102 Bijlage SALHA Jaarverslag 2025

Jaaroverzicht 2025 Digitalisering • 83.000 scans voor burgers, bedrijven en overheden • 7,6 TB aan digitale bestanden beheerd in e-Depot

Website • 133.104 bezoeken • 1,7 miljoen paginaweergaven

Studiezaal • 124 mensen • 210 bezoeken • 1500 e-mails

Aanwinst Archief van het CDA Altena en voorgangers, 1957-2017

Publiek Webexpositie Slavernijverleden en het Heden

Huisvesting 2025 was het jaar van de bouw en realisatie van de nieuwe archiefbewaarplaats in Heesbeen

Jaarverslag 2025

2

Inhoudsopgave 1. Inleiding

4

Streekarchief

4

Bestuur

4

Personeel

5

Vrijwilligers

7

Archief- en Informatiebeheer

7

Huisvesting

8

2. Publiek

10

Dienstverlening

10

Scannen op Verzoek

10

Website

10

Publieksactiviteiten

11

Educatie

13

3. Beheer

15

Archiefbeheersysteem

15

Inventarisatie

15

Beeld en geluid

18

Bibliotheek

19

Digitalisering

19

4. Acquisitie

20

5. Toezicht

24

Vernietigingslijsten

24

Inspectierapportages

24

Overbrenging

25

TIOS

25

E-depot

25

6. Behoud

28

Archiefbewaarplaatsen

28

Conservering

28

3

1

INLEIDING

Dit jaarverslag belicht de belangrijkste activiteiten en ontwikkelingen van Streekarchief Langstraat Heusden Altena in 2025. Het jaar stond voor een belangrijk deel in het teken van de bouw van de nieuwe archiefbewaarplaats in Heesbeen. Daarnaast vroegen ontwikkelingen en projecten met betrekking tot het e-depot van het Streekarchief veel aandacht. Streekarchief Het Streekarchief is een gemeenschappelijke regeling met drie deelnemers: de gemeenten Altena, Heusden en Waalwijk. Daarnaast oefent het Streekarchief toezicht uit op het archief- en informatiebeheer van uitvoeringsorganisatie Baanbrekers. Ten slotte beheert het Streekarchief namens Waterschap Rivierenland de archieven van het voormalige hoogheemraadschap Alm en Biesbosch en zijn vele rechtsvoorgangers. Het Streekarchief is gehuisvest in de vestingstad Heusden, waar het beschikt over een studiezaal, werkplekken en archiefdepots. Een extern depot bevindt zich in Zaltbommel. De doelstelling van het Streekarchief is drieledig: de zorg voor en het beheer van de naar de archiefbewaarplaats overgebrachte archiefbescheiden; het toezicht op het beheer van de nog bij de gemeenten berustende bescheiden; en het bevorderen van lokaal en regionaal historisch onderzoek. Het Streekarchief richt zich dus op het beheren en ontsluiten van historische documenten én op het waarborgen van open overheidsinformatie.

Daarmee is het een laagdrempelige instelling voor geschiedenis en democratie. Bestuur Streekarchief Langstraat Heusden Altena kent een dagelijks bestuur en een algemeen bestuur. Beide besturen worden gevormd door vertegenwoordigers van de drie deelnemende gemeenten. Dagelijks bestuur: •

mevrouw W. (Willemijn) van Hees (voorzitter, namens de gemeente Heusden)

•

de heer S.R. (Shah) Sheikkariem (lid, namens de gemeente Altena)

•

de heer T.F.J.H. (Frank) Spierings (lid, namens de gemeente Waalwijk)

Het dagelijks bestuur vergaderde op 24 maart, 4 juli en 6 november 2025.

4

Het algemeen bestuur van het Streekarchief bestond naast de bovengenoemde bestuursleden uit: •

de heer H. (Hans) Tanis (namens de gemeente Altena)

•

de heer P.L.S. (Peter) van Steen (namens de gemeente Heusden)

•

de heer A. (Ad) de Jong (namens de gemeente Waalwijk)

Het algemeen bestuur vergaderde op 4 juli en 1 december 2025. Streekarchivaris Mariska Heijmansvan Bruggen was ambtelijk secretaris van het dagelijks en algemeen bestuur. Personeel De ambtelijke formatie telde op 1 januari 2025 9,3 fte’s, verdeeld over elf medewerkers. Hieraan kan, vanwege een door de gemeente Altena bij het Streekarchief gedetacheerde medewerker, nog 0,8 fte worden toegevoegd. Maandelijks vindt een werkoverleg plaats. Conform de begrotingswijziging 2024 kwam er per 1 januari ruimte voor het invullen van de nieuwe functie van Technisch specialist e-depot (1 fte). Per 1 april werd deze functie ingevuld. Vanuit structureel beschikbare gelden voor inhuur van personeel werd per 1 mei via Baanbrekers voor 8 uur per week een assistent-medewerker archief aangetrokken. Zijn inzet betreft met name het scannen van archiefstukken ten behoeve van de Scannen op Verzoekservice van het Streekarchief. Met ingang van 1 september werd zijn dienstverband met 4 uur uitgebreid. Vanuit de AVG is het aanstellen van een Functionaris Gegevensbescherming (FG) verplicht. Per 1 augustus is voor het Streekarchief een externe FG aangemeld, waarmee aan deze verplichting wordt voldaan. In het kader van het voldoen aan privacywetgeving werd in 2025 een AVG Quickscan uitgevoerd.

Op basis van de resultaten is en wordt gewerkt aan de inrichting van verdere noodzakelijke instrumenten, zoals een verwerkingsregister en een datalekprotocol. Sinds 1 juli 2025 is een extern vertrouwenspersoon voor het Streekarchief aangesteld. Op 4 juli stelde het algemeen bestuur de Gedragscode Integriteit SALHA vast. Ten einde bestaande kennis up-to-date te houden, nieuwe kennis op te doen en het netwerk zowel te onderhouden als uit te breiden volgden diverse medewerkers verschillende webinars, seminars en opleidingen. In het najaar volgden zes medewerkers de herhalingstraining bhv. Medewerkers van het Streekarchief vervulden daarnaast voor hun werk relevante bestuurs- en andere functies. De streekarchivaris was voorzitter en redactielid van de Historische Reeks Land van Heusden en Altena. De coördinator studiezaal maakte deel uit van de overleggroep van coördinatoren dienstver-

5

lening van de Brabantse archiefinstellingen. De beheerder collectie Beeld en Geluid nam deel aan de overleggroep Brabantse beeldbank beheerders. De archiefinspecteur was aanjager van het Kennisplatform Toezicht op het online platform Kennisnetwerk Informatie en Archief (KIA), de ontmoetingsplaats voor vakgenoten in de wereld van informatie en archief. Op KIA was een van de medewerkers dienstverlening aanjager van het Kennisplatform Dienstverlening. De medewerker educatie en communicatie was lid van de Stuurgroep Cultuureducatie Heusden binnen de gemeente Heusden. Verder nam zij deel aan het reguliere overleg van Erfgoed Altena. Na een prettige en vooral nuttige bijeenkomst in 2024, verzorgde Carola Otten ook dit jaar een teamtraining. Vanuit een DISC-analyse en persoonlijke gesprekken met de medewerkers werd op 6 oktober een gezamenlijke ochtendsessie georganiseerd, waarbij zowel persoonlijke als teamdoelstellingen werden geformuleerd. Op 31 oktober bracht het team van het Streekarchief een bezoek aan Breda. Afgetrapt werd met een workshop graffiti, waarbij iedereen het door hem of haar gemaakte kunstwerk ook mee naar huis mocht nemen. In de middag stond een bezoek aan de collega’s van het Stadsarchief & Archeologie Breda gepland. Erg leuk en leerzaam om te horen en zien hoe andere archiefinstellingen zaken aanpakken en uitvoeren.

6

Vrijwilligers Het Streekarchief wist zich in 2025 gesteund door 30 vrijwilligers, die vanuit huis of in het Streekarchief hun werkzaamheden verrichten. Hun inzet zorgt ervoor dat grote reeksen archiefbronnen via de website voor andere gebruikers ontsloten worden door het invoeren van genealogische gegevens, het beschrijven van foto’s, de completering van metadata (de beschrijvende informatie) uit bouw- en milieudossiers, of het transcriberen van oude archiefstukken. De vrijwilligers bleven door middel van twee nieuwsbrieven op de hoogte van de stand van zaken van de werkzaamheden en het reilen en zeilen van het Streekarchief. Een project waar ondertussen steeds meer vrijwilligers een bijdrage aan leveren is het nader beschrijven van de gedigitaliseerde notariële repertoria en akten. In 2025 werd het aantal van 10.000 beschreven notariële akten uit repertoria bereikt, waarvan een groot deel ook al online doorzoekbaar is. Hierdoor is het gemakkelijker te achterhalen of een persoon voorkomt in een of meerdere akten. Veel van die minuutakten zijn ook al digitaal te bekijken op onze website. Niet-gedigitaliseerde akten zijn aan de hand van de ingevoerde gegevens, zoals het aktenummer en de datum, gemakkelijk te vinden en ter inzage aan te vragen op de studiezaal. Op vrijdag 10 oktober vond het vrijwilligersuitje plaats.

Dit jaar werd een bezoek gebracht aan het Oorlogsmuseum Altena in Wijk en Aalburg, met aansluitend een diner. Om onze waardering extra te laten blijken ontvingen de vrijwilligers ter gelegenheid van Nationale Vrijwilligersdag op 7 december per post een pakketje met kaas, noten en delicatessen. Archief- en informatiebeheer Streekarchief In 2025 werd het interne archief- en informatiebeheer van het Streekarchief opnieuw gecontroleerd door de archiefinspecteurs van het West-Brabants Archief. Op basis van het uitgebrachte verslag is

7

het al aanwezige verbeterplan inclusief planning bij- en uitgewerkt. Diverse documenten, zoals het metadataschema, de lijst met gehanteerde voorkeursformaten en de handboeken vervanging, zijn geactualiseerd. Verder is een begin gemaakt met het opstellen van een Producten- en dienstencatalogus (PDC) en een stappenplan voor de aansluiting op het e-depot. Doel is om deze documenten in de loop van 2026 vast te stellen. Een van de aanbevelingen uit het inspectierapport was aandacht voor het overbrengen van het digitale archiefblok 2013 – 2023 van het Streekarchief naar het e-depot, met het oog op de verkorte overbrengingstermijn van 20 naar 10 jaar in de nieuwe Archiefwet per 1 januari 2027. Mede in het licht van de plannen van de gemeente Heusden om de netwerkschijven op termijn uit te faseren, zijn bij wijze van experiment 206 (sub)dossiers uit de periode 2013 tot en met 2023 succesvol ingelezen in het e-depot van het Streekarchief. Ook in 2025 heeft de jaarlijkse vernietigingsronde plaatsgevonden. In overleg met de archiefinspecteur werden er 66 digitale dossiers en een klein aantal papieren dossiers vernietigd. Huisvesting 2025 was het jaar van bouw en realisatie van de nieuwe archiefbewaarplaats aan de Industrieweg 25 in Heesbeen. Op 1 april werd officieel de eerste klap op de bouw gegeven.

Voorzitter Willemijn van Hees heide samen met streekarchivaris Mariska Heijmans de eerste paal de grond in. In goede afstemming met aannemer Kleijngeld, plaatste Bruynzeel Storage systems de benodigde archiefstellingen in de drie depots om in de toekomst bijna zeven kilometer aan archief te kunnen plaatsen. Binnen de gestelde financiële kaders en volgens planning werd het gebouw op 1 december 2025 opgeleverd door de gemeente Heusden aan het Streekarchief. Ook werd met de voorbereiding gestart van de grote verhuisoperatie die in 2026 nodig is om alle archieven vanuit Zaltbommel zorgvuldig en veilig naar Heesbeen te verplaatsen. Het was een hele puzzel om te bepalen wat waar komt en hoe de beschikbare ruimte zo efficiënt mogelijk kan worden benut.

8

Om een van de buitenmuren aan de straatkant van de nieuwe archiefbewaarplaats te versieren maakten twee kunstenaars drie ontwerpen voor een muurschildering die een verhaal vertelt over het Streekarchief. Alle inwoners van Altena, Heusden en Waalwijk konden van 26 november tot en met 14 december hun stem uitbrengen op hun favoriet. Meer dan 300 mensen brachten hun stem uit en met een grote meerderheid werd er gekozen voor het ontwerp ‘Archiefcollectie’. Dit ontwerp zal in 2026 geplaatst worden. Met het oog op de renovatie en verduurzaming van het pand Pelsestraat 17 werd een programma van eisen opgesteld namens alle gebruikers. Voor dit programma van eisen was vanuit het Streekarchief de in 2023 door HEVO opgestelde en door de drie gemeenteraden geaccordeerde huisvestingsrapportage leidend. In de zomer liep een aanbestedingsprocedure om de juiste architect te vinden om dit project uit te gaan voeren. In oktober werd de opdracht gegund aan VB Erfgoed en Architectuur.

9

2

PUBLIEK

Dienstverlening aan burgers, bedrijven en overheden Door digitalisering van de samenleving zijn de verwachtingen bij burgers ten aanzien van de digitale beschikbaarheid en toegankelijkheid van de collectie groot. Het Streekarchief sluit hierop aan door een steeds actievere digitale dienstverlening via de website. In totaal werden 7.074 archiefstukken (5.287 in 2024) online aangevraagd. Sommige hiervan werden ingezien op de studiezaal, het merendeel werd op verzoek gescand en digitaal aangeleverd aan de aanvrager (gemeenten, burgers en bedrijven). In het verslagjaar bezochten 124 (123 in 2024) unieke bezoekers de studiezaal. In totaal brachten zij 210 (203 in 2024) bezoeken. Sinds de meest geraadpleegde series (bouwdossiers met name) geheel zijn gedigitaliseerd stabiliseert het bezoekersaantal zich, maar mensen blijven ons vinden met zeer gevarieerde vragen over onze archieven en collecties. Deze vragen worden op de studiezaal gesteld, maar voor het grootste deel via de e-mail en de telefoon. Er werden, naast vele telefoontjes, zo’n 1.500 digitale verzoeken om inlichtingen afgehandeld. Scannen op Verzoek In mei is gestart met het beschikbaar stellen van de Scannen op Verzoekknop op www.salha.nl bij stukken ouder dan honderd jaar uit archieven van gemeentebesturen. Hoewel we dit niet direct publiek hebben gemaakt, wisten bezoekers de knop vanaf de start goed te vinden.

Onze medewerkers dienstverlening en de hiervoor via Baanbrekers aangetrokken medewerker hadden hun handen vol aan de binnenkomende scanaanvragen. Na een korte gewenningsperiode zijn in augustus de stukken uit oud-rechterlijke archieven en archieven van stads- en dorpsbesturen opengezet voor de Scannen op Verzoekservice. In oktober hebben we onze Scannen op Verzoekservice wereldkundig gemaakt door middel van nieuwsberichten op onze website en sociale media en hebben we een uitleg voor onze bezoekers online geplaatst. Voor maximaal tien inventarisnummers per week kunnen bezoekers een gratis scanverzoek indienen. In 2025 zijn 530 unieke stukken aangevraagd door middel van deze service. Het ligt in de bedoeling om de Scannen op Verzoekservice stapsgewijs verder uit te bouwen. Rekening houdend met de beschikbare capaciteit wordt komend jaar bekeken of en zo ja op welke manier dit het beste kan. Website De website van het Streekarchief werd in 2025 133.104 keer bezocht, met in totaal 1,7 miljoen paginaweergaven. De website geeft toegang tot alle archiefinventarissen, plaatsingslijsten, collecties en

10

nadere toegangen die zijn opgeslagen in de archief- en collectiebeheersystemen. Ook kunnen via de website meer dan 1,8 miljoen scans van archiefstukken, bouwtekeningen, foto’s en kranten worden gevonden. Behalve via www.salha.nl zijn deze gegevens ook gedeeltelijk of geheel beschikbaar via externe portalen, zoals de regionale website van Brabants Erfgoed, de internationale sites Archives Portal Europe en Europeana en de landelijke platforms www.archieven.nl en www.oorlogsbronnen.nl. De genealogische gegevens die op onze website worden aangeboden, worden als open data beschikbaar gesteld. Op die manier kunnen ze door derden worden hergebruikt, bijvoorbeeld via het platform www.openarchieven.nl en www.wiewaswie.nl, waar miljoenen scans en metadata van Nederlandse archiefinstellingen op één plek doorzocht kunnen worden. Via deze platforms zijn de bijna 4 miljoen persoonsvermeldingen ook te vinden. Om de publicatierechten van onze digitale krantencollectie nog beter en in gezamenlijkheid te regelen is een Koepelovereenkomst Kranten Online aangegaan met de Koninklijke Bibliotheek. In het kader van de Wet Digitale Toegankelijkheid werd op basis van de uitkomst van een toegankelijkheidsonderzoek de website op diverse punten aangepast en de toegankelijkheidsverklaring hernieuwd.

Publieksactiviteiten Webexpositie Slavernijverleden en het Heden Samen met de Bibliotheek Waalwijk zijn vijf mensen uit Waalwijk geïnterviewd over de invloed die het slavernijverleden heeft op hun leven. De laatste vier verhalen werden in 2025 in een webexpositie op de website van het Streekarchief gepubliceerd.

Open Monumentendag Op 13 en 14 september was het Open Monumentendag met deze keer als thema ‘Erfgoed en architectuur’. Hiervoor richtte het Streekarchief in de hal van het Bezoekerscentrum een tentoonstelling in met archiefstukken en foto’s over het oude gotische stadhuis van Heusden dat werd gezien als één van de fraaiste gotische stadhuizen van Nederland. 80 jaar Bevrijding Voor de viering van 80 jaar Bevrijding richtte het StreekarAnsichtkaart van het oude stadhuis van Heusden. Beeldbank SALHA, hsd00933.

chief in de maand mei in het bezoekerscentrum een foto-

11

tentoonstelling over Bevrijdingsfeesten in. Op zaterdag 3 mei vond in Heusden het Bevrijdingsfestival plaats en was de studiezaal geopend waar geïnteresseerden diverse archiefstukken met betrekking tot de Tweede Wereldoorlog in Heusden konden bekijken. Ook werkte het Streekarchief samen met Altena Brass aan een concert in het teken van 80 jaar Bevrijding. Er werd onderzoek gedaan naar verhalen en foto’s uit de Tweede Wereldoorlog in Altena om te gebruiken voor de compositie Engelenburcht van Simon Hoecke. In deze compositie werden gesproken teksten afgewisseld met indrukwekkende muziek. Burgemeester Lichtenberg van de gemeente Altena was een van de vertellers. Het was een puzzel om de juiste verhalen te selecteren die pasten bij het gevoel dat de muziek opriep, maar het is gelukt. Het concert werd op 19 april gegeven in het dorpshuis in Hank en was een groot succes. Nieuwe aanwinsten In een kleine vitrine in de studiezaal werden wisselende exposities ingericht met een greep uit de vele nieuwe archiefstukken en foto’s die jaarlijks aan de collectie van het Streekarchief worden toegevoegd. In de winterperiode was er aandacht voor archiefstukken van ijs- en schaatsclubs en in de zomerperiode van fokverenigingen uit ons werkgebied. Gevels van Heusden Op 28 november werd een boek aan de collectie toegevoegd waar het Streekarchief een groot aandeel in heeft.

Dit betreft het boek De gevels van Heusden. De straatwandtekeningen van stadsrestaurator René van Boxtel, samengesteld en van teksten voorzien door Hildo van Engen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden in het kader van de ‘Inventarisatie Nederlands Stedeschoon’ de gevels van Heusden nauwkeurig vastgelegd. Deze tekeningen speelden een cruciale rol bij de wederopbouw en de grote restauratie van Heusden in de vorige eeuw.

Collectie Collectie René van Boxtel, Heusden, 1978-2023, toegang 1565, tekening 1.

Voormalig stadsrestaurator René van Boxtel kleurde de historische straatwandtekeningen in en maakte nieuwe tekeningen van de huidige situatie. Beide series tekeningen worden bewaard bij het Streekar-

12

chief, dat ook de scans van de tekeningen verzorgde. In het boek worden beide series tekeningen naast elkaar getoond, waardoor de veranderingen in de Heusdense straten na de oorlog in één oogopslag zichtbaar zijn. Media Via Facebook, LinkedIn en de website werden nieuwsberichten verspreid over belangwekkende nieuwe aanwinsten, interessante nieuw geïnventariseerde archieven en nieuw gescande bronnen. Ook was er uitgebreid aandacht voor de start van de bouw van de nieuwe archiefbewaarplaats in Heesbeen en de verkiezing van de muurschildering voor dat gebouw. Educatie Programma’s voor volwassenen Presentatie Brabantse Handboogsport Verenigingen Op 22 februari werd er een presentatie gegeven over het bewaren van archieven voor de Brabantse Handboogsport Verenigingen. Veel verenigingen zitten met de vraag hoe zij hun archieven het beste kunnen bewaren. De medewerker behoud en beheer legde samen met de archivist uit wat er allemaal bij bewaren komt kijken en hoe men dit het beste aan kan pakken. Presentatie Contactgroep Hervormde Gemeente Waspik Op 12 november is er een presentatie over het Streekarchief gegeven voor de contactgroep van de Hervormde Gemeente Waspik. Ongeveer dertig personen kregen een uitleg over het Streekarchief, de archieven en collecties van het Streekarchief, de website en hoe en waarnaar er door iedereen onderzoek kan worden gedaan bij het Streekarchief.

Programma’s voor scholen en Stages Meesterproef O&O d’Oultremontcollege Op 20 maart presenteerden twee leerlingen van het d’Oultremont College in Drunen het resultaat van hun Meesterproef Onderzoek & Ontwerp waarvoor zij een prototype ontwikkelden dat medewerkers van het Streekarchief zouden kunnen gebruiken om op een makkelijke manier te bepalen welke afmetingen archiefstukken hebben en welke verpakkingsmaterialen voor de stukken nodig zijn. Zij hebben hun Meesterproef met een voldoende afgesloten. Bevrijdingstour Scalascholen Heusden Van 20 maart t/m 17 april zijn 356 leerlingen uit groep 8 van basisscholen uit gemeente Heusden naar het Streekarchief gekomen voor een programma over de Tweede Wereldoorlog en vrijheid als onderdeel van hun Bevrijdingstour. Het programma richtte zich op de Stadhuisramp in Heusden en diverse archiefstukken uit de Tweede Wereldoorlog aan de hand waarvan met de leerlingen werd gesproken

13

over onvrijheid en vrijheid. Stage vanuit minor Erfgoed, Toekomst en Identiteit Van 26 mei t/m 14 augustus liep een student van de Fontys lerarenopleiding geschiedenis in Tilburg bij het Streekarchief stage vanuit de minor Erfgoed, Toekomst en Identiteit. Hij maakte kennis met de diverse werkzaamheden op het archief en inventariseerde het archief van een scoutinggroep. Verder werkte hij aan het selecteren en van achtergrondinformatie voorzien van beeldmateriaal uit het archief voor het project ‘Bronnen in de klas’ van VGN KLEIO met als doel historische bronnen beter vindbaar en gemakkelijk te gebruiken te maken voor docenten in de klas. Snuffelstage 3e klas Dr. Mollercollege Waalwijk Van 7 t/m 9 oktober liep een in geschiedenis geïnteresseerde leerling 3e klas snuffelstage op het Streekarchief waar hij kennis maakte met diverse medewerkers en hun werkzaamheden op het archief. Programma Stadhuisramp voor JPS Heusden Op 30 oktober werd op het Streekarchief een programma over de Stadhuisramp gegeven voor groep 7 van het JPS in Heusden in aanloop naar de herdenking van de Stadhuisramp op 4 november.

14

3

BEHEER

Archiefbeheersysteem Het Streekarchief beheert ruim vijf strekkende kilometer aan archief. Dit materiaal wordt bewaard in drie archiefbewaarplaatsen in Heusden en Zaltbommel. Maar liefst 846 van de in totaal 899 archiefblokken van de door het Streekarchief beheerde archieven en collecties is ontsloten door middel van inventarissen of plaatsingslijsten in het archiefbeheersysteem MAIS-Flexis. In het archiefbeheersysteem is ook vastgelegd in welk depot en in welke stellingkast elk archief te vinden is. Inventarisatie In 2025 werden de onderstaande archieven en collecties door middel van een systematisch ingedeelde inventaris of plaatsingslijst op www.salha.nl en www.archieven.nl ontsloten: Algemeen •

0033 – Collectie varia, 1545-2024 (aanvulling, toegang 0033)

Altena •

Hervormde Gemeente Woudrichem, (1513)1626-1991 (aanvulling, toegang 0178)

•

Gereformeerde Kerk, Ontmoetingskerk, Sleeuwijk/Woudrichem, 1842-2023 (aanvulling, toegang 0407)

•

Voetbalvereniging Sleeuwijk, 1970-2025 (aanvulling, toegang 1624)

•

Huurders- en Woningbouwverenigingen, Werkendam en omgeving, 1987-2013 (inventaris, toegang 1634)

•

Schaats- en Trainingsclub De IJsvrienden, Wijk en Aalburg, 1977-2024 (inventaris, toegang 1646)

•

IJsclub de Eendracht, Nieuwendijk, 1926-2007 (inventaris, toegang 1647)

•

Stichting Noodhulp Asielzoekers Land van Heusden en Altena, 2000-2023 (inventaris, toegang 1648)

•

Stichting Nieuwkomers en Vluchtelingenwerk Altena en voorgangers, 1989-2007 (inventaris, toegang 1649)

•

Christen-Democratisch Appèl (CDA) Altena en voorgangers, 1918-2019 (inventaris, toegang 1650)

•

Gereformeerde Kerk Giessen-Rijswijk, 1842-2024 (inventaris, toegang 1651)

•

Stichting Vrouwenraad Werkendam, 1990-2002 (inventaris, toegang 1654)

•

Families Tjeenk en Gulden, Woudrichem, Andel, 1753-1946 (inventaris, toegang 1656)

15

Heusden •

Scheepswerf Heusden, (1738)1909-2003(2017) (aanvulling tekeningen, toegang 0156)

•

Onderlinge Veeverzekering Sint-Isidorus Drunen, 1901-1996 (herinventarisatie en aanvulling, toegang 0167)

•

Noord-Brabantse Christelijke Boerenbond, afdelingen Herpt, Vlijmen, Nieuwkuijk en Haarsteeg, Drunen-Elshout, Groot-Vlijmen alsmede gelieerde organisaties, 1900-1999 (herinventarisatie, toegang 0309)

•

Stichting Schoolkatechese Dekenaat Heusden, 1973-2005 (inventaris, toegang 1652)

Waalwijk •

Nederlands Hervormde Gemeente, Waspik, 1702-2002(2015) (herinventarisatie, koppeling scans en aanvulling, toegang 1124)

•

Nederlands Hervormde Gemeente, Baardwijk en Elshout, 1621-1967 (plaatsingslijst aanvulling, toegang 1174)

•

Familie Hoffmans, Lijmfabriek Vincent Hoffmans & Zonen, Waalwijk, 1772-1979 (aanvulling, toegang 1181)

•

R.K. parochie H. Antonius van Padua, Waalwijk, 1902-2004 (herinventarisatie, toegang 1251)

•

Fraaije Architectuur, Waalre, 1998-2006 (inventaris, toegang 1630) [tekeningen van diverse gebouwen in Waalwijk]

•

Kamerkoor Tourdion, Waalwijk, 1976-2020(2023) (inventaris, toegang 1653)

•

Families Vermeulen en Heijmans, Sprang-Capelle, 1704- 1979 (2007) (inventaris, toegang 1657)

•

Camping Unna-Waalwijk, 2000-2012 (inventaris, toegang 1660)

•

P.V. De Postduif, Waalwijk, 1904-2014 (inventaris, toegang 1661)

16

Nederlands Hervormde Kerk te Waspik. Fotograaf: Van Dongen. Beeldbank SALHA, WAA07068

De Nederlands Hervormde Kerk van Waspik heeft haar archief al sinds lange tijd in beheer gegeven bij het Streekarchief. In 2025 werd de inventaris grondig aangepakt, aangepast en uitgebreid. Dit om een aanvulling van ongeveer twintig archiefdozen te verwerken. De aanvulling bestaat hoofdzakelijk uit jaarrekeningen van zowel het kerkbestuur als de diaconie. Deze waren ook gefotografeerd door een vrijwilliger van de kerk. Die bestanden werden allemaal gekoppeld aan de juiste beschrijvingen. Hiermee is het hele archief niet alleen doorzoekbaar, maar de archiefstukken zijn ook direct via www.salha.nl te bekijken. Naast het verwerken van deze aanvullingen is het archiefschema van het volledige archief aangepast, zodat het archief nu is ingedeeld zoals voor archieven van hervormde kerken gangbaar is.

17

Beeld en geluid De beeldbank kende dit jaar weer diverse fraaie uitbreidingen. Eind 2025 waren bijna 80.000 foto’s via www.salha.nl te doorzoeken en bekijken, evenals ruim 500 films. Dankzij zo’n 800 door bezoekers aangeleverde verbeteringen en aanvullingen werd de kwaliteit van de fotobeschrijvingen in de beeldbank ook weer sterk verbeterd. Van dertien aanwinsten werden de foto’s door een vrijwilliger gescand, beschreven en toegevoegd aan de Beeldbank, in totaal bijna 400 stuks. Een interessante aanwinst voor de beeldbank betrof een verzameling van 262 foto’s van het voormalige VVV Heusden uit de periode 1988- 2010. De schenking werd gedaan door twee oud-medewerkers van het VVV, later Heusdens Buro voor Toerisme.

Bestuur en medewerkers van het VVV Heusden poserend voor het pand Engstraat 4 te Heusden, datering onbekend. Vervaardiger Sars, Dick, Fotobureau, Waalwijk. Beeldbank SALHA, 2025-000200.

Voor verschillende doeleinden leverde het Streekarchief digitale bestanden aan. Onder meer voor het boek Brabant. Zoals het vroeger was van Wim Daniëls en Gerard Kamp met ingekleurde zwart-witfoto’s van ook diverse dorpen in ons werkgebied.

18

Bibliotheek Voor de bibliotheekcollectie van het Streekarchief zijn in 2025 door aankoop of schenking 21 nieuwe publicaties verworven op het terrein van de streekgeschiedenis. Ook de collecties heemkundetijdschriften werden aangevuld. De bibliotheek is via de website op titel, auteur en onderwerp te doorzoeken en voor inzage op de studiezaal te reserveren. De heemkundetijdschriften en alle delen van de Historische Reeks Land van Heusden en Altena zijn op artikelniveau te doorzoeken. Digitalisering In totaal werden dit jaar ruim 83.000 scans gemaakt ten behoeve van particulieren, bedrijven en overheden. Op dit moment zijn aan 121.531 van de in totaal 325.653 beschreven archiefstukken scans gekoppeld en via www.salha.nl beschikbaar gesteld. Een collectie die aparte vermelding verdient is de collectie Bidprenten. Al geruime tijd is de inhoud van de openbare prenten via de website te doorzoeken, maar nu is ook gestart met het scannen van de prenten zelf. Het scannen gebeurt door medewerkers van het archief, het koppelen van de scans aan de beschrijvingen gebeurt door een vrijwilliger. Nieuwe aanwinsten worden direct gescand en beschreven. Op deze manier omvat de collectie op dit moment bijna 8.000 prenten, waarvan ruim de helft ook is gedigitaliseerd.

Per 31 december 2025 werd 7,650 TB aan digitale bestanden (gedigitaliseerd en digital born) beheerd in het archiefbeheersysteem/e-depot. De digitale bestanden van de filmcollectie van het Streekarchief ter grootte van 4,4 TB werden toegevoegd aan de cold storage.

19

4

ACQUISITIE

Het Streekarchief verwierf ook in dit verslagjaar tal van archiefstukken, in veel gevallen dankzij de welwillendheid van particuliere schenkers. Een interessante aanwinst van 2025 is het archief van het CDA van Altena. Deze toegang bevat ook de archiefjes van allerlei voorgangers. Ze gaan terug tot het begin van de twintigste eeuw. In 1977 werd de Gemeentelijke Anti-Revolutionaire Kiesvereniging Werkendam opgericht. De partijen van Nieuwendijk, Sleeuwijk en Werkendam zouden voorlopig wel blijven bestaan als “dorps-kiesverenigingen” en op 6 december 1977 werd het Gemeentelijk CDA-Verband opgericht. Op 27 september 1980 hield de Anti-Revolutionaire Partij op te bestaan en per 11 oktober 1980 ontstond het CDA, afdeling Groot-Werkendam, waarin de kernen Nieuwendijk, Sleeuwijk en Werkendam zaten, met elk een dorpsafdeling. In 1997 werden de CDA-afdelingen Dussen-Hank en Werkendam opgeheven en werd na de gemeentelijke fusie de CDA-afdeling Werkendam opgericht. Op 6 maart 2017 tenslotte werd CDA Altena opgericht waarin de afdelingen van het CDA van de toekomstige nieuwe gemeente Altena fuseerden.

Verkiezingsbijeenkomst van het CDA Werkendam in het kader van de Europese verkiezingen, 1989. Fotograaf onbekend. Beeldbank SALHA, wer02436.

20

Algemeen •

Bidprentjes, schenking door Bert Meijs

•

Bestek en voorwaarden wegens de verlegging van de Maasmond, 1890, schenking door Rijkswaterstaat

•

Tekeningen (deels kopieën) door Kees Koster van Teefelen, Lith, Heeswijk, Helvoirt etc., jaren ‘80 van de vorige eeuw, schenking door Stichting Honsoirde

Altena •

Doornpraat, clubblad van Zwemvereniging Den Doorn, 1980-1983, schenking door Arja Groenenberg-Prins

•

Stukken van de familie Heijmans, schenking door Anton Heijmans

•

6 kaarten en tekeningen Land van Heusden en Altena, schenking door Cees de Gast

•

Archief IJsclub De Eendracht, Nieuwendijk, schenking door Bart van der Pluijm

•

Aanvulling op het inentingsregister van veearts Sijbesma, schenking door A.W.G. Verschoor

•

CDA Altena en voorgangers, 1957-2017, schenking door Hannie Visser-Kieboom

•

Aanvulling op archief Stichting Noodhulp Asielzoekers, schenking door Kees Brouwer

•

Notulen van de vergaderingen van de zendingscommissie van de Gereformeerde Kerk Sleeuwijk, 1937-1995, bruikleen door kerkbestuur

•

Aanvulling op het archief van Voetbalvereniging Sleeuwijk, schenking door Marc Paul van Bennekom

•

Archief van de Gereformeerde Kerk Giessen-Rijswijk, 1842-2024, bruikleen door kerkbestuur

•

Aanvullingen op het archief van de Dussense Boys en op het archief van Carnavalsvereniging de Klaitrappers, Dussen, schenking door Ton Lensvelt

•

Archief van de Vrouwenraad, gemeente Werkendam, 1990-2002, schenking door Hannie Visser-Kieboom

•

Aanvulling op het archief van het CDA Altena en voorgangers, 1957-2017, schenking door Hannie Visser-Kieboom

•

Oprichtingsakte van basketbalvereniging B.C. Waldric, Woudrichem, schenking door Wiebe de Ringh

•

Preken van ds. Helenius de Bruijn, Gereformeerde Kerk Nieuwendijk, schenking door Nel van As

•

Programma Werkendam 80 jaar bevrijding en programma en tekst van “oorlogsverhalen uit Altena” 19 april 2025, schenking door Mariska Heijmans

•

Plattegronden van Dussen en Werkendam, folders over de Biesbosch etc., schenking door Mariska Heijmans

•

Fotoalbums van SSS Nieuwendijk, schenking door Arie Strik

•

Fotoboek met informatie over de Christelijke Nationale Basisschool De Rank te Hank,

21

schenking door Frank Plaisir •

Twee politieverordeningen voor waterschap Het Noordeveld, Dussen, 1910, 1921, schenking door BHIC

•

Archief van de families Gulden, Bron en Tjeenk, notariële akten, Woudrichem en Andel, schenking door Hans van den Heuvel en mevr. J.C.E. van der Kooi

•

Archief van de sluiswachters van de Wilhelminasluis te Andel, 1905-1993, schenking door Wiebe de Ringh

•

Nieuwsbrieven Hervormde Gemeente Rijswijk, 17-11-2024 tot 21-09-2025, bruikleen door kerkbestuur

•

Jaarboekje en gemeentebrieven Gereformeerde Kerk Dussen/Meeuwen, 2023-2024, Dorpskranten Meeuwen, 2023-2024, losse stukken, (ca. 1978)-2019, schenking door Cees de Gast

•

Stukken Stichting Christelijk Agrarisch Onderwijs, Andel, 1989-2022, schenking door Z.W. van Herwijnen

Heusden •

Kaartencollectie van Heemkundekring Onsenoort, schenking door bestuur

•

Stukken betreffende Onderlinge Veeverzekering Drunen; stukken betreffende de Vereniging voor de Kunstmatige inseminatie te Drunen-Elshout; een Kohier van de omslag voor het Waterschap Hei- of Meerdijk en Polder van Drunen, 1959/1960 (aanvulling); Boekjes van Fokdagen, bruikleen door Adri van den Hoven

•

Archief van de Stichting Schoolkatechese, dekenaat Heusden, schenking door Ely Windau

•

Kopieën van stukken betreffende de familie Wassen en inventaris van het archief van H.M. Baron de Kock uit het Nationaal Archief, schenking door François Broos

•

Bidprentje van Henri Mommersteeg, 1969, schenking door BHIC

•

Aanvulling op archief Firma P. Engelen, schildersbedrijf, Heusden, 1916-1942, schenking door François Broos

•

Personeelsbladen Informatie Bulletin en Kompas van Scheepswerf Verolme en drie posters van schepen, 1980-1998, schenking door Aad van Woerden

•

Tiental tekeningen van Scheepswerf Oerlemans, schenking door Lex Ruimers

Waalwijk •

Aanvulling op het archief van Lijmfabriek Hoffmans, schenking door Bernadette Hoffmans

•

Stukken van de familie Van Dongen-Trimbach uit Waalwijk, schenking door dhr. Trimbach

•

Archief van Kamerkoor Tourdion Waalwijk, 1976-2020, schenking door Marijke Koopmans

•

Stukken betreffende de winkel Firma Th.N. van Kempen & Zn. (kleinhandel, groenten en fruit, later Spar) in de St. Antoniusstraat 64-66 in Waalwijk van Ad van Kempen, 1940-1976,

22

schenking door Annelies van Kempen •

St. Elisabeths-Veeniging Waalwijk: ledenlijsten met contributie en lijst van bezochte families, 1905-1920, schenking door Heemkundekring De Erstelinghe

•

Bewijzen van Nederlanderschap, persoonsbewijzen, trouwboekje e.d. van J.A.L. Hamburg, schenking door Joep Hamburg

•

Aanvulling op het archief van de Hervormde Gemeente Baardwijk, bruikleen door kerkbestuur

•

Archief families Vermeulen en Heijmans, Sprang-Capelle (eigendomsakten, foto’s, en andere stukken), schenking door H.G. Heijmans-Bol

•

Pentekening getiteld “Situatie van den mond van het Zuiderafwateringskanaal”, vervaardigd door Pieter van Loon, 1906, schenking door Rijkswaterstaat

•

Archief en foto’s van P.V. De Postduif Waalwijk, schenking door Jos Bierings en Wim Snels

•

Twee stukken betreffende de Zangvereniging Oefening Kweekt Kunst Waspik, schenking door Heemkundekring Op ‘t Goede Spoor

23

5

TOEZICHT

Een belangrijke taak van het Streekarchief is het toezicht op het beheer van de archiefbescheiden die door de deelnemende gemeenten nog niet zijn overgebracht naar de archiefbewaarplaats. Dit toezicht wordt namens de streekarchivaris uitgeoefend door de archiefinspecteur. Op grond van een dienstverleningsovereenkomst oefent het Streekarchief ook toezicht uit op het archiefbeheer van Baanbrekers, de organisatie voor werk en inkomen van de gemeenten Heusden, Waalwijk en Loon op Zand. Vernietigingslijsten In het kader van de toezichthoudende taak beoordeelde de archiefinspecteur in het verslagjaar de vernietigingslijsten van de voor vernietiging in aanmerking komende archiefbescheiden van de (voormalige) gemeenten Aalburg en Woudrichem (digitaal en analoog 2025), Altena (digitaal 2020 t/m 2023 en analoog 2025) en Werkendam (digitaal 2016 t/m 2018 en analoog 2025). Voor Baanbrekers vond een beoordeling plaats van de vernietigingslijsten van archiefbescheiden van ISD, WML en Baanbrekers over 2025. Na goedkeuring door de inspecteur werden voor deze lijsten verklaringen van vernietiging verstrekt. Waalwijk heeft goedkeuring gekregen voor het vernietigen van documenten uit de applicatie Keesing ID Check (vernietigingsjaar 2023-2025). Vernietiging hiervan heeft begin 2026 plaatsgevonden.

De gemeente Heusden heeft een goedkeuring ontvangen voor vernietiging van oude bestanden van de website tot en met 2021. Met deze bestanden kon de oude website niet meer gereconstrueerd worden. Het Streekarchief onderzoekt of het mogelijk is oude versies van de website via de Wayback Machine (web archief van de organisatie Internet Archive) op te nemen in het e-depot. Inspectierapportages In het verslagjaar werd bij de drie gemeentelijke deelnemers en Baanbrekers het archief- en informatiebeheer geïnspecteerd. Uitgangspunt was de situatie in 2023/2024. Voor de verslagen die naar aanleiding van deze inspectiebezoeken zijn opgesteld, is gebruikgemaakt van de door VNG ontwikkelde Kritische Prestatie Indicatoren (KPI’s) voor archieven. Aan de hand van deze KPI’s kan worden vastgesteld in hoeverre een overheidsorganisatie voldoet aan de vereisten van de archiefwetgeving. De verslagen van de inspecteur dienen als instrument voor de colleges bij hun verantwoording naar de gemeenteraden.

24

Overbrenging De bij het Streekarchief aangesloten overheden zijn op grond van de Archiefwet verplicht hun archieven na uiterlijk 20 jaar over te brengen naar het Streekarchief. Daarna zijn de stukken voor eenieder raadpleegbaar op de studiezaal, met uitzondering van de in openbaarheid beperkte stukken. In 2025 zijn de volgende archieven overgebracht: •

Registers van de burgerlijke stand van de gemeente Altena, 2024

•

Luchtfoto’s voormalige gemeente Waalwijk, 1995

TIOS Op initiatief van de inspecteur vond op 14 januari, 20 mei en 21 oktober het zogeheten TIOS plaats. In dit Tactisch Informatie Overleg Streekarchief komen vertegenwoordigers van de deelnemende gemeenten, Baanbrekers en het Streekarchief samen om actuele ontwikkelingen te bespreken. In het TIOS kwamen in 2025 onder meer de volgende onderwerpen aan de orde: vernietiging in Teams, normenkader Duurzaam Toegankelijke Overheidsinformatie (DUTO) en het opschonen van netwerkschijven. E-depot In het verslagjaar zijn onderstaande projecten verder uitgevoerd of nieuw opgepakt. Digitale aanvulling archief Koninklijke Harmonie Volksvlijt en Volksvermaak In 2023 heeft het Streekarchief een digitale aanvulling ontvangen op het archief van de Koninklijke Harmonie Volksvlijt en Volksvermaak uit Waspik. Deze bevat onder andere bijna 2600 foto’s genomen tijdens diverse gelegenheden, zoals repetities, concerten en de jaarlijkse boekenbeurs. Uit deze verzameling foto’s moet nog een selectie worden gemaakt, waarna de geselecteerde exemplaren na beschrijving kunnen worden opgenomen in de verzameling foto’s en films van het archief. 180 andere digitale bestanden, waaronder notulen van werkgroepen en commissies, krantenknipsels en flyers en affiches zijn in 2025 alvast toegevoegd aan de bestaande inventaris (1137).

Uitplaatsingsproject Waalwijk Na een voorbereidingsfase werd in april het startsein gegeven voor de grootschalige uitplaatsing vanuit het zaaksysteem InProces van de gemeente Waalwijk naar het e-depot van het Streekarchief (MAIS-Flexis). Tijdens de verwerkingsfase stuitten we op technische uitdagingen, zoals inconsistente datavelden en afwijkende bestandsformaten. Om dit op te lossen, zijn intern maatwerkscripts ontwikkeld die de data geautomatiseerd hebben gecorrigeerd. In totaal zijn er 399 ingests (imports) uitgevoerd.

25

Ondanks de technische complexiteit en de soms (heel) lange doorlooptijd per ingest, is de volledige dataset in september succesvol overgebracht naar de Digitale Depot Omgeving (DDO). Parallel aan de migratie startte in april de inrichting van de archieftoegangen. Dit is noodzakelijk om alle geïmporteerde data ook geschikt te maken voor publicatie en daarmee vindbaar en doorzoekbaar. Om de data veilig en specifiek toegankelijk te maken voor medewerkers van de gemeente Waalwijk vanuit het archiefbeheersysteem/e-depot werd bovendien een afgeschermde internetomgeving ingericht via een fijnmazig systeem van zogenaamde raadpleegorganisaties. Uiteindelijk werden 77 archieftoegangen en 48 geoptimaliseerde raadpleegorganisaties ingericht. Veel werd gerealiseerd in 2025 in dit omvangrijke traject, maar er resteren nog restpunten. Komend jaar worden deze afgerond. Project in Cijfers per 31-12-2025

Onderdeel

Totaal

Gerealiseerde archieftoegangen Gekoppelde raadpleegorganisaties Aantal gekoppelde medewerkers Zaken / Dossiers Documenten Beschrijvingen Digitale bestanden

77 48 75 333.040 2.311.720 8.029.089 2.460.225

Webarchivering Naar aanleiding van continuïteitsproblemen bij externe dienstverleners is in 2025 de regie op webarchivering volledig in eigen beheer genomen. Er is gekozen voor de implementatie van Browsertrix, een open-source oplossing die het mogelijk maakt om websites te archiveren conform de richtlijnen van het Nationaal Archief. Webarchivering in eigen beheer via Browsertrix maakt dat afhankelijkheid van externe commerciële partijen wegvalt. Hierdoor kan het Streekarchief websites met historische waarde archiveren, zonder grote financiële risico’s en is daardoor beter in staat het geheugen van het werkgebied te documenteren en archiveren.

26

Project AI.rchive In 2025 is gestart met de ontwikkeling van AI.rchive, een modulair softwareconcept gericht op de geautomatiseerde verwerking van ongestructureerde (particuliere) digitale archieven en collecties. Doel van dit project is het gebruik van lokale Artificial Intelligence (AI)-modellen om ongeordende digitale archieven op een efficiënte en veilige manier toegankelijk te maken. Als eerste functionele onderdeel is een module voor de detectie van Personally Identifiable Information (PII) gerealiseerd. Deze anonimiseringsmodule scant documenten op persoonsgegevens en classificeert deze op basis van privacyrisico’s in het kader van AVG en andere privacywetgeving. Omdat de software modulair is opgebouwd kunnen specifieke onderdelen, zoals de anonimiseringsmodule, ook buiten de context van particuliere archieven worden ingezet voor bredere AVG-vraagstukken binnen de aangesloten gemeenten. Om de privacy van bronhouders en burgers te waarborgen, vindt de verwerking volledig plaats op eigen infrastructuur, zonder tussenkomst van externe cloud-aanbieders. Videotulen De pilot rond opname van videotulen in het e-depot samen met de gemeente Altena en leverancier Notubiz werd in 2022 gestart. De test in 2022 betrof opname en toegankelijk maken van videotulen van één raadsvergadering.

De pilot kreeg in 2024 een vervolg met een test hoe videotulen van meerdere vergaderingen vanuit het e-depot toegankelijk te maken. Naar aanleiding van de pilot ontving de archiefinspecteur het verzoek om een artikel hierover te schrijven voor het Archievenblad, het tijdschrift van de Koninklijke Vereniging Archiefsector Nederland (KVAN). Het artikel Grip op videotulen. Verslag van een pilot verscheen in het eerste nummer van 2025.

27

6

BEHOUD

Archiefbewaarplaatsen De klimaatbeheersing in de archiefbewaarplaats van het Streekarchief aan de Demer functioneerde in 2025 naar behoren. Aan de Pelsestraat zijn verouderde installaties er de oorzaak van dat in de zomer extra ontvochtigers nodig zijn om het klimaat op orde te houden. In de archiefbewaarplaats in Zaltbommel is een te hoge luchtvochtigheid in de zomerperiode ook een bekend probleem, dat zich ondanks meerdere reparaties en investeringen helaas blijft voordoen. De zomer 2025 zal echter de laatste zomer zijn dat de bewaarplaats in Zaltbommel in gebruik is. Conservering Diverse archieven werden (opnieuw) verpakt, mede in aanloop naar de komende verhuisbewegingen in het kader van de (her)huisvesting van het Streekarchief.

28