73 T. Weijters Rechtvaardigheidsbeleving en burgerpanels

‘Rechtvaardigheidsbeleving’ en ‘Burgerpanels’ Werd uw rechtvaardigheidsgevoel vanochtend ook positief geprikkeld bij het lezen van het artikel in het ‘Brabants Dagblad’ onder de kop “Mogelijk meer inspraak bij wind en zonneparken”? Met een bijzonder aangenaam en hoopgevend gevoel las ondergetekende in het artikel dat het de heer Alex Brenninkmeijer is die als leider van een commissie is benoemd om de mogelijkheden van de invoering van ‘burgerpanels’ te onderzoeken. Ook al is aan pas benoemd demissionair minister Bas van ’t Wout van Economische Zaken en Klimaat nog slechts weinig tijd gegund om zaken in gang te zetten, deze aanpak is in mijn beleving een uiterst noodzakelijke aanzet om tot een fundamentele verandering te geraken. Het is diezelfde Prof. dr. Alex Brenninkmeijer geweest waarmee op zondag 24 januari jl. in het televisieprogramma 'Buitenhof' een bijzonder boeiend interview werd uitgezonden. [ Noot: Alex Brenninkmeijer was vanaf 1 oktober 2005 t/m 31 december 2013 Nationale ombudsman en maakt sinds 2014 deel uit van de Europese Rekenkamer. Hij is hoogleraar Staatsrecht, was eerder bestuursrechter en bovendien als directeur actief voor het programma geschillenbeslechting van het E.M. Meijers Instituut voor Rechtswetenschappelijk Onderzoek van de Universiteit Leiden ].

Op basis van zijn zeer breed opgedane ervaring kwam Alex Brenninkmeijer tijdens dit interview toen in het licht van de uiterst discutabele politieke gang van zaken m.b.t. de ‘kindertoeslagenaffaire’ - met enkele markante uitspraken, zoals:  Regeringspartijen zijn gefuseerd met de regering zelf !  Het spel der krachten is ernstig verzwakt !  Tegenkrachten zijn langzamerhand uitgeschakeld ! Van harte aanbevolen. Zie onderstaande link: https://www.npostart.nl/buitenhof/24-01-2021/VPWON_1324930 Aan die uitspraken moest ik direct terugdenken, terwijl ik tijdens de ‘Vergadering e-Debat & Besluit (B)’ op 28-01-2021 de behandeling van het agendapunt 7 (R1.10-21) met het onderwerp ‘Vaststelling Kadernota Grootschalige Opwek Duurzame Energie’ probeerde te volgen.

Wat is rechtvaardig? Voordat ik wil terugkomen op het verloop van de ‘Vergadering e-Debat & Besluit (B)’ van 28-01-2021 is het m.i. uiterst nuttig om ter overweging enkele uitspraken van Alex Brenninkmeijer betreffende rechtvaardigheid te citeren:  “Rechtvaardigheid is verbonden met een gevoel, een emotie, die onderscheidend werkt voor hoe wij tegenover een bepaalde situatie of een bepaalde keuze staan.”  “Miskenning in het persoonlijke of in het materiële vormt de kern van de beleving. Als iemand iets niet rechtvaardig vindt, zal hij tot verzet komen.”  “Het democratisch proces gebruiken we voor het maken van keuzes in de samenleving. Het juridische proces wordt gehanteerd om in individuele gevallen die democratische invulling van rechtvaardigheid in concrete gevallen vast te stellen en af te dwingen.”  “Rechtvaardigheid is nauw verbonden met de vraag hoe we met macht omgaan en hoe macht wordt verdeeld.”  “De basis van het empathisch handelen ligt in het vermogen, de kunde of vaardigheid om verschil te maken tussen jezelf en de ander(en) en je op die manier te kunnen verplaatsen in de situatie en gevoelens van de ander(en).”

Sociale drijfveren Inzicht in gedrag vertelt veel over wat mensen doen. Inzicht in drijfveren van mensen helpt te leren begrijpen waarom mensen de dingen doen die ze doen. Drijfveren geven datgene weer waarin men werkelijk is geïnteresseerd en wat aanzet tot het nemen van actie(=gedrag). Een drijfveer zegt iets over wat iemand wil bereiken, wat iemand beweegt. - pagina 1 van 5 -

‘Rechtvaardigheidsbeleving’ en ‘Burgerpanels’

[ vervolg ]

De ideale sociale drijfveer kenmerkt zich door de behoefte om anderen onvoorwaardelijk te willen helpen en te ondersteunen. Dat betekent dat je dan zeer meelevend met anderen bent en de wil hebt om graag mee te helpen om de wereld te verbeteren. Het is daarbij zeer nuttig om voor jezelf vast te stellen wat jouw sociale drijfveren zijn?: de behoefte aan zekerheid, opwinding, macht, aanzien en presteren?

‘Kadernota Grootschalige Opwek Duurzame Energie’ Bij het alom in de overtreffende trap weergeven van het belang van deze kadernota vraag je als toehoorder jezelf in de eerste plaats af waarom dan door de Raad en het College voor zo’n gevoelig en beladen onderwerp niet is gekozen voor een fysieke vergadering van de Raad in het gemeentehuis in plaats van een online vergadering en dan met een glasheldere communicatie vooraf? Een gemiste kans! Immers door een betekenend aantal mensen werd recent de petitie “Nee tegen plannen COLLEGE Waalwijk” ondertekend en op die manier een signaal afgegeven aan zowel het College van Waalwijk als aan en de Raad dat eventueel in de toekomst te plaatsen windturbines op minimaal 750 meter van woningen gesitueerd moeten worden! Weliswaar zijn niet alle ondertekenaars van de petitie zelf in Waalwijk woonachtig, maar het College van Waalwijk krijgt wel van menig eraan deelnemende burger het verwijt dat zij als College daarover gemaakte afspraken alsnog ongedaan wil maken in de nog vast te stellen Kadernota. Met gebruikmaking van deze politieke petitie - die een beleidsmatige oplossing / wijziging beoogt is door betreffende groep burgers met name ook aan de volksvertegenwoordigers van de Raad een duidelijk signaal afgegeven dat ten aanzien van dit onderwerp hun handelen direct noodzakelijk is.

En hoewel petities over het algemeen niet juridisch bindend zijn, vormen ze wel een sterk signaal aan de beslissingsverantwoordelijken dat er een zekere onvrede bestaat. De petitie naast zich neerleggen houdt namelijk - met de gemeenteraadsverkiezingen in maart 2022 in het zicht - de reële kans in dat het ertoe leidt dat belanghebbende burgers de zittende vertegenwoordigers of beleidsmakers niet langer zullen steunen. Dat is de ware kracht van het democratisch stelsel waarvoor wij in Nederland hebben gekozen. Teneinde welke verwarring dan ook te voorkomen, ware het goed geweest dat het College ruim voorafgaand aan de ‘Vergadering e-Debat & Besluit (B)’ op 28-01-2021 aan zowel de raadsleden als aan de burgers duidelijk zou hebben gemaakt wat zij al dan niet met het reeds op 6 februari 2020 aangenomen amendement heeft gedaan, dan wel (nog) van plan is te doen. En ook de Raad zou met het oog op transparantie en draagvlak goed eraan hebben gedaan om door middel van fractieoverleg eerder duidelijk brede afstemming met elkaar te vinden en zodoende ruim op tijd beslagen ten ijs te komen in plaats van op het laatste moment met twee elkaar goeddeels overlappende nieuwe amendementen op de proppen te komen.

Het lijkt daarom geen overbodige actie om alsnog ten behoeve van de burgers voor eens en voor altijd een duidelijk beeld te schetsen van wat het feitelijk onderscheid is tussen de voor de Raad ter beschikking staande instrumenten ‘motie’ en ‘amendement’.

Motie Geregeld in het Reglement van Orde van de gemeente Wat is het? Een korte en gemotiveerde verklaring van de raad, waarmee een oordeel, wens of verzoek aan het college of de raad wordt uitgesproken. Dit betreft niet een wijziging van een (voorgesteld) raadsbesluit, maar een uitspraak over een onderwerp dat wordt besproken om het college uiteindelijk op te dragen iets te doen of juist iets niet te doen.

- pagina 2 van 5 -

‘Rechtvaardigheidsbeleving’ en ‘Burgerpanels’

[ vervolg ]

Hoe te gebruiken? Ieder raadslid kan tijdens een raadsvergadering een schriftelijke motie indienen bij de voorzitter van de raad. Deze motie wordt vervolgens tijdens een raadsvergadering besproken en als een meerderheid van de gemeenteraad voor de motie stemt, is deze ‘aanvaard’. Als de raad een motie aanneemt, is dit echter niet bindend. Het is geen wijziging van een besluit. Het is wel een door de raad gedragen politieke uitspraak. Een motie die wordt aangenomen kan door het college worden uitgevoerd, maar dat hoeft niet. Het college is hiertoe niet verplicht. Het college laat de raad weten of de motie al dan niet wordt uitgevoerd. Dat kan meteen als deze wordt ingediend, maar dat kan ook later. De mededeling van het college de motie over te nemen geldt als een toezegging.

Amendement Geregeld in artikel 147b Gemeentewet Wat is het? Een amendement is een voorstel tot wijziging van een voorgesteld besluit, verordening, plan en/of beleidsnota wat door het College van B&W is voorgesteld en ter vaststelling bij de raad ligt. Hoe te gebruiken? Een amendement kan schriftelijk worden ingediend bij de voorzitter van de gemeenteraad, zolang de beraadslagingen nog niet zijn afgesloten. Op een amendement kan ook weer een wijzigingsvoorstel worden ingediend, een zogenaamd subamendement. Als een meerderheid van de raad het (sub)amendement steunt, wordt het oorspronkelijk voorgestelde raadsbesluit gewijzigd vastgesteld. Als een amendement door de raad wordt aangenomen, is dit bindend voor het college. Aangenomen amendementen kan het college dus niet naast zich neerleggen. Artikel 147b Gemeentewet Titel III. De bevoegdheid van het gemeentebestuur Hoofdstuk IX. De bevoegdheid van de raad Artikel 147b 1.

Een lid van de raad kan een voorstel tot wijziging van een voor de vergadering van de raad geagendeerde ontwerp-verordening of ontwerp-beslissing indienen. 2. Het tweede lid van artikel 147a is van overeenkomstige toepassing. Artikel 147a 1. Een lid van de raad kan een voorstel voor een verordening of een ander voorstel ter behandeling in de raad indienen. 2.

De raad regelt op welke wijze een voorstel voor een verordening wordt ingediend en behandeld. 3. De raad regelt op welke wijze en onder welke voorwaarden een ander voorstel wordt ingediend en behandeld. 4. De raad neemt geen besluit over een voorstel dan nadat het College in de gelegenheid is gesteld zijn wensen en bedenkingen ter kennis van de raad te brengen.

Bovendien is met het oog op de procesvoortgang het zeker ook niet onbelangrijk dat er volledige duidelijkheid bestaat over doel en vorm van diverse wezenlijk bij het proces betrokken onderdelen.

- pagina 3 van 5 -

‘Rechtvaardigheidsbeleving’ en ‘Burgerpanels’

[ vervolg ]

Regionale Energie- en Klimaatstrategie [ REKS ] De Nederlandse overheid heeft bepaald dat onze energievoorziening in 2050 volledig duurzaam moet zijn. In het Klimaatakkoord is daarom afgesproken dat alle regio’s in Nederland zo’n Regionale Energiestrategie [ RES ] gaan maken. In de ‘regio Hart van Brabant’ wordt - naar verluidt als enige regio in Nederland (?!) - ook gekeken hoe de omgeving kan worden aangepast aan het veranderende klimaat. Daarom heet het dan ook een Regionale Energie- en Klimaatstrategie (REKS). De plannen rondom wind- en zonne-energie zijn een onderdeel van de Regionale Energie- en Klimaatstrategie. Met de REKS probeert de ‘regio Hart van Brabant’ in kaart te brengen hoe en waar energie bespaard en duurzaam opgewekt kan worden. Ook staat erin welke mogelijkheden er zijn voor het duurzaam verwarmen van de huizen en hoe we de omgeving kan worden aangepast aan het veranderende klimaat.

Milieueffectrapportage [ m.e.r. ] De m.e.r. brengt de milieueffecten c.q. de verwachte gevolgen van een plan in beeld. Met de milieueffectrapportage krijgt de leefomgeving een plaats in de besluitvorming over een plan. Ook worden er alternatieve oplossingen beschreven, zodat verschillende effecten in beeld komen. De milieueffectrapportage is verplicht bij een plan als:  het plan kaders stelt voor activiteiten in het plangebied waarvoor volgens de Wet milieubeheer een project-m.e.r. of een m.e.r.-beoordeling verplicht is;  of als de ontwikkelingen binnen het plan mogelijk tot significante gevolgen leiden voor Natura 2000-gebieden waardoor een Passende beoordeling nodig is. Bevoegd gezag De overheid die het besluit over een plan neemt, meestal de gemeenteraad, Provinciale Staten of een minister. Initiatiefnemer Dat kan iedereen zijn. Een particulier die een windturbine wil of de minister die een spoorlijn wil aanleggen. De initiatiefnemer stelt het milieueffectrapport op of laat dit doen door bijvoorbeeld een adviesbureau. Commissie m.e.r. Is onafhankelijk, bij wet geregeld en adviseert overheden over de inhoud van milieu-informatie. Zij kan of moet advies geven:  bij de start van een m.e.r.-procedure en geeft dan aan welke informatie het milieueffectrapport moet beschrijven.

Dat is een advies over reikwijdte en detailniveau;  wanneer het milieueffectrapport geschreven is en geeft dan een toetsingsadvies: bevat het milieueffectrapport alle informatie om het milieubelang goed mee te wegen bij het besluit?;  ook op andere momenten, bijvoorbeeld nog voor de start over een logische opzet van de m.e.r.-procedure of tussentijds. Er geldt een uitgebreide m.e.r.-procedure voor plannen, zoals structuurvisies, bestemmingsplannen en complexe plannen/projecten. Een plan/project is complex als:  er een passende beoordeling nodig is;  de overheid zowel initiatiefnemer als bevoegd gezag is; bijv. bij een bestemmingsplanherziening, een Tracébesluit of een dijkversterkingsplan.

- pagina 4 van 5 -

‘Rechtvaardigheidsbeleving’ en ‘Burgerpanels’

[ vervolg ]

Onderdelen uitgebreide m.e.r.-procedure:  mededeling door initiatiefnemer aan bevoegd gezag (bij project) en openbare kennisgeving;  altijd raadplegen adviseurs en betrokken overheidsinstanties over reikwijdte en detailniveau;  bevoegd gezag moet mogelijkheid bieden voor indienen zienswijzen;  de Commissie m.e.r. kan advies geven over reikwijdte en detailniveau;  als bevoegd gezag niet de initiatiefnemer is: advies van bevoegd gezag over een ‘notitie over reikwijdte en detailniveau (bij project)’;  opstellen en openbaar maken van het milieueffectrapport;  verplichting zienswijzen te laten indienen op het milieueffectrapport;  verplicht toetsingsadvies Commissie m.e.r.  vaststellen plan/besluiten nemen inclusief motivering;  bekendmaken plan/besluit;  evaluatie.

‘Notitie over reikwijdte en detailniveau’ Door in het begin van de procedure een notie over reikwijdte en detailniveau uit te brengen, kan sturing worden gegeven aan erop volgende stappen, zoals o.a. het inwinnen van zienswijzen en het raadplegen van adviseurs en bestuursorganen. In het algemeen moet de notitie tenminste drie elementen bevatten: 1. het ‘waarom’ van het plan of project; 2. mogelijke alternatieven; 3. milieuaspecten.

Aan de slag  roep om anders organiseren Naar de mening van Alex Brenninkmeijer worden burgers pas heel laat bij de plannen van overheden betrokken: “als het plan al in kannen en kruiken is!” Citaat: “Op de valreep mogen inwoners nog inspreken. Er zijn dan maar twee smaken over: tekenen bij het kruisje of tegen zijn. Dat moeten we anders organiseren. Burgers moeten veel eerder bij klimaatplannen betrokken worden!” Ondergetekende pleit ervoor dat elke politieke partij in de gemeente Waalwijk, na het op 28-01-2021 aannemen van het amendement in aanvulling op de ‘Kadernota Grootschalige Opwek Duurzame Energie’, alsnog duidelijk haar stem laat horen en de burgers laat weten of zij al dan niet de invoering van burgerpanels een warm hart toedraagt. En zo ja, welke ideeën de fractie / de partij heeft om hieraan een positieve bijdrage te leveren.

Waalwijk, 1 februari 2021 Theo Weijters, medeburger van de gemeente Waalwijk.bh

- pagina 5 van 5 -