174 Stichting het Cuypersgenootschap Aanvraag Ambrosiuskerk waalwijk
Tekst van het document
Aan: het college van burgemeester en wethouders van Waalwijk Postbus 10150 5140 GB WAALWIJK
Zoetermeer, 17 november 2025 Onderwerp: verzoek tot bescherming van Ambrosiuskerk te Waalwijk als gemeentelijk monument
Geacht college, Bij deze verzoekt de Stichting het Cuypersgenootschap, een landelijke monumentenorganisatie, u om de Ambrosiuskerk aan de Ambrosiusweg 25 te Waalwijk aan te wijzen tot gemeentelijk monument. Wij verzoeken u om de aanwijzingsprocedure per direct op te starten ingevolge artikel 3 van de Erfgoedverordening Waalwijk 2024. Dit is een aanvraag ingevolge artikel 1:3 van de Algemene Wet Bestuursrecht (Awb). We verzoeken u dan ook een besluit te nemen met inachtneming van de wettelijke termijnen genoemd in de Awb. Op dit moment wordt er gewerkt aan de plannen voor een herontwikkeling van de kerklocatie. Het is van het grootste belang dat het kerkgebouw een volwaardige plek krijgt binnen deze ontwikkeling. De meest zekere manier om dit te bewerkstelligen is een monumentenstatus. Elders in den lande heeft men vergelijkbare wederopbouwkerken succesvol weten te herbestemmen of een nieuwe functie gegeven in combinatie met woningbouw bij de kerk, soms na sloop van de bijgebouwen. Ter inspiratie wijzen wij u op bijvoorbeeld de ontwikkeling van de Heilige Geestkerk te Amstelveen, waar de kerk een maatschappelijke invulling krijgt in combinatie met appartementen op de plek van de voormalige pastorie en kerktuin. We hebben alvast een redengevende beschrijving gemaakt van het kerkgebouw waarbij duidelijk is aangegeven dat de kerk volgens landelijke richtlijnen monumentwaardig is.
Indien gewenst geven wij graag een toelichting op deze brief. We zien graag uw besluitvorming met inachtneming van de wettelijke termijnen tegemoet. Hoogachtend, Het bestuur van Stichting het Cuypersgenootschap,
Namens deze, Leo (L.W.) Dubbelaar, secretaris
Secretariaat: Alferbos 246 / 2715 TN Zoetermeer / telefoon: 06-23398363 website: www.cuypersgenootschap.nl / e-post: secretaris@cuypersgenootschap.nl IBAN-rek.nr. NL34 INGB 0004 3323 98 Druten / Kamer van Koophandel nr. 14110072
Bijlage: Concept Redengevende beschrijving De protestantse Ambrosiuskerk aan de gelijknamige weg te Waalwijk dateert uit de jaren 1965-1966. De kerk werd opgericht als gereformeerde kerk. De gereformeerde gemeente van Waalwijk is in 1960 geïnstitueerd vanuit de gereformeerde gemeente van Sprang Capelle. In deze periode breidde Waalwijk zich uit in zuidelijke richting, tot voorbij de Langstraatspoorlijn. De nieuwe kerk werd gebouwd aan de Ambrosiusweg, tussen de Monseigneur Prinsenstraat en de Doctor de Visserstraat, naar een ontwerp van Wouter Ingwersen (1926-2011) en Cees van der Bom (1903-1991). In 1966 werd de kerk in gebruik genomen. Sinds ongeveer 2004 maakt het gebouw deel uit van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN). De Ambrosiuskerk vormt met de kerkzaal, nevenruimten en vrijstaande klokkentoren een vrijgelegen complex op een ruim en deels groen perceel. De toegangsweg en hoofdingang liggen op het zuiden, aan de Ambrosiusweg die parallel loopt met de voormalige spoorlijn. De kerkzaal ligt op de zuidelijke helft van het terrein. Ten noordoosten daarvan staat een blokvormige pastorie, grenzend aan de Doctor de Visserstraat. De nevenruimten liggen op het westen, aan de Monseigneur Prinsenstraat. Kerkzaal en nevenruimten zijn met elkaar verbonden door een ruime ingangshal. De vrijstaande toren staat op het voorplein voor de ingang en is door zijn bescheiden hoogte (ca.
15 meter) niet beeldbepalend in de omgeving, maar heeft in beperkte mate een bakenfunctie op de hoek van de Ambrosiusweg en de Monseigneur Prinsenstraat. De omgeving van de kerk bestaat, zoals gezegd, uit de doorgaande Ambrosiusweg en spoorlijn aan de zuidzijde en een wijk met ruime eengezinswoningen, voornamelijk rijtjeshuizen uit de jaren 1960, aan de overige drie zijden. Aan de noordzijde van de kerk liggen een voetpad met groenzone en recent opgetrokken rijtjeshuizen. De kerkzaal staat op een onregelmatige plattegrond in de vorm van min of meer een half trapezium. De noord, oost en westgevel staan evenwijdig aan de rooilijnen van de aanpalende straten. De zuidgevel staat diagonaal ten opzichte van de Ambrosiusweg, waardoor de zuid- en oostgevel elkaar ontmoeten in een scherpe hoek. De kerkzaal bestaat grotendeels uit gesloten gevels van ongelijke hoogte, opgetrokken in geelbruine baksteen in wild verband. Het hoogste punt betreft de hoek tussen de zuid- en oostgevel, waardoor de zuidzijde van de kerk de representatieve zijde is. De noord- en westgevel ontmoeten elkaar in een iets lager gelegen punt, terwijl de andere twee hoeken het laagst liggen, maar wel hoger dan de aangrenzende nevenruimten van één bouwlaag.
Door het hoogteverschil van de vier gevels ontstaat een hyperbolisch gekromd schaaldak dat uitwendig met grijze bitumen is afgedekt en inwendig op gekromde houten spanten rust, die op hun beurt op stalen kolommen rusten die in de oost- en westwand verwerkt zitten. De oost- en westgevel bevatten respectievelijk in het zuidoosten en noordwesten een groot onregelmatig betonvenster. Het zuidoost-venster is voorzien van panelen kleurrijk glas-in-lood van de Waalwijkse kunstenaar Wim Suermondt. Tevens liggen smalle lichtzones tussen deze gevels en het schaaldak, waardoor het dak optisch lijkt te zweven. Dit motief is beïnvloed door de dakconstructie in de kapel Notre Dame du Haut (1954) in Ronchamp van architect Le Corbusier. De grotendeels gesloten zuidgevel bevat op ooghoogte drie vierkante vensters waarin thans de symbolen van geloof, hoop en liefde zijn aangebracht. De noordwand is geheel gesloten. Op de zuidwesthoek bevindt zich een forse betonnen waterspuwer met daaronder een opvangbak voor hemelwater. Het interieur van de kerkzaal bestaat uit witgeverfde wanden van ruw beton. De zuidwand is opgetrokken uit grijskleurige grindbetonstenen. De vloer is ook gemaakt van grindbeton. Het liturgisch centrum ligt op een verhoogde vloer aan de oostzijde. In de noordoosthoek staat een verhoogde houten kansel.
De rijen mahoniehouten kerkbanken uit de bouwtijd staan concentrisch ten opzichte van het liturgisch centrum en liggen evenwijdig aan de zuid- en westwand. De kerkzaal wordt gedekt door een gekromd beschoten plafond. De rechthoekige nevenruimten zijn vlak afgedekt en bevatten een korte gesloten noord- en zuidgevel en een langwerpige westgevel met grote raampartijen en een zij-ingang in het midden. De uit twee bouwlagen bestaande blokvormige pastorie onder een plat dak vormt een architectonische eenheid met het kerkcomplex en staat geheel vrij. De pastorie wordt omgeven door een pastorietuin die aan de kerk grenst. De hoofdingang in het tussenlid van de kerk ligt in een horizontaal gelaagde wand met vensters en betreft een dubbele houten deur. De als een langwerpige pyloon opgemetselde klokkentoren bevat aan de bovenzijde een rechthoekige opening waarin zich een luidklok bevindt. De Ambrosiuskerk in Waalwijk is van algemeen belang om de volgende redenen:
-
Architectuurhistorisch als een uitbundig vormgegeven werk van de architecten Ingwersen en Van der Bom, dat getuigt van het experiment van de gereformeerde kerkarchitectuur in de jaren 1960 in de geest van de befaamde architect Le Corbusier, dat tot vernieuwende vormen en ruimteconcepten leidde. De Ambrosiuskerk is het voornaamste werk van Ingwersen en Van der Bom beneden de Grote Rivieren
-
Stedenbouwkundig als geslaagd voorbeeld van een vrijliggend protestants kerkcomplex op een ruim groen perceel en voorplein in de naoorlogse uitbreidingswijk van Waalwijk
-
Cultuurhistorisch als relict van de kleine, pas na de Tweede Wereldoorlog opkomende gereformeerde gemeenschap in Waalwijk en als bescheiden voorbeeld van een protestantse wijkkerk in de grotendeels katholieke industriestad in de Langstraat