75 Dorpsraad Eethen - Zienswijze concept-Beleidsvisie GODE

Zienswijze Dorpsraad Eethen op Concept Beleidsvisie Grootschalige opwek duurzame Energie

Gemeente Waalwijk T.a.v. het College van B&W Postbus 10150 5140 GB Waalwijk

Eethen, 7 november 2023

Onderwerp: Zienswijze op Concept-beleidsvisie grootschalige opwek duurzame energie

Geacht College, Graag wensen wij, als Dorpsraad Eethen, namens de inwoners van Eethen haar visie kenbaar te maken op bovenstaande concept beleidsvisie. De dorpsraad zal zich binnen het plan vooral richten op de te plaatsen windmolens en zonnepanelen. Dat zijn onderdelen van het plan die de inwoners van Altena vooral aangaan. Goede buren Laten we beginnen met het feit dat de gemeenten Altena en Waalwijk buren zijn. Gescheiden door rivier de Maas (later daarover meer). Dat het grondoppervlak van Waalwijk een behoorlijk grondgebied betreft (later daarover meer). Buren, een bekend spreekwoord zegt het al “Beter een goede buur, dan een verre vriend”. Nu lijkt dat eerste een mindere lading te krijgen. Temeer daar binnen bovenstaand plan de wetenschap volgt dat er 9 windmolens van 255 meter tiphoogte (170 m ashoogte) geplaatst gaan worden aan de grens van Waalwijk. Waarbij Waalwijk dus haar grenzen opzoekt. Grenzen in de ruimste zin des woords. De grenzen van haar grondgebied. Waardoor juist de inwoners van Altena opgezadeld worden met de overlast. Maar er geen enkele lusten van mogen ontvangen, alleen de lasten. Dat is duidelijk geworden uit de presentatie, gezien het afstandscriterium van 750 m. Waar vriendschap zou kunnen overgaan tot vijandschap.

Maar ook dat bij de presentatie bij de gemeente Altena bijna letterlijk werd gezegd dat de gemeente Waalwijk lak had aan wat de gemeente Altena en haar inwoners hiermee zou overkomen. U kunt begrijpen dat deze ferme uitspraak wel stof tot nadenken heeft gegeven. Daarmee terugkomend op Noaberschap, omzien naar en zorgen voor elkaar. Elkaar helpen, maar zeker ook de ander in zijn of haar waarde laten, door het houden van een respectvolle afstand. Dat is exact waar het hierop aankomt. Die respectvolle afstand. De windmolens worden in de presentaties elke keer op de grens van Waalwijk en Altena ingepland. Nimmer midden in het grondgebied van Waalwijk. Dit onder het mom van dan hebben onze bewoners er last van. Dat zou kunnen, maar met de huidige plannen hebben de inwoners van Altena er last van. Dit naast het feit dat Altena al ligt midden in een laagvlieggebied van defensie. Moeten de

Pagina 1 van 6

Zienswijze Dorpsraad Eethen op Concept Beleidsvisie Grootschalige opwek duurzame Energie inwoners van Altena alles maar op hun bord krijgen? Waalwijk heeft een groot grondgebied, met meer grenzen dan alleen die van Altena! Het lijkt mij van fatsoen getuigen dat de grenzen niet opzocht moeten gaan worden. Punt één omdat het letterlijk op de grens van het grondgebied wordt geplaatst. Punt twee omdat hiermede de grens van het aanvaardbare wordt opgezocht. Geluidsoverlast/slagschaduw/lichthinder van de windmolens maar ook nog eens de geluidsoverlast van defensie. Is dat niet een beetje veel? De invloed van windmolens op de leefomgeving: Geluid Ik haalde het al eerder aan. Ze worden geplaatst (bijna) aan de oevers van de Maas Een enorm wateroppervlak. Het is bekend dat als geluid vanuit de lucht een vloeistofoppervlakte treft, het voor 99.9 % zal worden weerkaatst. Vervolgens komt deze weerkaatsing in een open ruimte. De polder. Aangezien hier minimale bebouwing is, dus weinig absorptie van geluid. Water heeft overigens geen poriën. Dat het geluid hierdoor veel verder zal dragen dan bij een bebouwde omgeving met absorberende objecten. Graag verwijs ik u naar de volgende tekst: Bij sterke temperatuurinversie kan de hoorbaarheid ongelofelijk groot worden.

In de polder ‘De Schermer,’ heeft men opgemerkt dat op nachten met veel dauw (= onderste luchtlagen sterk afgekoeld) het geluid van de branding te horen is op 13 km afstand van de Noordzeekust.1) Als de inversie ontstaat boven een rivier met hoge oevers, kan het geluid zich noch opzij, noch naar onder of boven uitbreiden, en draagt het soms tot op ongelofelijke afstanden”

U leest het goed. Geluiden kunnen tot 13 km ver dragen. Eethen igt maar net 4000 m af van de rand industriegebied te Waalwijk/centrum. Dus zal het zoevend/zwiepend geluid, het laagfrequent geluid van de windmolens dat zal kaatsen over water en vervolgens de polder zal bereiken, zeker de kern van Eethen gaan bereiken en dus verstoren. Ook van belang om mee te nemen in deze beleidsvisie is dat de overzijde van de Maas (Altena) bestaat uit kleigronden. Kleigronden zorgen voor verdere dragen van trillingen en geluid dan zandgrond. Dr. Ir. De Laat heeft samen met enkele collega’s gewerkt aan een systematic review op het gebied van windturbinegeluid, welke in een afrondende fase zit. Daarop vooruitlopend waarschuwt hij er al voor om windturbines niet te dicht bij woonwijken te plaatsen 1. De Nederlandse normen om geen windturbines te plaatsen binnen een straal van 400 tot 500 meter zijn achterhaald en gebaseerd op oude windturbines met een veel lagere tiphoogte. Zo hanteert Polen sinds juli 2016 de regel dat de afstand tot woonbebouwing minimaal 10x de tiphoogte van de windturbine moet zijn. In Duitsland is de minimale afstand voor windturbines tot bebouwing 1000 meter. Echter in Beieren, notabene voorloper in windenergie, heeft de federale overheid in 2016 besloten dat de minimale afstand tussen turbines en bewoning tienmaal de tiphoogte moet bedragen.

Zowel in Denemarken als Wallonië bedraagt de minimale afstand tot de bebouwing viermaal de

1 EenVandaag: Windturbines te vaak te dicht bij woonwijken, blijkt uit onderzoek: 'Voorkom leed door goed te

plannen'

Pagina 2 van 6

Zienswijze Dorpsraad Eethen op Concept Beleidsvisie Grootschalige opwek duurzame Energie tiphoogte van de turbine. In Denemarken dient men zelfs een financiële compensatie te verkrijgen ter compensatie van de waardevermindering van de woning, indien deze zich binnen de straal van zesmaal de hoogte van de turbine bevindt. Tenslotte, de minimale, wettelijk bepaalde afstand tot de bewoning in Frankrijk bedraagt 500 meter, maar in veel gevallen wordt zelfs een afstand van 1500 meter geopperd en gehanteerd. Het is daarom dat de diverse overheden in Nederland, notabene het meest dichtbevolkte land van Europa, hierin niet achter kunnen blijven, omwille van de gezondheid van haar bewoners.

Gemiddeld geluid Graag wil ik u erop wijzen, mede uit de SMB-richtlijn 2001/422 volgt, dat windturbines pas mogen worden vergund als vooraf met wetenschappelijke zekerheid is vastgesteld dat plaatsing en exploitatie de gezondheid van de mens en diens leefomgeving wordt beschermd of verbeterd. Daaruit volgt dat verslechteringen niet zijn toegestaan. Dat geldt zowel voor de individuele gezondheid als voor de volksgezondheid. Al bij het formuleren van de normen in genoemde regelingen was volgens het RIVM al duidelijk dat ten minste 9% van alle omwonenden mogelijk schade aan de gezondheid ondervindt. Dat betekent dat toen al dergelijke vergunningen niet hadden mogen worden afgegeven. Dat klemt te meer nu het toen in de praktijk windmolens met een tiphoogte van circa 75 meter betrof, terwijl er inmiddels vergunningen worden afgegeven voor turbines met een tiphoogte van 270 meter en de turbines ook steeds dichter op woningen worden geplaatst. Daarbij komt dat deze normen jaargemiddelden betreffen. Dat betekent dat 0 dB op een windstille dag net zo veel wordt meegerekend als meerdere dagen met harde wind en bijbehorend geluidsoverlast van meer dan 40 dB. Bescherming van de gezondheid van de mens is een grondrecht, zowel internationaal, als nationaal. Daarom verzoeken wij dan ook om de overlast voor de omwonenden uit Altena zoveel mogelijk te beperken, ook op dagen met harde wind.

Door de windmolens meer op eigen grondgebied te plaatsen en niet bij de buren op de grens. Te midden van bijvoorbeeld industriegebieden of langs snelwegen, waarbij de geluiden op een betere afstand zijn van de woningen van Altena. Maar ook dat de geluidsoverlast kan worden opgeslokt door industriegeluid of snelweggeluiden. Afstand woningen tot windturbines Internationale onderzoekers adviseren daarom om bij hoge krachtige windturbines een veilige bufferzone aan te houden met een straal van 10x de tiphoogte van de molen. In het geval er 9 windturbines zullen worden geplaatst, dan zal bij een hoogte van 255 meter een groot deel van Drongelen, Genderen, Eethen, Meeuwen en Dussen hinder kunnen ondervinden van laagfrequent geluid. Ook Babylonienbroek zal hierdoor kunnen worden geraakt, aangezien deze locaties binnen de reikwijdte komen van de contour van 2550 meter (10x tiphoogte). De hinder/overlast zal hierdoor ver reiken (13 km is mogelijk, zeker bij kleigrond) zoals hierboven reeds gesteld.

2 https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2001/42/oj

Pagina 3 van 6

Zienswijze Dorpsraad Eethen op Concept Beleidsvisie Grootschalige opwek duurzame Energie

Gezondheid Ik maak mij zorgen om de gezondheid van de inwoners van Altena, hier specifiek de inwoners van Drongelen, Eethen, Genderen, Meeuwen en Dussen. Als de windturbines volgens de Nederlandse normen worden gerealiseerd en daarmee binnen 2000 meter van woningen komen. De afstandsnormen in de regelgeving zijn sinds 2010 voor omwonenden dusdanig ongunstig aangepast dat de daadwerkelijke bescherming tegen gezondheids- en milieuschade in het geding is. Van effectief onderzoek vooraf aan de besluitvorming over windturbineparken is geen sprake. Ondanks dat EU-richtlijnen, waaronder vooral de Strategische Milieu Beoordeling Richtlijn (SMB) uit 2001, dit onderzoek aan de Nederlandse overheid wel voorschrijven. Inmiddels wordt in rechtszaken de Nederlandse bestuursorganen nalatigheid verweten. Daarnaast zijn bij onder meer de Raad van State in beroepszaken tegen de planning van windturbineparken prejudiciële vragen opgeworpen aangaande de plicht tot uitvoering van de EU-richtlijnen. Dit mede naar aanleiding van een recente 1uitspraak op 25 juni 2020 van het Hof van Justitie van de EU. Uit onderzoek bij eerdere windparken, o.a. door audioloog Dr. Ir. Jan A.P.M. de Laat van het Leids Universitair Medisch Centrum komt naar voren dat windparken een effect kunnen hebben op de gezondheid van mensen.

In het prille verleden toen windturbines gebouwd werden die niet hoger waren dan 110 meter (tiphoogte), werden nog maar weinig klachten gehoord, behalve heel dichtbij de turbine. Hierover werd door het RIVM gerapporteerd in 2015 en 2017. Uit voorlopige conclusies van Dr. Ir. De Laat in 2018 is er sprake van te hoog risico op het ontstaan van slapeloosheid, concentratieverlies, druk op de oren c.q. het hoofd, hoofdpijn en/of spanningen (stress) – wat soms lijkt op zeeziekte – als niet aan bepaalde voorwaarden wordt voldaan. Dit laatste hangt vaak samen met de stroom van klachten die bewoners van huizen in de omgeving van een windturbinepark zullen melden als niet wordt voldaan aan verschillende criteria t.a.v. de locatie van de windturbines. De mens hoort pas geluid vanaf een toonhoogte van 50 Hz. Het geluid hieronder, infrasoon, horen we niet. Toch vangt het lichaam dit geluid wel op. In het binnenoor, waar het evenwichtsorgaan zit. Het lichaam van iemand die hier langere tijd aan wordt blootgesteld, kan in de war raken. Hierdoor ontstaat een gevoel dat lijkt op zeeziekte. Hierdoor kan iemand misselijk en duizelig worden, gedesoriënteerd raken, darmklachten krijgen of duizeligheid ontwikkelen. Bij heel lange blootstelling kunnen zelfs zwaardere klachten ontstaan, waardoor het gevoel en ‘psychisch welbevinden’ wordt aangetast.

Daarmee zal de invulling van dit plan op het gebied van de vervanging/plaatsing van windmolens ter hoogte van Drongelen zeker ook gezondheidseffecten hebben op de kern Eethen. Gezien het feit dat het geluid via de lucht ver kan dragen. Onduidelijke normen Verder maken wij ons zorgen om de normen die gehanteerd zullen worden bij de berekening. Volgens de NRD zullen MER berekeningen op geluid kwantitatief zijn, dus in meetbare gegevens. Ik vraag u daarom welke normen er zullen gaan volgen voor deze berekeningen? Zijn dit de normen zoals vastgesteld door de Nederlandse overheid of zult u andere normen gaan hanteren, zoals bijv. de vaker gehanteerde norm voor 10 keer de tiphoogte? En hoe denkt u de geluidsnorm te berekenen? Op basis van jaargemiddelden? Beseft u de gevolgen voor geluidsoverlast bij dagen én nachten van langdurige harde wind? Dit gezien de locatie van de windmolens zal komen op Zuid – Zuid-West van de gemeente Altena. Juist de wind die het meest waait.

Pagina 4 van 6

Zienswijze Dorpsraad Eethen op Concept Beleidsvisie Grootschalige opwek duurzame Energie

Horizonvervuiling-Slagschaduw Verder zullen de windmolens voor horizonvervuiling gaan zorgen. De huidige windmolens zijn momenteel al tot in de kern Eethen helder waar te nemen. Nu zijn zij nog niet voorzien van hinderlijke verlichting. Doch zijn elders, onlangs geplaatste windmolens met tiphoogte 255 m waargenomen die voorzien van 4 tot 5 intens schijnende rode lampen. Deze zullen niet enkel in de kern Drongelen tot veel overlast gaan zorgen. Maar zullen zeer zeker duidelijk waarneembaar gaan worden in de kern Eethen, maar ook de andere kernen die grenzen aan het grondgebied van Waalwijk en een bron van overlast veroorzaken. We zitten nu ook al dagelijks tegen die foeilelijke blauw doos van Bol.com aan te kijken. Wie dat ooit heeft toegestaan? Nu krijgen we daar dan ook nog (de overlast zorgende) windmolens bij. Lichthinder Verlichting van turbines is mogelijk nodig voor vliegveiligheid. Wij maken ons zorgen over de enorme lichtvervuiling die zal plaatsvinden, welke mogelijk invloed kan hebben op onze nachtrust. Ik vraag u dan ook de overlast hiertoe zoveel mogelijk te beperken. De intensiteit te verlagen of het aantal lampen te verminderen. Op het IJsselmeer zijn windmolens waargenomen met zeker 5 enorm felle lampen aan één zijde. Tot ver te zien en tot ver overlast/lichthinder gevend aan de omwonenden.

Zonnepanelen Laagfrequent geluid kan – soms onbewust – tot overlast en gezondheidsklachten leiden. Dit geluid, veelal afkomstig van machines, is herkenbaar als zoem- of bromtoon. Laagfrequent geluid rijkt ver en is moeilijk te dempen. Het omzetten van gelijk- naar wisselstroom gaat namelijk altijd gepaard met geluid. Wat is laagfrequent geluid? Laagfrequent geluid verwijst naar geluid met een frequentie lager dan 100 Hz. In vergelijking met hogere frequenties is laagfrequent geluid minder goed hoorbaar voor het menselijk oor, maar het kan toch invloed hebben op onze gezondheid en welzijn. Het wordt vaak geassocieerd met trillingen en dreunende geluiden. In de media, bij medici en milieu- en gezondheidsorganisaties groeit langzaam het besef dat laagfrequent geluid (LFg) grote impact heeft op de gezondheid en het sociaal-maatschappelijk functioneren van een steeds groter deel van de bevolking. Daarbij beperkt de problematiek zich niet alleen tot hen die LFg bewust waarnemen. Uit medisch onderzoek wordt steeds duidelijker dat blootstelling aan LFg schadelijk kan zijn voor iedereen. Deze LFg zal middels de aanwezige kleibodem ver reiken. Bij de plaatsing van deze zonnepanelenvelden wil ik u eveneens verzoeken rekening te houden met deze geluiden en rekening te houden met de afstand tot de woningen in Altena.

Compensatie Tijdens de presentatie werd duidelijk dat, indien dit alles toch doorgang zou vinden, er vormen van compensatie zou komen. Helaas werd duidelijk dat die nimmer toegekend zouden worden gezien de afstandscriteria. Nu uit deze zienswijze blijkt dat er hinder/overlast/gevaar voor gezondheid/waardevermindering zal komen voor de aanpalende gemeenten en haar burgers. Zou het niet meer dan wenselijk, juist nog meer, getuigen van fatsoen om deze overlast te compenseren aan de inwoners van Altena . Niet enkel zij dit binnen 750 m wonen. De overlast reikt velen malen verder. Mocht het geheel doorgang vinden, dan zie de inwoners van Altena aan de zuidgrens bij Waalwijk graag compensatie. Want het is niet alleen de lasten, maar dan moet er ook de lusten middels compensatie volgen.

Pagina 5 van 6

Zienswijze Dorpsraad Eethen op Concept Beleidsvisie Grootschalige opwek duurzame Energie

Conclusie Al met al concluderend verzoek ik u, namens Dorpsraad Eethen om de plaatsing van windturbines op de locaties aangewezen in de beleidsvisie te heroverwegen of dermate lage windturbines te plaatsen dat de geadviseerde norm 10x de tiphoogte nergens rond de bebouwing overschreden wordt en de volksgezondheid gegarandeerd kan worden, of nog liever ze gewoon niet te plaatsen. Dat bij plaatsing van zonnenpanelenvelden rekening gehouden wordt met de LFg die deze velden mogelijk voortbrengen. Opdat wij als Dorpsraad Eethen of als Gemeente Altena in de toekomst hopelijk kunnen blijven zeggen “We hebben een goede buur, die rekening houdt met Noaberschap”. Dat u niet enkel de belangen van uw gemeente vooropzet en de grenzen gaat opzoeken. Dat de inwoners van Altena rustig kunnen blijven leven in hun mooie, stille en groene gemeente. Dat Waalwijk zal inzien dat die windmolens op die voor nu aangewezen plekken niet thuishoren. Dat Waalwijk haar grenzen niet heeft opgezocht. Erop vertrouwend u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Onder voorbehoud van alle rechten en weren.

Teken ik, met vriendelijke groet,

Namens Dorpsraad Eethen Secretariaat, L. van Gaal

Cc. Gemeente Altena

Pagina 6 van 6