118-21 Bijlage 2 Twee jaar maatschappelijke activering in Waalwijk

Eindevaluatie maatschappelijke activering -November 2021-

Twee jaar maatschappelijke activering in Waalwijk

Team Maatschappelijke Ontwikkeling G. van den Broek

Voorwoord In het coalitieprogramma 2018-2022 “Samen duurzaam vooruit” hebben we beschreven dat we van mensen die niet kunnen werken in beginsel een tegenprestatie verwachten. Echter waren we zoekende naar de manier waarop we dit vorm en inhoud kunnen geven. Om hier op een nieuwe manier invulling aan te geven, hebben we aangegeven te gaan experimenteren met nieuwe manieren om inwoners van Waalwijk weer mee te kunnen laten doen en een zinvolle daginvulling te geven. Daarbij is ons uitgangspunt: iedereen die mee kan doen, doet mee. Het verhaal van maatschappelijke activering begon met de foto die je op de voorpagina in het klein ziet staan. Een aantal jonge eendjes in het voorjaar. Het gros komt de stoep op, gaat naar het werk, heeft sociaal contact, onderneemt activiteiten of volgt een opleiding. Voor een deel van onze inwoners gaat dit op dit moment niet op. Zij hebben geen werk, zitten meestal lange tijd in de bijstand, hebben beperkt sociaal contact en ondervinden, al dan niet als gevolg daarvan, medische of psychische klachten. Dit betekent echter niet dat we deze inwoners moeten afschrijven. Nee, dit betekent dat we deze inwoners moeten ondersteunen om zichzelf opnieuw te ontdekken en onderdeel uit te laten maken van onze maatschappij die nooit stil staat. Baanbrekers is onze organisatie voor het uitvoeren van onder andere de Participatiewet.

Eind 2018 heeft Baanbrekers, met instemming van de gemeenten, besloten haar koers ter herijken om de organisatie aan te kunnen passen aan de huidige tijd, wensen en eisen. Deze nieuwe koers is vastgelegd in het koersdocument “kom in beweging”. Eind 2018 is Baanbrekers hier mee gestart. Met deze nieuwe koers gaat Baanbrekers zich richten op inwoners die bemiddeld kunnen worden naar betaald werk, zo regulier mogelijk. Dit betekent dat er minder aandacht en tijd is voor inwoners die geen betaald werk meer kunnen verrichten. Het college van Burgemeester & Wethouders (het college) vind dat we iets voor deze inwoners moeten doen, maar wat? Om op korte termijn onze inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt passend te kunnen ondersteunen, hebben we vanaf januari 2019 tot juni 2019 een onderzoek laten uitvoeren naar de verschillende mogelijkheden. Conclusie: ga experimenteren en zet volop in op deze groep inwoners. Dit heeft het college gedaan. Inmiddels hebben we 10 experimenten uitgevoerd en kunnen we met trots de resultaten van deze periode van ruim twee jaar delen. Experimenten waarmee we een structurele bijdrage hebben kunnen leveren aan het leven van onze inwoners. Veel leesplezier,

Ronald Bakker Wethouder economische en sociale zaken

G. van den Broek – TMAO – November 2021

2

Inhoudsopgave 1.

Inleiding ......................................................................................................... 4

2.

Doelstellingen ................................................................................................. 5

3.

De cijfers........................................................................................................ 6

3.1 Het bestand .................................................................................................. 7 3.2 De trajecten ................................................................................................. 8 3.3 Niet in traject ............................................................................................... 9 3.4 Het succes...................................................................................................10 4.

De experimenten ............................................................................................12

4.1 10 experimenten ..........................................................................................12 4.2 Werkzame elementen ...................................................................................12 4.3 De coach is de basis .....................................................................................15 5.

De samenwerking ...........................................................................................16

5.1 Baanbrekers ................................................................................................16 5.2 Team Werk Inkomen Jeugd en Zorg (TWIJZ) ...................................................16 5.3 Kunstencentrum Waalwijk .............................................................................17 5.4 ContourdeTwern ..........................................................................................17 5.5 Overige partijen ...........................................................................................18 6.

Conclusie.......................................................................................................19

7.

Bijlage 1: Beschrijving experimenten ................................................................21

8.

Bijlage 2: evaluatie experimenten ....................................................................29

G. van den Broek – TMAO – November 2021

3

1. Inleiding Het college wil iets met inwoners die een grote afstand hebben tot de arbeidsmarkt en geen betaald werk meer kunnen doen. Het college wil hen graag maatschappelijk activeren. Oftewel: inwoners actief mee laten doen aan activiteiten die bijdragen aan de maatschappij. Denk bijvoorbeeld aan het verrichten van vrijwilligerswerk, maar ook actief sporten en bewegen. Als we praten over de doelgroep van maatschappelijke activering, dan praten we over inwoners die thuis zitten, weinig sociale contacten hebben, weinig tot geen activiteiten buitenshuis organiseren en daar mogelijk de negatieve gevolgen van ervaren. In het geval van Baanbrekers praten we over de C, C/G en G categorie, deze inwoners staan op de deelnemerslijst van maatschappelijke activering. Dat laatste vraagt nog om een kleine toelichting. Iedere bijstandsgerechtigde wordt bij Baanbrekers ingedeeld in een bepaalde categorie. Deze categorie zegt iets over de afstand tot de arbeidsmarkt, maar bepaald daarmee vanaf eind 2018 ook of deze inwoners bij Baanbrekers of bij de gemeente thuis horen. In onderstaande tabel zijn de categorieën weergegeven. Categorie

Kenmerkend

Inzet van Baanbrekers

A-categorie

Zeer kleine afstand tot de arbeidsmarkt Kleine afstand tot de arbeidsmarkt

Direct bemiddelen naar werk

Grote afstand tot de arbeidsmarkt en daarom voor de duur van één jaar ontheven van de re-integratie en tegenprestatie Grote afstand tot de arbeidsmarkt en langdurig ontheven van de reintegratie en tegenprestatie Grote afstand tot de arbeidsmarkt en volledig (langdurig) ontheven van de re-integratie, tegenprestatie en sociale activering.

Jaarlijks gesprek

B-categorie C-categorie

C/G-categorie

G-categorie

Bemiddeling naar werk

Enkel verstrekken uitkering

Enkel verstrekken uitkering

Maatschappelijke activering is vanaf september 2019 gestart als een experiment in de gemeente Waalwijk. We hebben geëxperimenteerd met de verschillende mogelijkheden die er zijn om inwoners (met aan afstand tot de arbeidsmarkt) maatschappelijk te laten participeren. Er zijn tal van mogelijkheden om inwoners te activeren en te ondersteunen naar activiteiten of vrijwilligerswerk. De afgelopen twee jaar hebben we tien verschillende experimenten opgezet. Aan deze fase willen we graag conclusies verbinden, dit doen we door de inzet grondig te evalueren. Om de juiste conclusies te trekken hebben we ervoor gekozen om de evaluatie in twee delen op te splitsen. Een kwalitatieve evaluatie door een extern onafhankelijk bureau en een kwantitatieve evaluatie met interne cijfers. Samen vormen zij de evaluatie van de afgelopen twee jaar. In deze kwantitatieve evaluatie starten we met het uiteenzetten van de doelstellingen die we sinds de start voor ogen hebben. Daarna brengen we de cijfers van de afgelopen periode in beeld en geven we hierop een analyse. Vervolgens evalueren we de tien experimenten die we hebben opgezet om vervolgens in te zoomen op de samenwerkingen van de afgelopen periode. Tot slot trekken we een conclusie.

G. van den Broek – TMAO – November 2021

4

2. Doelstellingen Begin 2019 hebben we bij het Team Maatschappelijke Ontwikkeling (TMAO) een onderzoek gedaan naar de mogelijkheden om inwoners maatschappelijk te activeren. In juni 2019 resulteerde dit in een businesscase waarin verschillende adviezen naar voren zijn gekomen. De uitkomst van het onderzoek was duidelijk: zet coaches in die werken aan de hand van 7 randvoorwaarden. Na het onderzoek hebben we concrete vervolgstappen gezet om invulling te geven aan maatschappelijke activering. We hebben dit deze bestuursperiode (2018-2022) gedaan door verschillende experimenten op te zetten. Met deze experimenten hebben we gestreefd we naar een drietal speerpunten. Deze speerpunten hebben we bewust algemeen geformuleerd omdat het in dit geval ging om de experimentele fase. We spraken daarom niet over aantallen of SMART doelstellingen. De volgende drie speerpunten stonden centraal: ✓ Zoveel mogelijk inwoners spreken en in beeld brengen ✓ Zoveel mogelijk inwoners maatschappelijk activeren ✓ Experimenteren met verschillende mogelijkheden om inwoners te spreken, in beeld te brengen en maatschappelijk te activeren In juni 2020 hadden we vijf lopende experimenten. Hiermee onderzochten we wat de beste manieren zijn om inwoners maatschappelijk te activeren. Daarnaast spraken we inwoners, brachten we de doelgroep in beeld en probeerden we hen maatschappelijk te activeren.

We zijn in september 2019 gestart met vier experimenten (coaches) en hebben in 2020 een aantal van deze experimenten beëindigd om ruimte te maken voor nieuwe experimenten. De afgelopen twee jaar hebben we tien verschillende experimenten opgezet. Stuk voor stuk werkte we hierbij met professionals die kennis hebben van zaken, ervaringen hebben met verschillende problematieken die er spelen en gedreven zijn om het beste uit de deelnemers te halen. Iedere coach heeft zijn of haar eigen aanpak, hierdoor brachten we in beeld wat wel en wat niet werkt. Een ding hadden alle experimenten gemeen, ze werkten op basis van 7 randvoorwaarden: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

Bieden van zekerheid door behoud uitkering Persoonlijk gesprek en benadering Positieve benadering en vraagstelling Het bieden van autonomie Het hebben van verbondenheid Het creëren van bekwaamheid Inzetten op de intrinsieke motivatie

G. van den Broek – TMAO – November 2021

5

3. De cijfers De afgelopen twee jaar hebben we de uitkomsten van onze inzet maandelijks bijgehouden. Deze cijfers hebben ons geholpen het project op koers te houden, het doel scherp voor ogen te blijven houden en helpt ons nu om dit project te evalueren. Zo bekijken we onder andere het aantal mensen dat is gesproken, de resultaten die zijn geboekt en het aantal deelnemers dat door middel van een traject is ondersteund. Cijfers kunnen veel zeggen over de stand van zaken maar staan op zichzelf als er geen verhalen achter zitten. Deze cijfers zijn daarom aanvullend op de gesprekken die door XpertiseZorg zijn gevoerd en zijn verwerkt in het rapport “de verhalen achter maatschappelijke activering in Waalwijk”. Officieel zijn we in september 2019 van start gegaan met het volledige programma en alle experimenten. Echter is één van de lopende experimenten al gestart in maart 2019. De cijfers die in dit hoofdstuk worden getoond zijn cijfers die vanaf september 2019 tot en met september 2021 maandelijks zijn verzameld. De cijfers van maart 2019 tot en met augustus 2019 zijn meegenomen in de cijfers van september 2019. Voordat we deze cijfers doornemen en analyseren schetsen we eerst even een globaal beeld van de deelnemers op grond van de bevindingen uit het onderzoeksrapport (juni 2019) voorafgaand aan de uitvoering van de experimenten.

56,5%

80%

Vrouw

Medische klachten

65% Psychische klachten

10+ jaar een uitkering

55+ jaar

Tijdens de gesprekken die de afgelopen twee jaar zijn gevoerd, is bovenstaand beeld bevestigd. Deelnemers zitten over het algemeen al lange tijd in de bijstand en ervaren verschillende klachten, zowel lichamelijk als psychisch. Er zijn tevens veel deelnemers met veel onverklaarbare klachten, gevoel van eenzaamheid of het gevoel er niet meer bij te horen. De coaches constateren in het merendeel van de gevallen dat deelnemers onvoldoende zelfredzaam zijn om weer mee te doen en erbij te horen. De ondersteuning die nodig is, is vaak intensief en persoonlijk. Deelnemers hebben vaak al vanuit verschillende hoeken ondersteuning gehad, echter zitten zij tot op heden vooral thuis. Omdat deelnemers aak al erg lang in deze situatie zitten, is er veel weerstand.

G. van den Broek – TMAO – November 2021

6

3.1 Het bestand Maatschappelijke activering is gestart om inwoners met een bijstandsuitkering en een grote afstand tot de arbeidsmarkt weer mee te laten doen in Waalwijk. Baanbrekers heeft daarom de benodigde gegevens met ons gedeeld, per brief zijn alle deelnemers daarvan op de hoogte gebracht. Maandelijks wisselen Baanbrekers en de gemeente een lijst uit. Dit maandelijkse bestand bestaat uit bijstandsgerechtigden die niet binnen afzienbare tijd betaald werk kunnen verrichten en door Baanbrekers niet worden opgepakt. Maatschappelijke activering heeft inmiddels ook voeten in de aarde bij TWIJZ, inwoners zelf, het UWV en ContourdeTwern. Ook vanuit die hoeken worden deelnemers aangemeld om weer mee te kunnen doen. Echter is in september 2021 94,8% van de deelnemers afkomstig van Baanbrekers.

Op de lijst

451 456 456 456 456 457 462 462 462 462

477 482 482 496 496 496 496 496

532 527

555 554 555 51,7% gesproken

393 37,5% gesproken

sep-21

278 287

aug-21

jul-21

jun-21

248 248 248

mei-21

apr-21

mrt-21

feb-21

202

224 237 237 244

jan-21

nov-20

okt-20

sep-20

174 179 190 194

aug-20

jul-20

jun-20

mei-20

apr-20

mrt-20

146 146 146 146 155 155

feb-20

jan-20

okt-19

dec-19

120 99 111 115

nov-19

83

sep-19

22,8% gesproken

dec-20

364

Gesproken

De afgelopen twee jaar hebben we maatschappelijke activering op de kaart gezet. Tevens hebben we veel verschillende experimenten opgezet om de doelgroep zo goed mogelijk te kunnen ondersteunen naar een vorm van vrijwilligerswerk of activiteiten in Waalwijk. Aan de start van maatschappelijke activering in september 2019 zien we in bovenstaande grafiek dat 364 deelnemers op de lijst staan om benaderd te worden. Eind september 2021 is dit opgelopen tot 555 deelnemers die in aanmerking komen voor maatschappelijke activering. Dit komt mede door een lopende screening van het bestand door Baanbrekers. De coaches van maatschappelijke activering werken met een kleine caseload, zo hebben we optimaal de kans en de tijd om deelnemers goed te leren kennen, te ondersteunen en te activeren. Mede door de Coronamaatregelen hebben we in het voorjaar van 2020 en het voorjaar van 2021 minder nieuwe deelnemers kunnen spreken. Naarmate de maatregelen verder werden versoepeld, zijn er ook weer meer nieuwe mensen gesproken.

G. van den Broek – TMAO – November 2021

7

3.2 De trajecten De coaches van maatschappelijke activering hebben allemaal hun eigen intakegesprekken gevoerd om te kijken of deelnemers mee konden doen aan de trajecten gericht op activering. Daarvoor voerde iedere coach intakegesprekken die in het teken stonden van kennismaking en vertrouwen. Een kennismakingsgesprek kon resulteren in een traject of in de conclusie dat maatschappelijke activering voor een deelnemer niet haalbaar is. Begin september 2019 konden we relatief weinig deelnemers ondersteunen. Het vroeg veel tijd en we waren zoekende naar de mogelijkheden om met iemand in gesprek te komen. Daarna volgende de Coronamaatregelen die het niet makkelijker maakte om in gesprek te gaan met deelnemers, desalniettemin zijn we wel doorgegaan. Vanaf februari 2021, 17 maanden na de start van activering, hebben we meer coaches aan het project toegevoegd. We zien in onderstaande tabel dat dit vanaf maart (18 maanden) heeft geleidt tot meer intakegesprekken en meer deelnemers die in traject zaten met als doel om weer mee te gaan doen in Waalwijk.

In traject

Intake

17

30 36

12

11

21 6

5

17

20

58

17 16

44

56

41

41

28

0 3 6 9 12 15 18 21 24 MAANDEN MAANDEN MAANDEN MAANDEN MAANDEN MAANDEN MAANDEN MAANDEN MAANDEN

We hebben de afgelopen 24 maanden 287 inwoners gesproken in het kader van maatschappelijke activering. In de cirkeldiagram aan de rechterkant zijn de resultaten hiervan weergegeven. Hier zien we dat 47% (135) een traject aangeboden heeft gekregen, zijn we nog met 15% (44) in gesprek voor een intake en heeft 38% (108) geen traject aangeboden gekregen. Die laatste groep wordt in het volgende hoofdstuk beschreven. We zien dus dat ruim de helft van de gesproken deelnemers (waarschijnlijk) kan gaan starten met een traject gericht op maatschappelijke activering. Om tot dat traject te komen zijn er eerst intensieve gesprekken gevoerd gericht op kennismaken, vertrouwen en motivatie.

Traject aangeboden

Geen traject

Nog in gesprek

15%

47%

38%

G. van den Broek – TMAO – November 2021

8

3.3 Niet in traject We hebben de afgelopen twee jaar heel veel gesprekken gevoerd met 287 verschillende/unieke deelnemers. De meeste deelnemers, 60,9%, zijn uiteindelijk deel gaan nemen aan het project maatschappelijke activering. De andere deelnemers, 113 personen, hebben geen deel genomen aan het project. Daar kunnen positieve redenen voor zijn, maar ook andere redenen waardoor deelname niet mogelijk was. De verschillende redenen zijn te zien in onderstaande staafdiagram.

46

28

26

5

3

Lichamelijk niet in staat

Psychisch niet in staat

Niet geschikt zorgtaak

Voldoet al aan activering

Wil niet

3

Veiligheidsredenen

2 Pensioen

In Waalwijk willen we graag dat iedereen meedoet. Maar dit moet wel haalbaar, realistisch en in het belang van onze inwoners zijn. Soms is het beter om het ritme dat iemand heeft opgebouwd, niet te verstoren. Het verstoren van dit ritme kan er in sommige gevallen toe leiden dat iemand in een negatieve spiraal raakt en daardoor niet meer goed kan functioneren. De keuze om iemand niet deel te laten nemen aan het traject, is door de betreffende coach gemaakt. Met hun kennis en ervaring maken zij een inschatting in hoeverre het haalbaar is om een traject te starten. Het uitgangspunt bleef: iedereen die mee kan doen, doet mee. Tot nu toe zien we dat de coaches de juiste inschatting hebben gemaakt. Van de 113 mensen die niet deel namen, concludeerde we dit bij 95,6% voordat we een traject startte. In bovenstaande staafdiagram zien we dat ruim 43% (de groene balkjes) een positieve reden heeft om niet deel te nemen aan het project. Zij verrichten vaak al vrijwilligerswerk, nemen deel aan activiteiten of zijn mantelzorger voor kind, partner, ouders of vrienden. In dat geval nemen deze deelnemers al actief deel aan de Waalwijkse samenleving. Indien ondersteuning nodig is, hebben we deze aangeboden. Een kleine meerderheid van alle mensen die niet mee hebben gedaan aan het project, kunnen niet mee doen.

In de meeste gevallen gaat het om mensen met lichamelijke klachten of mentale problemen. Hierdoor is het op dit moment onverstandig en niet mogelijk om aan het project deel te nemen. Een aantal van hen ondergaan op dit moment een medische of psychische behandeling. Om dit traject niet te verstoren, namen we deze deelnemers niet in een traject. Het werken aan deze mentale of fysieke klachten is noodzakelijk om weer mee te kunnen doen in Waalwijk. Deelnemers die op dit moment niet kunnen deelnemen houden we wel in beeld. Op het moment dat er ruimte ontstaat om deel te kunnen nemen aan maatschappelijke activering, nemen we weer contact op.

G. van den Broek – TMAO – November 2021

9

3.4 Het succes Met maatschappelijke activering werken we aan ons doel om iedereen mee te laten doen in Waalwijk. We hebben net gelezen dat dit voor een deel van onze inwoners om verschillende redenen niet haalbaar blijkt te zijn. Op dit moment zijn we nog met 44 personen in gesprek om een intake te voeren. Deze vallen onder de 287 gesproken deelnemers die we eerder hebben benoemd. Van 243 personen waarvan de intake volledig is afgerond, hebben we besloten om 135 inwoners in traject te nemen. Dat betekent dat 55,5% van iedereen die de intake heeft doorlopen, deel kon nemen aan het project. In de cirkeldiagram aan de rechterkant zien we dan 30% (41) van de deelnemers op dit moment nog actief in een traject zit. Dit deel wordt continu aangevuld met deelnemers die op dit moment in de “intake fase” zitten, dit zijn 44 deelnemers. Tot nu toe zijn er maar heel weinig deelnemers, slechts 4%, die na het afronden van het traject niet zijn geactiveerd. Dit betekent dat van alle afgeronde trajecten tot op heden 94,7% succesvol is!

Succesvol traject Traject zonder resultaat Nog in traject

30%

4%

66%

46

34

7

8 3

Vrijwilligerswerk

Activiteit

Re-integratie

Doorverwijzing zorg Ondersteund proces

1 Betaald werk

94,7% van iedereen die het traject heeft afgerond, is succesvol. Tot en met september 2021 hebben we 89 unieke deelnemers geholpen om weer mee te kunnen doen in Waalwijk. Zij zijn bijvoorbeeld vrijwilligerswerk gaan doen of nemen deel aan activiteiten. In bovenstaande staafdiagram zie je de verschillende resultaten die zijn geboekt. Het gaat hierbij om 99 resultaten voor 89 unieke deelnemers. We zien dat 46 deelnemers deelnemen aan (maatschappelijke) activiteiten in Waalwijk, dat 34 deelnemers op dit moment vrijwilligerswerk verrichten bij verschillende organisaties en verenigingen, dat 7 deelnemers in samenwerking met Baanbrekers zijn opgepakt en op dit moment een reintegratietraject doorlopen gericht op werk, dat 8 deelnemers zijn doorverwezen naar TWIJZ en daar een traject krijgen aangeboden, dat 3 deelnemers zijn ondersteund in hun proces waardoor zij weer zelfstandig mee kunnen doen en tot slot is het ons gelukt om 1 deelnemer te plaatsen op betaald werk voor 36 uur per week.

G. van den Broek – TMAO – November 2021

10

We kunnen wel stellen dat maatschappelijke activering voor heel veel deelnemers al geresulteerd heeft in een succesvolle invulling van hun dag. Invulling door vrijwilligerswerk, activiteiten, reintegratie, doorverwijzing zorg, ondersteund in proces of betaald werk. Hoe dit eruit ziet lichten we hieronder kort toe.

Vrijwilligerswerk 34 deelnemers zijn gestart met het verrichten van vrijwilligerswerk voor organisaties, verenigingen of stichtingen. Dit kan bijvoorbeeld het verrichten van vrijwilligerswerk bij het Parkpaviljoen zijn of vrijwilligerswerk bij stichting Mijzo. Het gaat vaak om één tot drie dagdelen per week. Zodra vrijwilligerswerk wordt behaald zorgen we voor een geldende vrijwilligersovereenkomst, hierin worden afspraken vastgelegd. Deze overeenkomst zorgt er tevens voor dat deelnemers vanuit de gemeente zijn verzekerd.

Activiteiten In Waalwijk worden tal van activiteiten georganiseerd waar deelnemers aan mee kunnen doen, vaak regulier. Te denken valt dan aan activiteiten bij ContourdeTwern, Kunstencentrum Waalwijk of inloophuis TOON. Deze activiteiten zijn allemaal gericht op het opbouwen van een sociaal netwerk, het deelnemen aan activiteiten buitenshuis en het verbeteren van het welzijn.

Re-integratie We zien dat sommige deelnemers, na inzet van maatschappelijke activering, in staat zijn om te starten met een re-integratietraject bij uitvoeringsorganisatie Baanbrekers. Deze deelnemers hebben vrijwel allemaal deelgenomen aan een traject waarin verschillende gesprekken zijn gevoerd, belemmeringen zijn weggenomen en vooruitgang is geboekt. Hierdoor zijn er weer mogelijkheden ontstaan om (voorzichtig) te kijken naar betaald werk. Dit gaat altijd in samenwerking met Baanbrekers. Soms komt deze stap nadat de deelnemer een poosje vrijwilligerswerk heeft gedaan. In ieder geval één van deze deelnemers die al lang in de bijstand heeft gezeten, is inmiddels betaald aan het werk en daarmee uit de uitkering.

Doorverwijzing zorg Sommige deelnemers, met name de deelnemers die al langdurige fysieke of mentale klachten hebben, worden doorverwezen naar zorg. Daarmee bedoelen we de ondersteuning van TWijZ om bijvoorbeeld de mogelijkheden tot dagbesteding te onderzoeken, het regelen van ondersteuning bij het huishouden of de inzet van een schuldhulpverleningstraject. De inzet van deze voorzieningen is noodzakelijk om erger te voorkomen. In dit geval kunnen we alleen in samenwerking met TWijZ inzetten op ondersteuning en is maatschappelijke activering verder niet mogelijk.

Ondersteund in proces Een drietal deelnemers hebben zich zelf bij het project gemeld. Zij willen heel graag iets doen, maar weten niet hoe of waar ze moeten beginnen. Zij hebben ondersteuning nodig bij praktische zaken. Waar vind ik vrijwilligersvacatures, waar kan ik naartoe als ik aan een activiteit deel wil nemen. We hebben hen ondersteund bij het proces om zelf weer actie te ondernemen. Vaak zijn dit een aantal gesprekken of het aanreiken van suggesties. Deze deelnemers maken daarna zelf de stap naar vrijwilligerswerk of activiteiten. Deze groep is heel erg klein.

Betaald werk Betaald werk is voor maatschappelijke activering geen doel, maar als de mogelijkheden zich voordoen ondersteunen we uiteraard waar dat nodig is. Dit doen we altijd samen met Baanbrekers. Eén deelnemer is rechtstreeks door onze inzet betaald gaan werken voor 36 uur per week.

G. van den Broek – TMAO – November 2021

11

4. De experimenten De verschillende experimenten die we binnen het project maatschappelijke activering hebben uitgevoerd vormen samen een groot geheel. Ieder experiment is anders, maar we werken aan een gezamenlijk doel: iedereen doet mee! De afgelopen 24 maanden hebben we ervoor gekozen om verschillende soort activiteiten op te zetten. Bijvoorbeeld sport als middel, maar ook het gebruik van leefstijlmethoden of het geven van cursussen om gedragsverandering teweeg te brengen. De afgelopen periode hebben we in totaal 10 experimenten opgezet. Een korte beschrijving en evaluatie van de individuele experimenten is te vinden in bijlage 1. Een schematisch overzicht van de inzet, de kwaliteiten en resultaten zijn te vinden in bijlage 2.

4.1 10 experimenten Ieder experiment heeft een eigen aanpak, looptijd en expertise. Het succes wordt bepaald door de instrumenten die worden ingezet, maar zeker ook door de persoon die het experiment uitvoert. We hebben tien experimenten uitgevoerd waarvan we vijf experimenten als succesvol kunnen bestempelen. De ervaringen die we hiermee hebben opgedaan bieden een basis om op door te bouwen. Een nadere uitwerking en evaluatie van deze experimenten is te vinden in bijlage 1 en bijlage 2 van deze evaluatie. We zien een aantal gemeenschappelijke delers tussen de verschillende (succesvolle) experimenten. Deze werkzame elementen bepalen dan ook het succes van maatschappelijke activering en de mate waarin resultaten worden geboekt. Deze werkzame elementen zijn een van de belangrijke lessen die we trekken uit deze evaluatie en die een basis vormen voor een vervolg in de toekomst.

4.2 Werkzame elementen Op grond van de analyse uit bijlage 1 en de gegevens uit bijlage 2 kunnen we concluderen dat de helft van de experimenten als succesvol kunnen worden aangemerkt. Deze experimenten hebben over het algemeen de volgende gemeenschappelijke delers:

Uitnodiging met brief en telefoon De meeste experimenten hebben de deelnemers uitgenodigd per brief, een brief komt namelijk (vrijwel) altijd aan. De adresgegevens die we van Baanbrekers ontvangen kloppen altijd, telefoonnummers zijn vaak verouderd en mailadressen buiten gebruik. Het meest betrouwbare is daarmee het adres en dus het versturen van een brief. De volgende eisen lijken waardevol voor de brief: ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ ✓

Geen juridische taal Voorzien van gemeentelijk briefpapier Eenvoudige taal en duidelijke boodschap Beschrijf het doel van het gesprek Benoem dat je verwacht dat men komt Sluit af met je telefoonnummer en je werkdagen

Om de response op de brief te verhogen lijkt het succesvol te zijn om een aantal dagen na het versturen van de brief telefonisch contact op te nemen met de deelnemer. Brieven worden namelijk vaak niet geopend of vergeten wordt dat ze ergens heen moeten. We hebben u een brief gestuurd, heeft u deze ontvangen? Kunt u naar het gesprek komen, of vind u het fijner om ergens anders af te spreken? Door dit gesprek te voeren kunnen we telefonisch al belemmeringen wegenemen en zien we dat deelnemers sneller op gesprek komen of we het gesprek kunnen verplaatsen naar een moment waarop we zeker zijn dat een deelnemer komt. Dit voorkomt dat we een uur wachten op iemand die niet komt. G. van den Broek – TMAO – November 2021

12

Eerste gesprek op stadhuis, vervolg (mogelijk) elders Het gemeentehuis wordt over het algemeen gezien als een neutrale locatie. Een locatie waar je heen gaat voor je identiteitskaart of voor een WMO aanvraag, en dus ook voor een afspraak met maatschappelijke activering. Het gemeentehuis toont aan dat we het serieus nemen en dat we het belangrijk vinden dat de deelnemer komt. Het schetst vertrouwen bij de deelnemer dat het eerste gesprek op het gemeentehuis plaatsvind. Als we de deelnemer voor het eerst op het gemeentehuis hebben gesproken, kunnen we samen gaan werken aan vertrouwen en maatschappelijke participatie. Het helpt hierbij om de deelnemer de locatie voor de gesprekken te laten kiezen. Dit kan thuis zijn, dit kan op het stadshuis zijn of tijdens een wandeling door bijvoorbeeld het wandelpark. Voor iedere deelnemer is dit anders. We zien echter wel dat het gesprek buiten en wandelend, een positief effect heeft. Deelnemers voelen meer ruimte om dingen te vertellen en de buitenlucht zorgt tevens voor betere ideeën.

Coach met ervaring op het gebied van participatiewet en oog voor zorg Tijdens de verschillende experimenten hebben we met verschillende coaches gewerkt. Coaches met veel ervaring op re-integratie, ervaring op het gebied van de participatiewet of ervaring in de zorg of ambulant werk. We zien duidelijke verschillen tussen deze coaches. Coaches met een hart voor zorg, zijn geneigd om zorg te verlenen. Coaches met veel ervaring in de re-integratie hebben de lat voor de deelnemers te hoog liggen. Coaches met veel ervaring op het gebied van de participatiewet hebben over het algemeen de meeste ervaring met de deelnemers die we terug zijn bij maatschappelijke activering. Zij kennen de participatiewet en de doelgroep, daarmee hebben zij een voorsprong ten opzichten van de rest. Echter zien we ook dat alleen ervaring op het gebied van de participatiewet onvoldoende is. Ervaring en kennis op het gebied van zorg en welzijn, is een waardevolle aanvulling om deelnemers goed te kunnen ondersteunen. Dit helpt namelijk om belemmeringen weg te nemen. Echter is het uiterst belangrijk dat er focus wordt aangebracht in de werkzaamheden van een coach. Een coach kan zorgsignalen signaleren, maar verwijst door naar een partij (TWIJZ, huisarts) voor verdere ondersteuning.

Breder dan activering, wegnemen belemmeringen (eerst iets brengen, dan iets halen) Met maatschappelijke activering werken we aan maatschappelijke participatie, niet aan het verlenen van zorg. Echter is maatschappelijke participatie in veel gevallen in het begin niet mogelijk om medische of psychische redenen. We zien vaak deelnemers met fysieke klachten, met mobiliteitsproblemen of met schulden. Zonder dat er gewerkt wordt aan deze problematiek, zal de deelnemer geen ruimte hebben om te werken aan maatschappelijke participatie. Het is daarom zaak om deze belemmeringen weg te nemen. Dit dient twee doelen: ✓ Weg nemen belemmeringen ✓ Het opbouwen van vertrouwen We zijn hiermee bereid om een stapje extra te zetten voor een deelnemer, een oplossing te bieden voor een probleem dat al jaren speelt. Dit doet iets met de deelnemers, dit zorgt voor vertrouwen. Alleen als deze noodzakelijke belemmeringen zijn weggenomen, staat de weg vrij voor maatschappelijke activering. Dit proces vraagt om aandacht en meerdere gesprekken.

Omvangrijk (sociaal) netwerk in Waalwijk Het hebben van een breed netwerk van maatschappelijke organisaties in Waalwijk is van essentieel belang voor het boeken van resultaat. De coaches hebben als taak om activiteiten te vinden die aansluiten bij de behoefte van de deelnemer. Het is daarom belangrijk dat suggesties die deelnemers aanreiken meteen opgepakt kunnen worden. Als coach is het daarom waardevol om bekend te zijn G. van den Broek – TMAO – November 2021

13

met alles wat er te vinden en te doen is. Dit vraagt om een coach die (al) bekend is in Waalwijk, de belangrijkste spelers weet te vinden en tevens zelf actief opzoek gaat naar mogelijkheden. We hebben het dan over (met name) voorliggende initiatieven bij organisaties en verenigingen. Dit vraagt om maatwerk en initiatief vanuit de gemeente Waalwijk. Soms is een reguliere activiteit niet passend. Hoe kunnen we dit passend maken? Wat heeft een deelnemer nodig? Wat heeft een organisatie nodig? Vragen waar de coaches mee aan de slag moeten om deelnemers zo regulier mogelijk te kunnen ondersteunen en plaatsen. We zien dat de coaches die al bekend zijn in Waalwijk, dit makkelijker oppakken. Daarnaast is het belangrijk om bij deze organisaties goed na te gaan of er ruimte is voor ondersteuning en begeleiding van de deelnemer. Sommige deelnemers hebben een vorm van ondersteuning nodig om ontplooide activiteiten vol te houden. Dit uit zich bijvoorbeeld in een telefoontje als iemand niet komt opdagen. Regelmatig contact tussen organisatie en coach is daarom essentieel.

Fysiek en frequent contact met deelnemers We kunnen inmiddels concluderen dat je pas echt contact maakt met deelnemers, als je elkaar recht in de ogen kunt kijken. Dit kan alleen door middel van fysiek contact, dit is dan ook een harde voorwaarde om deelnemers succesvol maatschappelijk te activeren. Telefonisch- of appcontact kan ondersteund zijn aan het fysieke contact dat een coach met een deelnemer heeft. We zien echter dat het merendeel van het contact fysiek moet zijn, coaches die veel telefonisch contact hebben behalen minder goede resultaten. De frequentie van het contact is eveneens van belang. Te weinig contact zorgt voor ruimte en onzekerheid bij de deelnemer. Dit resulteert erin dat je onvoldoende stappen vooruit kan zetten. In het begin is wekelijks contact vrijwel een vereiste. Naarmate het traject vordert, kun je dit oprekken tot één contactmoment per twee weken. Verder oprekken zal resulteren in een beperkte mate van vooruitgang. Een combinatie van frequent contact en fysiek contact dragen onverminderd bij aan succesvolle resultaten en zijn daarmee onmisbaar.

Activiteiten zijn ondersteunend De factor die het resultaat verreweg het meeste beïnvloed is de primaire taak van de coach, het coachen en ondersteunen van een deelnemer. De afgelopen twee jaar hebben we ook veel activiteiten/instrumenten ingezet als middel om het doel te bereiken. Bijvoorbeeld een hardloopactiviteit, workshops of beweegactiviteiten. We zien dat we hiermee de situatie van een deelnemer, zowel lichamelijk als geestelijk, kunnen verbeteren waardoor er meer ruimte zal zijn voor de deelnemer om te groeien. Activiteiten vormen dus een belangrijke rol in het behalen van succes, maar zijn ondergeschikt aan het werk dat een coach verricht.

Biedt voldoende nazorg maar laat tijdig los Het opbouwen van een persoonlijke band zorgt ervoor dat het lastiger wordt om een deelnemer los te laten op het moment dat het resultaat is bereikt. We zien dat zeker de eerste 3 maanden een deelnemer ondersteuning nodig heeft vanuit het project. Dit is nodig omdat deelnemers dreigen af te haken, terug vallen in oude patronen of het even niet meer zien zitten. In deze gevallen is het belangrijk dat we er zijn om deze deelnemers op te vangen en ze niet in de steek te laten. Dit laatste schaadt het vertrouwen. De hechte band die deelnemers soms met hun coach hebben maakt het ook lastig om het los te laten. Toch is dit van belang om de resterende tijd te kunnen investeren in nieuwe deelnemers. Afhankelijk van de deelnemer kunnen we daarom concluderen dat de nazorgperiode minimaal 3 maanden, maar maximaal 6 maanden zou moeten duren.

G. van den Broek – TMAO – November 2021

14

De meeste deelnemers maken, net zoals veel andere Waalwijkers, veel mee in hun leven. Een ouder die overlijdt, een operatie, een mislukte relatie of schuldhulpverlening. Dergelijke gebeurtenissen kunnen ervoor zorgen dat iemand stopt met zijn of haar vrijwilligerswerk, niet meer naar een activiteit gaat of het contact verbreekt. Op het moment dat de nazorgperiode is afgelopen hebben we geen zicht meer op dergelijke situaties. Het is daarom waardevol om na te denken over het contact met de deelnemers na de nazorgperiode.

4.3 De coach is de basis Bovenstaande punten lijken vereisten te zijn om inwoners succesvol maatschappelijk te activeren. Kijkend naar deze gemeenschappelijke delers, zijn deze punten met name van toepassing op de coach die het experiment uitvoert. Het middel wat je daarbij inzet (sport, workshops, etc.) lijkt bijzaak te zijn, maar wel ondersteunend aan het werk van de coach. Het kiezen van de juiste coach bepaald daarmee het resultaat.

G. van den Broek – TMAO – November 2021

15

5. De samenwerking In de afgelopen twee jaar hebben we met heel veel verschillende partijen samenwerkt om deelnemers maatschappelijk te activeren. Verschillende organisaties, interne collega’s binnen de gemeenten en verschillende verenigingen. Deze samenwerking heeft invloed op de behaalde resultaten.

5.1 Baanbrekers De meeste deelnemers van maatschappelijke activering hebben een bijstandsuitkering van Baanbrekers. Om ervoor te zorgen dat de samenwerking tussen Baanbrekers en gemeente soepel verliep zijn er de afgelopen twee jaar een aantal zaken geregeld: ✓ ✓ ✓ ✓

Er is een verwerkersovereenkomst gesloten om bestandsuitwisseling mogelijk te maken Gemeente en Baanbrekers overleggen structureel over operationele en praktische zaken Maandelijks vindt er een bestandsuitwisseling plaats tussen Baanbrekers en gemeente Maatschappelijke activering komt waar nodig aan bod in het Sociaal Economisch Team (SET) om zaken af te stemmen met Baanbrekers, Heusden en Loon op Zand ✓ Waar nodig is er contact tussen werkmakelaar Baanbrekers en coach maatschappelijke activering Over het algemeen verloopt de samenwerking goed. We hebben regelmatig contact en problemen kunnen snel worden opgelost. We zien dat het maandelijkse delen van het bestand resulteert in een werkbare situatie voor Baanbrekers, maar dat dit voor de gemeente veel administratieve werkzaamheden vraagt. Hier is verbetering op mogelijk en noodzakelijk. Regulier werken is bij de deelnemers van maatschappelijk activering niet aan de orde. Het kan voorkomen dat een deelnemer na het verrichten van activiteiten toch (deels) regulier zou kunnen werken. Op dat moment zijn er korte lijntjes met Baanbrekers geweest. De komende periode werken we samen met Baanbrekers aan een intensievere samenwerking om inwoners eenvoudiger op te pakken. Dit wordt praktisch vormgegeven.

5.2 Team Werk Inkomen Jeugd en Zorg (TWIJZ) We constateren dat veel inwoners die we spreken in het kader van maatschappelijke activering op enig moment in contact zijn geweest met ons toegangsteam, team welzijn, inkomen, jeugd en zorg (TWijZ). Hierbij valt te denken aan een WMO aanvraag, maatschappelijk werk of een schuldhulpverleningstraject. Dit is de ene kant van het verhaal. De andere kant leert ons ook dat veel inwoners die we spreken niet in beeld zijn bij TWijZ, maar in sommige gevallen toch ondersteuning nodig hebben. Hiermee voorkomen we dat problematieken erger worden. Kortom: een samenwerking is in het belang van onze inwoners. Een intensieve samenwerking met TWIJZ heeft lang op zich laten wachten. Inmiddels zien we sinds het voorjaar van 2021 dat de samenwerking steeds meer vorm en inhoud krijgt. Er is een wisselwerking tussen TWIJZ en de coaches. Deze samenwerking is noodzakelijk voor een goed resultaat. Echter zien we dat het afhankelijk is van de persoon in hoeverre deze samenwerking goed loopt. We zien echter wel dat deelnemers die via TWIJZ worden aangemeld, heel kwetsbaar zijn. Hier zouden we nog meer ondersteuning voor kunnen inrichten om deze deelnemers beter te kunnen ondersteunen. Hierbij is het wel van belang dat maatschappelijke activering geen dagbesteding of zorgtraject is.

We zien kansen om maatschappelijke activering als voorliggende voorziening te gebruiken, hiermee kunnen we indirect problemen op andere leefdomeinen aanpakken. Hiermee kunnen problemen in de jeugd en WMO wellicht voorkomen worden. Bij de inwoners die we spreken in het kader van maatschappelijke activering zien we dat verschillende problematieken bij elkaar komen, oftewel: G. van den Broek – TMAO – November 2021

16

multiproblematiek. We kunnen daarmee preventief werken en bepaalde problemen vroegtijdig signaleren om erger te voorkomen. Daarnaast draagt het meedoen aan de maatschappij bij aan een gelukkiger en meer zelfredzaam leven. Hoe gelukkiger of zelfredzamer een inwoners is, des te beter hij of zij in staat is om problemen zelf op te lossen en tijdig te signaleren. Hetgeen waar we voor blijven waken is het feit dat de coaches maatschappelijke activering geen hulpverleners zijn die beschikkingen schrijven, situaties toetsen en psychische klachten verhelpen. Het is daarom raadzaam om te bezien wat de mogelijkheden zijn om de ondersteuning van deze deelnemers op deze gebieden anders te organiseren. Ondersteuning op deze gebieden is namelijk noodzakelijk om een inwoner maatschappelijk te activeren.

5.3 Kunstencentrum Waalwijk Het Kunstencentrum Waalwijk is voor veel inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt te hoog gegrepen. Door middel van de Paswijzer wordt de helft van de kosten vergoed, echter zijn de overige kosten voor velen nog steeds te hoog. Daarnaast lukt het veel deelnemers niet om in een reguliere groep en op reguliere tijden deel te nemen. Om voorgaande redenen nemen deelnemers zelf niet het initiatief om zich in te schrijven bij het Kunstencentrum. Daarom hebben we in samenwerking met het Kunstencentrum medio november 2020 een kennismakingsmiddag georganiseerd. Tijdens deze middag konden deelnemers van maatschappelijke activering onder het genot van een kopje koffie en iets lekkers, kennismaken met het Kunstencentrum en hun aanbod. Naar aanleiding van deze workshop, waar 8 deelnemers aanwezig waren, hebben 5 deelnemers zich ingeschreven voor vervolgcursussen. De kosten van deze vervolgcursussen kunnen eigenlijk door de deelnemers niet betaald worden. De Paswijzer vergoed maar de helft van deze kosten. Daarom hebben we, zoals beschreven in de cultuurnota, extra subsidie verstrekt aan het Kunstencentrum. Door middel van deze extra impuls kost het de deelnemers niks om deel te nemen. Hierdoor is de drempel zo laag mogelijk. In de tijd daarna hebben we verschillende deelnemers ingeschreven voor activiteiten bij het Kunstencentrum.

We zien echter toch dat het merendeel van de deelnemers niet goed meekunnen in het reguliere proces van het Kunstencentrum. Daarom starten we vanaf januari 2022 met een instroomgroep bij het Kunstencentrum. Deze groep komt twee uur per week bij elkaar onder begeleiding van een docent die tevens oog heeft voor ondersteuning en begeleiding. Binnen deze instroomgroep worden drie kunstvormen aangeboden: kleien, schilderen en tekenen. Op deze manier kunnen deelnemers toch deelnemen aan kunst- en cultuuractiviteiten in Waalwijk.

5.4 ContourdeTwern ContourdeTwern biedt tal van mogelijkheden voor de deelnemers van maatschappelijke activering, over het algemeen heel laagdrempelig. In samenwerking met ContourdeTwern hebben we de afgelopen periode een houtbewerkingsgroep opgezet die iedere donderdag in buurthuis Bloemenoord samen komt. Deze houtbewerkingsgroep is een extra groep bovenop de houtbewerkingsgroep die er al is. Een van de deelnemers van maatschappelijke activering is al jaren bezig met houtbewerking, met name het maken van houten speelgoed. Binnen alle experimenten hebben we een paar deelnemers verzameld die het allemaal leuk vinden om met hout bezig te zijn en/of te schilderen. Samen met hen hebben we een houtbewerkingsgroep gevormd waar ook andere inwoners uit Waalwijk aan deel kunnen nemen. Deze groep wordt ondersteund door een van de coaches maatschappelijke activering. We zien dat deze combinatie positieve effecten heeft. Met afvalhout maken zij houten speelgoed. Dit speelgoed wordt tevens geschilderd en is bedoeld voor de minder bedeelde kinderen in Waalwijk. Inmiddels telt deze houtbewerkingsgroep 7 deelnemers en eind 2021 wordt het houtenspeelgoed uitgedeeld aan kinderen waarvan de ouders het niet breed hebben.

G. van den Broek – TMAO – November 2021

17

5.5 Overige partijen Met bovenstaande partijen is met regelmaat contact, maar dit zijn lang niet alle partijen waarmee we contact hebben gehad. Dagelijks is er contact geweest met verschillende organisaties, verenigingen, stichtingen en instellingen. Deze contacten zijn er als deelnemers geplaatst worden of zijn, maar ook als er voor een deelnemer gezocht wordt naar een geschikte plek. We zien dat vele organisaties ondersteuning nodig hebben bij het helpen en begeleiden van deelnemers bij de activiteit of bij het verrichten van vrijwilligerswerk. Meer en structureel contact is noodzakelijk om organisaties te ondersteunen en daarmee plaatsen te creëren waar deelnemers van maatschappelijke activering terecht kunnen. In de toekomst dient dit nadrukkelijk onderdeel te zijn van het takenpakket van een coach.

G. van den Broek – TMAO – November 2021

18

6. Conclusie De afgelopen twee jaar heeft de gemeente Waalwijk volop ingezet op maatschappelijke activering van inwoners met een grote afstand tot de arbeidsmarkt. Wat begon met een focus op alleen bijstandsgerechtigden werd al snel toegankelijk voor alle inwoners uit de gemeente Waalwijk. Desondanks is 94,8% van alle deelnemers bijstandsgerechtigd en afkomstig van uitvoeringsorganisatie Baanbrekers. Dit is een fors aantal en een groot gedeelte van het bijstandsbestand van Waalwijk. Maatschappelijke activering heeft de afgelopen twee jaar niet gewerkt aan specifieke doelstellingen maar aan speerpunten in een experimenteel kader. Deze speerpunten luiden als volgt: ✓ Zoveel mogelijk inwoners spreken en in beeld brengen ✓ Zoveel mogelijk inwoners maatschappelijk activeren ✓ Experimenteren met verschillende mogelijkheden om inwoners te spreken, in beeld te brengen en maatschappelijk te activeren Kijkend naar bovenstaande drie speerpunten kunnen we inmiddels na twee jaar concluderen dat maatschappelijke activering een positief effect heeft gehad op inwoners die thuis zitten, sociaal geïsoleerd zijn en niet deelnemen aan activiteiten in Waalwijk. De afgelopen twee jaar is het totale bestand van maatschappelijke activering opgelopen tot 555 inwoners. Inmiddels is met 51,7% ruim de helft van deze groep inwoners gesproken en in beeld gebracht.

We zien dat van alle deelnemers die zijn gesproken 47% (135) gestart zijn met een traject, zijn we nog met 15% (44) in gesprek voor een intake en heeft 38% (108) geen traject aangeboden gekregen. Op grond van de ervaringen zien we hiermee dat de helft van allee deelnemers die is gesproken, daadwerkelijk kan starten met een traject. Deelnemers die niet kunnen starten hebben daar verschillende redenen voor, van een psychische kwetsbaarheid tot het al actief zijn als vrijwilliger bij een vereniging. Met de inzet van maatschappelijke activering hebben we deze deelnemers in beeld gebracht, is hun situatie bekend en hebben we dus de helft een traject aangeboden. Van alle deelnemers waarvan het traject inmiddels is afgesloten, is 94,7% succesvol. Het gros van deze deelnemers neemt deel aan (maatschappelijke) activiteiten, maar ook verrichten deelnemers vrijwilligerswerk, zijn zij gestart met een re-integratietraject bij Baanbrekers, krijgen zij ondersteuning van TWIJZ, is er een deelnemer gestart met betaald werk en zijn deelnemers ondersteund in hun proces om weer meer te kunnen doen in Waalwijk. De afgelopen twee jaar hebben we met tien verschillende experimenten geëxperimenteerd. Op grond van de evaluatie, de resultaten en ervaringen van de afgelopen twee jaar, kunnen we concluderen wat wel of niet werkt.

Als we kijken naar wat wel werkt, dan zien we een aantal werkzame elementen terug in de experimenten die we als succesvol kunnen bestempelen. Deze vijf succesvolle experimenten kennen de volgende werkzame elementen: ✓ Uitnodiging per brief en telefoon ✓ Eerste gesprek op stadhuis, vervolg (mogelijk) elders ✓ Coach met ervaring op het gebied van participatiewet en oog voor zorg ✓ Breder dan activering, wegnemen belemmeringen (eerst iets brengen, dan iets halen) ✓ Omvangrijk (sociaal) netwerk in Waalwijk ✓ Fysiek en frequent contact met deelnemers ✓ Activiteiten zijn ondersteunend ✓ Biedt voldoende nazorg maar laat tijdig los Op grond van deze evaluatie kunnen we concluderen dat maatschappelijke activering volgens doelstellingen heeft gepresteerd. Inwoners zijn gesproken, deze inwoners zijn in beeld gebracht en maatschappelijk geactiveerd. Tevens hebben we door middel van de tien verschillende experimenten kennis kunnen vergaren over de verschillende manieren die er zijn om inwoners maatschappelijk te activering in Waalwijk. G. van den Broek – TMAO – November 2021

19

Deze eindevaluatie geeft hiermee positieve inzichten in de resultaten van maatschappelijke activering. In Waalwijk willen we dat iedereen meedoet en daadwerkelijk mee kan doen. Met maatschappelijke activering hebben we dit doel nagestreefd. Het project heeft hiermee tot nu toe in ieder geval 89 levens veranderd.

G. van den Broek – TMAO – November 2021

20

7. Bijlage 1: Beschrijving experimenten In deze bijlage zetten we kort de kenmerken en plus- en minpunten van iedere experiment op een rij, gebaseerd op de monitoring en voortgangsgesprekken met de opdrachtnemers/coaches. Dit zijn dus punten zoals we ze in de praktijk tegenkomen.

Experiment 1 Het eerste experiment is in september 2019 gestart als een eerste vingeroefening om inwoners maatschappelijk te laten participeren. Deze eerste opdracht is begin mei 2021 geëindigd na anderhalf jaar. De ervaringen uit dit eerste experiment hebben geresulteerd in een nieuwe, andere en bredere opdracht dan de eerste. Dit nieuwe experiment is gestart in mei 2021 en loopt op het moment van schrijven nog steeds. Het project kenmerkt zich als volgt: ✓ Uitnodiging per brief en telefonisch contact ✓ Eerste gesprek op stadhuis, daarna op een door de deelnemer gekozen plaats (buiten, thuis, etc.) ✓ Wegnemen belemmeringen door inschakelen partijen zoals TWIJZ ✓ Samen met de deelnemer uitzoeken wat WEL mogelijk is ✓ Het zoeken van activiteiten of het creëren daarvan in samenwerking met partijen ✓ Het bemiddelen tussen de activiteit / het vrijwilligerswerk en de deelnemer ✓ Het bieden van minimaal 6 maanden nazorg Dit project is maandelijks gemonitord en op basis van de ervaringen kunnen we een analyse maken.

Een aantal plus- en minpunten van dit experiment: Pluspunten Minpunten Coach heeft veel ervaring met re-integratie en Door zorgaspect is er een risico dat er te veel participatiewet en oog voor zorg zaken buiten activering om worden opgepakt Brede kennis van het (sociale) netwerk in Waalwijk Naast activering ook oog voor zorg en ondersteuning (WMO) om belemmeringen weg te nemen Frequent en fysiek contact In staat om zelf activiteiten op te zetten in samenwerking met partijen Houdt ook na plaatsing contact met deelnemers

Al met al kunnen we op grond van de ervaringen die we met dit experiment hebben opgedaan concluderen dat dit experiment succesvol is geweest. De aanpak is voor veel deelnemers passend, levert resultaat op en draagt bij aan de doelstellingen van maatschappelijke activering.

Experiment 2 Het tweede experiment is eveneens in september 2019 gestart en geëindigd in augustus 2020, na een verlenging van twee maanden in verband met de geldende Coronamaatregelen. Het project kenmerkt zich als volgt: ✓ Uitnodiging per brief ✓ Eerste gesprek op stadhuis, daarna ook op stadhuis of telefonisch ✓ Meteen ter zake: wat wil je gaan doen ✓ Voornamelijk gericht op vrijwilligerswerk G. van den Broek – TMAO – November 2021

21

✓ Samen met deelnemer zoeken naar passend vrijwilligerswerk / activiteiten ✓ Het regelen van praktische zaken tussen organisatie en deelnemer vrijwilligersovereenkomst) ✓ Het bieden van minimaal 3 maanden nazorg

(bijv.

Dit project is maandelijks gemonitord en op basis van de ervaringen kunnen we een analyse maken. Een aantal plus- en minpunten van dit experiment: Pluspunten Veel ervaring met re-integratie en vrijwilligerswerk Goed en professioneel contact met organisaties Weten van doorpakken

Minpunten Beperkte kennis van het (sociale) netwerk in Waalwijk Niet geschikt voor deelnemers waarvoor vrijwilligerswerk te hoog gegrepen is Beperkt fysiek aanwezig in Waalwijk

Al met al kunnen we op grond van de ervaringen die we met dit experiment hebben opgedaan concluderen dat dit experiment in beperkte mate succesvol is geweest. De aanpak is enkel passend voor deelnemers waarvoor vrijwilligerswerk haalbaar is, er is te weinig oog voor de belemmeringen van de deelnemer en tot slot is het netwerk in Waalwijk veel te klein.

Experiment 3 Het derde experiment is eveneens in september 2019 gestart en begin november 2020 geëindigd na een verlenging van twee maanden in verband met de geldende Coronamaatregelen. Het project kenmerkt zich als volgt: ✓ Eerste contact telefonisch ✓ Hardlopen als middel om in beweging te komen ✓ Naast hardlopen ook sportief wandelen ✓ Verbeteren fysieke situatie / succesmomenten laten ervaren ✓ Training van 12 weken in groepsverband ✓ Na +/- 8 weken opzoek naar activiteiten of vrijwilligerswerk ✓ Bemiddelen tussen organisatie en deelnemer ✓ Bieden nazorg

G. van den Broek – TMAO – November 2021

22

Dit project is maandelijks gemonitord en op basis van de ervaringen kunnen we een analyse maken. Een aantal plus- en minpunten van dit experiment: Pluspunten Coach heeft veel ervaring met re-integratie

Minpunten Beperkte kennis van het (sociale) netwerk in Waalwijk Veel persoonlijke aandacht en oog voor de Hardlopen voor veel deelnemers te hoog deelnemers gegrepen, daardoor enkel geschikt voor een kleine groep deelnemers Deelnemers worden fysiek sterker en hebben 12 weken is te kort om deelnemers te leren daardoor meer mogelijkheden kennen, vertrouwen op te bouwen en te activeren

Al met al kunnen we op grond van de ervaringen die we met dit experiment hebben opgedaan concluderen dat dit experiment in beperkte mate succesvol is geweest. De aanpak is enkel passend voor deelnemers met een hoge belastbaarheid, dit is echter een beperkte groep in Waalwijk. Tevens heeft de coach een beperkt sociaal netwerk in Waalwijk, waardoor het moeilijker is om passende activiteiten te vinden voor de deelnemers. Het experiment is echter effectief voor degene die een hoge belastbaarheid hebben en kunnen deelnemen.

Experiment 4 Het vierde experiment is eveneens in september 2019 gestart en in december 2020 geëindigd om ruimte te maken voor een nieuw experiment. Dit experiment is opgezet voor de minder gemotiveerde deelnemers en heeft daarmee een andere insteek dan de eerder opgezette experimenten. Het project kenmerkt zich als volgt: ✓ Gericht op de minder gemotiveerde deelnemers ✓ Uitnodiging per brief, bij geen reactie telefoontje en huisbezoek ✓ Eerste gesprek altijd op stadhuis, evenals de vervolggesprekken ✓ Duidelijke kaders en minder speelruimte ✓ Intensief contact voor een periode van 3-6 maanden ✓ Deelnemer draagt zelf mogelijkheden aan, bij gebrek kiest de coach ✓ Wegnemen praktische belemmeringen en regelen praktische zaken met organisatie Dit project is maandelijks gemonitord en op basis van de ervaringen kunnen we een analyse maken. Een aantal plus- en minpunten van dit experiment: Pluspunten Minpunten Veel ervaring met re-integratie, zorg en Beperkte nazorg participatiewet Groot en breed (sociaal) netwerk in Waalwijk Beperkte uren Duidelijk en transparant naar de deelnemers Duidelijke kaders en beperkte speelruimte Intensief, frequent en fysiek contact

Al met al kunnen we op grond van de ervaringen die we met dit experiment hebben opgedaan concluderen dat dit experiment succesvol is geweest. De aanpak heeft invloed op deelnemers die bij andere experimenten niet op komen dagen, we komen in contact, deelnemers komen op gesprek en G. van den Broek – TMAO – November 2021

23

gaan uiteindelijk maatschappelijk participeren. Door de juiste toon in de brief en het gesprek is het gelukt om de minder gemotiveerde deelnemers te ondersteunen naar activiteiten of vrijwilligerswerk. Dit heeft tevens te maken met de duidelijke kaders en beperkte speelruimte in dit experiment. Deze “stevige” aanpak is enkel passend voor deelnemers die niet willen.

Experiment 5 Het vijfde experiment is in mei 2020 gestart en in mei 2021 geëindigd om ruimte te maken voor een nieuw experiment en in verband met tegenvallende resultaten. Dit experiment is opgezet voor deelnemers die meer ondersteuning nodig hebben om geactiveerd te worden. Het project kenmerkt zich als volgt: ✓ Aanpak gericht op kwetsbare deelnemers binnen het project ✓ Vrijblijvende uitnodigingsbrief ✓ Veelal telefonisch contact en bij uitzondering fysiek ✓ Vervolggesprekken telefonisch en bij uitzondering fysiek ✓ Eén á twee keer per maand contact Dit project is maandelijks gemonitord en op basis van de ervaringen kunnen we een analyse maken. Een aantal plus- en minpunten van dit experiment: Pluspunten Creëert vertrouwen

Minpunten Nauwelijks deelnemers geactiveerd Gesprekken veelal telefonisch Beperkt contact Beperkt sociaal netwerk in Waalwijk

Al met al kunnen we op grond van de ervaringen die we met dit experiment hebben opgedaan concluderen dat dit experiment niet succesvol is geweest. De aanpak heeft onvoldoende aangesloten bij de deelnemers die we wilde bereiken. Dit is mede veroorzaakt door het telefonische contact in plaats van fysiek contact. Het boeken van resultaten lijkt op deze manier niet haalbaar. De achtergrond van de betreffende coach heeft er in geresulteerd dat dit traject meer neigt naar ambulant werk dan naar maatschappelijke participatie. We kunnen daarom concluderen dat bij een dergelijk traject de nadruk meer moet liggen op maatschappelijke participatie. Dit experiment is daarmee onvoldoende passend.

Experiment 6 Het zesde experiment is eind november 2020 gestart en loopt op het moment van schrijven nog steeds. Dit experiment is opgezet als opvolger van experiment 3. Dit experiment zet in op laagdrempelige inzet van beweegactiviteiten die worden afgestemd op de betreffende deelnemers. Hiervoor hebben we gekozen nadat we hebben geconcludeerd dat de inzet van experiment 3 voor veel deelnemers niet haalbaar blijkt. Hiermee hopen we meer deelnemers te kunnen bereiken. Het project kenmerkt zich als volgt: ✓ Uitnodiging via vrijblijvende brief, maar wel een duidelijke toon ✓ Eerste gesprek fysiek op het stadhuis ✓ Vervolggesprekken tijdens beweegactiviteit ✓ Twee keer per week sporten in groepsverband (buiten en binnen), gedurende 12 weken ✓ Naast bewegen ook aandacht voor leefstijl coaching (roken, alcohol, eten, etc.) ✓ Bemiddelen tussen organisatie(s) en deelnemer

G. van den Broek – TMAO – November 2021

24

Dit project is maandelijks gemonitord en op basis van de ervaringen kunnen we een analyse maken. Een aantal plus- en minpunten van dit experiment: Pluspunten Beweegactiviteiten voor veel deelnemers passend Verbeteren van leefstijl en conditie bevordert de activering Frequent en fysiek contact Flexibel en aan te passen op de deelnemers

Minpunten Beperkte (sociaal) netwerk in Waalwijk Te weinig ervaring met de doelgroep Afhankelijk van de coach Moeilijk om groep te vullen

Al met al kunnen we op grond van de ervaringen die we met dit experiment hebben opgedaan concluderen dat dit experiment in beperkte mate succesvol is geweest. Met de beweegactiviteiten bereiken we meer deelnemers dan met de activiteiten in experiment 3, daarmee is dit experiment meer passend. De groepsgerichte aanpak heeft positieve effecten op de dynamiek, maar relatief veel deelnemers hebben moeite met groepen. We zien dat de loopduur van 12 weken van dit traject ook hier te kort is, inzet van minimaal 24 weken lijkt noodzakelijk. Een dergelijke aanpak kan aanvullend zijn op een structurele inzet van een coach waarbij het bewegen wordt ingezet als middel.