153 T. Weijters politieke petitie aan de Gemeenteraad

Politieke petitie aan de gemeenteraad van Waalwijk “Vertrouwen herstel je met ander gedrag, niet alleen met excuses.” Inleiding Onderstaand geformuleerde petitie is gericht aan de gemeente Waalwijk in z’n algemeenheid en aan u als leden van de gemeenteraad, het hoogste bestuursorgaan van de gemeente Waalwijk, in het bijzonder. Het is een oproep tot openheid en transparantie. Maar ook om vastberaden en zonder omwegen als Raad de regie te nemen met betrekking tot het herstel van vertrouwen in de politiek in Waalwijk. Zonder die transparantie is er namelijk geen vertrouwen, echter ook geen tegenwicht en dus geen echte democratie ! Ter inleiding heb ik eerst enkele relevante vragen aan uw Raad ten aanzien van beschikbare kennis en uw zienswijze m.b.t. de handelwijze van de nationale overheid: 1. Is er wel voldoende oog voor de rol van de pers en de burgers? Hoe gaan de verschillende overheden met haar burgers om? Werkt het huidige systeem nog afdoende voor iedereen? 2. In hoeverre berust de veronderstelling op juistheid wanneer wordt gesteld dat de nationale overheid door een politiek van decentralisatie de vrijheid om beslissingen te nemen is kwijtgeraakt? 3.

Klopt het dat er een machtsverschuiving heeft plaatsgehad van politiek naar de 4e macht ofwel de heerschappij van de nieuwe technocratie? [ Noot: enkele voorbeelden van organisaties van experts met mandaten waarbij geen democratische verantwoording hoeft te worden afgelegd zijn internationale bestuursorganen, zoals de Europese Centrale Bank [ ECB ] en de Wereldgezondheidsorganisatie [ WHO ].

4. Wat is het oordeel van uw raad over deze en onderstaande ontwikkelingen? In Nederland zijn er bovendien vele nationale zelfstandige bestuursorganen (zbo’s), die niet aan een minister ondergeschikt zijn. Voorbeelden: het Centraal Planbureau [CPB ], het Sociaal Cultureel Planbureau [ SCP ] en de Autoriteit Financiële Markten [ AFM ]. De taken van deze bestuursorganen verschillen behoorlijk: van regelgeving en houden van toezicht tot uitvoeren of slechts adviseren. Daarnaast zijn er nog een aantal organisaties die officieel niet zelfstandig zijn, maar toch beleidsbepalend. Voorbeelden: het Nederlands Instituut voor Wetenschappelijk Onderzoek [ NWO ] en ook het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu [ RIVM ] en (speciaal bij de aanpak COVID-19) het Outbreak Management Team [ OMT ]. Bovendien roert ook de vrije markt en het maatschappelijk middenveld zich danig. Rijkswaterstaat bijvoorbeeld, werkt veel met ingehuurde ingenieurs die het nodige in de melk te brokkelen hebben. Netwerkvorming en marktwerking zijn de afgelopen jaren sturend geweest en hebben de macht van de politiek verkleind en die van lobbyisten, actiegroepen en experts vergroot.

Burgerbescherming De opzet van ons systeem in Nederland is dat de rechtsstaat mensen verbindt en beschermt. Daardoor kan onze samenleving bij elkaar worden gehouden door burgers o.a. te beschermen tegen bijvoorbeeld willekeur en machtsmisbruik. De Raad voor het Openbaar Bestuur [ ROB : onafhankelijk adviesorgaan van de regering en het parlement ] wijst ons erop dat we alert moeten zijn om niet blijvend rechten op te geven zonder duidelijk verklaarbare aanleiding. In een goed functionerende rechtsstaat moeten de wetgevende (parlement), uitvoerende (ministeries) en rechtsprekende (rechtbanken) ‘machten’ niet alleen hun eigen taak serieus nemen, maar vooral ook de taak van de andere machten zoals de ambtenarij, de nieuwsmedia en het maatschappelijk middenveld dienen te respecteren en die ook de ruimte geven om hun taak uit te voeren. In de samenleving is het maatschappelijk middenveld het geheel van particuliere organisaties die verschillende groepen, meningen en belangen vertegenwoordigen en op die manier een brugfunctie vervullen tussen individuele burgers en de overheid. [ Noot: door de ROB is reeds een jaar geleden op 15 april 2020 een advies over de rechtsstaat uitgebracht. Er wordt van een rechtsstaat gesproken, wanneer de Staat aan het recht is gebonden. Titel: “Een sterkere rechtsstaat. Verbinden en beschermen in een pluriforme samenleving.” - pagina 1 van 6 -

De ROB vond het nodig om een dergelijk advies uit te brengen, omdat zij constateerde dat er steeds meer zorgen opkwamen of het wel de goede kant opgaat met de rechtsstaat. Teneinde de rechtsstaat te versterken, plijt de ROB daarom ervoor dat de rechtsstaat op de collectieve agenda komt. Via een rechtsstaatagenda kan de staat van de rechtsstaat periodiek worden besproken. file:///C:/Users/hp/AppData/Local/Temp/Publieksversie_Een_sterkere_rechtsstaat_2020_4.pdf ]

Burgerinvloed Hoewel dat niet alom bij iedereen bekend is, hebben alle Nederlanders het recht - zonder meteen geheel onterecht het verwijt te krijgen dat er een politieke zaak van gemaakt wordt - om bij de verschillende overheidsinstanties zoals Regering en Parlement of Gedeputeerde staten en Provinciale staten alsook bij Gemeente en gemeenteraad een politiek verzoekschrift in te dienen. Hiermee kan door ondertekenaar(s) aan de betreffende overheid de mening en visie worden gevraagd en/of gegeven over het beleid in z’n algemeenheid of ten aanzien van een bepaald onderdeel van de gedragslijn voor de verwezenlijking van bepaalde doelstellingen. Er kan op die manier tevens aandacht worden gevraagd om een bepaalde actie te ondernemen, zoals bijvoorbeeld om een probleem op te lossen. Gemeenten bieden verschillende mogelijkheden aan tot beïnvloeding of participatie. In Waalwijk heeft u als gekozen leden van de gemeenteraad hiervoor het ‘Waalwijks podium’ en het ‘Forum’ ingesteld. Is uw Raad overigens van oordeel dat deze instrumenten aan de burgers de juiste mogelijkheden bieden? Vandaag maakt ondergetekende van het recht om een schriftelijke petitie in te dienen gebruik en richt ik me met name met enkele specifieke lokale vragen tot uw gemeenteraad: 1.

Hoe kunnen we als burgers in een veelvormige samenleving via onze gekozen volksvertegenwoordigers op het gemeentebestuur invloed (laten) uitoefenen? 2. Wat doet de gemeente om de inwoners bij het beleid te betrekken? En wat kunnen we doen als de beslissingen ons niet bevallen?

Waalwijk op weg naar openheid en transparantie Om verder maar meteen met de deur in huis te vallen en om eventuele misverstanden te voorkomen: deze petitie is op geen enkele wijze een aankondiging van de oprichting van een nieuwe politieke Waalwijkse partij. Integendeel, het is juist een oproep aan de thans deelnemende partijen in de gemeenteraad tot het realiseren van een hechtere vorm van onderlinge samenwerking om zodoende verdere versnippering van het politieke landschap ook in de gemeente Waalwijk tegen te gaan. Persoonlijk ben ik geen voorstander van voortdurend veranderende lange termijndoelstellingen. Ik geef de voorkeur aan een werkmethode om gebaseerd op een heldere visie de best mogelijke prestaties te bereiken tegen zo laag mogelijke inspanning en kosten. En daarbij past geen wispelturigheid, maar wel transparantie! Naar mijn overtuiging heb je als mens focus en een richtpunt nodig waarom je er bent en doet wat je doet. En je moet als team over de flexibiliteit beschikken om je zo nodig voortvarend te kunnen aanpassen aan de veranderende (markt)omstandigheden. Dat is binnen de politiek in mijn beleving zeker ook een must voor een gemeenteraad en gemeentebestuur.

De bevolking heeft namelijk recht op een helder beeld bij de totstandkoming van de plannen en maatregelen die de door haar gekozen volksvertegenwoordigers zich hebben voorgenomen: binnen een afgesproken periode bepaalde doelen bereiken door middel van een reëel gebudgetteerde hoeveelheid geld. Transparantie is daarbij de ‘sleutel’ voor het opbouwen en vasthouden van vertrouwen. En echte samenwerking vormt de ‘sleutel’ voor het bereiken van de best mogelijke gezamenlijke prestaties tegen zo laag mogelijke inspanningen en kosten. Mijn bijdrage gelieve te worden gezien als een pleidooi om omgaand de aanzet te geven tot het creëren van een transparante werkwijze  glashelder van opzet en dus op een manier die redelijk eenvoudig voor de burgers valt te doorzien. Kortom, met een duidelijke communicatie door zowel de gemeenteraad en politieke partijen, maar zeker ook door het college van B&W en de complete ambtelijke organisatie. Daarom geen dikke pakken papier, maar bovendien vooral ook geen vooraf ‘dichtgetimmerde’ akkoorden die vervolgens nauwelijks enige ruimte meer laten tot een op representativiteit gebaseerde gedachtewisseling met bespreking van de voors en tegens.

- pagina 2 van 6 -

Om als burger echt te kunnen participeren is het in een democratisch model bij verkiezingen essentieel om tenminste op de hoogte te zijn van de keuzes die kunnen worden gemaakt. Kortom, als burger moet je weten wat er speelt, alvorens te gaan stemmen. Het is de taak van de gekozen volksvertegenwoordigers om ervoor te zorgen dat hun kiezers tijdig én transparant over de feitelijkheden worden geїnformeerd. Voor de burger moet het duidelijk zijn welke keuzes zijn of haar favoriete volksvertegenwoordiger en/of politieke partij voornemens is te gaan nemen. En zeker zo belangrijk is het voor de burger om te weten waarom die betreffende keuzes voorliggen.

Macht heeft tegenmacht nodig ! Bovendien bestaan er bij de burgers nog kritische geluiden met betrekking tot de systeemwereld van de overheid versus de leefwereld van de burgers. Daaraan dient door uw Raad eveneens serieus aandacht te worden gegeven. Ook al heb je als burger bij een gemeenteraadsverkiezing je vertrouwen gegeven aan jouw favoriete volksvertegenwoordiger en/of politieke partij, dan nog is het in de dagelijkse praktijk essentieel gebleken om daarna de vinger aan de pols te blijven houden. Pogingen om te verhinderen dat bepaalde plannen zonder voldoende draagvlak toch worden uitgevoerd, vinden weliswaar wel plaats, echter het komt meer dan slechts een enkele keer voor dat die door de macht worden genegeerd! Als hoogste bestuursorgaan van een gemeente heeft de gemeenteraad van haar burgers de opdracht gekregen namens hen doorlopend de macht te controleren. Daarom wil ik met deze politieke petitie u als raadsleden oproepen om in de praktijk eindelijk het dualisme - dat reeds in 2002 en 2003 op gemeentelijk en provinciaal niveau formeel werd ingevoerd - maximaal te gaan toepassen, zodat macht en tegenmacht optimaal gaan functioneren en partijdigheid achterwege blijft. Verder moet het algemeen belang daarbij de leidraad blijven.

Van de oorspronkelijke pleitbezorgende partijen en tevens bewakers van het dualisme is naar het schijnt een enkele partij al ruim 14 jaar geleden tot verdediger geworden van het ‘Pan’isme’  het geheel van ideeën dat ten grondslag ligt aan een politiek stelsel waarbij politiek en bestuur één grote soepterrine zijn waarin alles mag worden verwerkt, mits de woorden ‘inhoud’ of ‘inhoudelijk’ maar worden meegekookt. [ Noot: het voorvoegsel 'pan' komt van het Griekse woord 'παν', dat 'alle' betekent. Het wordt o.a. gebruikt in de benaming ‘Pan-europees’ en houdt dan in dat het betrekking heeft op geheel Europa, maar dan vooral in de context van de Europese Unie [ EU ].

Hoe het ook zij, de beoogde duidelijke scheiding tussen het college en de gemeenteraad dient bij dualisme als strikte stelregel te worden aangehouden: het college regeert, de Raad controleert. Tegengegaan moet worden dat er een concentratie van macht binnen politieke partijen ontstaat waarbij ‘dichtgetimmerde’ coalitieakkoorden worden gesloten. Daarmee verwatert namelijk in grote mate het tegenwicht. Geen of onvoldoende openheid geven en niet (meer) transparant zijn, heeft onvermijdelijk tot gevolg dat er langzamerhand een ‘schijndemocratie’ ontstaat! Naar mijn overtuiging is het daarom nodig om op basis van overtuiging de focus veel meer dan thans het geval is te richten op het belang van een onafwendbaar geworden gedragsverandering. Een daadkrachtige omschakeling naar de onlosmakelijk ermee verbonden breed maatschappelijk te dragen leefwijze is dan een absolute voorwaarde voor zowel politiek alsmede alle deelnemers in de samenleving! En iets veranderen aan jezelf is voor ieder individu heel hard werken. Het moet bij dat proces namelijk écht vanuit jezelf komen. Evenals bij het stoppen met roken of aan de slag gaan met lijnen / afslanken is de échte wil en overtuiging de basis om ermee aan de slag te gaan. Daarna komt het neer op aanhouden en vasthouden van de juiste focus. Dan pas lukt het om de gewenste verandering daadwerkelijk te realiseren.

Taken van de gemeenteraad Op lokaal niveau gaat het in de politiek naar eigen zeggen om een volksvertegenwoordiging die het bestuur controleert, maar daarbij in de dagelijkse praktijk in hoge mate afhankelijk is van informatie van datzelfde bestuur. Echter het is wettelijk vastgelegd dat de Raad zelf kan aangeven wat er in een gemeente moet gebeuren en de Raad ziet toe op de uitvoering van het werk van de burgemeester en van de wethouders.

- pagina 3 van 6 -

De taken van de gemeenteraad zijn grofweg in drieën op te delen: 1. Het vormen van de volksvertegenwoordiging  een hele natuurlijke taak, omdat de gemeenteraad door de inwoners is gekozen. Toch brengt deze functie vaak lastige dilemma’s met zich mee; elk besluit kent voor- en tegenstanders en lang niet bij elke keuze kan een raadslid en/of fractie terugvallen op het verkiezingsprogramma en dus zullen er nieuwe afwegingen moeten worden gemaakt. 2. Het stellen van kaders  dit houdt in dat de gemeenteraad in gezamelijkheid op hoofdlijnen bepaalt wat er nodig is in een gemeente. Het college gaat hier vervolgens mee aan de slag, maar daarmee verdwijnt de verantwoordelijkheid van de gemeenteraad nog niet. 3. Het controleren van het college van burgemeester en wethouders samen  de gemeenteraad ziet er op toe of het college alle plannen die zij als Raad heeft aangenomen wel uitvoert en of deze naar behoren en binnen budget worden volbracht. In het geval dat raadsleden wat het verwerven en toepassen van informatie betreft in een achterstandspositie verkeren, dan komt dat zowel hun kaderstellende als controlerende verantwoordelijkheden niet ten goede. Kennis over eventuele tekortkomingen daaromtrent kan eraan bijdragen dat waar mogelijk en nodig gerichte maatregelen kunnen worden genomen om het lokale bestuur wat dat betreft beter in balans te brengen.

De lokale volksvertegenwoordiging is uiteindelijk het enige orgaan dat het handelen van het college en de burgemeester legitimeert. Goede informatievoorziening is daarvoor onontbeerlijk. Dat tekent het grote belang van de artikelen 169 en 180 in de Gemeentewet ten aanzien van de informatieplicht. Niet alleen het verstrekken van door raadsleden gevraagde informatie is van belang, maar het college en burgemeester, als bestuursorgaan, moeten de gemeenteraad tevens alle informatie verschaffen die de Raad nodig heeft voor de uitoefening van zijn taak. Ten aanzien van de rol en betrokkenheid van de burgemeester is het opvallend dat bij de invoering van het dualisme de dubbelfunctie van de burgemeester niet is veranderd. De burgemeester verenigt in zijn/haar persoon een aantal rollen en verantwoordelijkheden. Hij/zij is zowel voorzitter van de raad als voorzitter van het college van B&W, met als bijzonderheid dat hij/zij niet lid is van de Raad maar wel van het college. Bovendien is hij/zij ook een zelfstandig bestuursorgaan, met eigen taken en bevoegdheden waarvoor hij/zij zich tegenover de Raad moet verantwoorden. In de praktijk is het voor de burgemeester wel eens lastig de balans tussen die twee functies te bewaken en niet de ene functie [ meestal die van voorzitter van het college ] zwaarder te laten wegen dan de andere functie [ voorzitter van de raad ].

De burgemeester zal zich in de dagelijkse praktijk niet zelden meer collegelid dan raadsvoorzitter voelen. De verantwoordelijkheid voor het in het zadel houden van het college weegt veelal zwaarder dan de ietwat abstracte verantwoordelijkheid voor een goede informatievoorziening aan de Raad. Dat gevoel is wel enigszins logisch, immers het college is collegiaal bestuur en de wethouders en ook de gemeentesecretaris vormen zijn/haar meest directe collega’s. Voor wat betreft de gemeentesecretaris leidt de verbondenheid met het college in de praktijk niet zelden ertoe dat deze primair de belangen van het college zal willen dienen. Het college is namelijk de partij die verantwoordelijk is voor benoeming, schorsen of ontslaan van de gemeentesecretaris. Bovendien is de gemeentesecretaris medeverantwoordelijk voor de uitvoering van het collegebeleid. In afgeleide vorm geldt die verantwoordlijkheid overigens ook voor de rest van het ambtelijk apparaat. Binnen een gemeente blijken politieke tegenstellingen van grote invloed te zijn op de inzet, het gebruik en de waardering van de verschillende informatie-instrumenten. Ondanks het duale stelsel lijkt het er in de dagelijkse praktijk op dat er nog altijd een belangrijkste scheidslijn is tussen de oppositie enerzijds en de coalitie anderzijds. Coalitiepartijen hebben vaak een kennisvoorsprong op oppositiepartijen.

Op lokaal niveau komt een of andere vorm van coalitieoverleg veelvuldig voor. Wethouders onderhouden meestal nauwe betrekkingen met hun eigen fractie. Rondom belangrijke politieke momenten lichten wethouders hun eigen fracties vooraf in en verzekeren zich van hun instemming met de voornemens of voorgestelde koers. - pagina 4 van 6 -

Dat zou in de dagelijkse praktijk simpelweg ook als functioneel kunnen worden ervaren. Meer informatie vragen aan het college is voor coalitiefracties vanwege die kennisvoorsprong dan niet altijd meer nodig en vanwege de politieke dimensie bovendien niet altijd wenselijk. Immers de oppositie zou wel eens ermee geholpen kunnen worden. Voor de oppositie geldt logischerwijs het tegendeel: zij krijgt de cruciale informatie op dit soort momenten per definitie laat en kan dan aan de gekozen hoofdlijn weinig of niets meer veranderen. In en buiten de gemeenteraad is de (politieke) teleurstelling en soms zelfs frustratie daarover met regelmaat voelbaar!

Enkele typerende voorbeelden ter illustratie Het is op basis van de eerder opgesomde verantwoordelijkheden van u als gekozen raadsleden dat uw Raad door middel van dit verzoekschrift tot reflectie wordt opgeroepen m.b.t. het samen controleren van het college van burgemeester en wethouders. Het houdt o.a. verband met de termijn, de aard en de motivering van de afhandeling door het College van B&W van ingediende schriftelijke vragen Reglement van Orde, Artikel 47, en van officiële klachten die getoetst moeten kunnen worden aan de op 9 maart jl. vastgestelde ‘Verordening Klachtenbehandeling gemeente Waalwijk 2021’.  Schriftelijke vragen ex art. 47 RvO / Openbaarheid volgens brief d.d. 16 februari 2021 van de fractie van de SGP, alsmede de (verlate) beantwoording door HET COLLEGE VAN WAALWIJK d.d. 25 maart 2021;  Schriftelijke vragen ex art. 47 RvO / Openbaarheid volgens brief d.d. 24 maart 2021 van de fractie van de VVD, waarvan nog op de beantwoording wordt gewacht;  Officiële klacht van ondergetekende d.d. 12 oktober 2020 wegens onheuse bejegening, gevolgd door de klachtbeslissing van HET COLLEGE VAN WAALWIJK d.d. 4 december 2020 dat onderhavige klacht KL20/074 ongegrond is.

De ‘Ombudscommissie Waalwijk’ heeft de aangevoerde bezwaren vooral juridisch getoetst en laat het vervolgens in haar eindrapport van 30 maart 2021 slechts bij de aanbeveling tot het verbeteren van de voortvarendheid waarmee de binnenkomende klachten afgehandeld worden. Aan de hand van dit eindrapport - met diverse overwegingen, het eindoordeel en aanbevelingen heb ik inmiddels zelf de heroverweging uitvoerig gedaan. Wat ontbreekt is de ‘menselijke maat’. Mijn pogingen om de daarbij opgedane ervaringen proberen te begrijpen, te analyseren en eraan betekenis te geven leiden ertoe dat ik deze oproep aan uw Raad doe om de moeite tot een heroverweging te nemen. Het bij herhaling - en zonder deugdelijke motivering van de vertraging en verdaging - slechts voor de vorm schriftelijk verontschuldigingen aanbieden voor (te) late beantwoording van vragen, komt sowieso zeer onprofessioneel over. Maar door met betrekking tot de rest van de klachtonderdelen niet verder te komen dan het ongegrond verklaren ervan en zich daarbij volledig te ‘verschuilen’ achter het politieke besluitvormingsproces - met uw gemeenteraad als daarvoor verantwoordelijk orgaan - is een vorm die het in zich heeft om de kloof tussen burger en overheid eerder groter dan kleiner te maken! Vooralsnog heb ik geen gebruik gemaakt van het ‘Waalwijks podium’ of van het ‘Forum’ om mijn petitie aan uw Raad aan te bieden.

Kennelijk is door u als gekozen volksvertegenwoordigers bij de invoering van deze eventuele mogelijkheden in meerderheid besloten om van de sessies van het ‘Waalwijks podium’geen verslag te maken van wat is besproken. En van de ‘Forum’-sessies worden slechts korte verslagen gemaakt. Met het oog op de transparantie worden in de verslagen ervan echter niet alle gedane toezeggingen en/of gemaakte afspraken helder vastgelegd! Bovendien is het later terugkijken van de opgenomen beelden door de burgers niet meer mogelijk! Nochtans blijkt terugkijken voor bepaalde partijen nog wel mogelijk, immers hoe kan het anders dat het verslag van het op 11 februari 2021 gehouden ‘e-Forum’ op aandringen van de fractie van de SGP werd aangepast en een woordelijke uitwerking van een deel van de reactie van de betreffende wethouder alsnog werd weergegeven? Ondergetekende vertrouwt erop spoedig een reactie van uw Raad op deze politieke petitie tegemoet te kunnen zien. Waalwijk, 19 april 2021. Theo Weijters. - pagina 5 van 6 -

Noot: In haar op 15 april 2021 gepubliceerde Jaarverslag 2020 schrijft de Raad van State - de hoogste bestuursrechter in Nederland - dat VERTROUWEN als pijler van de rechtsstaat gezien dient te worden. “Het belang van vertrouwen is als staaldraad verweven in de twee pijlers waarop de democratische rechtsstaat rust. De eerste pijler is legitimiteit [ het recht van de overheid om te regeren ], waarmee niet alleen wordt bedoeld dat de overheid is gebonden aan het recht, maar waarmee ook de breed heersende overtuiging onder de bevolking wordt verondersteld dat de instellingen van de rechtsstaat het vertrouwen waard zijn. De tweede pijler is slagkracht, oftewel het vermogen van overheden om dat vertrouwen effectief waar te maken. De democratische rechtsstaat is dus gestoeld op wederkerigheid, door sommigen getypeerd als een sociaal contract. Burgers spreken vertrouwen uit in overheden, door de overheden en hun optreden democratisch te legitimeren en door de gelegitimeerde regels werkelijk na te leven, al gaan die soms in tegen directe individuele belangen. Zonder dat vertrouwen kunnen overheden binnen de rechtsstaat niet goed en overtuigend functioneren en zou de rechtsstaat leeg zijn.

Daartegenover staat dat zij dit vertrouwen ook moeten waarmaken door beleid te maken dat werkt en daarbij de rechten van burgers te eerbiedigen, door hen te ondersteunen in hun sociale behoeften en hen te laten deelnemen in de machtsuitoefening. Deze symbiose [ het Griekse woord voor samenleven ] van vertrouwen is essentieel voor een goed functionerende rechtsstaat.”

- pagina 6 van 6 -