136 GGD Corona in Brabant - Uitgestelde Zorg dd maart 2021

UITGESTELDE ZORG Corona in Brabant

Maart 2021

De COVID-19-epidemie heeft tijdens de eerste golf grote impact gehad op de zorg, vooral in het voorjaar van 2020. Afspraken, behandelingen en operaties voor niet-COVID-19-patiënten zijn afgezegd of uitgesteld. Ook meden patiënten zelf de zorg, uit angst om te worden besmet of om de zorg te ontlasten. Een deel van de afspraken is vervangen door zorg op afstand, zoals telefonisch of via beeldbellen. Aan het begin van de zomer herstelden veel sectoren in de zorg grotendeels, maar het lukte niet de achterstand in te halen. Sommige vormen, zoals de paramedische zorg (bijvoorbeeld fysiotherapie), dagbesteding en groepsbehandelingen, herstelden moeizamer. Door de coronamaatregelen, zoals 1,5 meter afstand houden en de extra hygiënemaatregelen, was het vaak niet mogelijk om evenveel zorg als voorheen te leveren (RIVM). Begin maart 2021 is de impact van de COVID-19-epidemie op de zorg nog steeds merkbaar.

Gestarte en beëindigde trajecten* in 2020 ten opzichte van 2019 Januari 10 0 -10 % -20 -30 -40

Februari

Maart

-3

-1

April

Mei

Juni

2

-14

-14

-19 Gestart

-2 -20

-36 Beëindigd

-27

-21

-39

* de cijfers over 2020 zijn nog voorlopig, die over 2019 zijn definitief

Gezonde levensjaren verloren door uitgevallen behandelingen Uit onderzoek van het RIVM blijkt dat er door uitgevallen behandelingen naar schatting 34.000 tot 50.000 minder gezonde levensjaren zijn bereikt in 2020. Het gaat hierbij om behandelingen die binnen de 12 grootste specialismen in ziekenhuizen het meest worden uitgevoerd. Tijdens de eerste coronagolf is gemiddeld 23% van deze behandelingen niet doorgegaan. De gezondheidswinst die behandelingen normaal gesproken opleveren is daardoor niet bereikt. Dit wordt uitgedrukt in 'verloren gezonde levensjaren', een eenheid die effecten op sterfte en kwaliteit van leven aangeeft. Een deel van het gezondheidsverlies gaat niet definitief verloren als de komende jaren extra behandelingen kunnen worden uitgevoerd (RIVM).

Voor het eerst in 30 jaar daling in aantal nieuwe kankerpatiënten In 2020 werd in Nederland bij 115.000 patiënten** kanker vastgesteld, een daling van 4.000 ten opzichte van 2019. De daling is veroorzaakt door uitstel van (huis)artsenbezoek, het tijdelijk stopzetten van de bevolkingsonderzoeken en afschaling van de zorg vanwege de coronacrisis. Dit is de eerste keer in dertig jaar dat het aantal patiënten is gedaald. In maart tot en met mei zijn er bijna een kwart minder kankerdiagnoses gesteld dan gebruikelijk. Vanaf de zomer werd bij veel kankersoorten de in het voorjaar ontstane achterstand in diagnoses ingelopen. De daling was het grootst bij borstkanker, darmkanker en prostaatkanker. De sterke daling in aantal diagnoses borstkanker heeft vooral te maken met de tijdelijke onderbreking van het bevolkingsonderzoek en is nog niet ingehaald. Naast de COVID-19-crisis speelt de dalende trend in het aantal diagnoses dankzij vroege opsporing in het bevolkingsonderzoek een rol in het lagere aantal diagnoses darmkanker. Mogelijk wordt de daling in het aantal diagnoses prostaatkanker verklaard door uitgesteld bezoek aan de huisarts in het voorjaar en in de zomer. Deze achterstand is door de inhaalslag dit najaar deels verdwenen.

In Noord-Brabant nam het aantal nieuwe borstkankerpatiënten af met 14%, het aantal nieuwe darmkankerpatiënten met 12% en het aantal nieuwe prostaatkankerpatiënten met 9% (IKNL). Aantal nieuwe kankerpatiënten** in 2019 en 2020 in Noord-Brabant Aantal nieuwe patiënten

Aantal jongeren met jeugdzorg voor het eerst sinds jaren gedaald Het aantal jongeren dat jeugdzorg krijgt nam in de jaren 2015–2019 toe. In de eerste helft van 2020 daalde het aantal jongeren met jeugdzorg met 6 procent ten opzichte van dezelfde periode in 2019*. Het aantal gestarte en beëindigde jeugdhulptrajecten in 2020 vertoont ten opzichte van dezelfde maand in 2019 een opvallende daling in april en mei, en in mindere mate ook in juni (CBS).

2300

2000 1000 0

1980

Borstkanker

2003

1762

Darmkanker 2019 2020

** invasieve tumoren excl. basaalcelcarcinoom van de huid

1983

1805

Prostaatkanker

Gevolgen door en zorgen om uitgestelde mondzorg: uit onderzoek van Patiëntenfederatie Nederland in november 2020 blijkt dat: 46%

van de panelleden of hun naaste de mondzorg al één of meerdere keren heeft uitgesteld vanwege corona, dit betreft vooral halfjaarlijkse controles

28%

van de panelleden geeft aan dat het uitgestelde gebitsreiniging betreft

48%

van de deelnemers heeft hier in enige mate nadelige gevolgen van

51%

van de deelnemers maakt zich in enige mate zorgen om de uitgestelde mondzorg

Ruim 1 miljoen minder verwijzingen naar het ziekenhuis De Nederlandse Zorgautoriteit signaleerde een daling van het aantal patiënten dat door huisartsen is doorverwezen naar het ziekenhuis. Naar verwachting zijn er in 2020 in totaal ruim 1.19 miljoen minder verwijzingen dan verwacht zonder crisis. Daarbij gaat het om patiënten die normaliter wel zouden zijn doorverwezen naar een medisch specialist, maar die nu niet in beeld zijn bij de ziekenhuizen. Het aantal verwijzingen blijft vooral bij orthopedie, KNO, dermatologie en plastische chirurgie achter bij de voorgaande jaren (Nederlandse Zorgautoriteit). Over de gehele breedte van de zorg viel na week 11, de week waarin de landelijke COVID-19 maatregelen ingingen, het aantal verwijzingen sterk terug. In week 11 lag dat aantal op ruim 100.000 per week, dit nam af tot een dieptepunt van 26.000 verwijzingen in week 13. Daarna nam het aantal verwijzingen langzaam weer toe. Halverwege mei (na week 20) herstelde het aantal verwijzingen zich tot het niveau van eerdere jaren (RIVM).

84 duizend minder verwijzingen naar de GGZ Sinds de eerste maatregelen werden afgekondigd om de verspreiding van COVID-19 tegen te gaan daalde het aantal verwijzingen naar de GGZ vanuit de huisarts met ongeveer de helft. In de zomermaanden was het aantal verwijzingen ongeveer net zo hoog als verwacht zonder COVID-19. Sinds het eind van de zomer lijkt dit aantal stabiel iets lager dan verwacht. In de laatste weken ligt het aantal verwijzingen op het verwachte niveau (zonder COVID-19). Het aantal verwijzingen voor ouderen lijkt iets achter te blijven. In totaal zijn er ongeveer 84 duizend verwijzingen minder gedaan (Nederlandse Zorgautoriteit). Minder patiëntcontacten in het ziekenhuis Vanaf week 11 van 2020 is er sprake van een daling in het aantal patiëntcontacten in het ziekenhuis van ongeveer 50% per week. Dit is in april nog iets verder teruggelopen. In de maanden daarna is deze achterstand opgelopen tijdens de eerste golf deels weggewerkt. De tweede golf had hier echter een remmende werking op. Wel kan de wijze waarop patiënten gezien worden veranderd zijn, door bij de tweede golf sneller naar digitale vormen over te schakelen bijvoorbeeld. Het totaal aantal unieke patiënten in zorg in de registratie van 2020, is 10,4 miljoen. Dat is 9,3% minder dan in 2019.

Het aantal unieke patiënten dat in december voor het eerst is gezien, ligt 7% hoger dan in 2019 (Nederlandse Zorgautoriteit). Meer informatie over het coronavirus en uitgestelde zorg:

Figuur: RIVM, impact van de eerste COVID-19 golf op de reguliere zorg en gezondheid, 2020. Aangepast figuur op basis van data NZa.

-

RIVM: Onderzoek indirecte effecten COVID-19 op zorg en gezondheid

-

Nederlandse Zorgautoriteit: Toegang tot zorg tijdens corona

-

Nederlandse Patiëntenfederatie: Flitspeiling corona en ziekenhuiszorg

-

Rijksoverheid: Het coronavirus en de zorg in ziekenhuizen

-

Nederlandse Zorgautoriteit: Zorgbeeldportaal dat inzicht biedt in de capaciteit van reguliere zorg tijdens de coronapandemie

Meer informatie over COVID-19 gerelateerde onderwerpen vind je op de Brabantscan