2022-92-LvE-Programma-Water-Riolering-en-Klimaat-2023-2027-geamendeerd.pdf

Programma Water, Riolering en Klimaat Gemeente Waalre | 2023 – 2027

Samen werken aan een toekomstgericht en klimaatrobuust watersysteem

Klik op de Home button om te beginnen

Op weg naar een toekomstgericht en klimaatbestendig watersysteem Inleiding De gemeente in een veranderend klimaat Voor u ligt het Programma Water, Riolering en Klimaat voor de periode 2023 tot en met 2027. In dit programma leggen we de ambities en doelen vast voor een klimaatadaptieve gemeente en watersysteem. Met dit programma geven we invulling aan hoe we om gaan met wateroverlast, droogte en hitte. Daarnaast geven we invulling aan onze watertaken en zorgplichten. Het klimaat verandert en daarmee ook de impact op onze leefomgeving. Ook in Waalre zijn de gevolgen hiervan voel- en zichtbaar. Daarom werken we stap voor stap naar een klimaatbestendige gemeente in 2050. Positie en doel van het programma Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet (naar verwachting per 1 juli 2023) vervalt de verplichting om een GRP op te stellen. Dit programma vervangt het huidige verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan (vGRP) 2018 – 2022. Tot de inwerkingtreding van de Omgevingswet, fungeert dit programma als een GRP. Iedere vijf jaar stellen we het plan opnieuw op. Dat geeft ons de kans om nieuwe ontwikkelingen in beleid op te nemen en vooruitstrevend te blijven in de manier waarop wij met onze watertaken omgaan. In de omgevingsvisie van Waalre is opgenomen dat we een klimaatadaptatieprogramma opstellen. Voorliggend programma geeft hier invulling aan.

Dit programma focust zich op ons stedelijk gebied. In het landelijk gebied is klimaatadaptatie zeker relevant. Maatregelen vallen echter grotendeels buiten onze invloedsfeer. Het landelijk gebied valt dan ook buiten de scope van dit programma (wat betreft de klimaatdoelstellingen). Voor de klimaatdoelstellingen in het landelijk gebied vallen we terug op de bestaande samenwerkingen met de regionale partners. De samenwerking met de regionale partners staat wel uitgewerkt in het plan.

Inleiding

Bestuurlijke samenvatting

Waterkwaliteit komt niet prominent terug in het verhaal omdat waterkwaliteit binnen de samenwerking met het Waterschap de Dommel wordt opgepakt (zie project Kallisto). Door als gemeente een jaarlijkse bijdrage te leveren aan het project voldoen wij aan de gezamenlijke waterkwaliteitsdoelstelling zoals beschreven in de Kader Richtlijn Water Procedure totstandkoming Een klimaatadaptieve leefomgeving bereiken we niet alleen. Hiervoor staan we samen aan de lat. Waterschap de Dommel is nauw betrokken geweest bij deze plannen. Ook inwoners hebben een eigen rol en zijn onder meer via het burgerpanel en tijdens een raadsinformatieavond is naar hun mening gevraagd. Leeswijzer Dit document is opgemaakt als een interactieve pdf. Via de iconen aan de linkerzijde navigeert u door de verschillende onderdelen van dit beleid: Wat willen we bereiken en waarom? Waar staan we nu? Wat gaan we doen? Wat hebben we daarvoor nodig? Bijlagen Via de knoppen aan de onderzijde navigeert u door de verschillende onderdelen per hoofdstuk. Via Home komt u terug op deze pagina.

Colofon

Op weg naar een toekomstgericht en klimaatbestendig watersysteem Bestuurlijke samenvatting Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet (naar verwachting per 1 juli 2023) vervalt de verplichting om een GRP op te stellen. Dit programma vervangt het huidige verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan (vGRP) 2018 – 2022. Tot de inwerkingtreding van de Omgevingswet, fungeert dit programma als een GRP. Iedere vijf jaar stellen we het plan opnieuw op.

onderhoud en vervangingsinvesteringen beter kunnen afstemmen op de kwaliteit van de riolering. De beheergegevens vormen, samen met de op te stellen gebiedspaspoorten, de basis voor onze wijkgerichte aanpak en bepalen de prioritering. Tenslotte willen we het ‘overbodige’ grijs vervangen door groen of blauw. Mits dit betaalbaar blijft.

In dit plan beschrijven we onze doelen en ambities voor de gemeentelijke zorgplichten (afvalwater, hemelwater, grondwater en oppervlaktewater) en voor klimaatadaptatie (wateroverlast, droogte en hitte).

We hebben middelen nodig om invulling te geven aan onze zorgplichten. Middelen bestaan uit personele- en financiële middelen. De financiering van de zorgplichten is een gesloten circuit. Het benodigde geld halen we op via de rioolheffing. Voor de financiering van maatregelen uit de uitvoeringsagenda klimaatadaptatie die geen daadwerkelijke bijdrage leveren aan uitvoering van de zorgplichten zijn aanvullende budgetten nodig. Deze mogen niet uit de rioolheffing worden gefinancierd.

Dit programma focust zich op ons stedelijk gebied. In het landelijk gebied is klimaatadaptatie zeker relevant. Maatregelen vallen echter grotendeels buiten onze invloedsfeer. Het landelijk gebied valt dan ook buiten de scope (wat betreft de klimaatdoelstellingen). Voor de klimaatdoelstellingen in het landelijk gebied vallen we terug op de bestaande samenwerkingen met de regionale partners. De samenwerking met de regionale partners staat wel uitgewerkt in het plan. Waterkwaliteit komt niet prominent terug in het verhaal omdat waterkwaliteit binnen de samenwerking met het Waterschap de Dommel wordt opgepakt (zie project Kallisto). Door als gemeente een jaarlijkse bijdrage te leveren aan het project voldoen wij aan de gezamenlijke waterkwaliteitsdoelstelling zoals beschreven in de Kader Richtlijn Water

Ons uitgangspunt bij het bepalen van het tarief is dat we een solide beleid voeren, waarin inkomsten en uitgaven op een lange termijn in balans zijn en waarin we doelmatig omgaan met de beschikbare middelen.

De komende planperiode richten we op ons klimaatadaptatie en bewustwording over klimaatadaptatie bij inwoners en bedrijven. We willen inwoners stimuleren klimaatadaptieve maatregelen te nemen, maar besteden ook aandacht aan de aanpassing van de openbare ruimte. We willen onze beheergegevens op orde brengen zodat we beheer,

Inleiding

Bestuurlijke samenvatting

Colofon

Op weg naar een toekomstgericht en klimaatbestendig watersysteem Colofon Dit is een uitgave van de gemeente Waalre. Beeld, tekst en opmaak door TAUW Foto’s afkomstig uit de beeldbank van de gemeente en TAUW

Gemeente Waalre

TAUW bv

Lars van Erp Michel Sikkes Harrie Wiegerinck

Jody Hofstede – Elzinga Esther Snepvangers Eefje Vissers – Dortmans Gwendolijn Vugs

Koningin Julianalaan 19 5582 JV Waalre

Ekkersrijt 4008 (Son en Breugel) Postbus 1680 5602 Eindhoven +31 40 23 25 550 E: info@tauw.com

T: 040-2282500 E: gemeente@waalre.nl

Inleiding

Bestuurlijke samenvatting

Colofon

Wat willen we bereiken? Met deze opgaven gaat onze gemeente aan de slag Dit hoofdstuk beschrijft wat wij willen bereiken. Op deze pagina geven we de algemene doelstellingen zoals die zijn vastgelegd in de zorgplichten. Zorgplichten De gemeentelijke zorgplichten voor afvalwater, hemelwater en grondwater zijn opgenomen in de Wet milieubeheer en de Waterwet. Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet is dit opgenomen in artikel 2.16 Ow (lid1a). In bijlage 2 zijn de wettelijke kaders opgenomen.

Oppervlaktewater Zorg voor het oppervlaktewater valt in beginsel onder de verantwoordelijkheid van het waterschap en is daarom geen gemeentelijke zorgplicht. Omdat we in de toekomst meer gaan afkoppelen, krijgen we meer eigen oppervlaktewater in beheer. Oppervlaktewateren die onderdeel zijn van de hemelwaterstructuur zijn meegenomen in dit programma.

Afvalwater Vanuit de Wet milieubeheer (artikel 10.33) hebben wij de verplichting een voorziening aan te bieden voor het inzamelen en transporteren van stedelijk afvalwater.

Klimaatadaptatie Het aanpassen van onze leefomgeving aan het veranderende klimaat (klimaatadaptatie) is geen losse opgave. Het is verweven in ons werk en maakt integraal deel uit van onze werkzaamheden.

Hemelwater Iedere terreineigenaar is volgens artikel 3.5 van de Waterwet verantwoordelijk voor het verwerken van het hemelwater op het eigen terrein. Pas als dit redelijkerwijs niet mogelijk is heeft de gemeente de verantwoordelijkheid voor het inzamelen en verwerken van dit hemelwater, mits doelmatig. Daarnaast hebben wij de verantwoordelijkheid voor een doelmatige inzameling van overtollig hemelwater uit de openbare ruimte.

Gelijktijdig met het opstellen van voorliggend programma is een uitvoeringsagenda klimaatadaptatie opgesteld. De resultaten zijn verwerkt in het programma. Klimaatadaptatie heeft ook grote raakvlakken met onze zorgplichten. Alle onderdelen die te maken hebben met klimaatadaptatie zijn daarom voorzien van onderstaand icoon. Zo maken we duidelijk hoe wij omgaan met het veranderende klimaat.

Grondwater Iedere terreineigenaar is volgens artikel 3.6 van de Waterwet verantwoordelijke voor de ontwatering van het eigen terrein. Pas als dit redelijkerwijs niet mogelijk is treft de gemeente maatregelen in openbaar gebied, mits doelmatig en dit geen taak is van waterschap of provincie. Het gaat hierbij om situaties waarbij de gevolgen van de grondwaterstanden een terugkerend schadelijk karakter hebben.

Algemeen

Klimaatadaptatie

Gemeentelijke zorgplichten/taken

Verantwoordelijkheden

Wat willen we bereiken? Klimaatadaptatie Nederland krijgt de komende jaren te maken met vier klimaattrends: het wordt heter, het wordt droger, het wordt natter en de zeespiegel stijgt. Hitte, droogte, wateroverlast en overstromingen zijn daarom de vier thema’s die onder klimaatadaptatie vallen. Onze openbare ruimte kenmerkt zich door veel groen. Deze grote hoeveelheid groen zorgt voor verkoeling en schaduw, waardoor hitte nauwelijks voor problemen zorgt. De gemeente ligt niet in de buurt van grote rivieren. Daarom is het thema overstromingen voor de gemeente niet relevant en daarmee geen onderdeel van dit programma. Voor ons zijn dan ook vooral de thema’s wateroverlast en droogte relevant. We streven ernaar een klimaatadaptieve gemeente te zijn. Doordat de openbare inrichting al zo groen is, zijn we al goed op weg. We willen deze groene inrichting dan ook behouden en versterken. In de ambtelijke risicodialoog is een aantal doelen opgesteld, die we vervolgens bestuurlijk in de gemeenteraad en bij inwoners via een enquête hebben getoetst. Op deze pagina zijn de algemene doelen opgenomen. De specifieke doelen voor wateroverlast, droogte en hitte zijn via de knoppen te benaderen.

Doelen algemeen De algemene doelen die impact hebben op alle drie de thema’s van klimaatadaptatie zijn als volgt gedefinieerd: We gaan wijkgericht aan de slag De gemeente staat voor de opgave om veel verschillende transities te doorlopen. Hiervoor gaan we wijkgericht en integraal aan de slag. Zo kunnen we elke wijk stap voor stap geschikt maken voor de toekomst.

We richten nieuwbouw en herontwikkelingen klimaatadaptief in Nieuwbouw en herontwikkelingen bieden ons de kans om nieuwe stedelijke gebieden vanaf de tekentafel geschikt te maken voor de toekomst. We hebben begin 2022 een Beleidsnotitie ‘Duurzame nieuwbouw Waalre’ opgesteld. Hierin is vastgesteld dat we streven naar een hydrologisch neutrale situatie bij nieuwbouw. Dit realiseren we door bij nieuwbouw een waterberging van 60 mm waterberging per m² verhard oppervlak te eisen. 10% van deze waterberging moet bestaan uit zichtbare waterberging om bewustwording te vergroten. Daarnaast sluiten we bij nieuwbouw en herontwikkelingen aan bij de Landelijke Maatlat voor een Groene en Klimaatadaptieve Gebouwde Omgeving. We werken aan het bewustzijn bij bewoners om zelf adaptatiemaatregelen te nemen Een groot deel van het gemeentelijk oppervlak is in eigendom van derden. Dit betekent dat er ook een belangrijke opgave ligt voor grondeigenaren, inwoners en ondernemers. Als gemeente nemen we hierbij een stimulerende en faciliterende rol in. Door hen meer bewust te maken van het thema klimaatadaptatie vergroten we de actiebereidheid. Groen, tenzij... Waalre is op sommige plekken nog overbodig versteend, zoals bijvoorbeeld onnodig brede trottoirs die we kunnen versmallen om plaats te maken voor planten of bomen.

Dit soort versteende oppervlakten van openbare ruimte willen we vervangen door bomen en planten (groen) of waterpartijen (blauw). Extra groen en/of blauw verkoelt, voorkomt wateroverlast én voorkomt droogteschade*. Een win-win-win situatie dus!

* Verkoeling doordat groen en blauw minder warmte uitstralen dan verharding en bomen voor schaduw zorgen, wateroverlast voorkomen door (tijdelijk) berging van water in groen en blauw tijdens neerslag en droogte voorkomen door het infiltreren van neerslag in groen.

Klimaatadaptatie

Wateroverlast

Droogte

Hitte

Wat willen we bereiken? Klimaatadaptatie Doelen wateroverlast Voor het thema wateroverlast is het volgende doel gedefinieerd: We minimaliseren wateroverlast in woningen en gebouwen bij buien tot en met een herhalingstijd van 1 × 10 jaar. Hierbij gaan wij uit van een bui van 53 mm*. We voorkomen dat deze bui voor schade aan woningen en gebouwen zorgt. We zorgen voor voldoende waterberging in de openbare inrichting, zodat overtollig water niet tegen de gevel van woningen en gebouwen komt. De werkzaamheden nemen wij mee in de herinrichtingsprojecten. Daarnaast stimuleren wij bewoners zelf hemelwater af te koppelen en waterberging op eigen perceel te creëren. Het vervangen van overbodig snippergrijs draagt bij aan het realiseren van dit doel. We realiseren ons dat het behalen van deze doelstelling mogelijk niet haalbaar is tijdens de planperiode. De wateroverlastproblematiek nemen we mee bij de prioritering van projecten. Gewenste situatie in de toekomst (stip op de horizon) We minimaliseren wateroverlast in woningen en gebouwen bij buien tot en met een herhalingstijd van 1 × 100 jaar (T=100)

Foto: Stephan Zoetmulderdreef * Composietbui 2014 T = 10 L (53,2 mm). De overlastlocaties in dit rapport zijn gebaseerd op deze bui

Klimaatadaptatie

Wateroverlast

Droogte

Hitte

Wat willen we bereiken? Klimaatadaptatie Doelen droogte Voor het thema droogte is het volgende doel gedefinieerd:

•

We beperken droogteschade aan het groen, (monumentale) bomen, flora en fauna, de infrastructuur en gebouwen. • Groen, (monumentale) bomen, flora en fauna hebben een belangrijke functie in het voorkomen van hittestress (schaduw en verkoeling) en wateroverlast (vasthouden en bergen van hemelwater). Het voorkomen van droogteschade heeft dan ook hoge prioriteit, bijvoorbeeld door bij nieuwe aanplant een voldoende grote groeiplaats te realiseren (zie figuur 2 voor hoe het niet moet). Hoe we dit doen is opgenomen in ons ‘Beleid- en Beheerplan Groen en Bomen’. • Door te lage en wisselende grondwaterstanden kan schade aan de infrastructuur ontstaan. We voorkomen dit door de grondwaterstand op peil te houden. Dat doen we door zoveel mogelijk hemelwater vast te houden daar waar het valt (infiltreren) door de aanleg van wadi’s, infiltratieriolering en andere waterberging. Zie verder ook de invulling van de hemelwaterzorgplicht. • Door te lage grondwaterstanden kan ook schade aan woningen en gebouwen ontstaan (schade als gevolg van ongelijke zettingen). Ook hiervoor is het van belang de grondwaterstanden zoveel mogelijk op peil te houden. Zie verder ook de invulling van de grondwaterzorgplicht.

Aanvullend op bovenstaande doelen zorgen we bij nieuwbouw dat het grondwaterpeil en –beleid sturend zijn in de keuzes van functie, systeem en inrichting van het gebied. Ook zorgen we bij nieuwbouw en herinrichtingen ervoor dat we: ‒ verhardingen minimaliseren; ‒ In de bebouwde kom minimaal 52% van het oppervlak laten bestaan uit groen (conform ‘Beleid- en Beheerplan Groen en Bomen’). Dit leggen we te zijner tijd vast in het omgevingsplan; ‒ de groene oplossingen die we inzetten baseren op natuurlijke processen en structuren in plaats van technische oplossingen.

Ook bosbranden zijn een gevolg van droogte. Dit plan richt zich echter op het stedelijk gebied, het thema bosbranden ligt dan ook bij het bosbeheer van de gemeente. In het integraal beheerplan bos, natuur en landschap zal hier aandacht aan worden besteed.

Foto: voorbeeld van onvoldoende groeiplaats

Klimaatadaptatie

Wateroverlast

Droogte

Hitte

Wat willen we bereiken? Klimaatadaptatie Doelen hitte Voor het thema hitte is het volgende doel gedefinieerd: We richten de stedelijke gebieden hittebestendig in en hebben daarin extra aandacht voor kwetsbare bewoners. Vanwege het groene karakter van onze leefomgeving hebben wij geen bestaande urgente knelpunten op het vlak van hitte. Hittebestendigheid nemen wij mee in onze wijkgerichte aanpak. Dit betekent dat wij bij herinrichtingsprojecten kijken hoe we extra schaduw kunnen creëren en/of zorgen voor andere verkoeling. We hebben daarbij extra aandacht voor winkelgebieden, dorpscentra, sportvelden en verpleeghuizen. Het sociale domein coördineert hoe wij onze kwetsbare inwoners beschermen tegen hitte. We sluiten daarbij aan bij de aanpak van de GGD. Om te voorkomen dat hitte een probleem wordt in de toekomst, zorgen we bij nieuwbouw en herinrichting dat er minimaal 40% schaduw komt op verblijfsplekken en belangrijke loop- en fietsroutes. Daarnaast richten we onze openbare ruimte zo in, dat de afstand tot groene koele plekken vanaf elke plek maximaal 300 meter is. Waarbij de groene koele plek minimaal 200 m² beslaat.

Foto: voorbeeld sterk versteend en daarmee heet winkelgebied

Vervolg hier naar gemeentelijke zorgplichten/taken!

Klimaatadaptatie

Wateroverlast

Droogte

Hitte

Gemeentelijke zorgplichten/taken

Wat willen we bereiken? Ambitie gemeentelijke zorgplichten/taken Ons doel is een toekomstgerichte en klimaatrobuuste inrichting van de openbare ruimte, die functioneel en betaalbaar is. Wij zien het integraal werken aan de openbare ruimte, wijkgericht werken en het in balans brengen en houden van de waterstromen als essentieel om dit te bereiken.

Doelmatig beheer We streven ernaar het beheer zo goed en doelmatig mogelijk uit te voeren, met zo min mogelijk overlast voor de burger. Hiervoor is het van belang dat het beheer op orde is en dat beheerdata actueel en inzichtelijk is.

Ons watersysteem bestaat uit vier waterstromen: • Stedelijk afvalwater • Hemelwater (regenwater) • Grondwater • Oppervlaktewater (deels buiten scope van dit programma)

Samenwerking Een goede samenwerking tussen gemeenten onderling en het waterschap kan helpen om onze doelen te bereiken. Samenwerking is dan ook altijd een belangrijke pijler binnen het Bestuursakkoord Water geweest. Samenwerking gaat over meer dan alleen kostenbesparing. Wij hebben ons samen met de gemeenten Bergeijk, Cranendonck, Eersel, Eindhoven, Geldrop-Mierlo, Heeze-Leende, Nuenen, Son en Breugel, Valkenswaard, Veldhoven, Bladel, Reusel-De Mierden, waterschap De Dommel en Brabant Water georganiseerd in het Samenwerkingsverband Klimaatportaal Zuid-Oost Brabant. Het is van belang dat de samenwerking tussen waterschap en gemeenten kostenefficiënt plaatsvindt en op basis van gelijkwaardigheid.

We hebben veel vrijheid in de wijze en het tempo waarop we invulling geven aan de zorgplichten. De keuze is aan de gemeenteraad. In dit hoofdstuk beschrijven we op welke wijze wij hier invulling aan geven. We houden hierbij rekening met de volgende algemene doelstellingen. Duurzaamheid Conform onze gemeentelijke ambities houden we onze ogen open voor innovatieve mogelijkheden voor duurzame toepassingen in het rioolstelsel. Op dit moment zijn er voor de riolering wel kansrijke technieken en toepassingen voorhanden, maar deze zijn voor een kleine gemeente als Waalre niet altijd doelmatig. We houden de vinger aan de pols en blijven deze innovaties en ontwikkelingen volgen. Nu geven we vooral invulling aan duurzaamheid door in projecten hemelwater zoveel mogelijk van de gemengde riolering af te koppelen.

Ambitie

Afvalwater Hitte

In hoofdstuk ‘Wat gaan we doen’ beschrijven we onze gezamenlijke inspanningen voor de komende planperiode.

Hemelwater

Grondwater

Wat willen we bereiken? Gemeentelijke zorgplicht afvalwater We beschermen de volksgezondheid en de leefomgeving door stedelijk afvalwater in te zamelen en naar de rioolwaterzuivering te transporten. Technische staat • De voorzieningen voor inzameling, transport en zuivering van stedelijk afvalwater verkeren in een zodanige technische staat dat deze kunnen functioneren waarvoor ze zijn aangelegd • Het beheer van de afvalwatervoorzieningen doen wij risicogestuurd • Afvalwater kan ongehinderd afstromen Bedrijfszekerheid •

De bedrijfszekerheid van het gehele rioolsysteem is gewaarborgd en we beperken hiermee de kans op calamiteiten

Nieuwe aanleg • Voldoen aan wet- en regelgeving • Toekomstgericht beleid voeren en vooruitstrevend omgaan met de zorgplichten Vuiluitworp • De vervuiling vanuit het afvalwatersysteem via overstorten naar oppervlaktewater in het geval van (hoos)buien is beperkt • Vuilwater wordt zoveel als mogelijk gescheiden van hemelwater ingezameld en aangeboden aan de zuivering, waardoor de zuivering efficiënter is

Aansluitingen en wijze van inzameling • Alle percelen zijn voorzien van een aansluiting op de riolering, tenzij individuele behandeling doelmatiger is. Onder doelmatig verstaan we in dit geval dat de kosten van de aanleg van de riolering opwegen tegen het aantal aan te sluiten percelen • Huishoudelijk afvalwater in het buitengebied verwerken we op doelmatige wijze • Op het afvalwatersysteem zitten geen aansluitingen die de doelmatigheid van inzameling, transport en zuivering belemmeren • Er is zicht op omvang en samenstelling van bedrijfsafvalwater op het openbaar stelsel. Met de omgevingsdienst maken wij hierover afspraken qua vergunningverlening en handhaving. Wij hebben geen inzamelplicht voor bedrijfsafvalwater Gewenste situatie in de toekomst (stip op de horizon) • Het volledige proces van inzameling en zuivering is energieneutraal en is qua grondstoffen(terugwinning) zelfs winstgevend • De invloed op het milieu en de leefomgeving vanuit stedelijk afvalwater is verwaarloosbaar

De doelen zijn in bijlage 4 uitgewerkt

Ambitie

Afvalwater Hitte

Hemelwater

Grondwater

Wat willen we bereiken? Gemeentelijke zorgplicht hemelwater (1/3) Technische staat •

De voorzieningen voor inzameling, berging, infiltratie en/of transport van hemelwater verkeren in een zodanige technische staat, dat deze kunnen functioneren waarvoor ze zijn aangelegd.

Afvoercapaciteit • Bij wateroverlast in bestaand gebied nemen wij maatregelen om schade zoveel mogelijk te beperken. Ook wordt hinder en overlast tot een minimum beperkt • Bij herinrichting of nieuwe aanleg ontwerpen we de openbare ruimte zo dat er op privaat terrein geen problemen ontstaan door water vanaf de openbare ruimte • Waar mogelijk worden maatregelen meegenomen met geplande werkzaamheden (werk-met-werk maken)

Gewenste situatie in de toekomst (stip op de horizon) • Iedere perceeleigenaar is zich bewust van de eigen verantwoordelijkheid voor het verwerken van het hemelwater dat op het eigen terrein valt • Bij het gebruik en de inrichting van de openbare en private ruimte houden we rekening met klimaatverandering. Hoewel we hinder en overlast in de toekomst wellicht vaker moeten accepteren, zijn schade en letsel geminimaliseerd • De verschillende functies voor de openbare ruimte vormen geen belemmering voor elkaar

Scheiden hemelwater en afvalwater • Vuilwater zoveel mogelijk scheiden van hemelwater • Hemelwater verwerken zoals voorgeschreven in de voorkeursvolgorde voor het verwerken van hemelwater Aansluitingen en wijze van inzameling • Er wordt geen vuilwater op het hemelwatersysteem geloosd • Particulieren zijn verantwoordelijk voor het inzamelen en verwerken van regenwater dat op hun terrein valt • We zorgen voor de inzameling van hemelwater van particulieren wanneer zij het hemelwater niet op eigen terrein kunnen verwerken (bergen en infiltreren), mits doelmatig

Voorbeelden van zichtbare oplossingen voor hemelwaterafvoer

De doelen zijn in bijlage 4 uitgewerkt

Ambitie

Afvalwater Hitte

Hemelwater

Grondwater

Wat willen we bereiken? Werkwijze hemelwater - Verwerken (2/3) Voorkeursvolgorde Bij elke ingreep in de leefomgeving wegen we af hoe we water zo hoog mogelijk in de voorkeursvolgorde kunnen verwerken (zie figuur). Het afvoeren van regenwater is de laatste stap en niet de ideale oplossing. Immers: hoe meer water we weten vast te houden, hoe minder last we hebben van droogte en hoe minder we onze pompen en gemalen hoeven in te zetten en hoe hoger het rendement is van de RWZI. Liever natuurlijk en bovengronds Bij elke stap in het model kiezen we waar mogelijk voor een natuurlijke en bovengrondse verwerking (wadi’s, infiltratie in groenstrook, infiltratie in speeltuinen, oppervlakkige afstroming naar (nieuw) oppervlaktewater of toepassen van halfverharding). Dit ziet er aantrekkelijker uit, is beter te combineren met andere maatschappelijke functies en opgaven, is goed voor bewustwording en is eenvoudiger in beheer en handhaving. Ondergrondse maatregelen (IT-riool i.c.m. lavapakket) treffen we alleen bij beperkte ruimte of als gevolg van een kosten-baten analyse. Bij de afweging maken we gebruik van de gebiedspaspoorten.

Ambitie

Afvalwater Hitte

Opgaven in een beperkte ruimte, Planbureau voor de Leefomgeving (2021)

Hemelwater

Grondwater

Wat willen we bereiken? Werkwijze hemelwater – Hinder, ernstige hinder en overlast (3/3) Richtlijnen Teveel water kan tot problemen leiden. Afhankelijk van de grootte van problemen grijpt de gemeente in. De beoordeling van problemen vraagt altijd om maatwerk. Om wateroverlast te beoordelen gebruiken we de richtlijnen die we hebben opgesteld (rechts). Het helpt ons om situaties te beoordelen. We delen problemen in drie categorieën: hinder, ernstige hinder en overlast.

Indicator

Hinder

Ernstige hinder

Overlast

Tijdsduur

Korter dan 1 uur

Langer dan 2 uur

Niet relevant

Frequentie

Onbeperkt (T=2)

Max 1×/10 jaar (T=10)

Max 1×/100 jaar (T=100)

Waterhoogte in de straat

Binnen stoepbanden (< 10 cm)

10 – 25 cm, waarbij regenwater vanaf openbaar gebied in tuinen tot een minimum wordt beperkt.

> 25 cm en waarbij regenwater vanaf openbaar gebied tegen gevels van particuliere panden komt

Elk type probleem heeft zijn eigen kenmerken en manier van handelen. Relevant hierbij zijn de frequentie van de overlast en het effect daarvan. Factoren die belangrijk zijn om het effect te bepalen zijn begaanbaarheid van wegen, de gezondheid van bewoners en de overlast op particulier terrein of gebouw.

Water in panden

niet van toepassing

Regenwater (vanaf openbaar terrein) op particulier perceel en niet tegen gevel panden max.1 ×/10 jaar

Regenwater (vanaf openbaar terrein) op particulier perceel en in panden treedt niet op bij T = 10 (1 ×/ 10 jaar)

Gezondheid (mbt afvalwater)

Rioolwater op straat en overstort in werking minder vaak dan 1 ×/10 jaar

Rioolwater op straat, maar blijft op openbaar terrein en overstort in werking vaker dan 1 ×/10 jaar

Aantoonbare gezondheidsschade door afvalwater op straat en/of overstort op oppervlaktewater

We proberen iedere overlastsituatie gelijk te behandelen, maar in de praktijk is geen situatie gelijk en vraagt telkens om maatwerk. De tabel is richtinggevend (maar geen keurslijf).

Handelingsperspectief

Acceptatie en communicatie

Maatregelen meekoppelen met geplande werkzaamheden

Korte termijn ingrijpen indien doelmatig en rechtmatig

Beeld

Ambitie

Afvalwater Hitte

Hemelwater

Grondwater

Wat willen we bereiken? Gemeentelijke zorgplicht grondwater (1/2) Technische staat •

De voorzieningen voor inzameling en verwerking van overtollig grondwater verkeren in een zodanige technische staat dat deze kunnen functioneren waarvoor ze zijn aangelegd.

Regierol • Ten aanzien van het grondwater hebben we een heldere regiefunctie. Voor vragen over grondwater en grondwaterproblematiek zijn wij aanspreekpunt voor inwoners en bedrijven. • We monitoren het grondwater in ons gebied middels een grondwatermeetnet en informeren bij navraag hierover via ons (grond)waterloket. Grondwater over- en onderlast • De aanwezige structurele grondwateronderlast (droogte) wordt beperkt, voor zo ver dit redelijkerwijs kan én valt binnen de verantwoordelijkheid van gemeente. • De perceeleigenaar is in eerste instantie zelf aan zet bij het verhelpen van grondwaterproblemen. Als gemeente grijpen we alleen in als grondwater tot structurele overlast leidt. • Waar nodig verwerken we en zamelen we het aangeboden grondwater in voor het ontwateren van wegen en openbaar groen. • Bij uitvoer van werkzaamheden houden we actief zicht op de grondwaterstanden m.b.v. het grondwatermeetnet.

Nieuwe aanleg • Bij nieuwbouw hanteren we eisen ten aanzien van de aanleghoogte van gebouwen, wegen en groen. Dit kan per plan verschillen en betreft soms maatwerk. • Bij nieuwbouwontwikkelingen houden we rekening met grondwaterstanden om tot een robuuste inrichting te komen. Een initiatief mag niet leiden tot nadelige effecten binnen de omgeving. Natuurlijke grondwaterstanden vormen het vertrekpunt van de ruimtelijk ingreep. Gewenste situatie in de toekomst (stip op de horizon) • We zijn ons ervan bewust dat er ook in de toekomst genoeg water vastgehouden moet worden om de drinkwatervoorraad op peil te houden. • In drinkwaterwingebieden houden we ons aan de voorschriften met betrekking tot infiltratie, dit heeft mogelijk effect op hoe we invulling geven aan de hemelwaterzorgplicht. • Het beheer is aangepast aan de veranderende grondwaterstanden en stroming. Het beperken van schade en overlast is een samenspel van burgers en overheid. • Waterbeheerders werken als één geheel om alle partijen van voldoende water te voorzien.

De doelen zijn in bijlage 4 uitgewerkt

Ambitie

Afvalwater Hitte

Hemelwater

Grondwater

Wat willen we bereiken? Werkwijze grondwater (2/2) Aanleghoogte We hanteren eisen ten aanzien van de aanleghoogte van gebouwen, wegen en groen. We gebruiken in beginsel de landelijke ontwateringscriteria* maar wijken hier vanaf in gebieden die te maken hebben met hoge grondwaterstanden. De landelijke richtlijnen voor minimale ontwatering zijn:

Beoordelingscriteria structurele grondwateroverlast Burgers en bedrijven zijn in eerste instantie zelf verantwoordelijk voor de gevolgen van overtollig grondwater of een lage grondwaterstand. De gemeentelijke taakopvatting ten aanzien van ‘structurele overlast’ met ‘nadelige gevolgen’ is als volgt. De overlast is structureel wanneer: •

Herhaaldelijk (tenminste jaarlijks)

•

Woningen zonder kruipruimte

-0,5 m¹ (onderkant vloer)

•

Gedurende lange tijd (30 dagen aaneengesloten)

•

Woningen met kruipruimte

-0,7 m¹ (onderkant vloer)

•

Het grondwater minder dan 0,4 m¹ beneden maaiveld staat

•

Tuinen en groenvoorzieningen

-0,5 m¹ (maaiveld)

•

Én 30% van de bewoners van een wijk/straat klachten heeft

•

Hoofdwegen

-1,0 m¹ (kruin van de weg)

•

Én niet tijdelijk is (tenminste twee jaar)

•

Secundaire wegen en woonstraten

-0,7 m¹ (kruin van de weg)

•

Én stabiel of toenemend is.

Bronneringswater lozen op de riolering Het waterschap en de provincie zijn bevoegd gezag voor tijdelijke grondwateronttrekkingen. Bijvoorbeeld bij bouwwerkzaamheden. Bij lozing van bronneringswater is toestemming van het bevoegd gezag nodig. We hanteren de volgende voorkeursvolgorde bij het toetsen van lozingsverzoeken voor lozen op de riolering: 1.

Voorkomen van bronneringswater

2.

Retourbemaling in de grond

3.

Lozing op het oppervlaktewater

4.

Lozing op de hemelwaterriolering

5.

Lozing op de gemengde riolering

Met nadelige gevolgen bedoelen we: •

Chronische gezondheidsklachten.

•

Óf schade aan gebouwen of infrastructuur.

•

Óf het niet meer mogelijk zijn van de primaire functie vanuit het bestemmingsplan.

Landbouwgronden worden nadrukkelijk van deze definitie uitgesloten.

Vervolg hier naar verantwoordelijkheden! *ontwateringscriteria gelden ten opzichte van de gemiddeld hoogste grondwaterstand (GHG) ten opzichte van het aanlegpeil

Ambitie

Afvalwater Hitte

Hemelwater

Grondwater

Verantwoordelijkheden

Wat willen we bereiken? Verantwoordelijkheden Om de gemeente klimaatadaptief te maken heb je iedereen nodig. De gemeente, waterschap, inwoners, bedrijven en de provincie hebben hierin ieder hun eigen rol en verantwoordelijkheid. Hieronder staan de verschillende verantwoordelijkheden beschreven. Verantwoordelijkheid gemeente •

Het creëren van randvoorwaarden voor een klimaatbestendige gemeente

•

Inzamelen en transporteren van huishoudelijk afvalwater

•

Als wij redelijkerwijs niet van de perceeleigenaar kunnen eisen dat het hemelwater op of in de bodem of in het oppervlaktewater te brengen, zullen wij voor een geschikte voorziening voor de afvoer van het hemelwater zorgen, mits dit op een doelmatige manier kan

•

Vervullen regierol voor grondwater, we zijn in die hoedanigheid eerste aanspreekpunt

•

Treffen van maatregelen indien sprake is van structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand en indien het treffen van maatregelen doelmatig is

Verantwoordelijkheid waterschap •

Het waterschap zorgt voor de verwerking van afvalwater en is daarnaast waterbeheerder. Dit betekent dat de zorg voor de waterkwaliteit van het oppervlaktewater in beginsel onder de verantwoordelijkheid en toezicht van het waterschap valt

•

Beheer van oppervlaktewaterpeilen, dit beïnvloedt lokaal de grondwaterstanden

•

Vergunningverlener voor de ondiepe grondwateronttrekkingen

Algemeen

Klimaatadaptatie

Verantwoordelijkheid provincie •

Vergunningverlening voor (grote) grondwateronttrekkingen

Verantwoordelijkheid inwoners en bedrijven •

De perceeleigenaar is primair zelf verantwoordelijk voor het verwerken van het afstromend hemelwater op eigen terrein

•

Bij nieuwbouw is de initiatiefnemer (projectontwikkelaar, particulier of gemeente) verantwoordelijk voor het gescheiden verwerken van het hemelwater en het hydrologisch neutraal houden van de ruimtelijke ontwikkeling

•

Bij verbouw moet tenminste 40 mm water per m² op eigen perceel worden geborgen. Hierbij hanteren we de visie ‘40 mm, tenzij…’. De berging van het water moet doelmatig en realistisch zijn. Bij nieuwbouw hanteren we een standaard 60 mm per m² waterberging, waarvan 10% bovengrondse berging

•

In wijken met gescheiden riolering waar de perceeleigenaar het hemelwater redelijkerwijs niet zelf kan verwerken, moet de perceeleigenaar het hemelwater gescheiden van het afvalwater aanbieden

•

De eigenaar moet zelf zorgen, volgens de bouwregelgeving, dat ondergrondse gebruiksruimtes van panden, zoals een kelder of een souterrain vochtdicht zijn

•

De perceeleigenaar is primair zelf verantwoordelijk voor het tegen gaan van grondwateroverlast op eigen terrein. Dit geldt ook voor funderingsproblemen

Gemeentelijke zorgplichten/taken

Verantwoordelijkheden

Waar staan we nu? Inleiding In dit hoofdstuk beschrijven we wat we in de planperiode 2018 – 2022 hebben gedaan en waar we nu staan. Met de evaluatie kijken we terug op de afgelopen planperiode: welke maatregelen zijn uitgevoerd, wat hebben we bereikt en waar liepen we tegenaan. Daarnaast kijken we terug welke stappen er zijn gezet voor klimaatadaptatie. Onder areaal laten we met eenvoudige illustraties zien hoe ons rioolstelsel is opgebouwd; wat hebben we aan rioolbuizen, gemalen, overstorten, pompen etc. De illustraties geven ook een goed beeld van hoe ons hele watersysteem met elkaar samenhangt. Tot slot geven we met de "toets huidige situatie" aan in hoeverre de huidige stand van zaken van onze rioleringszorg voldoet aan de kwaliteit zoals we deze voor ogen hebben; onze uitgangspunten en normen. In bijlage 4 hebben wij deze toetsing van de huidige situatie in ‘stoplicht’ vorm toegevoegd aan de uitgangspunten en normen door bij ieder doel een indicatie te geven over de voortgang.

Loopt goed Blijvend aandacht nodig Actie nodig

Foto: groene parkeerplaatsen

Inleiding

Evaluatie 2018 2022

Klimaatadaptatie

Areaal

Waar staan we nu? Evaluatie 2018 - 2022 Beleid De beleidskaders en maatregelen van het vGRP 2018-2022 hebben goede houvast gegeven voor de uitvoering van onze watertaken. Door een scheve balans tussen geplande werkzaamheden en beschikbare formatie zijn een aantal projecten doorgeschoven in de planning; Michiel de Ruyterstraat e.o. en N69 (Eindhovenseweg). De planning van de voorgenomen maatregelen voor de KRW-doelstellingen die we in de samenwerking oppakken heeft vertraging opgelopen. Personele capaciteit De afgelopen planperiode was de personele capaciteit zeer krap, doordat extra inzet nodig was voor klimaatadaptatie, de inhaalslag van inspecties en het op orde maken van het beheer. Door de beperkte capaciteit zijn veel projecten niet uitgevoerd. Deze staan in deze planperiode op de planning. Sinds 2021 hebben we enkele achterstanden ingehaald door inhuur van personeel. Financiën Doordat nog niet alle maatregelen conform planning zijn uitgevoerd en de personele kosten lager waren dan begroot is de voorziening hoger dan geraamd. Het huidig tarief is conform het vGRP EUR198,00. Afvalwater De instandhouding realiseren we door riolen kwalitatief te beoordelen en maatregelen of vervangingen uit te voeren. In 2021 is een inhaalslag gemaakt met inspecties. Ons systeem blijkt hydraulisch in orde en we hebben weinig foutieve aansluitingen. Wel hebben we veel last van wortelingroei.

Dit kan lokaal leiden tot wateroverlast. Daarnaast merken we dat veel riolen richting het einde van hun levensduur gaan. Dit is een

Inleiding

Evaluatie 2018 2022

aandachtspunt voor de toekomst. De benodigde maatregelen uit de inspecties voeren we in 2023 uit. De planperiode hebben we veel aandacht besteed aan het op orde brengen van de beheerdata, waar nodig zijn gegevens (opnieuw) ingemeten. Dit vraagt ook voor de komende planperiode nog de nodigde aandacht. Het waterschap meet bij de overstorten van het riool. De meetresultaten evalueren we jaarlijks met het waterschap. Daarnaast willen we in de komende planperiode de hoofdgemalen ombouwen naar telemetrie om de bedrijfszekerheid te verhogen. Hemelwater We hebben in de planperiode binnen herinrichtingsprojecten verhard oppervlak afgekoppeld van bestaande openbare ruimte en gebouwen door aanleg van gescheiden riolering. Daarnaast is de afkoppelsubsidie in werking getreden. We zijn gestart met de aanleg van blauwe aders waarmee we het water zoveel mogelijk vasthouden en infiltreren en het overtollige hemelwater afvoeren naar oppervlaktewater. In de planperiode zijn 2 extreme buien gevallen. Hierbij was kortdurend sprake van water tegen de gevel. Deze locaties komen overeen met de rekenresultaten uit de stresstest wateroverlast (60 mm in 1 uur). In de integrale planning zijn maatregelen opgenomen voor deze locaties. Grondwater Op een aantal locaties binnen de gemeente ervaren bewoners problemen door hoge grondwaterstanden. Deze gebieden liggen relatief dicht bij het beekdal.

De aandachtsgebieden zijn onderzocht en maatregelen zijn genomen of gepland. In 2018 is omgeving Arembergstraat in Aalst voorzien van drainage. Sinds 2021 meten we systematisch onze grondwaterstanden met een gemeentebreed grondwatermeetnet.

Klimaatadaptatie

Areaal

Waar staan we nu? Klimaatadaptatie Algemeen In 2018 is het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) ingegaan. In het vGRP 2018-2022 is hier nog geen rekening mee gehouden. In 2020 hebben we invulling gegeven aan de DPRA door stresstesten voor hitte, droogte en wateroverlast uit te voeren. In 2021 hebben we risicodialogen gehouden en deze met de raad getoetst. De stresstesten en de risicodialogen vormen de input voor het onderdeel klimaatadaptatie uit dit programma. Uit de stresstesten en de risicodialoog kwam naar voren dat voor ons met name de thema’s wateroverlast en droogte relevant zijn. Bij vervanging van de gemengde riolering hebben wij waar mogelijk deze vervangen door een gescheiden stelsel voor hemelwater en afvalwater. Daarnaast hebben we klimaatadaptatie als extra onderdeel toegevoegd aan de beheertaken. Hieronder vallen het onderhoud van wadi’s en infiltratiesystemen.

Bij integrale planningen kijken we hoe we onze inrichting waterrobuust kunnen maken. Om wateroverlast tegen te gaan creëren we waterberging en leggen we blauwe aders (de hoofdafvoer voor hemelwater) aan. Dit blijven we in de toekomst continueren. Droogte Waar mogelijk hebben we infiltratieriolen toegepast. Dit beleid gaan we combineren met bovengrondse berging en infiltratie. Hierbij hebben we specifieke aandacht voor het vasthouden en infiltreren van hemelwater in de buurt van bomen. Op deze manier verbeteren we de situatie rondom droogteschade. Droogte is met name voor het buitengebied een aandachtspunt. Hierin werken we samen met verschillende partners. Deze samenwerkingen blijven we continueren.

We hebben de ‘Beleidsnotitie Duurzame nieuwbouw Waalre’ vastgesteld. Hierin is opgenomen dat we bij nieuwbouwontwikkelingen streven naar een hydrologisch neutrale situatie. Daarnaast moedigen we aanleg van groen op en rond gebouwen aan, omdat dit helpt zowel droogte als hittestress tegen te gaan. We merken dat we echter te weinig grip hebben op nieuwbouw en ontwikkelaars. Daarom hebben we regels opgesteld in een hemelwaterverordening die eind 2022 aan de raad ter vaststelling wordt voorgelegd. Vooralsnog geldt dit alleen voor nieuwbouw, op termijn willen we dit mogelijk ook toepassen voor bestaande bouw en verbouw.

Hitte We zijn een groene gemeente. Uit de stresstesten, risicodialoog en de ambtelijke werksessie blijkt dat hitte vanwege de grote hoeveelheid groen niet zo’n groot knelpunt is. De locaties waar hitte wel een knelpunt is zijn bekend. Deze locaties maken onderdeel uit van de integrale planning en het hittebestendig maken van deze locaties maakt onderdeel uit van de herinrichting. Daarnaast blijft het van belang onze bomen te behouden door deze goed te beheren, zodat zij verder kunnen groeien er zorgen voor schaduw en verkoeling (door verdamping).

We communiceren met onze bewoners over klimaatadaptatie en geven advies over wat inwoners zelf kunnen doen middels de duurzaamheidspagina van de gemeente. Daarnaast hebben we een afkoppelsubsidie om particulier afkoppelen te stimuleren.

De kaart in bijlage 6 toont op welke locaties de huidige situatie nog niet aan de doelen voor wateroverlast, droogte en hitte voldoet.

Wateroverlast

Inleiding

Evaluatie 2018 2022

Klimaatadaptatie

Areaal

Waar staan we nu? Areaal Het gehele rioolstelsel met alle objecten en voorzieningen is een kapitaalgoed. De totale vervangingswaarde is circa EUR 80,9 miljoen. In onze beheerpakketten houden we alle gegevens over de riolering bij. Via de knoppen aan de onderzijde van de pagina vindt u meer informatie over de verschillende onderdelen van de riolering: •

Riolering onder vrij verval

•

Drukriolering

•

Infiltratievoorzieningen

•

Drainage

•

Waterafvoerende watergangen

Object

Vervangingswaarde [EUR x mln.]

Vrijvervalriolering

76,8

Gemalen, pompunits en randvoorzieningen

3,1

Drukriolering buitengebied + persleidingen

1,0

Totaal

80,9

Uitsnede uit overzichtstekening riolering

Areaal

Vrijvervalriolering

Drukriolering

Infiltratievoorzieningen

Drainage

Watergangen

Waar staan we nu? Areaal – vrijvervalriolering De afbeelding rechts laat het principe van vrijvervalriolering zien. Vrijverval wil zeggen dat het water onder afschot (hellend) kan wegstromen. De vrijvervalriolering is weer onder te verdelen in een gemengd of (verbeterd*) gescheiden stelsel. Onderstaande grafiek toont de leeftijdsopbouw van het vrijvervalstelsel. Een overzicht van alle overstorten is opgenomen in de Bijlage 3.

Aangesloten verhard oppervlak: 159,3 ha

Aangesloten verhard oppervlak: 35,0 ha

* Een gescheiden rioolstelsel met als verbetering dat de vuiluitworp naar oppervlaktewater of een infiltratievoorziening beperkt wordt door de eerste hoeveelheid afstromend hemelwater (de first flush) af te voeren naar de rioolwaterzuivering.

Areaal

Vrijvervalriolering

Drukriolering

Infiltratievoorzieningen

Drainage

Watergangen

Waar staan we nu? Areaal – drukriolering Drukriolering is een vorm van mechanische riolering. Elke woning is met een eigen aansluiting aangesloten op een pompput. Afvalwater wordt door een pomp in een kleine rioolleiding geperst en uiteindelijk naar de rioolwaterzuivering gepompt. Iedere woning of verzameling van woningen heeft een eigen pomp.

* In de planperiode krijgen we een extra rioolgemaal overgedragen i.v.m. nieuwbouw. Dan komt het totaal op 6 rioolgemalen

Areaal

Vrijvervalriolering

Drukriolering

Infiltratievoorzieningen

Drainage

Watergangen

Waar staan we nu? Areaal – infiltratievoorzieningen Infiltratie is het laten wegzakken van hemelwater in de bodem. Door het aanleggen van infiltratiesystemen kan regenwater beter in de grond zakken en houden we meer water vast. Een wadi (zie foto hiernaast) heeft een dubbelfunctie. Eerst het opvangen van regenwater en daarna het infiltreren van regenwater in de ondergrond. Zie ook onze voorkeursvolgorde voor het verwerken van hemelwater.

Foto: wadi’s

Areaal

Vrijvervalriolering

Drukriolering

Infiltratievoorzieningen

Drainage

Watergangen

Waar staan we nu? Areaal – drainage Drainage is het afvoeren van overtollig grondwater via een systeem van ondergrondse lekke buizen. We passen dit met name toe in gebieden met (te) hoge grondwaterstanden. Ook het aanleggen van extra oppervlaktewater kan via peilbeheer zorgen voor het verlagen van de grondwaterstand. Lokaal zetten we drainage in als de grondwaterstanden te hoog zijn. Op grote schaal streven we echter naar het vasthouden van grondwater. Het afvoeren van drainagewater gaat, al dan niet door tussenkomst van een drainage-gemaal, naar het oppervlaktewater. In Waalre hebben we ca. 6 km drainage en 3 drainage-gemalen. Zie ook onze voorkeursvolgorde voor het verwerken van hemelwater.

Areaal

Vrijvervalriolering

Drukriolering

Infiltratievoorzieningen

Drainage

Watergangen

Waar staan we nu? Areaal – watergangen Op deze kaart staan alle watergangen binnen de gemeente inclusief wadi’s en particuliere vijvers (zie vergroting in bijlage 7). Op deze kaart is geen onderscheid gemaakt naar eigenaar (waterschap, gemeente, particulier, etc.) of naar type watergang. Dit is wel inzichtelijk. Onderhoud van ‘overige watergangen’ (in eigendom van de gemeente) is ondergebracht bij afdeling groen.

Areaal

Vrijvervalriolering

Drukriolering

Infiltratievoorzieningen

Drainage

Watergangen

Wat gaan we doen? Inleiding In hoofdstuk ‘Wat willen we bereiken’ hebben we onze doelen voor afvalwater, hemelwater, grondwater en klimaatadaptatie gepresenteerd. In bijlage 4 hebben we per doelstelling onze voortgang aangegeven. Waar nodig nemen we (extra) maatregelen om onze doelen te halen. In dit hoofdstuk benoemen we deze. We hebben de maatregelen gesplitst naar type maatregelen en acties gericht op: •

Rollen

•

Werkwijze

•

Onderzoek

•

Fysieke maatregelen

•

Verankering in beleid

•

Communicatie en stimuleringsmaatregelen

De uitvoeringsagenda klimaatadaptatie maakt onderdeel uit van het programma. Omdat deze in grote mate samenhangt met de maatregelen voor de invulling van onze zorgplichten hebben wij deze niet apart inzichtelijk gemaakt. Met het bekende icoontje is aangegeven welke maatregelen onderdeel uitmaken van de uitvoeringsagenda. Alleen maatregelen die ook daadwerkelijk bijdragen aan de zorgplichten mogen wij uit de rioolheffing betalen. In bijlage 11 is een overzicht opgenomen met alle maatregelen/acties waarin staat of hiervoor budgetten zijn opgenomen in het kostendekkingsplan (KDP). Speerpunten Om onze doelen te realiseren en toe te werken naar ons gewenste ambitieniveau, richten wij ons de komende planperiode op de volgende speerpunten:

Klimaatadaptatie Bij rioolvervanging gaan we standaard verhard oppervlak afkoppelen en infiltreren. Aan de hand van de nog op te stellen gebiedspaspoorten bepalen we welk oppervlak we afkoppelen en welke methode we daarvoor gebruiken. Inzetten op bewustwording over klimaatadaptatie We gaan onze inwoners en bedrijven inlichten over de juiste manier van afkoppelen en vergroenen van hun eigen perceel. Ook maken we inwoners bewust over de positieve impact van bomen. Hierbij besteden we ook aandacht aan de aanpassingen in de openbare ruimte ten behoeve van klimaat. Daarnaast gaan we in gesprek met onze andere stakeholders (zoals woningbouwcorporaties) hoe we hen kunnen betrekken en de samenwerking optimaliseren. Beheergegevens op orde We willen ons beheersysteem compleet en conform GWSW* maken. Onderdeel hiervan is het aanvullen van ontbrekende gegevens in het beheersysteem (Kikker), zoals hoogteligging riolering (b.o.b.’s), revisies van uitgevoerde projecten, mutaties uit inspecties en duikers. Opstellen gebiedspaspoorten De gebiedspaspoorten geven kansen en knelpunten van een gebied weer. Hiermee kunnen we doelmatig en efficiënt werken aan verschillende thema’s binnen de gemeente die een claim doen op de schaarse ruimte. De gebiedspaspoorten vormen de basis voor onze wijkgerichte aanpak en bepalen de prioritering.

Groen tenzij Tenslotte willen we het ‘overbodige’ grijs vervangen door groen of blauw. Mits dit betaalbaar blijft.

*GWSW staat voor Gegevens Woordenboek Stedelijk Water en is een open standaard voor het eenduidig uitwisselen en ontsluiten van gegevens in het stedelijk waterbeheer.

Inleiding

Rollen

Werkwijze

Onderzoek

Fysieke maatregelen

Verankering in beleid

Communicatie en stimuleringsmaatregelen

Samenwerking

Wat gaan we doen? Rollen Traditioneel heeft de waterbeheerder een realiserende en regulerende rol op zich genomen (links in het figuur). Dit wil zeggen dat de waterbeheerder zelfstandig aan de realisatie werkt van een goed functionerend watersysteem. Waar nodig wordt goed gebruik van de riolering en het watersysteem afgedwongen via regelgeving. De laatste jaren is een verschuiving gaande naar een nieuwe werkwijze. De taak van de waterbeheerder is niet gewijzigd, maar inmiddels zijn we ons ervan bewust dat we onze doelen beter kunnen halen door een samenwerkende en ondersteunende partij te zijn. Door goede afstemming met interne en externe betrokkenen kunnen we nog meer bereiken, zowel in het publieke als het private domein en binnen en buiten het stedelijk gebied. We borgen onze ambities daarom breed binnen en buiten de organisatie. Dit doen we op verschillende manieren: •

We kiezen een realiserende rol bij een klimaatbestendige inrichting van de openbare ruimte met als doel het maken van oplossingen in het stelsel voor afkoppelen, infiltreren en bergen van de meeste buien.

•

Wij zijn een regulerende overheid door voor nieuwbouw het hemelwaterbeleid in een hemelwaterverordening af te dwingen.

•

Bij afspraken over klimaatbestendig bouwen kiezen wij juist voor een samenwerkende rol. Het doel van de samenwerkende rol is kennisdeling en het in samenwerking aanpakken van gebieden die onder verschillende betrokkenen vallen.

•

Als ondersteunende overheid hebben we als doel bewoners voor te lichten en bewustwording te creëren en bewoners te stimuleren om ‘groenblauwe’ initiatieven op te zetten.

Klik op de knop ‘Fysieke maatregelen’ en 'Onderzoek' om te lezen welke maatregelen we willen treffen vanuit onze rol als realiserende overheid. Klik op de knop ‘communicatie en participatie’ om te lezen hoe we invulling geven aan onze ondersteunende en samenwerkende rol.

Inleiding

Rollen

Werkwijze

Onderzoek

Fysieke maatregelen

Verankering in beleid

Communicatie en participatie

Samenwerking

Wat gaan we doen? Werkwijze Om invulling te kunnen blijven geven aan alle opgaven die op ons afkomen gaan we wijkgericht te werk. Als basis voor deze aanpak willen we gebiedspaspoorten ontwikkelen. Een gebiedspaspoort is een analyse van de verschillende lagen (bodem en water, netwerken en occupatie) en geeft op basis van deze analyse handvatten voor de ruimtelijke inrichting aan de hand van geschiktheidskaarten en inrichtingsprincipes / richtlijnen voor ontwerp, aanleg en beheer.

De analyse voeren we uit aan de hand van open data aangevuld met gemeente specifieke data, zoals bodemopbouw, grondwaterstanden, infiltratiecapaciteit, maar ook de leeftijd van bijvoorbeeld het rioolstelsel of de wegen. Door de verschillende lagen vervolgens te stapelen kunnen we deze in samenhang bekijken. Hiermee kunnen we ook nieuwe kansen definiëren door slim combineren van functies. Denk aan een ecologische verbindingszone die zowel een waterbergend als recreatieve functie heeft. Door diverse beplanting te kiezen die past bij de bodem en watergesteldheid ontstaat een robuust systeem, dat nu en in de toekomst bestendig is tegen klimaatextremen als wateroverlast, droogte en hitte. Het doel van de gebiedspaspoorten is een integrale afweging te kunnen maken op basis waarvan we onze werkzaamheden kunnen prioriteren. Hierbij staat de vraag ‘Waar is onze euro het meeste waard?’ centraal. Voor nu richten wij ons op water en riolering, maar we streven ernaar meer taakvelden en thema’s integraal op te nemen in de gebieds-paspoorten.

Klik hier voor meer info over gebiedspaspoorten

Bron: ruimtexmilieu.nl, Peter Dauvellier

Inleiding

Rollen

Werkwijze

Onderzoek

Fysieke maatregelen

Verankering in beleid

Communicatie en participatie

Samenwerking

Wat gaan we doen? Onderzoek

Inleiding

Afvalwater, hemelwater en grondwater

Klimaat

•

We inspecteren elk jaar een deel van onze vrijvervalriolering. Op basis van de inspecties bepalen we of maatregelen (reparaties) of vervangingen nodig zijn

Conform DPRA voeren we elke vijf jaar stresstesten uit. De eerstvolgende vindt plaats in 2025, waarna we in 2026 een nieuwe uitvoeringsagenda opstellen.

•

Elke 5 jaar stellen we een nieuw programma op. Halverwege elke planperiode (in 2025) actualiseren we de kostendekkingsberekening op basis van de actuele situatie van het programma

•

Elke 10 jaar actualiseren we de berekening van de riolering en het watersysteem (SSW). Hierbij actualiseren we het aangesloten verhard oppervlak. In 2024 doen we een hydraulische doorrekening, waarna we in 2034 een volledig SSW opstellen

•

In 2023 starten we met het opstellen van gebiedspaspoorten (zie bijlage 1) voor alle wijken

•

Elke 5 jaar voeren we een NEN-keuring uit van onze rioolgemalen en pompunits. De eerstvolgende keuring is gepland in 2025

•

We evalueren jaarlijks grondwaterstanden om te kijken of ons beleid aangepast moet worden

•

Aan het eind van de planperiode (in 2027) evalueren we het grondwatermeetnet. Hierbij kijken we of het meetnet de gewenste inzichten heeft gegeven of dat een andere inrichting van het meetnet nodig is

•

Door het waterschap worden metingen uitgevoerd bij riooloverstorten. Gezamenlijk analyseren we deze meetgegevens elk jaar

Rollen

Werkwijze

Onderzoek

Fysieke maatregelen

Communicatieplan Om inwoners meer bewust te maken over de omgang met water, hitte en droogte en bewoners/bedrijven te stimuleren adaptatiemaatregelen te treffen stellen we een communicatieplan op. Zie ‘Communicatie en stimuleringsmaatregelen’ voor verdere toelichting.

Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW) Het SSW is de opvolger van het basisrioleringsplan (BRP). Het SSW beschrijft alle deelsystemen van het stedelijk watersysteem, het functioneren hiervan, de beoordeling van het functioneren en eventuele maatregelen. Het gaat om het systeem functioneren, ofwel de samenhangende riolerings-, oppervlaktewater- en grondwatersystemen en -voorzieningen in de bebouwde omgeving in beheer bij gemeente, bewoners, bedrijven en waterschap. Niet uitsluitend gebaseerd op modelsimulaties, maar ook op beschikbare metingen, meldingen, klachten, ervaringen en inspectie- en andere onderzoeksresultaten.

Verankering in beleid

Communicatie en participatie

Samenwerking

Wat gaan we doen? Fysieke maatregelen (1/2) Fysieke maatregelen zijn nodig om onze ambities tot uitvoering te brengen. Deze maatregelen zijn onder te verdelen in: beheer- en onderhoud, vervangingen en verbetermaatregelen. Beheer- en onderhoudsmaatregelen We houden de bestaande infrastructuur op een kwalitatief goed niveau door het uitvoeren van beheer- en onderhoudsmaatregelen. Waar mogelijk kiezen wij voor levensduur verlengende maatregelen. We richten ons op het verder actueel en compleet maken van de beheergegevens met ontbrekende gegevens en verwerken de mutaties. Daarnaast maken we de gegevens GWSW-proof. We inspecteren nu gemiddeld 10% van de vrijvervalriolering per jaar. We willen deze inspectiestrategie in de planperiode aanpassen, zodat we rekening kunnen houden met inspectie voorafgaand aan integrale projecten. Het oppervlaktewater is steeds vaker verbonden met een HWA-systeem, daarom verbreden we het beheer en onderhoud met infiltratieriool en hemelwatervoorzieningen. Vervangingsmaatregelen We houden de bestaande infrastructuur op een kwalitatief goed niveau door te zorgen voor tijdige vervanging om storingen te minimaliseren. Voor de planperiode zijn deze maatregelen concreet gepland en opgenomen in de projectenplanning. De benodigde investeringen voor vervanging van vrijvervalriolering na de planperiode zijn cyclisch bepaald op basis van

Inleiding

Rollen

Werkwijze

Onderzoek

Fysieke maatregelen

aanlegjaar en technische levensduur. Op basis van inspectieresultaten (lekkages, scheuren, e.d.) blijkt de bestaande vrijvervalriolering richting einde van de levensduur gaat. Dit zorgt voor een theoretische vervangingspiek na de planperiode. In de planperiode vervangen we de riolering binnen een aantal integrale projecten. Hierin nemen we ook verbetermaatregelen mee om de openbare inrichting klimaatadaptief te maken. Deze projecten maken onderdeel uit van de meerjarenplanning Openbare ruimte 2023-2027 (zie ook bijlage 5): •

Eindhovenseweg

•

Den Hof – Centrum Aalst

•

Traverse Noord

•

De Bus – Driehoek - Willibroduslaan

Voor overige onderdelen van het rioolstelsel is vervanging gepland aan het eind van de technische levensduur. De technische levensduur is hierbij gedifferentieerd naar type object en/of onderdeel van het object. Voor de vrijvervalriolering is er rekening mee gehouden dat we het gemengde stelsel vervangen door een gescheiden stelsel voor vuilwater en hemelwater. Op basis van de gebiedspaspoorten bepalen we of we kiezen voor een gescheiden stelsel (ondergronds) of bovengrondse berging en verwerking van het hemelwater.

Verankering in beleid

Communicatie en participatie

Samenwerking

Wat gaan we doen? Fysieke maatregelen (2/2) Verbetermaatregelen Verbetermaatregelen zijn erop gericht het totale systeem beter te laten functioneren. Naast de integrale projecten zetten we deze planperiode in op het creëren van extra groen*: •

Binnen de integrale projecten zoeken we naar mogelijkheden om te ontharden

•

We nemen groen mee binnen onze wijkgerichte aanpak. Dit maakt onderdeel uit van ons Groen Beheer- en Beleidsplan**

•

We betrekken inwoners en bedrijven en omarmen initiatieven die zij zelf opzetten**

We zorgen voor een brede verankering van klimaatadaptatie binnen de organisatie*. We betrekken hierbij de afdeling sociale ontwikkeling vanwege raakvlakken met gezondheid en welbevinden.** Maatregelen rioolinspecties Uit de rioolinspecties (uitgevoerd in 2020) blijkt dat diverse reparatiewerkzaamheden in de riolering nodig zijn. In de planperiode gaan we deze werkzaamheden, waaronder relining, uitvoeren.

Wateroverlastlocaties We hebben bepaald bij welke woningen wateroverlast optreedt bij bui T=10. Een groot deel van deze locaties is opgenomen binnen de projecten op de projectenplanning (zie bijlage 5). Daarnaast gaan we in de planperiode aan de slag met het minimaliseren van wateroverlast op locaties Garenbleek en Sophiastraat. Voor die locaties waar nu geen doelmatige oplossing is, koppelen we verhard oppervlak in de omgeving (bovenstrooms) af om het probleem te verkleinen.

Groen tenzij Om het ‘overbodige’ grijs te vervangen door groen of blauw zetten we in op de volgende maatregelen: •

Het stellen van normen voor het percentage groen binnen een ontwikkeling, zodat de ruimte voor waterberging gegarandeerd is**

•

Het aanleggen van robuuster groen en het vervangen van overbodig snippergrijs

•

Het toepassen van alternatieve parkeervoorzieningen

* Het realiseren van extra groen en de brede verankering van klimaatadaptatie binnen de organisatie maken geen onderdeel uit van de budgetten in het KDP. ** Deze onderdelen horen bij ‘verankering in beleid’. Voor de herleidbaarheid hebben we maatregelen met betrekking tot groen bij elkaar gezet.

Inleiding

Rollen

Werkwijze

Onderzoek

Fysieke maatregelen

Verankering in beleid

Communicatie en participatie

Samenwerking

Wat gaan we doen? Verankering in beleid We willen ervoor zorgen dat we als gemeente klimaatadaptatie structureel meenemen in toekomstige plannen. Hiervoor is het noodzakelijk naast concrete acties ook een aantal zaken te verankeren in ons beleid. Aanpassen Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR) In de Leidraad Inrichting Openbare Ruimte zijn de ontwerpuitgangspunten voor de openbare ruimte van de gemeente Waalre opgenomen. Bij de actualisatie van de LIOR nemen wij klimaatadaptatie mee door de doelen en maatregelen rondom groen op te nemen, bijvoorbeeld door nieuwe richtlijnen voor profielen op te nemen en meervoudig ruimtegebruik te stimuleren. Regels opnemen in omgevingsplan Voor een integrale benadering van klimaatadaptatie nemen we de regels zoals beschreven in dit plan op in het omgevingsplan. Hieronder vallen onder andere de richtlijnen voor hitte en droogte bij nieuwbouw (zie Wat willen we bereiken). Hitte aanpak bij kwetsbare bewoners De aanpak van hitte bij kwetsbare bewoners valt onder het sociaal domein, maar vereist wel een samenwerking tussen het sociale domein en de openbare ruimte. Daarom gaan we in gesprek met het sociaal domein over vervolgstappen. Denk hierbij aan het opstellen van een regionaal hitteplan voor kwetsbare bewoners maar ook aan het hittebestendig maken van sportvelden en winkelgebieden.