157-10 GGD Zienswijze omgevingsvisie Waalwijk

Zienswijze GGD op ontwerp-omgevingsvisie gemeente Waalwijk September 2025

Algemeen Allereerst willen we graag onze complimenten uitspreken over de aandacht die in de Omgevingsvisie is besteed aan de publieke gezondheid. De inrichting van de leefomgeving heeft grote impact op de gezondheid en het welbevinden van inwoners. Er zijn tal van factoren in de leefomgeving die de gezondheid van inwoners positief of negatief kunnen beïnvloeden. De GGD hanteert gezondheidskundige advieswaarden om de gezondheid van bewoners te beschermen en te bevorderen. Deze advieswaarden zijn veelal strenger dan de wettelijke waarden. Het is aan de gemeente om zelf een afweging te maken, welke waarden zij in haar beleid wil hanteren. De GGD pleit ervoor om bij het bepalen van de te hanteren waarden, de consequenties hiervan voor de gezondheid inzichtelijk te maken. Als we spreken over een gezonde leefomgeving, hebben we het over een leefomgeving die bewoners als prettig ervaren, waar gezonde keuzes gemakkelijk en logisch zijn en waar de negatieve invloed op gezondheid zo klein mogelijk is (RIVM). Dit sluit aan bij het doel van de Omgevingswet, namelijk een integrale benadering van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving ter vervulling van maatschappelijke behoeften.

Belangrijke elementen voor een gezonde leefomgeving zijn uitnodigen tot bewegen (wandelen, fietsen, spelen), elkaar ontmoeten, ontspannen, een goede milieukwaliteit (onder andere lucht en geluid), klimaatbestendigheid (zoals meer groen voor het tegengaan van hitte- en wateroverlast) en een goede toegang tot voorzieningen. De GGD heeft vanuit het perspectief gezondheid kernwaarden gezonde leefomgeving ontwikkeld; de kernwaarden gezonde leefomgeving. We zien een groot aantal van de kernwaarden terugkomen in de Omgevingsvisie van Waalwijk.

1/8

2/8

Reactie per ambitie Hieronder geven wij graag onze reactie per ambitie. Daarbij geven we concrete adviezen om op te nemen in de Omgevingsvisie en om nog uit te werken in het Omgevingsplan en/of het Omgevingsprogramma.

Gelaagd Landschap met een krachtig ecosysteem; • Water en Bodem als basis • Biodiverse en beleefbare natuur en groen • Duurzaam en klimaatrobuust Het klimaat verandert. Het wordt warmer en de weersextremen nemen toe (het aantal tropische dagen neemt toe maar ook meer forse buien). Mensen die alleen wonen en niet dagelijks buiten komen lopen een groter risico bij aanhoudende hitte. Vooral thuiswonende eenzame 75-plussers zijn bijzonder kwetsbaar voor hitte. Dat wordt versterkt door trends als vergrijzing en het beleid om langer thuis te blijven wonen. Het gedrag van inwoners is van invloed op de mate van klimaatverandering (keuze vervoerswijze, voeding, energiegebruik), maar ook op blootstelling (recreatie, zongedrag). Bij klimaatbestendige leefomgeving is aandacht nodig voor de buitenruimte, koele binnenruimte maar juist ook de bewoners zelf (gebied, gebouw, gebruiker). Advies om op te nemen in de Omgevingsvisie: •

Een groene inrichting is positief voor verkoeling en ontspanning. Graag zouden we aandacht voor schaduwplekken en koele routes willen vragen. Meer schaduw beschermt tegen de blootstelling aan UV-straling om huidkanker te voorkomen.

•

Kies voor een goede mix van groen en water, zodat de omgeving in elk seizoen aantrekkelijk is;

•

Denk bij voldoende verkoeling ook aan watertappunten, goede waterkwaliteit bij speelwater, fonteinen en bedriegertjes en gebruik de RIVM Waterkwaliteitscheck.

•

Kies planten- en bomensoorten waar weinig mensen allergisch voor zijn en die weinig overlast geven, gebruik het Bomenkompas of de Bomentabel;

Advies om op te nemen in het omgevingsplan: •

Bij herinrichting van wijken of nieuwbouwprojecten kunnen ontwerprichtlijnen worden opgenomen om te zorgen dat de inrichting klimaatbestendig is;

•

Creëer voor alle inwoners een aangename koele verblijfsplek op maximaal 300 meter afstand van de woning;

•

Zorg dat er voldoende schaduw is op veel gebruikte looproutes (30-40%), speelplekken en winkelstraten, zodat de gemiddelde luchttemperatuur wordt beperkt.

Tip: Gebruik o.a. de hittekaart van Atlas Leefomgeving en de Brabantscan om kwetsbaarheden in kaart te brengen.

3/8

Samen leven, samen bewegen; • Goede bereikbaarheid • Samen zijn we gezond • Passend woonaanbod voor vitale kernen Waalwijk is een gemeente waar het goed wonen, veilig opgroeien, leren, ondernemen en werken is. Een gemeente die houdt van aanpakken en waar men elkaar nog kent. De GGD is blij om te lezen dat gezondheid als volwaardig thema, naast duurzaamheid, klimaatbestendigheid, biodiversiteit en mobiliteit, meegenomen wordt in de gebiedsontwikkeling. In de ontwerp-omgevingsvisie wordt aangegeven dat men in ieder geval wil voldoen aan de grenswaarden voor geluid zoals opgenomen in het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl, p. 63). Hoewel dit een wettelijke ondergrens is, wijzen wij erop dat deze grenswaarden aanzienlijk hoger liggen dan de gezondheidskundige advieswaarden. Wij adviseren om, waar mogelijk, te streven naar lagere geluidniveaus die beter aansluiten bij gezondheidskundige inzichten. Ervaring leert dat verschillende vormen van omgevingsinvloeden gezamenlijk bij elkaar opgeteld tot gezondheidsschade kunnen leiden. Neem cumulatieve omgevingseffecten op de gezondheid als concreet uitgangspunt in uw visie op. Het is positief dat de gemeente Waalwijk is aangesloten bij het Schone Lucht Akkoord (SLA). Zie voor meer informatie over de luchtkwaliteit in Brabant het rapport van de drie Brabantse GGD’en: Luchtkwaliteit en Gezondheid in de provincie Noord-Brabant.

Met betrekking tot geur en luchtkwaliteit adviseren wij om terughoudend te zijn met het toevoegen van woningen binnen de endotoxinecontouren van veehouderijen. Blootstelling aan endotoxinen kan gezondheidsrisico’s met zich meebrengen, vooral voor gevoelige groepen. Het is daarom wenselijk om bij ruimtelijke ontwikkelingen in de nabijheid van veehouderijen extra aandacht te besteden aan deze aspecten. Ook is het belangrijk om aandacht te hebben voor het creëren van afstand tussen landbouwgrond en woningen aangezien dit leidt tot een lagere blootstelling van omwonenden aan gewasbeschermingsmiddelen. Gezondheidskundig is het vooralsnog niet mogelijk aan te geven wat een veilige afstand is. De GGD adviseert daarom in nieuwe situaties zoveel als mogelijk afstand te houden tussen percelen waar gewasbeschermingsmiddelen worden gebruikt en kwetsbare bestemmingen. De afstanden kunnen ingevuld worden met teeltvrije of spuitvrije zones. Vanuit jurisprudentie wordt veelal een afstand van minimaal 50 meter aangehouden tussen veld en gevoelige bestemmingen. Deze afstand wordt ook door de GGD als minimumafstand geadviseerd, al is deze niet gezondheidskundig onderbouwd (GGD Omgevingsadvies). Naast de gezondheid van de eigen inwoners is het ook van belang dat mensen die in Waalwijk werken gezond zijn. Het is daarom een mooie ontwikkeling dat de gemeente het STOMP-

4/8

principe hanteert bij de planvorming. Door te kiezen voor een hiërarchie waarin lopen, fietsen en openbaar vervoer centraal staan, laat de gemeente zien dat zij inzet op een gezonde, duurzame en toekomstbestendige leefomgeving. Dit draagt niet alleen bij aan een betere luchtkwaliteit en minder geluidsoverlast, maar stimuleert ook actieve mobiliteit en sociale interactie. Door mensen in hun werkomgeving meer mogelijkheden te geven voor een fijne wandeling is gezondheidswinst te behalen. Denk ook aan voldoende gelegenheid om fietsen te stallen op bijvoorbeeld bedrijventerreinen en voorzie in voldoende (snel)fietspaden tussen woongebieden en bedrijventerreinen. Uit de data van de GGD1 blijkt ook dat slechts 41% van de volwassenen (18 t/m 64 jaar) voldoende beweegt ten opzichte van 47% in Hart voor Brabant.

Afbeelding: Volwassenen (18+ jaar) - BEWEGEN EN GEWICHT - Waalwijk Het percentage volwassenen (18 t/m 64 jaar) met obesitas is in Waalwijk 20% ten opzichte van 15% in Hart voor Brabant. Overgewicht is complex, het wordt beïnvloed door meerdere factoren, waarvan een ongezonde leefomgeving één van de belangrijkste is. Hiervoor kunnen in de Omgevingsvisie ook prioriteiten worden geformuleerd, door het inrichten van een beweegvriendelijke omgeving, met een gezond voedselaanbod, zodat de gezonde keuze de makkelijke keuze wordt. Zie voor tips Bouwstenen voor gezonde en duurzame voeding in lokaal beleid | Voedingscentrum

1 Bron: Volwassenen (18+ jaar) - BEWEGEN EN GEWICHT - Waalwijk

5/8

De woningbehoefte verandert constant. Om in te kunnen spelen op veranderingen in de woningbehoefte zet Waalwijk in op het ontwikkelen van nieuwe woonvormen en bestaande bouw aan te passen. Dit biedt kansen om de woonomgeving gezond in te richten. Denk hierbij aan groen, toegankelijkheid voor mensen met een beperking, maar ook aan een dementievriendelijke inrichting. Niet alleen de buitenruimte is van belang, maar ook een gezond binnenklimaat van de woningen zelf. Advies om op te nemen in de Omgevingsvisie: •

Neem de WHO advieswaarden voor alle gebieden in de gemeente als uitgangspunt en streef ernaar om slechts bij uitzondering de wettelijke normen als minimum te hanteren;

•

Streef naar lagere geluidniveaus en neem cumulatieve omgevingseffecten op de gezondheid als concreet uitgangspunt in uw visie op.

•

Verbind het ruimtelijk beleid met het sociale beleid op gebied van sport en bewegen, gezondheid, preventieakkoord of lokale nota volksgezondheid.

•

Neem concrete speerpunten op ten aanzien van een Gezond Voedselaanbod

•

Neem concrete speerpunten op ten aanzien van een Beweegvriendelijke omgeving

•

Voeg groen toe aan de bedrijventerreinen. Dit geeft een mooie aanvulling en verbinding tussen werken en vrijetijdsbesteding (ontspanning) en gaat hittestress tegen;

•

Neem in de Omgevingsvisie op dat de gemeente streeft naar een rookvrije omgeving op de bedrijventerreinen door bedrijven te stimuleren en faciliteren, om zo ook de gezondheid van werknemers te bevorderen;

•

Zorg bij nieuwe woningen voor een gezond binnenklimaat en minimaal een zijde van de woning is aangenaam;

•

Geef bij de vernieuwing van wijken de inwoners invloed op hun eigen leefomgeving door hen mee te laten praten en beslissen. Houd daarbij ook rekening met een groene en dementievriendelijke omgeving.

Advies om mee te nemen in het Omgevingsplan: •

Houd overlast gevende bedrijven op afstand van gevoelige bestemmingen (zoals woningen, scholen) en andersom.

•

Streef naar een zo laag mogelijke blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen. Hou een afstand van minimaal 50 meter aan tussen veld en gevoelige bestemmingen.

•

Alle openbare plekken (park, winkelcentrum, natuurgebied, zwemwater, speeltuin) zijn zonder belemmering bereikbaar en toegankelijk voor inwoners met een beperking;

Tip: betrek de GGD bij grote gebiedsontwikkelingen voor advies op de aspecten geluid-, geuren luchtkwaliteit en de effecten op de publieke gezondheid.

6/8

Welvaart en welzijn samen verbreden; • Brede voorzieningen voor alle leeftijden in alle kernen • Een economie die bijdraagt aan de gemeenschap • Beleefbare cultuur en erfgoed en plekken voor ontspanning en recreatie Het is goed om te lezen dat bij alle nieuwbouwontwikkelingen gekeken wordt naar de mogelijkheid van het ontwikkelen van levensloopgeschikte woningen voor senioren, aangezien de verwachting is dat het aantal senioren relatief gezien flink zal stijgen. In de centra van de kernen liggen hiervoor extra kansen, die dichtbij voorzieningen en openbaar vervoer zijn. De koppeling om ook in te zetten op woonvormen waar jongeren en ouderen samen kunnen wonen is een mooie uitdaging. Op deze manier wordt de woningnood voor jongeren en ouderen aangepakt alsmede een sociale woonomgeving waar mensen naar elkaar omkijken en elkaar kunnen helpen. Belangrijk is om in wijken met grote gezondheidsverschillen extra aandacht te besteden aan de groene leefomgeving, een gezond binnenmilieu, sociale samenhang, preventie van eenzaamheid en voldoende voorzieningen. Door ook te werken aan een uitbreiding van het aantal woonwagen-standplaatsen en aandacht te hebben voor de huisvesting van internationale medewerkers, maakt dat er sprake is van een integrale woonopgave.

Uit het Gemeenteprofiel Gezonde Leefomgeving van Waalwijk Jive - Waalwijk Gemeenteprofiel Gezonde Leefomgeving Volwassenen en Ouderen (18+ jaar) 2024 komen enkele opvallende resultaten voor Waalwijk: In 2024 vinden minder mensen in Waalwijk (66%) dat er voldoende ontmoetingsplekken buiten zijn in de buurt, vergeleken met 2022 (75%). Deze trend is regio breed te zien. Meer inwoners van Waalwijk hebben in 2024 geen betaald werk (39%), ten opzichte van 2022 (36%). En 75% van de inwoners (18+ jaar) voelt zich veilig in vergelijking met 79% van de inwoners in 2022. Advies: De Brabantscan is een krachtig instrument van de GGD dat uitstekend ingezet kan worden voor de ondersteuning bij het ontwikkelen van omgevingsbeleid (Home | Brabantscan). De Brabantscan geeft een snel beeld van de gezondheid en leefbaarheid in een bepaald gebied. Het laat goed zien wat de sterke punten zijn, en welke problemen er vooral spelen. Het is daarmee een hulpmiddel voor om samen (gemeente, inwoners, professionals en ondernemers) de gezondheid en leefbaarheid in een wijk of de gemeente te verbeteren. Tot slot De nieuwe Omgevingsvisie biedt veel kansen voor de gemeente Waalwijk, maar er zijn uitdagingen met betrekking tot de gewenste milieukwaliteiten per gebied. Het is belangrijk om

7/8

te blijven monitoren en waar nodig bij te sturen. Wij willen graag actief bijdragen aan de ontwikkeling van het Omgevingsprogramma milieu en gezondheid. Daarnaast leveren wij graag onze expertise aan bij de actualiseringscyclus van de Omgevingsvisie. Voor de GGD-advieswaarden kan het portaal GGD Omgevingsadvies geraadpleegd worden. Participatie van inwoners heeft de gemeente Waalwijk hoog in het vaandel staan. De Brabantse Omgevingsscan geeft –naast feitelijke data- inzicht in de beleving van de leefomgeving door inwoners. Deze wordt actueel gehouden op basis van de gezondheidsgegevens uit de GGD-gezondheidsmonitors (zie Brabantscan). Meer informatie is ook te vinden in de handreiking gezonde leefomgeving van de VNG.

Belangrijke informatiebronnen ▪

Kernwaarden Gezonde Leefomgeving

▪

Brabantscan

▪

GGD Omgevingsadvies

▪

Handreiking gezonde leefomgeving | RUIMTEVOLK

8/8