijk Brabant 2040 verdere afspraken met provincie, waterschappen en stedelijke regio’s.

3. Argumenten/Overwegingen Voorgesteld wordt om bijgevoegde zienswijze in te dienen. De ontwikkelstrategie SRBT en het ontwikkelperspectief Stedelijk Brabant zijn een koers op hoofdlijnen. De geschetste hoofdlijnen sluiten aan bij de maatschappelijke opgave en ambities van Waalwijk. Verstedelijking is duurzaam 2

Verstedelijking moet duurzaam zijn en bijdragen aan de brede welvaart. Er is een grote vraag naar woningen en bedrijvigheid. De beschreven uitgangspunten moeten ervoor zorgen is dat de verstedelijking juist bijdraagt een betere planeet, voor iedereen. Dit sluit aan bij o.a. de duurzame ambities die beschreven zijn in de ‘groene draad’ uit de strategische visie ‘Samen werken aan de toekomst 2025’ (2017), de uitwerking hiervan in de groenbeleidsvisie ‘Groen Leeft’ (2019) en de visie ‘Duurzaam Waalwijk 2030’ (2020). Woningbouw en schaalsprong Waalwijk is een ondernemende pioniersstad. Inwoners die zich inzetten voor elkaar, de buurt, de eigen kern, veel bedrijven en banen en een mentaliteit van nieuwe paden bewandelen. We zien dat voorzieningen zoals een ziekenhuis, goede OV-verbinding, theater, sportaccommodaties en winkels vragen om voldoende massa. Het aantal inwoners in een verzorgingsgebied moet groot genoeg zijn om voorzieningen haalbaar en betaalbaar te maken en te houden. We zien dat voorzieningen door opschaling en centralisatie enerzijds en verdunning van huishoudens anderzijds, om steeds meer massa vragen. Daarom wil Waalwijk een schaalsprong maken, sneller groeien in inwonersaantal en meer jongeren vasthouden of aantrekken.

Het op de juiste manier inzetten van interventies in de fysieke leefomgeving, zoals woningbouw, kunnen zo een bijdrage leveren aan het realiseren van brede welvaart voor de inwoners van Waalwijk, Sprang-Capelle en Waspik. Daarvoor moet Waalwijk niet alleen binnen, maar ook buiten de bebouwde kom kunnen ontwikkelen. Zo blijft Waalwijk op de langere termijn aantrekkelijk en leefbaar, zowel binnen als buiten het bestaande stedelijk gebied. De nadruk bij ontwikkeling ligt op het realiseren van binnenstedelijke ontwikkellocaties. Hier wordt ook volop aan gewerkt. De ontwikkelstrategie SRBT sluit echter uitbreiding niet uit. Dit is belangrijk voor Waalwijk om Landgoed Driessen in zijn geheel te kunnen ontwikkelen. De noodzaak tot het (versneld) groeien wordt in de ontwikkelstrategie onderschreven en gestimuleerd. Deze schaalsprong en woningbouwambities zijn o.a. beschreven in het coalitieakkoord ‘samen werken aan de toekomst 2022 – 2026’ en de oplegnotitie van het vastgestelde ‘Masterplan Binnenstad Waalwijk’ (2022). Verbinding van wonen en werken Waalwijk is een economische toplocatie en met ruim 32.500 banen regionaal werkgelegenheidscentrum. Daarbij is sprake van een positieve pendel van 3.600 personen (Economische verkenning, 2021). De afgelopen jaren heeft Waalwijk van de steden de sterkste economische groei (in %) doorgemaakt.

Het is bovendien de verwachting dat Waalwijk de komende jaren verder ontwikkelt, met de aanleg van een nieuwe (slimme) insteekhaven en de uitbreiding van bedrijventerreinen. De woningbouwopgave is de afgelopen jaren echter beperkt meegegroeid. In de ontwikkelstrategie wordt aangegeven dat in toekomst woningbouw ontwikkeld rondom OV-knooppunten en majeure werklocaties. Het bieden van ruimte rondom werklocaties kan bijdragen aan het terugdringen van de pendel. In het ontwikkelperspectief is deze verbinding van wonen rondom (majeure) werklocaties nog beperkt benoemd. Mobiliteitstransitie voor stad en platteland Waalwijk heeft een grote mobiliteitsopgave. Er moet een mobiliteitstransitie plaatsvinden waarbij Waalwijk ontwikkelt van autostad, naar een stad waar wandelen, fietsen en het OV waardige alternatieven zijn. In de ontwikkelstrategie wordt deze transitie onderschreven en biedt het kaders om inhoud te geven aan de transitie. Het voorgestelde onderzoek naar versterking Hoogwaardig openbaar vervoer (HOV) en / of een Bus Rapid Transit (BRT) op de lijn ’s Hertogenbosch – Waalwijk – Tilburg draagt hier aan bij. Dit sluit aan bij de ambities uit o.a. de ‘Mobiliteitsvisie Waalwijk 2030. Meer met minder’ (2021) en het mobiliteitsplan (2023). Dorpenstrategie 3

Ontwikkeling en woningbouw beperken zich niet tot de grote en middelgrote steden, maar er wordt gekeken naar alle kernen. Ook in kleine(re) kernen ligt een opgave en moet gewerkt worden aan het behouden van dorpse kwaliteiten en het overeind houden van voorzieningen. Om hier richting aan te geven wordt een ‘dorpenstrategie’ opgesteld. Dit sluit aan bij de ambitie in Waalwijk om ook de kernen Sprang-Capelle en Waspik aantrekkelijk en leefbaar te houden. Governance De SRBT is op dit moment een lichte bestuurlijke samenwerking en de ontwikkelstrategie heeft geen status. Tegelijkertijd wordt geconstateerd dat de SRBT vanuit het Daily Urban System (DUS) een logische samenwerking is, die de aard en schaal heeft die past bij de grote maatschappelijke opgave(n) en een goede gesprekspartner is van Provincie en Rijk. Naarmate de rol van de regio SRBT groeit, dient voldoende aandacht te zijn voor de organisatie en de governance van de stedelijke regio en de (democratische) legitimiteit van besluitvorming. De borging van uitgangspunten moet plaatsvinden in het lokale omgevingsbeleid. Binnen de gemeente is de gemeenteraad het hoogste orgaan en daarom is het van belang dat zij meegenomen worden bij de uitwerking van ontwikkelstrategie en de ruimte krijgen om de juiste besluiten te nemen. De governance van de SRBT – inclusief positie van gemeenteraden - wordt nu regionaal uitgewerkt.

Hierbij wordt ook gekeken hoe de SRBT zich verhoudt tot respectievelijke regio’s Hart van Brabant en West-Brabant. Dit is onderdeel van de ontwikkelstrategie (hoofdstuk 5). Hiermee wordt een stap gezet in de invulling van dit uitgangspunt.

4. Financiën Er zijn in deze fase geen financiële consequenties. Het opstellen van de ontwikkelstrategie is gefinancierd vanuit de beschikbaar gestelde middelen voor 2023. Zoals gemeld onder 3 wordt in regionaal verband gekeken naar de governance van de SRBT. Er wordt gekeken naar organisatie en (politieke) sturing en controle op de organisatie. Hierbij kijkt men ook naar de bestaande regionale organisaties. Dit leidt mogelijk tot financiële consequenties in de toekomst. Op dit moment is daar nog geen duidelijkheid over.

5. Risico’s Zowel de ontwikkelstrategie SRBT als het ontwikkelperspectief Stedelijk Brabant zijn visies, die nog niet voorzien zijn van uitvoeringsmiddelen. De realisatie van de (concept)uitvoeringsafspraken zijn zeer sterk afhankelijk van investeringen door gemeenten, regio, Provincie en Rijk. Doelstelling is om dit najaar concrete afspraken te maken tussen regio, Provincie en Rijk bij het BO MIRT over o.a. investeringen in mobiliteit(stransitie). Op dit moment is er nog geen nieuwe coalitie in de Provincie Noord-Brabant en is het kabinet demissionair. Dit maakt het onzeker welke afspraken wel / of niet gemaakt kunnen worden.

6. Participatie Voor de totstandkoming van het ontwikkelperspectief stedelijk Brabant 2040 en de ontwikkelstrategie SRBT is vooral gesproken met experts en vertegenwoordigers van gemeenten. De thema’s die samenhangen met verstedelijking (zoals verdichting, mobiliteit, etc.) worden in Waalwijk besproken tijdens de stadsgesprekken met inwoners en stakeholders. Inmiddels hebben twee van de vier gesprekken plaatsgevonden. In het najaar worden nog twee gesprekken georganiseerd, waarvan er een ook gaat over leefbare dorpen en kernen. Het ontwikkelperspectief en de ontwikkelstrategie hebben de status van beleidsvoornemen en worden niet vastgesteld. De feitelijke verankering vindt plaats in het lokale omgevingsbeleid. Daarom worden deze stukken betrokken bij het opstellen van de 4

Omgevingsvisie. Voor de omgevingsvisie wordt een participatietraject doorlopen. Daarbij worden ook lopende trajecten, zoals de stadsgesprekken, betrokken. Participatievorm: Stadsgesprek over het Masterplan Binnenstad Stadsgesprek over verdichting en mobiliteit Stadsgesprek over duurzaamheid Stadsgesprek over levendige kernen en dorpen

Wie en wanneer? 8 maart 2023 31 mei 2023 Najaar 2023 Najaar 2023

7. Duurzaamheid Duurzaamheid: Brede welvaart ziet vormt de basis voor duurzame verstedelijking. Dat ziet in principe op alle Sustainable Development Goals, soms direct, soms indirect. De meeste directe relatie is er met de volgende SDG’s (met korte toelichting): 













SDG 7. Betaalbare en duurzame energie. Ruimte voor de Energietransitie, o.a. Powerport Moerdijk. SDG 8. Eerlijke werk en economische groei. Technologische innovatie (Human Centered Technology) en stedelijke interactiemilieus die nieuwe ontwikkeling stimuleren. SDG 9. Industrie, innovatie en infrastructuur. Investeren in duurzame mobiliteit en infrastructuur en tegengaan van mobiliteitsarmoede. SDG 11. Duurzame steden en gemeenschappen. Betaalbare woningen, duurzamere steden met inclusieve groene en openbare ruimtes. SDG 13. Klimaatactie. Maatregelen om klimaatverandering tegen te gaan. Ruimte voor energietransitie en klimaatadaptatie. SDG 15. Leven op het land. O.a. verhogen van biodiversiteit in de stad en natuur buiten stedelijk gebied. SDG 16. Vrede, justitie en sterke publieke diensten. Een sterke en democratisch gelegitimeerde SRBT-organisatie.

Meetbaarheid? De ontwikkelstrategie wordt vertaald naar lokaal beleid, waarbij ook normstelling (bijv. betaalbare woningbouw (SDG 11), meer groen en biodiversiteit in en om de stad (SDG 13)) wordt uitgewerkt.

8. Fatale beslisdatum Er is geen fatale beslisdatum. In de stuurgroep SRBT is afgesproken dat in het najaar 2023 gemeenteraden worden gevraagd wel of geen zienswijze in te dienen op de ontwikkelstrategie.

5

9. Vervolgstappen Zowel de Ontwikkelstrategie SRBT als het Ontwikkelperspectief Stedelijk Brabant hebben het karakter van beleidsvoornemens en als zodanig geen eigenstandige, formeel-juridische of planologisch status of werking. Het is de bedoeling dat de voornemens en afspraken door de bevoegde gezagen vertaald gaan worden in hun eigen (omgevings)beleid. De verdere doorvertaling gericht op de uitvoering vindt plaats in een uitvoeringsagenda die nog opgesteld zal worden in samenwerking met Rijk, provincie, waterschappen en de stedelijke regio’s. In Waalwijk worden het ontwikkelperspectief Stedelijk Brabant 2040 en de Ontwikkelstrategie SRBT betrokken bij het opstellen de Omgevingsvisie en de onderliggende (stedenbouwkundige) gebiedsvisies.

10. Bijlagen 1. Concept zienswijze 2. Ontwikkelstrategie SRBT 3. Ontwikkelperspectief Stedelijk Brabant 2040 4. Opgave SRBT HET COLLEGE VAN WAALWIJK de secretaris,

de burgemeester,

Michel Tromp

Sacha Ausems

Voorgeschiedenis: Raadsinformatiebrieven Raadsinformatiebrief 041-21 Raadsinformatiebrief 046-22 Raadsinformatiebrief 021-23 Raadsinformatiebrief 054-23 Presentaties Informatieavond gemeenteraad 8 september 2022 Roadshow 16 mei 2023

6

De raad van de gemeente Waalwijk; gezien het voorstel van het college van Waalwijk van 29 augustus 2023,

BESLUIT: Bijgevoegde zienswijze in te dienen op de ontwikkelstrategie Stedelijke Regio Breda-Tilburg en het ‘ontwikkelperspectief Stedelijk Brabant 2040’ waarbij sub 2 van de belangrijkste kanttekeningen van de zienswijze op bladzijde 4 wordt vervangen door: 

Realisatie van hoogwaardige OV-verbindingen (naast het investeren in andere modaliteiten) zijn noodzakelijk voor onze schaalsprong en, anticiperend op de daarbij noodzakelijke stimulering van (beperking)toegankelijke OV als alternatief vervoersmiddel anders dan de auto, de bereikbaarheid tussen onze kernen en voorzieningen waaronder OV-knooppunten.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 26 oktober 2023. DE RAAD VAN WAALWIJK de griffier,

de voorzitter,

Jeske Louer

Sacha Ausems

1