100-24 Septembercirculaire 2024

Aan de leden van de raad van de gemeente Waalwijk

Ons kenmerk Uw brief Uw kenmerk Betreft

Behandeld door Documentnummer Datum verzonden

M. Paans 31 oktober 2024

Raadsinformatiebrief 100-24 Septembercirculaire 2024

Geachte leden van de raad, Via deze raadsinformatiebrief informeren wij u over de effecten van de Septembercirculaire 2024 voor onze gemeente. Septembercirculaire 2024 Jaarlijks verschijnen doorgaans drie circulaires. De Meicirculaire geeft de vertaling van de Voorjaarsnota van de Rijksoverheid, de Septembercirculaire de vertaling van de Miljoenennota en de Decembercirculaire is op basis van de Najaarsnota en rondt het uitkeringsjaar zoveel mogelijk af. De Septembercirculaire 2024 is volgens planning verschenen. Voor de gemeente Waalwijk staan de belangrijkste onderwerpen uit deze Septembercirculaire hieronder toegelicht. 1. Financiële effecten van de Septembercirculaire 2024 voor algemene uitkering De effecten van deze circulaire ten opzichte van de Meicirculaire 2024 staan uitgewerkt in onderstaande tabel: Bedragen x € 1.000 V = Voordeel N = Nadeel Septembercirculaire 2024 Meicirculaire 2024 Verschil t.o.v. vorige circulaire

2024 108.731 108.785 N 54

2025 113.454 112.468 V 986

2026 108.205 105.468 V 2.737

2027 108.690 105.929 V 2.761

2028 109.320 106.211 V 3.109

2. Consequenties vanuit Septembercirculaire 2024 voor begroting Als gevolg van de wijzigingen in de Septembercirculaire 2024 worden ook geoormerkte bedragen in onze begroting opgenomen. Samen heeft dit het volgende effect: Bedragen x € 1.000 V = Voordeel N = Nadeel Verschil algemene uitkering t.o.v. vorige circulaire Totaal geoormerkte bedragen* Per saldo ten gunste van de begroting

N

2024 54

V

2025 986

N N

86 140

N V

263 723

V

2026 2.737

N 1.881 V 856

V

2027 2.761

N 1.933 V 828

V

2028 3.109

N 2.138 V 971

*Voor verdere toelichting verwijzen wij u naar de bijlage

De algemene uitkering laat ten opzichte van de Meicirculaire 2024 in 2024 een klein nadeel zien en vanaf 2025 een structureel voordeel. Hieronder worden de grootste afwijkingen toegelicht: a. Een hoger accres b. Hoeveelheidsverschillen en uitkeringsbasis c. BTW compensatiefonds (BCF) Ad. a: Hoger accres Uitgangspunt is dat het gemeentefonds meerjarig de ontwikkeling van het nominaal bruto binnenlands product volgt. De indexatie is gesplitst in een volumedeel en een prijsdeel. Volume accres Het volume accres wordt vanaf 2024 gebaseerd op een 8-jaars historisch gemiddelde van de ontwikkeling van het bruto binnenlands product (bbp). In de Septembercirculaire is een nieuwe raming voor het accres 2025 en verder opgenomen. Deze raming is gebaseerd op de actuele raming van de ontwikkeling van het bbp door het Centraal Planbureau. Het volume accres laat meerjarig een daling zien van € 41.000 in 2025 oplopend tot € 403.000 in 2028. Onlangs is door het Ministerie van Financiën aangegeven dat er een fout zit in de berekening van het volume accres, waardoor het accres te laag is. Deze fout zal door het ministerie bij de Decembercirculaire 2024 worden gecorrigeerd. Vooruitlopend op de decembercirculaire hebben wij reeds een stelpost opgenomen om deze fout te corrigeren. Het gaat om een bedrag van € 137.000 in 2025, oplopend tot € 523.000 in 2028.

Hierdoor ontstaat er per saldo een voordeel bij het volume accres. Loon- en prijsontwikkeling (LPO) accres De indexatie voor inflatie volgt de prijs bbp van het lopende jaar. Voor 2025 is de raming voor de prijs bbp omhoog bijgesteld. Deze bijstelling is verwerkt in de Septembercirculaire. Voor Waalwijk betekent dit een hoger LPO accres van ongeveer € 429.000 per jaar vanaf 2025.

Ad. b: Hoeveelheidsverschillen en uitkeringsbasis De hoogte van de algemene uitkering wijzigt door ontwikkelingen in de maatstaven. Het gaat dan om de mutaties van de landelijke aantallen inwoners, woonruimten, leerlingen, uitkeringsgerechtigden, WOZ-waarden enzovoort. In de veronderstelling dat het te verdelen bedrag niet toeneemt als de hoeveelheid stijgt, zal per maatstaf het maatstafgewicht evenredig moeten dalen. Dat is een ingewikkelde methode en daarom wordt gekozen voor een eenvoudige oplossing, namelijk de aanpassing van de uitkeringsfactor. Afhankelijk van de wijzigingen in de maatstaven kan dit voor de ene gemeente positief uitpakken en voor een andere gemeente negatief. Voor Waalwijk levert dit meerjarig een voordeel op van € 217.000 in 2025, aflopend naar € 144.000 in 2028. Ad. c: BTW compensatiefonds (BCF) Het BTW-Compensatiefonds (BCF) heeft een plafond. Dit plafond muteert jaarlijks met het accrespercentage. In 2024 bedraagt het BCF-plafond voor gemeenten € 4,3 miljard. Als de gezamenlijke declaraties onder dit plafond blijven, wordt het verschil in het gemeentefonds gestort. Bij overschrijding volgt een uitname. Jaarlijks wordt bij de Septembercirculaire een voorschot verstrekt op de verwachte onderschrijding van dat kalenderjaar. In de Meicirculaire van het volgende jaar volgt dan de afrekening.

In deze circulaire bedraagt het voorschot voor het jaar 2024 € 447 miljoen. Voor Waalwijk is dit een bedrag van € 1.206.000. Hier staat tegenover dat de stelpost BCF van € 800.000 voor 2024 komt te vervallen. Zodoende levert dit voor Waalwijk per saldo een voordeel op van € 406.000 in 2024. Voor de jaren 2025 en verder houden we rekening met een stelpost BCF van jaarlijks € 1.450.000. Dit bedrag is gebaseerd op de definitieve afrekening 2023 die in de Meicirculaire 2024 is opgenomen. 3. Consequenties voor de begrotingspositie Rekening houdend met de uitkomsten van deze circulaire ontstaat het volgende financieel beeld 2024 – 2028, waarbij voor de jaren 2025 tot en met 2028 is uitgegaan van de begroting 2025 (inclusief incidentele lasten en baten en inclusief eerste wijziging) en voor het jaar 2024 van het Voorjaarsbericht 2024 en de Meicirculaire: Bedragen x € 1.000 V = Voordeel N = Nadeel Structureel begrotingssaldo 2025 Eerste wijziging 2025 Voorjaarsbericht 2024 Effecten Meicirculaire 2024 Stand voor Septembercirculaire 2024 Septembercirculaire 2024 Stand na Septembercirculaire 2024

V V

2024

2025

2026

2027

2028

N.v.t.

V 4.512

N 2.474

N 2.956

N 3.516

N.v.t. 3.793 992

N

505 N 105 N 540 N Reeds verwerkt in de begroting 2025 Reeds verwerkt in de begroting 2025

435

V 4.785

V 4.007

N

2.579

N 3.496

N 3.951

N 140 V 4.645

V 723 V 4.730

V N

856 1.723

V 828 N 2.668

V 971 N 2.980

De financiële effecten van de Septembercirculaire 2024 zullen voor de jaren 2024-2028 worden opgenomen in het Najaarsbericht 2024. Tevens wordt het voordeel uit de Meicirculaire 2024 van € 992.000 voor het jaar 2024 verwerkt in het Najaarsbericht 2024.

Samenvattend De effecten voor de algemene uitkering zijn ten opzichte van de Meicirculaire 2024 positief voor de gemeente Waalwijk. Dit wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door het accres, aanpassing van de hoeveelheidsverschillen/uitkeringsfactor en het voorschot op de verwachte onderschrijding van het BTW compensatiefonds. Als we het resultaat bekijken na oormerkingen dan blijft er een positief resultaat over in de jaren 2025-2028, deze worden gemuteerd met het begrotingsresultaat. Vanaf 2026 blijven we te maken houden met een begrotingstekort welke we moeten ombuigen richting de begroting 2026. Hoogachtend, HET COLLEGE VAN WAALWIJK, de secretaris, de burgemeester,

Michel Tromp

Sacha Ausems

Bijlagen: 1 (zie volgende bladzijde)

Bijlage: toelichting op geoormerkte bedragen en stelposten De volgende wijzigingen zijn doorgevoerd in decentralisatie-, integratie- en specifieke uitkeringen: (bedragen * €1.000) - Decentralisatie, integratie en suppletie-uitkeringen Einde lening inburgeringsplichtig (DU) Wet Betaalbare huur Alleenverdienersproblematiek 20232024 Openbare bibliotheken Participatie

2025

2026

2027

2028

83 3 29

245

238

75

70

41

35

19

15

148 56

148 55

56

55

3

18

1.643 9

1.858 9

2.068 9

3

5 13 1.400 221

13 1.400 436

13 1.400 646

51

- Taakmutaties Wet op de lijkbezorging Toezicht en handhaving aanpassing kwaliteitseisen kinderopvang Kinderopvang Sociaal Medische Indicatie (SMI) Besparingsverlies jeugd Indexatie Wmo demografie Totaal geoormerkte bedragen en stelposten

2024

13

N

86 N

263 N 1.881 N 1.933 N 2.138

Toelichting Decentralisatie-, integratie- en suppletie-uitkering: Voor Waalwijk gelden er mutaties bij de volgende uitkeringen: Einde lening inburgeringsplichtig In het bestuurlijk overleg van april 2020 zijn tussen het ministerie van SZW en de VNG afspraken gemaakt over het ondersteunen van de zogenaamde ELIPs. Dit zijn inburgeraars die hun lening voor de inburgering (vrijwel) volledig hebben uitgeput, maar nog steeds inburgeringsplichtig zijn. De afspraken zijn met ingang van 1 januari 2023 geformaliseerd in de regelgeving. In het besluit Inburgering is nu opgenomen dat gemeenten inburgeraars die onder de ELIP-definitie gerekend worden, hulp en begeleiding kunnen aanbieden. In de Meicirculaire 2024 is € 840.000 verdeeld (voor Waalwijk € 2.000). Na publicatie van de Meicirculaire is aan het licht gekomen dat er een rekenfout is gemaakt in de verdeling. Waalwijk ontvangt nu aanvullend € 3.000 voor 2024. Wet betaalbare huur Met de Wet betaalbare huur wordt de op 1 juli 2023 in werking getreden Wet goed verhuurderschap gewijzigd. Daarmee krijgen gemeenten de bevoegdheid om toezicht te houden en handhavend op te treden met betrekking tot: • De maximale huurprijzen die gelden op grond van het woningwaarderingsstelsel (WWS). • De maximale huurverhogingen in de gereguleerde sector.

• De informatieplicht op verhuurders om hun huurders een puntentelling te overleggen bij het afsluiten van een contract.

Het Rijk stelt middelen ter beschikking om gemeenten financieel te ondersteunen bij de implementatie en uitvoering van het wetsvoorstel. De financiering bestaat uit een incidentele bijdrage van circa € 5,5 miljoen in 2024 voor de eenmalige kosten die gemeenten maken bij de implementatie van het wetsvoorstel. Deze implementatiegelden worden verdeeld aan de hand van de grootte van de gemeenten. Daarnaast ontvangen gemeenten een bijdrage voor het ontvangen en behandelen van meldingen en de handhaving op deze meldingen. Voor deze werkzaamheden ontvangen gemeenten vanaf 2024 een structurele bijdrage van circa € 6,5 miljoen per jaar. Deze middelen worden verdeeld op basis van het aandeel private huur per gemeente en de lokale woningmarktdruk (gemeten op basis van de gemiddelde WOZ-waarde). Vanwege de piekperiode in de eerste jaren na inwerkingtreding van de wet is er een aanvullende incidentele bijdrage beschikbaar. De incidentele middelen worden in de periode 2024-2028 uitgekeerd op basis van inschattingen van de piek. Daarmee wordt er zorg voor gedragen dat de gemeenten die naar verwachting veel meldingen zullen ontvangen, hiervoor ook gecompenseerd worden. Voor Waalwijk gaat het om een bedrag van € 29.000 in 2024, € 41.000 in 2025, € 35.000 in 2026, € 19.000 in 2027 en vanaf 2028 jaarlijks € 15.000.

Alleenverdienersproblematiek 2023-2024 Gemeenten kunnen financiële ondersteuning bieden aan huishoudens die als gevolg van de alleenverdienersproblematiek in 2023 en 2024 onder het bestaansminimum uitkomen. Gemeenten kunnen de gemiste huur- en zorgtoeslag compenseren vanuit de individuele bijzondere bijstand. De Tweede Kamer heeft met de motie Warmerdam c.s. verzocht om de betrokken huishoudens actief te benaderen. Met de VNG is afgesproken dat gemeenten dit gefaseerd oppakken. Ter ondersteuning van gemeenten is een handreiking opgesteld. Ook konden gemeenten een lijst met vermoedelijk betrokken huishoudens opvragen bij het Inlichtingenbureau. Deze lijsten zijn begin juli verstrekt. Via deze decentralisatie-uitkering ontvangen gemeenten budget om aan de betreffende huishoudens bijzondere bijstand te verstrekken. Nu wordt een bedrag van € 22,6 miljoen uitgekeerd. De hoogte van het budget per gemeente is mede gebaseerd op informatie van de Belastingdienst over de voorlopige aantallen huishoudens waar de alleenverdienersproblematiek speelt, en de gemiddelde hoogte van de misgelopen toeslagen. De budgetten worden zo nodig bijgesteld wanneer definitieve gegevens beschikbaar zijn, naar verwachting bij de meicirculaire 2025 en de meicirculaire 2026. Waalwijk ontvangt voor 2024 een bedrag van € 51.000. Over de besteding van deze middelen volgt binnenkort een voorstel.

Openbare bibliotheken In de periode 2023-2024 konden gemeenten een specifieke uitkering ontvangen voor het versterken van het lokale bibliotheekstelsel. Daarna zal een wettelijke zorgplicht voor gemeenten worden ingevoerd ten aanzien van de openbare bibliotheek. Voor het uitvoeren van deze taak zullen gemeenten een structurele bijdrage via het gemeentefonds ontvangen. In de periode tussen de specifieke uitkering en de invoering van de wettelijke zorgplicht ontvangen de gemeenten een decentralisatie-uitkering, om zich op de periode van de zorgplicht te kunnen voorbereiden. Voor Waalwijk gaat het om een bedrag van € 148.000 in 2025 en € 148.000 in 2026. Momenteel wordt er gewerkt aan een strategisch meerjarenplan voor de besteding van deze middelen. Participatie Het Rijk compenseert gemeenten via de integratie-uitkering Participatie vanaf 2025 voor de afschaffing van het lage-inkomensvoordeel (LIV) in de sociale werkvoorziening. In deze circulaire wordt in totaal € 19,8 miljoen structureel toegevoegd. Het gaat voor Waalwijk om een jaarlijks bedrag vanaf 2025 van ongeveer € 56.000. Deze middelen

worden op basis van de Gemeenschappelijke Regeling (GR) doorbetaald aan Baanbrekers. Taakmutaties Voor Waalwijk gelden de volgende taakmutaties: Wet op de lijkbezorging De inwerkingtreding van het wetsvoorstel van de modernisering van de Wet op de lijkbezorging (Wlb) is voorzien op 1 januari 2026. Ten behoeve van de financiering van de beoogde wettelijke uitbreiding van de taken van de gemeentelijke lijkschouwer is voor de periode 2026-2031 jaarlijks € 3,2 miljoen naar de algemene uitkering overgeheveld. De middelen worden toegevoegd aan het cluster Bestuur en ondersteuning. Voor de jaren 2032 en verder dient over het structureel toekennen van middelen in het kader van het programma Werk aan Uitvoering (WaU) nog een besluit te worden genomen door de Ambtelijke Commissie Uitvoering (ACU). Voor Waalwijk gaat het om een jaarlijks bedrag van € 9.000 voor 2026 tot en met 2031. Toezicht en handhaving aanpassing kwaliteitseisen kinderopvang In de Voorjaarsnota 2024 van het Rijk zijn middelen vrijgemaakt voor incidentele meerkosten voor toezicht en handhaving op aangepaste kwaliteitseisen in de kinderdagopvang, buitenschoolse opvang en meertalige opvang voor 2024 en 2025. De aanpassingen zijn in werking getreden op 1 juli 2023, 1 februari 2024 en 1 juli 2024.

Het gaat om kosten van implementatie van de regelgeving bij gemeenten en GGD’en en het uitvoeren van de eerste keer toezicht en handhaving op de aangepaste kwaliteitseisen. Het gaat om € 1,1 miljoen in 2024 en € 1,8 miljoen in 2025. De middelen worden toegevoegd aan het cluster Sociale basisvoorzieningen. Voor Waalwijk gaat het om een bedrag van € 3.000 in 2024 en € 5.000 in 2025. Kinderopvang Sociaal Medische Indicatie (SMI) De Sociaal Medische Indicatie (SMI) is een gemeentelijke regeling om gezinnen die geen recht hebben op Kinderopvangtoeslag, maar die ook niet in staat zijn de zorg voor hun kinderen volledig te dragen vanwege sociale of medische problematiek, een vergoeding te kunnen bieden voor het gebruik van kinderopvang. Door verschillende ontwikkelingen is de SMI budgettair steeds meer onder druk komen te staan. Om dit te kunnen ondervangen, wordt het SMI budget in een aantal stappen verhoogd. Voor de jaren 2025-2027 gaat het om € 5,4 miljoen, voor 2028 gaat het om € 5,5 miljoen en vanaf 2029 om jaarlijks € 10 miljoen. De middelen worden toegevoegd aan het cluster Sociale basisvoorzieningen. Voor Waalwijk gaat het om een jaarlijks bedrag van € 13.000 voor 2025 tot en met 2028 en vanaf 2029 jaarlijks € 23.000. Besparingsverlies jeugd Het kabinet Rutte IV had besloten om te besparen op jeugdzorg.

Deze besparing (oplopend tot € 511 miljoen in 2027) was in mindering gebracht op de middelen voor jeugdzorg op de aanvullende post van het ministerie van Financiën. Het nieuwe kabinet Schoof kiest ervoor om deze besparing te laten vervallen. De genoemde besparing wordt daarom nu toegevoegd aan het cluster Individuele voorzieningen jeugd van de algemene uitkering van het gemeentefonds. Het gaat om € 500 miljoen in 2026 en € 511 miljoen vanaf 2027. Voor Waalwijk gaat het om een bedrag van € 1.530.000 in 2026, € 1.571.000 in 2027 en vanaf 2028 jaarlijks € 1.582.000. Van deze middelen wordt € 1,4 miljoen geoormerkt zodat de stelpost van € 1,4 miljoen die bij de Kadernota 2025 (voorstel KN25/NV2.21) is opgenomen structureel kan worden afgeraamd. De overige middelen komen ten gunste van het begrotingssaldo. Er wordt voor deze verwerking gekozen omdat in het Najaarsbericht 2024, op basis van de tweede prognose vanuit de

regio Hart van Brabant, reeds een structurele bijstelling plaatsvindt van het jeugdhulp budget. Indexatie Wmo demografie Met de VNG is afgesproken dat in de toekomst (een nader te bepalen deel van) de Wmo niet langer via de algemene uitkering van het gemeentefonds gaat, maar via een aparte financiering. Afhankelijk van de gekozen bekostigingsvorm wordt een passende geobjectiveerde indexering onderzocht die ook rekening houdt met kostenontwikkeling en demografie/vergrijzing. Vooruitlopend op de uitwerking is bij de Voorjaarsnota 2024 van het Rijk op de Aanvullende Post een jaarlijkse tranche van € 75 miljoen vanaf 2026 oplopend tot € 300 miljoen in 2029 gereserveerd voor een aanvullende indexering voor demografie. Het kabinet heeft deze middelen bij Miljoenennota 2025 overgeheveld naar het begrotingsartikel Accres zodat gemeenten hier rekening mee kunnen houden in hun meerjarenbegroting. In deze circulaire zijn de middelen toegevoegd aan het cluster Individuele voorzieningen Wmo, omdat de middelen betrekking hebben op de Wmo en dan ook conform de maatstaven in dit cluster worden verdeeld. Voor Waalwijk gaat het om een bedrag van € 221.000 in 2026, oplopend tot € 851.000 in 2029. Met deze oormerking kunnen we de toekomstige kostenstijging vanwege vergrijzing bekostigen.