012-26a Jaarverslag leerplicht 2024-2025

INHOUDSOPGAVE Voorwoord ....................................................................................................................... 3 H1| Inleiding .................................................................................................................... 4 H2| Leerlingaantallen ....................................................................................................... 5 H3 | Onderwijsaanbod ...................................................................................................... 5 H4 | Leerplicht in Waalwijk .............................................................................................. 6 4.1. Consulent leerplicht ................................................................................................... 6 4.2. Verantwoordelijkheid ................................................................................................. 6 4.3. Toezicht op naleving .................................................................................................. 6 4.4. Methodische Aanpak Schoolverzuim (MAS) ................................................................... 7 4.5. Rollen van de consulent leerplicht ............................................................................... 7 4.6.

Verzuim ................................................................................................................... 8 H5| Cijfers leerplicht ........................................................................................................ 9 5.1. Absoluut verzuim ...................................................................................................... 9 5.2. Relatief verzuim ....................................................................................................... 10 5.3. Interventies............................................................................................................. 11 5.4. Proces verbaal ......................................................................................................... 11 5.5. Samenvattend beeld ................................................................................................. 12 H6| Vrijstelling van leerplicht.......................................................................................... 13 H7| Terugblik schooljaar 2024-2025 ............................................................................... 14 H8| Vergelijking andere gemeenten ................................................................................ 15

Pagina | 2

Voorwoord Goed onderwijs is van onschatbare waarde. Het biedt jongeren structuur, vertrouwen en kansen om mee te doen in de samenleving. In Waalwijk vinden we het belangrijk dat ieder kind zich kan ontwikkelen en dat niemand uit beeld raakt. Daarom werken onze leerplichtconsulenten steeds vaker preventief. Ze zijn eerder betrokken, hebben beter zicht op verzuim en kunnen sneller handelen. We staan dichter op de bal. Dat doen we samen met scholen, ouders en partners in zorg en jeugd. De samenwerking is hechter geworden en levert zichtbare resultaten op. De komende tijd bouwen we daarop voort. We blijven inzetten op vroegsignalering, het terugdringen van thuiszitten, sterke overdrachten tussen onderwijsniveaus en de implementatie van de Wet van school naar duurzaam werk. Zo werken we aan een sluitende aanpak waarin jongeren op tijd de juiste ondersteuning krijgen. Met dit jaarverslag leggen we verantwoording af over ons leerplichtbeleid in 2024–2025. Tegelijkertijd laat het verslag zien hoe waardevol een gezamenlijke inzet is van onderwijs, zorg en gemeente. Sjors Slaats Wethouder Sociaal Domein

Pagina | 3

H1| Inleiding Verantwoording Voor u ligt het jaarverslag Leerplicht van de gemeente Waalwijk over het schooljaar 2024-2025. De gemeente is wettelijk verplicht jaarlijks verslag uit te brengen over de uitvoering van de Leerplichtwet. Met dit verslag leggen wij verantwoording af over de manier waarop wij invulling hebben gegeven aan onze taken en verantwoordelijkheden rondom leerplicht en kwalificatieplicht. Het jaarverslag wordt ingediend bij de Inspectie van het Onderwijs (IvhO) en het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW). Zij gebruiken deze informatie voor toezicht en beleidsontwikkeling. Daarnaast legt het College van Burgemeester en Wethouders, op grond van artikel 25 lid 1 Leerplichtwet, verantwoording af aan de gemeenteraad over de uitgevoerde leerplichtwerkzaamheden. Wettelijk kader Leerplichtwet (1969) De Leerplichtwet bepaalt dat kinderen en jongeren vanaf hun vijfde tot en met hun zestiende levensjaar leerplichtig zijn. Daarnaast geldt voor jongeren tot achttien jaar een kwalificatieplicht: zij moeten onderwijs volgen totdat zij een startkwalificatie hebben behaald (havo-, vwo- of mbodiploma niveau 2). Het doel van de wet is om schooluitval te voorkomen, de ontwikkelingskansen van jongeren te vergroten en hen voor te bereiden op volwaardige deelname aan de maatschappij.

Doorstroompunt en RMC-wet Sinds 1 januari 2024 is de term RMC vervangen door Doorstroompunt. Jongeren van 18 tot 23 jaar vallen niet meer onder de Leerplichtwet, maar onder de RMC-wet, die gericht is op het terugdringen van voortijdig schoolverlaten. De uitvoering hiervan is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van gemeenten en scholen. De gemeente Waalwijk maakt deel uit van regio 35 (Midden-Brabant), samen met zeven omliggende gemeenten. Tilburg is hierbij de contactgemeente en stelt het regionale verslag op. Via de RMC-wet kunnen jongeren zonder startkwalificatie worden begeleid richting onderwijs, werk, zorg of dagbesteding, zodat hun kansen op de arbeidsmarkt toenemen. Wet van school naar duurzaam werk (WSDW) De Wet van school naar duurzaam werk (WSDW) treedt op 1 januari 2026 in werking. Doel van de wet is jongeren met een afstand tot de arbeidsmarkt beter te ondersteunen en hun arbeidspotentieel zoveel mogelijk te benutten. De overstap van kwetsbare jongen van onderwijs naar de arbeidsmarkt wordt verbeterd door verplichte samenwerking tussen scholen, doorstroompunten, de gemeenten (artikel 7a Participatiewet) en de arbeidsmarktregio.

De wet verplicht regio’s om een gezamenlijk regionaal programma vast te stellen dat gericht is op: • Het terugdringen van voortijdig schoolverlaten (VSV) en thuiszitten; • Begeleiding van jongeren naar vervolgonderwijs, werk of participatie; • Duurzame arbeidsparticipatie voor jongeren tot 27 jaar zonder startkwalificatie (VO, MBO, VSO/Pro en voortijdig schoolverlaters). Hiermee wordt in de regio een sluitende keten van onderwijs–doorstroompunt–arbeid gerealiseerd en komen meer jongeren op een passende plek terecht. Voor de regio Midden-Brabant is hiervoor een regionaal programma opgesteld met vier actielijnen en bijbehorende maatregelen. Daarnaast hebben we regionaal overeenstemming over de verdeelsleutel van het regionaal beschikbare budget. Belang van leerplicht in Waalwijk De uitvoering van de leerplichtwet heeft voor onze gemeente een belangrijke maatschappelijke functie. Het draagt bij aan: • Het vergroten van ontwikkelingskansen voor jongeren; • Het voorkomen van voortijdig schoolverlaten; • Het versterken van toekomstperspectieven op de arbeidsmarkt. Door vroegtijdige signalering, nauwe samenwerking met scholen, ouders en ketenpartners, en het bieden van passende begeleiding, streven wij ernaar dat ieder kind de kans krijgt zijn of haar talenten te ontwikkelen.

Daarmee levert het leerplichtbeleid niet alleen een bijdrage aan de persoonlijke groei van jongeren, maar ook aan de leefbaarheid en sociale samenhang binnen onze gemeente. Pagina | 4

Cijfers en doelgroep De cijfers in dit jaarverslag zijn afkomstig uit het Jeugdvolgsysteem (JVS), tenzij anders vermeld. Het aantal jongeren in de doelgroep kan gedurende het schooljaar variëren, bijvoorbeeld door verhuizing of leeftijdsgrenzen. In dit verslag wordt gerapporteerd over jongeren van 5 tot en met 17 jaar die in de gemeente Waalwijk wonen en in de meetperiode 1 augustus 2024 tot en met 31 juli 2025 tot de doelgroep behoren.

H2| Leerlingaantallen TABEL 1 – AANTAL LEER- EN KWALIFICATIEPLICHTIGE JEUGDIGEN IN WAALWIJK

Soort onderwijs

Aantal 2023-2024

Aantal 2024-2025

Primair onderwijs

3368

3378

Speciaal onderwijs

102

92

Voortgezet onderwijs (vo)

2292

2459

Voortgezet speciaal onderwijs (vso) Middelbaar beroepsonderwijs (mbo) Totaal

119

120

392

479

6273

6528

Het aantal leer- en kwalificatieplichtige jeugdigen in Waalwijk is in schooljaar 2024-2025 gestegen van 6.273 naar 6.528 (+255). De grootste toename zien we in het voortgezet onderwijs en het middelbaar beroepsonderwijs. Dit kan duiden op een groeiende groep jongeren in de bovenbouwleeftijd die langer in het onderwijssysteem aanwezig blijft. Het primair onderwijs blijft stabiel, terwijl het aantal leerlingen in het speciaal onderwijs iets is gedaald. Het voortgezet speciaal onderwijs laat een stabiel beeld zien.

H3 | Onderwijsaanbod De gemeente Waalwijk beschikt over een gevarieerd aanbod aan onderwijsvoorzieningen. Binnen de gemeentegrenzen bevinden zich 18 basisscholen, waaronder één school voor speciaal basisonderwijs. Daarnaast zijn er zes scholen voor voortgezet onderwijs, waaronder de Internationale Schakelklas (ISK) Wereldschool, gericht op nieuwkomersjongeren. Een deel van de Waalwijkse jongeren volgt onderwijs buiten de gemeentegrenzen. Dit geldt met name voor leerlingen in het middelbaar beroepsonderwijs (mbo), aangezien dit opleidingsaanbod niet in Waalwijk zelf aanwezig is. Binnen Waalwijk is tevens de Taalschool Wereldrijk gevestigd. Deze voorziening vormt de centrale onderwijs- en ondersteuningslocatie voor nieuwkomers in de gemeenten Waalwijk en Loon op Zand. Vanuit deze Taalschool krijgen leerlingen begeleiding bij de eerste stappen in het leren van de Nederlandse taal en het kennismaken met de Nederlandse samenleving. Het onderwijs wordt verzorgd vanuit het gebouw van basisschool Vrijhoeve en is een samenwerkingsinitiatief van Stichting Leerrijk en Stichting Bravoo. Deze twee besturen zijn per 1 januari 2025 gefuseerd en gaan sindsdien verder onder de naam Floriander.

Pagina | 5

H4 | Leerplicht in Waalwijk 4.1. Consulent leerplicht Binnen de gemeente Waalwijk zijn drie consulenten leerplicht werkzaam. Zij vervullen een centrale schakelrol tussen school, leerling en ouders. Doordat zij vanuit de gemeente werken, zijn zij dichtbij waar nodig en direct betrokken bij scholen, leerlingen en ketenpartners. De consulenten leerplicht zetten zich, samen met scholen, in om schoolverzuim, zorgelijk ziekteverzuim en schooluitval te voorkomen. Na een verzuimmelding wordt een onderzoek gestart en worden passende oplossingen gezocht. Wanneer er zorgen zijn over de ontwikkeling van een leerling, verwijzen zij ouders en/of leerling door naar de vrijwillige hulpverlening. Het werk wordt uitgevoerd volgens de Methodische Aanpak Schoolverzuim (MAS), in nauwe samenwerking met partners uit het sociaal domein, het onderwijsdomein en het veiligheidsdomein. Naast handhaving hebben de leerplichtambtenaren ook taken op het gebied van preventie, advies en voorlichting. Alle consulenten leerplicht van de gemeente Waalwijk zijn Buitengewoon Opsporingsambtenaar (BOA) en bevoegd om een proces-verbaal op te maken. Zij worden ondersteund door een administratief medewerker die onder meer zorgt voor de data-analyse, de verdeling van meldingen en het opvragen van informatie bij scholen.

4.2. Verantwoordelijkheid Ouders en leerlingen De Leerplichtwet legt de primaire verantwoordelijkheid bij ouders en/of wettelijke vertegenwoordigers. Zij moeten ervoor zorgen dat een leerplichtig kind staat ingeschreven bij een school en dat het onderwijs daadwerkelijk wordt gevolgd. Vanaf de leeftijd van 12 jaar heeft ook de leerling zelf een eigen verantwoordelijkheid. Jongeren zijn vanaf dat moment medeverantwoordelijk voor hun aanwezigheid op school en kunnen worden aangesproken op ongeoorloofd verzuim. Scholen Scholen zijn verplicht leerlingen op de juiste wijze en tijdig in- en uit te schrijven. Wanneer een leerling niet aanwezig is op momenten dat dit wel verwacht wordt, is er sprake van ongeoorloofd verzuim. In overleg met de consulent leerplicht kan de school een preventief verzuimgesprek inzetten om vroegtijdig tot oplossingen te komen. Daarnaast geldt de wettelijke meldplicht: • Ongeoorloofd verzuim van 16 uur of meer binnen 4 weken moet door de school worden gemeld bij de consulent leerplicht via het landelijke verzuimloket van DUO. • Ongeoorloofd verzuim van minder dan 16 uur in 4 weken kan door de school vrijwillig worden gemeld als overig verzuim. Ook wanneer er zorgen zijn over de ontwikkeling of het welbevinden van een leerling, kan de school een melding doen bij de consulent leerplicht.

Op deze manier hebben scholen een belangrijke signalerende en preventieve taak in het voorkomen van schooluitval.

4.3. Toezicht op naleving Het toezicht op de naleving van de Leerplichtwet kent twee niveaus: • Toezicht op scholen: De Inspectie van het Onderwijs ziet erop toe dat scholen de wet correct naleven, bijvoorbeeld bij inschrijving, registratie en meldingen van verzuim. • Toezicht op leerlingen en ouders: De consulent leerplicht van de gemeente is verantwoordelijk voor het toezien op de naleving door individuele leerlingen en hun ouders. Samen zorgen Inspectie en gemeente er zo voor dat de wettelijke kaders worden gehandhaafd en dat onderwijsdeelname van alle kinderen en jongeren is gewaarborgd.

Pagina | 6

4.4. Methodische Aanpak Schoolverzuim (MAS) De MAS is een landelijk vastgelegde werkwijze die ook door de leerplichtambtenaren in Waalwijk wordt toegepast. De aanpak is in 2017 ontwikkeld door Ingrado, Halt, het Openbaar Ministerie (OM) en de Raad voor de Kinderbescherming (RvdK), in samenwerking met het ministerie van Justitie en Veiligheid. Jaarlijks wordt de methodiek geëvalueerd en waar nodig bijgesteld. Uitgangspunten van de MAS • Het primaire doel is terug- of toeleiding naar een passend onderwijsprogramma. • Vroegtijdige inzet van (jeugd)hulp staat centraal bij signalen van verzuim. • Ketensamenwerking versterkt de effectiviteit van de aanpak. • De aanpak is licht waar het kan en zwaarder waar nodig: altijd maatwerk. Werkwijze Het uitgangspunt van de MAS is dat iedereen op dezelfde manier werkt, met ruimte voor de discretionaire bevoegdheid van de consulent leerplicht. Het credo luidt: “Pas toe of leg uit”. Dat betekent dat de MAS wordt gevolgd, tenzij de situatie vraagt om gemotiveerd afwijken. Wanneer de problematiek rondom een jongere dit vereist, kan direct worden opgeschaald naar zwaardere maatregelen in samenwerking met ketenpartners. Hiermee wordt voorkomen dat verzuim zich opstapelt en vroegtijdig ingrijpen mogelijk gemaakt.

4.5. Rollen van de consulent leerplicht De consulent leerplicht vervult binnen de gemeente Waalwijk vier belangrijke rollen: handhaver, adviseur, schakel en partner. Deze rollen versterken elkaar en dragen gezamenlijk bij aan het voorkomen van schoolverzuim en voortijdig schoolverlaten. 1. Handhaver De consulent leerplicht ziet toe op naleving van de Leerplichtwet met de Methodische Aanpak Schoolverzuim (MAS) als uitgangspunt. Bij ongeoorloofd verzuim van minder dan 60 uur in een schooljaar kan de jongere worden doorverwezen naar Halt. Wanneer een leerling of ouder niet meewerkt aan het oplossen van het verzuim kan de consulent leerplicht een proces-verbaal opmaken tegen de leerling en/of de ouders. De Raad voor de Kinderbescherming onderzoekt de achterliggende oorzaken, waarna de Officier van Justitie beslist over de verdere afhandeling. De rechter kan verschillende sancties opleggen zoals een boete, taakstraf of verplichte hulpverlening. 2. Adviseur De consulent leerplicht vervult een adviserende rol richting scholen. Niet alle scholen beschikken over dezelfde kennis of ervaring op het gebied van leerplicht en verzuim. Scholen kunnen vragen hebben over bijvoorbeeld het vormgeven van verzuimbeleid, het beoordelen van verlofaanvragen of het omgaan met specifieke casussen.

De leerplichtambtenaren van Waalwijk bieden scholen ondersteuning, actuele informatie en advies om hun beleid en handelen rond verzuim te versterken. 3. Schakel Bij complexe situaties waarin meerdere partijen betrokken zijn, fungeert de consulent leerplicht als verbindende schakel. Dit kan nodig zijn wanneer: • De samenwerking tussen ouders, school en zorg niet goed verloopt; • Een leerling extra zorg nodig heeft maar deze niet ontvangt; • Een leerling door zorgafspraken niet naar school kan; of • De school niet over passende voorzieningen beschikt. In zulke situaties coördineert de consulent leerplicht de inzet van betrokken partijen, bewaakt de voortgang en grijpt in wanneer de zoektocht naar een oplossing dreigt vast te lopen.

Pagina | 7

4. Partner Samenwerking staat centraal in het werk van de consulent leerplicht. Met scholen, jeugdhulp, veiligheidspartners en andere ketenpartners wordt samengewerkt om schoolverzuim en voortijdig schoolverlaten zoveel mogelijk te voorkomen. Waar nodig wordt gezocht naar passende hulp voor de jongere; handhaving is pas aan de orde als andere middelen onvoldoende effect hebben gehad. Leerplicht Waalwijk vervult de rol van partner onder meer door: • Het voeren van startgesprekken met scholen; • Preventieve gesprekken op het voortgezet onderwijs; • Deelname aan Zorg Advies Teams (ZAT) en Multidisciplinaire Overleggen (MDO); • Structureel overleg met Team WijZ; • Deelname aan het leerplichtcasusoverleg met de RvdK en het OM; • Deelname aan de Jeugdtafel; • Pilot Werkplaats bij Tavenu.

4.6. Verzuim

Wanneer een kind niet naar school gaat terwijl dat volgens de Leerplichtwet wel verplicht is, spreken we van ongeoorloofd verzuim. Heeft een kind een geldige reden om niet naar school te gaan, bijvoorbeeld door ziekte of met toestemming van school, dan is sprake van geoorloofd verzuim. Typen verzuim Binnen de leerplicht worden verschillende vormen van verzuim onderscheiden: • Absoluut verzuim: het kind is leerplichtig of kwalificatieplichtig, maar niet ingeschreven bij een school of onderwijsinstelling en er is geen vrijstelling. • Relatief verzuim: het kind is wel ingeschreven, maar bezoekt zonder geldige reden de lessen of praktijkuren niet. Dit wordt verder onderverdeeld in: • Wettelijk verzuim: 16 uur of meer afwezigheid zonder geldige reden binnen een periode van 4 weken; • Langdurig relatief verzuim: meer dan 4 weken aaneengesloten zonder geldige reden afwezig; • Luxe verzuim: afwezigheid wegens een vakantie zonder toestemming; • Overig verzuim: minder dan 16 uur afwezig binnen 4 weken, of geoorloofd verzuim waarbij zorgen bestaan over de regelmaat of de schoolloopbaan van de leerling. Scholen zijn verplicht wettelijk verzuim te melden bij de consulent leerplicht via het landelijke verzuimloket van DUO. Ook bij overig verzuim of zorg over een leerling wordt een melding aangemoedigd, zodat tijdig kan worden samengewerkt aan passende ondersteuning.

Thuiszitterspact Leerplicht Waalwijk neemt deel aan het Thuiszitterspact in het Samenwerkingsverband De Langstraat. Binnen dit samenwerkingsverband wordt zowel geoorloofd als ongeoorloofd verzuim serieus genomen. Scholen worden gestimuleerd om altijd melding te doen wanneer zij zich zorgen maken over de ontwikkeling of het welbevinden van een leerling. Als onderdeel van het pact: • Neemt Leerplicht deel aan Multidisciplinaire Overleggen (MDO’s) op scholen; • Worden thuiszitters buiten de regio van het samenwerkingsverband gesignaleerd en gemeld bij het samenwerkingsverband; • Neemt leerplicht deel aan projectgroep thuiszitters vanuit het samenwerkingsverband. Meer informatie over de gezamenlijke werkwijze is te vinden in het Thuiszittersprotocol van het Samenwerkingsverband De Langstraat1. Geoorloofd verzuim Wanneer een leerling door ziekte niet naar school kan, is sprake van geoorloofd verzuim. Bij langdurig of frequent ziekteverzuim kan de school, in overleg met ouders, de jeugdarts van de GGD inschakelen. Daarbij wordt de MAZL-methode toegepast (Meer Aandacht voor Ziekgemelde Leerlingen). De MAZL-aanpak richt zich op het vroegtijdig signaleren en bespreekbaar maken van ziekteverzuim in het voortgezet onderwijs. Schoolmedewerkers, jeugdartsen en leerplichtambtenaren werken samen om ziekteverzuim tijdig te herkennen en passende ondersteuning te bieden. Door deze

https://www.samenwerkingsverbandlha.nl/wp-content/uploads/2023/02/COM-2020009-Thuiszittersprotocol-SWV-PO.pdf 1

Pagina | 8

gezamenlijke inzet komt de problematiek eerder in beeld, kan sneller hulp worden geboden en neemt het ziekteverzuim merkbaar af. Wanneer ziekteverzuim onnodig lang voortduurt of de school zich zorgen maakt over de ontwikkeling van een leerling, kan de school een melding doen bij Leerplicht onder overig verzuim. De consulent leerplicht denkt dan mee over passende stappen om de schoolloopbaan te verbeteren. Duiding In de gemeente Waalwijk wordt de MAZL-methodiek breed toegepast binnen het voortgezet onderwijs. Scholen ervaren de samenwerking met de GGD en leerplicht als ondersteunend bij het vroegtijdig signaleren van zorgelijk ziekteverzuim. Door deze werkwijze worden leerlingen eerder in beeld gebracht en kan maatwerk worden geboden, waardoor langdurige uitval wordt voorkomen. De inzet van MAZL draagt bij aan een gezamenlijke, preventieve aanpak binnen de onderwijs- en zorgketen.

H5| Cijfers leerplicht In dit hoofdstuk worden de cijfers weergegeven over verzuim, interventies en vrijstellingen die in het schooljaar 2024–2025 door de leerplichtambtenaren van de gemeente Waalwijk zijn behandeld. De cijfers zijn afkomstig uit het jeugdvolgsysteem (JVS) en hebben betrekking op jongeren die in de gemeente Waalwijk woonachtig zijn en leer- of kwalificatieplichtig zijn.

5.1. Absoluut verzuim Absoluut verzuim

2022-2023

2023-2024

2024-2025

Totaal aantal meldingen schooljaar

109

68

66

Schoolinschrijving of vrijstelling gerealiseerd Nog in behandeling einde schooljaar

89

36

19

20

4

0

Resultaat aantallen verzuim Terug naar school

2022-2023

2023-2024

2024-2025

40

20

19

Vrijstelling van inschrijving

9

16

3

Arbeid/dagbesteding/PRO

6

5

5

Buiten de regio verhuisd

5

1

8

Onterechte melding

33

18

12

Overdracht nieuwe schooljaar

0

1

0

Niet (meer) leerplichtig

0

0

4

Warme overdracht Doorstroompunt

2

3

12

Overig

14

4

3

Totaal

109

68

66

absoluut

Het aantal meldingen van absoluut verzuim blijft de afgelopen drie schooljaren stabiel met een lichte daling ten opzichte van 2022–2023. Vanaf schooljaar 2023–2024 worden kinderen die de leerplichtige leeftijd van 5 jaar bereiken maar nog niet schoolrijp zijn, niet direct vrijgesteld, maar actief gemonitord in overleg met GGD en het samenwerkingsverband. Deze werkwijze zorgt ervoor dat jonge kinderen beter in beeld blijven en pas een vrijstelling krijgen wanneer dat zorgvuldig is onderzocht. Hierdoor is het aantal verleende vrijstellingen sterk afgenomen — een positieve ontwikkeling richting vroegsignalering en maatwerk. Opvallend is de toename van warme overdrachten naar het Doorstroompunt: van 2 in 2022–2023 naar 12 in 2024–2025. Dit duidt op een versterkte samenwerking tussen Leerplicht Waalwijk en het Pagina | 9

Doorstroompunt Midden-Brabant. Jongeren die niet terugkeren naar onderwijs, maar nog begeleiding nodig hebben richting werk of dagbesteding, worden vaker actief overgedragen. Zo blijven zij in beeld en wordt schooluitval structureel voorkomen. Het feit dat aan het einde van schooljaar 2024–2025 geen meldingen meer openstaan, laat bovendien zien dat dossiers sneller worden opgepakt en afgerond.

5.2. Relatief verzuim Meldingtype

2022-2023

2023-2024

2024-2025

16 uur in 4 weken

215

215

235

Langdurig relatief verzuim

2

7

4

Overige verzuim

209

200

283

Luxe verzuim

16

17

24

Totaal

432

439

546

Identieke verzuimcasussen

2022-2023

2023-2024

2024-2025

Aantal

205

268

317

Het totaal aantal meldingen van relatief verzuim is in 2024–2025 gestegen naar 546, verdeeld over 317 unieke leerlingen. Deze stijging wordt grotendeels verklaard door een verbeterde meldingsdiscipline van scholen. Sinds 2023 worden scholen actiever gestimuleerd om alle vormen van verzuim te melden, ook bij kortdurende of herhaalde afwezigheid. De meeste meldingen vallen onder overig verzuim (+83 ten opzichte van vorig jaar) en onder verzuim van 16 uur of meer in vier weken. Bij overig verzuim is er wel sprake van afwezigheid, maar niet in een omvang van 16 uur binnen een periode van vier weken – bijvoorbeeld 16 uur verspreid over vijf weken. Door deze categorie te melden blijven ook leerlingen die anders buiten beeld zouden vallen, tijdig gesignaleerd. Deze ontwikkeling sluit aan bij de gemeentelijke beleidslijn van vroegsignalering en preventie, waarbij scholen en Leerplicht samenwerken om problemen vroeg te herkennen en ondersteuning snel op te starten. Het aantal luxe verzuimen (ongeoorloofde vakanties) is licht gestegen van 17 naar 24. Dit blijft een relatief klein aandeel, maar vraagt blijvende aandacht vanuit scholen en ouders om verlofregels goed uit te leggen en verzuim tijdig te melden. De stijging van het aantal unieke leerlingen van 268 naar 317 laat zien dat meer jongeren langdurig of herhaaldelijk begeleiding nodig hebben.

Deze ontwikkeling hangt samen met een toename van complexere problematiek op het gebied van welzijn, motivatie en mentale gezondheid. Leerplicht is daardoor vaker en langer betrokken bij casussen dan in voorgaande jaren. Informatie, advies, zorg en preventie

2023-2024

2024-2025

Informatie en advies

76

69

Zorg en preventie

100

108

Op basis van de geregistreerde cijfers lijkt het aantal vragen om informatie en advies licht te zijn gedaald. In de praktijk is daar echter geen sprake van: er komen juist meer adviesvragen binnen, onder andere telefonisch en per e-mail. Deze worden niet altijd in het systeem geregistreerd, bijvoorbeeld wanneer het gaat om anonieme vragen of wanneer een casus niet gekoppeld kan worden aan een specifieke leerling. Het werkelijke aantal informatie- en adviesverzoeken ligt daardoor hoger dan de geregistreerde cijfers laten zien. Het aantal zorg- en preventiecasussen is licht gestegen, van 100 naar 108. Deze toename laat zien dat scholen Leerplicht steeds eerder en vaker betrekken bij signalen van zorgelijk verzuim of complexe problematiek. Deze ontwikkeling past binnen de gemeentelijke beleidslijn van Pagina | 10

vroegsignalering en samenwerking, waarbij snelle afstemming de kans vergroot dat leerlingen tijdig passende ondersteuning ontvangen.

5.3. Interventies HALT verwijzingen

2022-2023

2023-2024

2024-2025

VO

7

2

6

MBO

0

0

2

Totaal

7

2

8

Het aantal HALT-verwijzingen is in schooljaar 2024–2025 gestegen van 2 naar 8. Deze stijging laat zien dat de interventie actiever wordt ingezet bij jongeren met beperkt ongeoorloofd verzuim (tot 60 uur). Waar voorheen vaak werd gekozen voor een waarschuwing of gesprek, wordt nu sneller verwezen naar HALT als middel om grensoverschrijdend verzuimgedrag te corrigeren voordat het structureel wordt. De toename betekent niet dat er meer ernstige verzuimproblematiek is, maar dat Leerplicht, scholen en ouders eerder in het traject handelend optreden. HALT wordt gezien als een laagdrempelig en leergericht alternatief voor strafrechtelijke stappen. De ervaring is dat jongeren die een HALT-traject afronden, minder snel opnieuw verzuimen en dat het traject bijdraagt aan bewustwording en gedragsverandering.

5.4. Proces verbaal Proces-verbaal

2022-2023

2023-2024

2024-2025

PO

0

0

0

VO

8

7

5

VSO

0

1

1

MBO

2

4

6

PO

6

0

1

VO

3

0

1

MBO

1

0

0

Totaal

20

12

14

Relatief verzuim

Luxe verzuim

In schooljaar 2024–2025 is het totaal aantal processen-verbaal licht gestegen van 12 naar 14. Deze stijging komt voornamelijk door meer dossiers binnen het middelbaar beroepsonderwijs (MBO), waar het aantal PV’s is toegenomen van 4 naar 6. De stijging weerspiegelt een groei van complexe en langdurige verzuimcasussen waarin vaak sprake is van motivatie- of welzijnsproblematiek. De begeleidingstrajecten duren langer en vragen intensievere samenwerking tussen scholen, Leerplicht en hulpverlening. Binnen het voortgezet onderwijs is het aantal PV’s juist verder gedaald (van 7 naar 5), wat erop wijst dat vroegtijdige interventies zoals preventieve gesprekken en HALT-verwijzingen daar effectiever zijn geworden. Ook bij luxe verzuim zijn dit jaar enkele processen-verbaal opgelegd (2 in totaal). Een deel van de meldingen betreft echter Oekraïense leerlingen die tijdelijk terugkeerden naar hun thuisland, bijvoorbeeld voor medische behandelingen of familiebezoek. In deze gevallen kiest Leerplicht bewust voor maatwerk en proportionaliteit waarbij handhaving vaak beperkt blijft tot een officiële waarschuwing. De cijfers laten zien dat de nadruk verschuift van kwantiteit naar kwaliteit: minder lichte overtredingen, maar meer zwaardere en complexe casussen. Leerplicht zet daarbij primair in op

Pagina | 11

begeleiding en samenwerking, en past handhaving alleen toe als laatste stap wanneer andere interventies onvoldoende effect hebben.

5.5. Samenvattend beeld De cijfers over schooljaar 2024–2025 laten een stabiele uitvoering van de Leerplichtwet zien, met een lage instroom van absoluut verzuim en een duidelijke toename in relatief verzuim. Deze stijging wordt deels verklaard door betere meldingsdiscipline, maar ook door een toename van complexere problematiek onder jongeren. Leerplicht is hierdoor vaker en langer betrokken bij casussen waarin welzijn, motivatie en mentale gezondheid een rol spelen. Het aantal zorg- en preventiecasussen stijgt licht, wat bevestigt dat scholen Leerplicht steeds eerder betrekken bij zorgelijke situaties. Het geregistreerde aantal informatie- en adviesvragen lijkt af te nemen, maar dit beeld klopt niet: veel adviesvragen komen telefonisch of per e-mail binnen en worden niet geregistreerd, bijvoorbeeld omdat ze anoniem zijn. Binnen de interventies valt op dat het aantal HALT-verwijzingen toeneemt. Dat laat zien dat de maatregel actiever wordt ingezet als vroegtijdige en leergerichte interventie bij beginnend verzuim. Het totaal aantal processen-verbaal is eveneens gestegen, vooral binnen het MBO, waar sprake is van zwaardere en structurelere verzuimcasussen.

Tegelijk blijft het aantal PV’s in het voortgezet onderwijs dalen en kiest Leerplicht bij luxe verzuim vaker voor maatwerk en proportionaliteit in plaats van directe sanctionering, onder andere bij Oekraïense leerlingen die tijdelijk terugkeren naar hun thuisland. Het totaalbeeld laat zien dat Leerplicht Waalwijk werkt vanuit een preventieve, zorggerichte en proportionele aanpak: handhaving waar nodig, maar met nadruk op samenwerking, ondersteuning en tijdige signalering om schooluitval te voorkomen.

Pagina | 12

H6| Vrijstelling van leerplicht In dit hoofdstuk wordt inzicht gegeven in het aantal aanvragen dat bij team Leerplicht is binnengekomen voor verlof, vervangende leerplicht en vrijstelling van inschrijving. Deze aanvragen worden zorgvuldig getoetst aan de bepalingen in de Leerplichtwet. Aanvraag extra verlof Ouders kunnen bij de consulent leerplicht een aanvraag indienen voor extra verlof van meer dan tien schooldagen buiten de reguliere schoolvakanties. Deze aanvragen worden schriftelijk beoordeeld en goedgekeurd of afgewezen. Scholen zijn bevoegd verlof te verlenen tot en met tien dagen; aanvragen voor een langere periode worden door de consulent leerplicht behandeld. Aanvraag vervangende leerplicht Wanneer een jongere de leeftijd van 14 jaar heeft bereikt en niet in staat is volledig dagonderwijs te volgen, kan vervangende leerplicht worden aangevraagd. In dat geval wordt in overleg met school en ouders gezocht naar een passend alternatief onderwijsprogramma of een combinatie van onderwijs en andere activiteiten, die aansluit bij de mogelijkheden van de jongere. Aanvraag vrijstelling van inschrijving Een jongere die leer- of kwalificatieplichtig is en in Nederland woont, moet in beginsel staan ingeschreven bij een school of onderwijsinstelling. In uitzonderlijke gevallen kunnen ouders een vrijstelling van inschrijving aanvragen.

De meest voorkomende wettelijke gronden zijn: • Vervangende leerplicht (artikel 3b) o De inschrijving in het laatste schooljaar van het voortgezet onderwijs wordt vervangen door inschrijving in het middelbaar beroepsonderwijs (MBO). • Artikel 5a – Medische of psychische redenen o Vrijstelling kan worden verleend als een jongere door lichamelijke of psychische klachten (tijdelijk) niet in staat is onderwijs te volgen. Ouders moeten dit aantonen met een verklaring van een arts, psycholoog of pedagoog. • Artikel 5b – Richting van het onderwijs o Ouders kunnen vrijstelling aanvragen als er binnen redelijke afstand geen school is die past bij hun religieuze of levensbeschouwelijke overtuiging. Deze aanvragen worden streng getoetst en vereisen onderbouwing. • Artikel 5c – Onderwijs in het buitenland o Wanneer een kind in het buitenland onderwijs volgt, kunnen ouders jaarlijks vrijstelling aanvragen. Zij moeten aantonen dat hun kind daadwerkelijk onderwijs volgt op een buitenlandse school. • Artikel 15 – Voldoende ander onderwijs o Voor jongeren van 16 jaar en ouder kan vrijstelling worden verleend als zij op andere wijze voldoende onderwijs volgen, bijvoorbeeld via een bedrijfsopleiding die leidt tot een startkwalificatie.

Aantallen verleende vrijstellingen

2022-2023

2023-2024

2024-2025

Vervangende leerplicht 3b

0

2

0

Artikel 5a;

7

14

13

Artikel 5b;

3

3

2

Artikel 5c

10

17

4

Artikel 15

0

12

1

Het totaal aantal verleende vrijstellingen is in schooljaar 2024–2025 gedaald ten opzichte van 2023– 2024. De afname is vooral zichtbaar bij de vrijstellingen op grond van artikel 5c (onderwijs in het buitenland) en artikel 15 (voldoende ander onderwijs). Steeds vaker wordt gekozen voor een maatwerkoplossing zonder vrijstelling, bijvoorbeeld door jongeren ingeschreven te houden bij school en hen een beperkt aantal vakken te laten volgen in combinatie met een arbeidsovereenkomst van minimaal 24 uur per week. Hierdoor blijven zij onder de kwalificatieplicht vallen, maar ontvangen zij onderwijs dat aansluit bij hun situatie. Pagina | 13

De daling van het aantal vrijstellingen wordt gezien als een positieve ontwikkeling: jongeren blijven langer in beeld bij onderwijs en leerplicht, waardoor begeleiding richting diploma of werk beter kan worden geborgd.

H7| Terugblik schooljaar 2024-2025 Landelijk is er steeds meer aandacht voor een bredere taakopvatting van de consulent leerplicht: niet alleen handhaving, maar vooral het bevorderen van aanwezigheid, vroegsignalering en het voorkomen van schooluitval. Ook in Waalwijk ligt de nadruk op het vergroten van onderwijsparticipatie en het ondersteunen van jongeren om een startkwalificatie te behalen. Wat is er het afgelopen schooljaar gedaan? Samenwerking met scholen De jaarlijkse startgesprekken met alle basisscholen en middelbare scholen zijn inmiddels een vast onderdeel van de werkwijze. Hierin worden verzuimbeleid, signalering en samenwerking besproken. De meldingsbereidheid van scholen is zichtbaar toegenomen; er komen meer meldingen binnen en casussen worden eerder gedeeld, wat wijst op een stevigere verbinding tussen scholen en Leerplicht. Preventief verzuimspreekuur De preventieve spreekuren op middelbare scholen worden structureel uitgevoerd. Deze aanpak is effectief gebleken in het terugdringen van langdurig verzuim, al is de werkwijze in 2024–2025 niet verder uitgebreid. Samenwerking met zorgteams blijft cruciaal om achterliggende problematiek tijdig te signaleren. MDO’s en ZAT’s De deelname van Leerplicht aan multidisciplinaire overleggen (MDO’s) en Zorgadvies Teams (ZAT’s) is structureel geborgd.

Op middelbare scholen neemt Leerplicht standaard deel, op basisscholen waar nodig. De samenwerking met schoolmaatschappelijk ondersteuners zorgt voor een vroegtijdige betrokkenheid bij zorgelijke situaties en bevordert afstemming tussen onderwijs en zorg. Ziekteverzuim (M@ZL) Alle middelbare scholen in Waalwijk werken volgens de M@ZL-aanpak. De samenwerking met de jeugdartsen verloopt stabiel, en ziekteverzuim wordt consequent opgepakt als onderdeel van de totale verzuimaanpak. Handle with Care Het project Handle with Care is voortgezet. Het aantal signalen bleef stabiel; Leerplicht fungeert als schakel in de informatieoverdracht naar scholen, zodat kinderen na een melding snel steun ontvangen. Intergrip en doorstroom Het systeem Intergrip blijft een belangrijk hulpmiddel bij de overgang van VMBO naar MBO. Leerplicht ondersteunt scholen waar nodig bij het monitoren van leerlingen zonder vervolginschrijving. Het Doorstroompunt Midden-Brabant speelt hierbij een rol. Integrale aanpak thuiszitters De integrale aanpak thuiszitters is verder uitgewerkt. Er is een regionaal thuiszitterprotocol beschikbaar en binnen het samenwerkingsverband De Langstraat is een projectgroep actief. Deze onderzoekt structurele oorzaken van thuiszitten en werkt aan een duurzame regionale werkwijze. Leerplicht Waalwijk levert hierbij actief casuïstiek en praktijkinput.

Vooruitblik 2025–2026 De komende periode richt Leerplicht zich op het verder versterken van de bestaande samenwerking en het terugdringen van thuiszitten. Belangrijke prioriteiten zijn: • Verdere implementatie van de integrale thuiszittersaanpak; • Blijvende inzet op vroegsignalering via MDO, ZAT en M@ZL; • Borging van startgesprekken en preventieve spreekuren; • En verbetering van de overdracht tussen VO, MBO en het Doorstroompunt; • De implementatie van de uitvoering van de Wet van school naar duurzaam werk.

Pagina | 14

Met deze koers blijft Waalwijk inzetten op een preventieve, mensgerichte en samenwerkingsgerichte aanpak, waarin jongeren tijdig passende ondersteuning krijgen en schooluitval zoveel mogelijk wordt voorkomen.

H8| Vergelijking andere gemeenten Met dit hoofdstuk geven we een beeld van de aanwezigheid, het verzuim en het voortijdig schoolverlaten (VSV) in de gemeente Waalwijk. De cijfers geven inzicht in de positie van Waalwijk binnen de regio en ten opzichte van vergelijkbare gemeenten (25.000–50.000 inwoners landelijk). De analyses zijn bedoeld om te sturen op aanwezigheid, vroegsignalering en samenwerking in de keten van onderwijs, zorg en arbeid. Bron: Waarstaatjegemeente.nl, peiljaar 2024 Leeswijzer Absoluut verzuim (per 1.000 leerlingen) Relatief verzuim (per 1.000 leerlingen) Voortijdige schoolverlaters (VSV, VO+MBO, %)

leerplichtigen die niet staan ingeschreven op een school. ongeoorloofde afwezigheid van ingeschreven leerlingen. aandeel dat onderwijs verlaat zonder startkwalificatie.

De vier grafieken zijn opgenomen op de volgende pagina’s. Absoluut verzuim

Waalwijk heeft in 2024 het laagste absolute verzuim binnen de regio: 4,9 per 1.000 leerlingen, tegenover 7,3 in Dongen en 11,5 in Heusden. Ook landelijk (referentiegroep 25.000–50.000 inwoners: 5,6) scoort Waalwijk gunstiger. De lage cijfers wijzen op goede registratie, tijdige signalering en snelle opvolging bij vermoedens van absoluut verzuim. Er is sprake van een zorgvuldig inschrijf- en controleproces tussen scholen, leerplicht en GGD.

Pagina | 15

Relatief verzuim

Het relatief verzuim in Waalwijk ligt met 21 per 1.000 leerlingen in de middenmoot van de regio. Dat is beter dan Heusden (34) en de landelijke referentie (25), vergelijkbaar met Oosterhout (21) en Loon op Zand (20) en hoger dan Dongen (11). De stijging van verzuimmeldingen komt vooral door verbeterde meldingsdiscipline van scholen. Hierdoor ontstaat een betrouwbaarder beeld van afwezigheid en kan sneller worden ingegrepen bij beginnend verzuim. De meeste meldingen betreffen kortdurende of zorgelijke ziekmeldingen waarbij vroegtijdige ondersteuning wordt ingezet. 3) Voortijdige schoolverlaters (VO+MBO)

Het percentage voortijdige schoolverlaters (VSV) in Waalwijk bedraagt 2,2%, iets hoger dan de referentiegroep (2,0%) en de meeste omliggende gemeenten (Heusden 1,9%, Dongen 1,5%). Pagina | 16

De hogere VSV-score hangt samen met de doorstroom tussen VO en MBO, waar jongeren soms moeite hebben om de overstap succesvol te maken of vroegtijdig uitvallen in het eerste jaar MBO. Binnen het MBO zien we dat uitval vooral voorkomt bij niveau 2-opleidingen, praktijkonderwijs en BBL-trajecten. Samenvattend beeld Waalwijk laat op vrijwel alle indicatoren een stabiel tot positief beeld zien. Het absolute verzuim is laag, het relatieve verzuim beheersbaar en de meldingsdiscipline goed op orde. Hoewel het aandeel voortijdige schoolverlaters iets boven de regio ligt, is er sprake van een actieve samenwerking met scholen en het Doorstroompunt om jongeren in beeld te houden. De cijfers bevestigen dat de ingezette koers – preventie, samenwerking en maatwerk – effect heeft.

Pagina | 17