025 FBL Bericht aan prov staten van NB over motie M121a-2026 (Geanonimiseerd)
Tekst van het document
Stichting Federatie Behoudt de Langstraatspoorbruggen (FBL) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) www.langstraatspoorbruggen.nl Aan: Provinciale Staten
van
Noord-Brabant
Gedeputeerde Staten
Colleges
en
gemeenteraden
Waalwijk,
20
januari
van
Heusden
en
Waalwijk
2026
Betreft:
Aanleg Motie
snelfietsroute door
Geachte
leden
en
om
de
Overlaat
M121a-2025
Provinciale
van
U heeft in de motie den
Baardwijkse
Provinciale Staten
van
Staten,
M121a-2025
aangedrongen op nader onderzoek naar de mogelijkhein de spoordijk Baardwijkse Overlaat te behouden. Het afgraven van de dijk nieuwe aanleg van bruggen naast de huidige spoorbruggen is onderdeel van de de
Gebiedsontwikkeling Oostelijke Langstraat (GOL). Dat plan behelst grote veranderingen in het wegenstelsel in de Langstraat, het gebied, waarin ook de spoorbruggen liggen. (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) gedeputeerde B MN heeft u inmiddels een terugkoppeling gekregen, waarin zij aangeeft dat er geen of nauwelijks mogelijkheden zijn, de plannen voor de Baardwijkse overlaat te wijzigen. In beide bijlagen leest u daar meer over.
Van
de
Aan
ons
als
stichting
FBL
heeft
de
gedeputeerde
op
12
januari
een
nadere
toelichting
gegeven op deze brieven. Haar conclusie luidt kort gezegd, dat de provincie “geen ruimte ziet om af te wijken van het huidige ontwerp en gehouden te zijn aan het PIP”. Toch
menen
te passen,
wij dat het zinvol is, nog
zonder
dat daarvoor
een
te zoeken
ontwerp aan nieuwe procedure moet worden doorlopen. De Genaar
een
mogelijkheid,
het
deputeerde gaf echter aan: Dat met zekerheid te zeggen is dat zij daarmee niet binnen de huidige planning de werken kan laten uitvoeren. Aanpassen van de plannen vraagt om extra tijd. -
-
-
Dat nog niet te berekenen is of de mogelijk aangepaste plannen te realiseren binnen het vastgestelde budget. De structuur van de kostenopbouw vraagt ingewikkelde berekeningen, die zij nu niet wil uitvoeren.
zijn
Dat
het
ze
vast wil
houden
aan
“realisatie
binnen
de
huidige planning
en
binnen
om
huidige budget”. Waar draait het om? Omdat
deze
kwestie
een
lange geschiedenis heeft,
plannen. De provincie wil in het kader van
geven we een kort overzicht van de GOL nieuwe betonnen bruggen plaatsen naast
de
brug
over
het
naast de
beide
en
spoorbruggen
als
schouwd
een
de worden bete smal snelfietsroute. Enkele
delen
voor
de
spoordijk worden verbreed, gescheiden fietspaden mogelijk te
van
twee
om
Afwateringskanaal kleinere bruggen, omdat
maken. Maar bovendien 332 meter van de van daarna
wil
men
deel
een
dijk afgraven
en
brug plaatsen om dat gat weer brug (zie foto's) zou dan worden gefundeerd op de oude pijlers die nu nog in de dijk verborgen zitten. De overige drie bruggen worden gefundeerd op de bestaande pijlers dan wel op de landhoofden, die daarvoor deels worden gereconstrueerd. een
te dichten. En die vierde
De vierde De
brug brug
vierde
is
overbodig. Immers; er deel van de dijk afgegraven,
wordt eerst een daarna volgt de conclusie: de
dijk
en
moet
een
gat in
(geanonimiserd)
brug komen. verklaring ligt opvatting van de Rijksdienst voor het Culturele Erfgoed (RCE). In bijgevoegde brief is ingekort te leMaar
dus
hier is
er
de
een
in de
zen:
“Het
aanleggen
van
keersinfrastructuur waardevol
uitgebreide
in het
ver-
cultuurhistorisch
gebied is een aantasting van cultuurhistorische waarden
aanwezige kenmerken De
de
aanleg
daarmee
en
strijdig
met de
de en
Omgevingsverordening.”
aansluiting op de A59 en op het industriegebied van Waalwijk vormt inderdaad een aanslag op dit natuurgebied. Dat vraagt om compensatie en helaas geeft de wet aan dat het verlies aan natuur mag worden gecompenseerd door winst op het gebied van historie. Daarom vervolgt de RCE aldus: van
“Dit betekent
een
nieuwe
dat ingrepen zich moeten richten op behoud, de cultuurhistorische waarden en kenmerken
versterking of duurzame ontvan het gebied. Bij de Baard-
wikkeling van wijkse Overlaat betekent dit specifiek het behoud van open landschap en afstemmen van natuurontwikkeling, waterberging en stedelijke uitbreiding op de cultuurhistorische identiteit van de Overlaat. Het huidige plan voor de fietsbrug over de Baardwijkse Overlaat laat zien dat we erfgoed willen behouden, versterken en duurzaam ontwikkelen.” En
de
voor
“behoud We
doen
ons
onacceptabele conclusie luidt voorts, dat:
van
een
deel
van
de
in het onderstaande
spoordijk
in de Overlaat niet mogelijk is”.
nogmaals een beroep op u als beslissende partij, om het afgraven van het middendeel van de spoordijk te voorkomen. We denken dat het toch mogelijk moet zijn, in de uitvoering van het werk een dusdanige wijziging aan te brengen,
dat de
dijk blijft liggen en dat de verborgen pijlers, die in de huidige plannen slechts worden gebruikt om de nieuwe vierde brug te ondersteunen, aan de noordzijde worden opgemetseld tot hun oorspronkelijke hoogte, zodat de vierde extra brug daarop kan worden aangebracht. Hierdoor zou het aanzicht van dit historische erfgoed worden behouden.
Argumenten Natuur, PIP
flora
GOL
en
FBL
fauna
wezenlijke waarden van de Baardwijkse Overlaat als deel van de Ecologische Verbindingszone (EVZ) en van het Natuur Netwerk Brabant (NBB) aan. Het BARRO, artikel 2.10.4 en de Verordening Ruimte moeten ervoor zorgen dat deze waarden en kwaliteiten worden beschermd. Volgens het BARRO mogen die kwaliteiten niet significant worden aangetast, tenzij er sprake is van groot openbaar belang en er geen reële alternatieven zijn. Met betrekking tot de aanleg van de snelfietsroute, specifiek de aanleg van de vierde brug, is er een redelijk alternatief: behoud van de dijk, verbreding daarvan
tast de
behoud
en
Bij het afgraven
van
van
de natuur.
de
dijk gaat
er
kostbare
bomen struiken natuur verloren. Vele en worden vernietigd en slechts summier ge-
$
compenseerd.
Dit betekent een aanslag op de flora en fauna van het gebied. In dit gebied lopen twee ecologische verbindingszones,
een
van
naar
noord.
f
west naar oost en een van zuid De EVZ van west naar oost ver-
bindt de Natura-2000 de
telijke Langstraat, duinen, Het Vlijmens noord-zuid
!
gebieden
van
(geanonimiserd)
de Wes-
Loonse en Drunense Ven/de Moerputten. De
verlopende EVZ vormt de blauw-
:
verbindingszone met het kleigebied van de Gorse weiden en de Maas. Alleen al is de EVZ langs de spoordijk een onmisbare schakel voor planten en dieren. De spoordijk zorgt voor het behoud van flora en fauna, die daar thuis is: een eigen habitat. In de Baardwijkse Overlaat broeden liefst een 27-tal soorten broedvogels. En het gebied is een voedselroute voor de vleermuissoorten. N.B.: op de brug in de A59 over het Drongelens Kanaal heeft Rijkswaterstaat speciaal daarvoor vleermuisvriendelijke oranje verlichting aangebracht. groene daarom
Veiligheid Naast
en
comfort fietsers
de bestaande
bruggen
en
voetgangers
worden
nieuwe
bruggen geplaatst,
zodat
er
twee
geschei-
den
paden ontstaan. Ook daar waar de dijk verbreed wordt, ontstaan er twee gescheiden paden. Maar op de vierde fietsbrug zullen de twee parallelle paden vervolgens weer bij elkaar worden gevoegd. Hierdoor worden twee verkeersstromen (fietsers en voetgan-
gers) bij elkaar gevoegd,
wat leidt tot onveiligheid
De
terecht tussen
komen
de
snelle
beide groepen. fietsers, e-bikes en zelfs voor
voetgangers speed-pedeOp de beide tekeningen hieronder is dat schematisch aangegeven. Weliswaar kunnen voetgangers gebruik maken van de betonnen trappen die naar het maaiveld onder de brug leiden, maar voor velen is dat geen aantrekkelijk alternatief. lecs.
3
De vierde brug zal ver boven het maaiveld uitsteken en de natuur die nu nog de fietser beschermd tegen weer en wind zal geheel verdwijnen. De route is nu nog aantrekkelijk voor toeristen en volop in gebruik voor scholieren en woon-werk verkeer , maar de aantrekkelijkheid , de veiligheid en het comfort zullen verloren gaan door deze ingreep.
Erfgoed en monumentenstatus De spoorbruggen zijn rijksmonumenten en genieten daardoor bescherming. Maar veel belangrijker is nog dat de gehele dijk , de zichtbare en de verborgen pijlers één onlosmakelijk geheel vormen en een ensemble vormen dat het verhaal van de treinhistorie in de Langstraat vertelt. Dat valt ook af te lezen aan de onderscheidingen die aan dit traject zijn toegekend. De Knippenbergprijs en zelfs internationaal: de Henri Ford European Conservation Award en vooral de Europa Nostra Award getuigen van het belang van dit erfgoed voor de regio. FBL heeft de bruggen en de dijk aangemeld bij het programma 7 Most Endangered van Europa Nostra , dat in de bres springt voor bedreigd erfgoed in Europa. Vervolgens heeft de adviesraad een klemmend beroep gedaan op de provincie , de plannen voor dit gebied te heroverwegen. Het Adviespanel voor het 7 Most Endangered Programme verklaart: “Hoewel we voor de regio en de daarin gelegen steden de behoefte erkennen aan een moderne fietsinfrastructuur voor hun burgers , dringen we erop aan , het ontwerp zodanig aan te passen , dat op respectvolle wijze rekening wordt gehouden met de waarde van het erfgoed en het aanzicht van de originele brugopbouw en dat de spoordijk wordt behouden met de daarop weelderig groeiende natuur die een belangrijke natuurlijke bescherming biedt.
” Hieruit blijkt dat er ook internationaal zorgen zijn over de mogelijke aantasting van dit Europees erfgoed. We hopen dat dit advies niet wordt genegeerd. 4
Verborgen pijlers De pijlers van deze fietsbrug zullen in de GOL-plannen worden gefundeerd in de restanten van de oude pijlers uit 1885 , die in het af te graven deel van de spoordijk zitten. Als gekozen wordt voor het inmetselen van de pijlers van de fietsbrug in de oude pijlers , zullen de houten fundamenten onherstelbaar worden verwoest. Uit een proefopgraving van twee pijlers bleek , dat er van de oorspronkelijke pijlers nog veel meer in het dijklichaam aanwezig is dan voordien werd gedacht. Niet 25% zoals ook de basis is van het advies van RCE en geïllustreerd in de huidige ontwerptekeningen , maar meer dan 75% zoals gebleken is uit de proefopgraving (zie foto). Om recht te doen aan het historisch erfgoed , zou een restauratie van al deze verborgen pijlers op zijn plaats zijn. Nu voorzien de plannen erin , een betonnen afdekking op de restanten van de pijlers te plaatsen , die daardoor zeer uit de toon zullen vallen ten opzichte van de rest van het erfgoed.
Voorstel A Om te komen tot een verbreding van de ruimte , nodig voor een snelfietsroute , is slechts een geringe verbreding van de dijk nodig. Voor een SFR is de gewenste breedte 4 meter. Omdat hier ook veel voetgangers gebruik maken van het pad , zou een breedte van 5 meter wenselijk zijn. Dat kan eenvoudig bereikt worden door de dijk aan de noordzijde te verbreden. Er wordt nu uitgegaan van een breedte van 7 meter na het passeren van de bruggen over het kanaal , over de Overstortweg en over de oprit naar de A59; inderdaad nodig om de beide rijbanen van de oude brug en de nieuwe brug te kunnen realiseren. Maar voor het overige deel is een breedte van 5 meter voldoende. Dat betekent dat de dijk aan de noordzijde wordt verbreed tot 5 meter , maar dat de natuur , en de EVZ die met name aan de zuidzijde loopt , gespaard blijft. Een breedte voor de nieuwe bruggen van 3. 50 meter is dan al ruim voldoende , omdat door het instellen van eenrichtingsverkeer op de bruggen de veiligheid optimaal zal zijn. De schematische voorstelling hieronder geeft de dan ontstane situatie weer. En wanneer in plaats van beton gekozen zou worden voor hout , wordt het financiële plaatje nog gunstiger.
5
Voorstel B Een van de argumenten voor het afgraven van de dijk is , dat daardoor de openheid van het gebied zou worden hersteld , die een compensatie op het gebied van historie zou inhouden voor het verlies aan natuur door de aanleg van wegen en rotondes in gebied. In ons tweede voorstel zou de link naar de historie ook kunnen worden bereikt door alle verborgen pijlers aan de noordzijde te reconstrueren tot op hun oorspronkelijke hoogte en vervolgens op de bestaande en op de nu nog verborgen pijlers een houten brug te plaatsen. De dan ontstane situatie legt dan een duidelijk verband met de historie van de brug als tweesporen tracé. Wat nu nog het Halve Zolenpad is , zou dan door het zicht vanuit het noorden op de verhoogde pijlers en door de strak vormgegeven brug een e duidelijke herinnering vormen aan de 19-eeuwse situatie van de spoorbrug over een inundatiegebied.
Milieuvriendelijk bouwen Bij de fabricage van beton komen vele tonnen CO2 vrij; reden waarom vaak gebruik wordt gemaakt van hout , dat in dat opzicht milieuvriendelijker is. In Nederland is een zeer fraai voorbeeld te vinden nabij Winschoten. De Pieter Smitbrug (zie foto) die Winschoten en Blauwestad met elkaar verbindt is een 800 meter lange brug die bewijst hoe duurzaam bouwen in hout mogelijk is. Naar onze mening liggen hier ook mogelijkheden voor de extra bruggen door de Baardwijkse Overlaat. We citeren: “De Pieter Smitbrug . . . is een icoon voor Oost-Groningen. De brug verbindt het waterrijke woon- en recreatiegebied Blauwestad , aan de noordkant van de A7 , met alle 6
voorzieningen in de stad Winschoten aan de zuidkant. Hij kruist het Winschoterdiep, snelweg, een ecologische zone tussen twee natuurgebieden en het Oldambtmeer. De brug is bijna helemaal van azobé gemaakt, een hele harde houtsoort productiebossen aluminium
in Afrika.
brugleuning,
Prijstechnisch, vele voordelen
Samen
heeft de
met
brug
ook milieutechnisch boven de door GOL
en
de betonnen een
voeten die ín het water staan levensduur van wel 80 jaar”.
zeker
beoogde
in historisch en cultureel betonnen elementen.
en
de uit de
opzicht heeft dit
„De, näst en fietsbrug mn
En
5 ess
van
Europa
(geanonimiserd) Financieel Gezien
de
stijging van de kosten voor GOL, lijkt het logisch, de dijk alleen al uit kostenoogpunt te laten liggen. Door de beide hierboven geschetste mogelijkheden kan het snelfietspad-concept geheel in stand blijven. De voortdurende kostenstijgingen van het GOL
enorme
kunnen
zo
voor
een
deel worden
verminderd.
Mening gebruikers Het Halve
Zolenpad wordt intensief gebruikt. Gemiddeld bijna 2000 fietsers maken dagelijks gebruik van dit fraaie fietspad, en daarnaast vele wandelaars. We hebben een enquête uitgevoerd onder de gebruikers van deze route, waaruit blijkt dat maar weinigen zitten te wachten op veranderingen in de huidige situatie. We verzamelden meer dan 5000 handtekeningen van verontruste burgers, die de GOL-plannen een slechte zaak vinden.
Vervolgafspraak Pijlers -
Over de manier waarop de verborgen pijlers zullen worden gebruikt in het huidige ontwerp bestaat veel onduidelijkheid. Summier onderzoek van enkele pijlers heeft duidelijk gemaakt De de
dat liefst 75 tot 80%
van
de
zegt toe, dat
ze
originele pijlers aanwezig is. onderzoeken, of volledig herstel of restauratie van spoordijk zitten mogelijk is en dat ze de FBL daarover zo zal
gedeputeerde pijlers die nu nog in de spoedig mogelijk nader zal informeren.
-
Ook
zegt ze toe, dat ze
een
onderzoek
laat uitvoeren gedeputeerde, o.a. bij de
huidige zienswijzen en tijdens de diverse Statenvergaderingen voorgangers
Slot Als FBL
de
van
mogelijke toezeggingen van hoorzittingen over de ingediende naar
over
deze
kwestie.
hebben
wij gedurende lange tijd, vanaf het eerste begin, gepoogd om in goede verstandhouding en dialoog met elkaar tot een goede oplossing te komen voor dit, ook in onze ogen ingewikkelde onderdeel van PIP GOL. Steeds zijn door ons op o.a. uw verzoek ook samen met deskundigen en vrijwilligers, uitgewerkte haalbare alternatieven bij de provincie op tafel gelegd. En ook is er door FBL gereageerd op al uw verzoeken en vragen.
Daarbij hebben wij als FBL zo veel als mogelijk de juridische wegen gemeden, vanuit de overtuiging hier samen uit te komen. Het mogelijk in de toekomst aanbrengen van een aantal historische aanduidingen in het gebied, na de realisatie van de plannen, is wel een heel magere opbrengst van onze dialoog en een grote miskenning van de inzet van FBL. Zeker als we dit afzetten tegen de vele duizenden onbezoldigde vrijwilligersuren die door FBL en hun achterban, sinds 1985 zijn ingezet voor het behoud van de Langstraat spoorbruggen en alles wat daarmee samenhangt. Tenslotte
wijzen wij op het icoon gekeerd dan ten
“beter ten halve Zonder de inzet
van
FBL
zou
van
Brabant:
de
Moerputtenbrug.
Dit is hèt
geweest zijn. De sloopvergunning was al aanbesteed en lag op tafel deputeerde BE (geanonimiseerd) Provinciale Staten: Wij rekenen op u!
Met
vriendelijke groet de Stichting FBL (geanonimiseerd) voorzitter (geanonimiseerd) Namens
‚
bewijs
voor
hele gedwaald”. Ook als is het nu mogelijk al 2 over 12. ook de Moerputtenbrug alleen nog maar op papier zichtbaar van
toenmalig
ge-