Document · PDF

TI21081.bp.0106 baggerplan Waadhoeke met bijlagen 26-10-2021

Gemeenteraad Waadhoeke 11 november 2021, gemeente waadhoekeBij agendapunt: Baggerplan gemeente Waadhoeke 2022-20308.564 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

BAGGERPLAN GEMEENTE WAADHOEKE BAGGERPLAN 2022-2030

BAGGERPLAN GEMEENTE WAADHOEKE BAGGERPLAN 2022 - 2030

Opdrachtgever

Gemeente Waadhoeke Postbus 58 8800 AB Franeker

Colofon

Tijhuis Ingenieurs BV Madame Curieweg 27 8501 XC Joure

Projectnaam

Baggerplan gemeente Waadhoeke

Onderdeel

Baggerplan 2022 – 2030

Projectnummer

TI21081

Datum

26-10-2021

Aantal pagina’s

Versie

Status

Definitief

Archiefcode

TI21081.bp.0106

Opsteller

H. Brandsma

Opdrachtgever

R. Meenderink

Baggerplan 2022 – 2030 Gemeente Waadhoeke

Inhoudsopgave 1

Inleiding ...................................................................................................................................................1

2 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7 2.8 2.9

Eisen en randvoorwaarden vanuit beleid ...........................................................................................2 Besluit bodemkwaliteit ...........................................................................................................................2 Tijdelijk handelingskader PFAS ..............................................................................................................3 Kaderrichtlijn water ................................................................................................................................3 Waterwet, keur en legger .....................................................................................................................4 Wet Natuurbescherming .......................................................................................................................5 Archeologie ............................................................................................................................................7 Niet gesprongen explosieven ...............................................................................................................7 Asbest ......................................................................................................................................................7 Overdracht Stedelijk Waterbeheer

......................................................................................................8

3 3.1 3.2

Onderhoudsverplichting........................................................................................................................9 Beschrijving van het gebied .................................................................................................................9 Te onderhouden areaal ........................................................................................................................9

4 4.1 4.2

Onderhoudstoestand watersysteem..................................................................................................12 Kwaliteit waterbodem .........................................................................................................................12 Hoeveelheid baggerspecie................................................................................................................13

5 5.1 5.2 5.3

Onderhoudsprogramma baggeren ...................................................................................................16 Uitgangspunten baggerprogramma ................................................................................................16 Afweging verwerkingsmogelijkheden ...............................................................................................16 Kosten per eenheid ..............................................................................................................................17

6 6.1 6.2

Meerjarenprogramma .........................................................................................................................19 Uitgangspunten baggerplanning ......................................................................................................19 Meerjarenprogramma .........................................................................................................................19

Samenvatting en aanbevelingen ......................................................................................................21

Bijlagen 1 2 3

Dwarsprofielen Hoeveelheidsbepaling Baggerprogramma 2022 – 2030

Tekeningen TI21081-TK-0101 TI21081-TK-0202 TI21081-TK-0301

Overzichtstekening met opgenomen watergangen Detailtekeningen met typen water en onderhoudsplicht Detailtekeningen met profiellocaties en watergangen die vallen binnen het baggerplan

Baggerplan 2022 – 2030 Gemeente Waadhoeke 1

Inleiding De gemeente Waadhoeke is verantwoordelijk voor een deel van het onderhoud van de watergangen in de kernen in de gemeente. Om inzicht te krijgen in de onderhoudsverplichting voor de periode 2022 - 2030, wil de gemeenten de beschikking hebben over een onderhoudsplan. Scope baggerplan Watergangen waarvoor de gemeente Waadhoeke onderhoudsplichtig is in de kernen van de gemeente zijn opgenomen in dit baggerplan. De volgende wateren zijn niet in het baggerplan opgenomen: ► watergangen gelegen in het landelijk gebied, ► nautisch vaarwater, bestaande uit opvaarten die niet als vaarweg zijn geclassificeerd, ► reeds overgedragen (secundair en hoofd)water in de voormalig gemeente Menaldumadeel die binnen de Overdracht Stedelijk Waterbeheer (OSW) vallen. De watergangen die zijn opgenomen in dit baggerplan zijn weergegeven op de overzichtstekening TI21081-TK-0101. Baggerplan Tijhuis Ingenieurs heeft in opdracht van de gemeente een baggerplan opgesteld voor de periode 2022 tot en met 2030. In het baggerplan wordt onderscheid gemaakt tussen de watergangen die vallen onder de OSW (waarvoor het waterschap verantwoordelijk wordt) en de watergangen waarvoor de gemeente verantwoordelijk is. De watergangen van de OSW dienen uiterlijk 31 december 2025 in beheer en onderhoud te worden overgedragen naar Wetterskip Fryslân, dit betreft geen juridische overdracht.

Door het structureren van de aanpak voor het onderhoud zijn de kosten voor de komende jaren inzichtelijk gemaakt en is een tijdsschema opgezet. Met het invoeren van het baggerprogramma wordt uiteindelijk niet alleen de afwatering verbeterd, maar zal ook de water- en waterbodemkwaliteit zich positief ontwikkelen. Het baggerplan kan zowel uitvoerings- als beleidsondersteunend gebruikt worden. Doel Het doel van het baggerplan is inzicht te krijgen in het noodzakelijke onderhoud voor de komende jaren. Daarnaast geeft het plan inzicht in het aanbod en de verwerkingsmogelijkheden van vrijkomende baggerspecie binnen de gemeente. De doelstelling van het plan kan worden onderverdeeld in de volgende onderdelen: ► inzicht in de hoeveelheid aanwezige baggerspecie, ► indicatief beeld van de kwaliteit van de waterbodems, ► vaststellen van verwerkingsmogelijkheden van de vrijkomende baggerspecie, ► opzetten meerjarenplan voor de baggerwerkzaamheden, ► ramen van de kosten en inschatting van de vergoeding van Wetterskip Fryslân voor het uitvoeren van achterstallig OSW baggerwerk. Leeswijzer In hoofdstuk 2 wordt eerst ingegaan op de eisen en randvoorwaarden die worden gesteld vanuit het beleid. In hoofdstuk 3 is een beschrijving gegeven van het gebied en het te onderhouden areaal. Aansluitend is in hoofdstuk 4 de onderhoudstoestand van het watersysteem beschreven.

In hoofdstuk 5 zijn de uitgangspunten voor het baggerprogramma geformuleerd, waarna in hoofdstuk 6 het baggerprogramma is opgenomen.

Baggerplan 2022 – 2030 Gemeente Waadhoeke 2

Eisen en randvoorwaarden vanuit beleid Het baggerbeleid voor de gemeente wordt gevormd door de bestaande wet- en regelgeving en de daaruit volgende normen en richtlijnen. Dit betreft zowel het actuele landelijke beleid, het beleid van het Wetterskip Fryslân en het door de gemeente vastgestelde beleid. In relatie tot het baggeren van de watergangen in het stedelijke gebied is het volgende beleid relevant: ► Besluit bodemkwaliteit, ► (Tijdelijk) Handelingskader PFAS, ► Kaderrichtlijn water, ► Waterwet, ► Wet Natuurbescherming, ► Archeologie, ► Niet gesprongen explosieven, ► Asbest. De eisen en voorwaarden die volgen uit deze beleidsregels zijn in dit hoofdstuk vertaald naar de situatie van de gemeente Waadhoeke.

2.1

Besluit bodemkwaliteit In het Besluit bodemkwaliteit (Bbk) zijn de normen voor het verspreiden en toepassen van grond en baggerspecie vastgelegd. Vanuit het Bbk zijn een aantal toetsingskaders waarbinnen de baggerspecie kan worden afgezet. Voor de afzet van de baggerspecie uit de gemeente Waadhoeke worden in onderstaande stukken de meest waarschijnlijke toepassingskaders toegelicht. Verspreiden baggerspecie op aangrenzende percelen In het Bbk wordt de baggerspecie, op basis van toetsing voor verspreiding, ingedeeld in de klassen “vrij verspreidbaar”, “verspreidbaar op aangrenzend perceel” en “niet verspreidbaar”. Baggerspecie met de klasse (vrij) verspreidbaar kan op het aan de watergang grenzende perceel verwerkt worden, of in een weilanddepot. In het Bbk zijn hierover de volgende voorwaarden opgenomen: ► De kwaliteit van de baggerspecie moet voldoen, ► De opslag mag maximaal 3 jaar duren. ► De opslag dient met de voorziene duur en eindbestemming 5 dagen vooraf bij het Meldpunt Bodemkwaliteit gemeld te worden. ► De opgeslagen baggerspecie dient nuttig te worden toegepast. ► ‘Het verbeteren of herstellen van aan de watergang grenzende percelen’ wordt als nuttige toepassing gezien, hierdoor is het mogelijk de baggerspecie op de locatie van het weilanddepot te verwerken.

Toepassen baggerspecie (en grond) in oppervlaktewater In het Bbk wordt baggerspecie, met betrekking tot toetsing voor toepassing in oppervlaktewater, ingedeeld in de klassen “vrij toepasbaar”, “toepasbaar klasse A”, “toepasbaar klasse B” en “niet toepasbaar”. Toepassen baggerspecie in of op landbodem In het Bbk wordt de baggerspecie, voor toepassing in of op landbodem, ingedeeld in de klassen “vrij toepasbaar”, “wonen”, “industrie” en “niet toepasbaar”. Met behulp van de door de gemeente vastgestelde bodemfunctieklassenkaart en bodemklassenkaart kan baggerspecie worden toegepast.

Baggerplan 2022 – 2030 Gemeente Waadhoeke Toepassen in een grootschalige toepassing in waterbodem In het Bbk wordt de baggerspecie, voor grootschalige toepassingen, getoetst aan emissie(toetswaarden). De baggerspecie komt vervolgens “wel” of “niet” in aanmerking voor toepassing in een grootschalige toepassing. Grootschalige toepassingen in waterbodem zijn bijvoorbeeld zandwinputten die verondiept worden voor de verbetering van de natuurwaarden. Situatie gemeente Waadhoeke In de uitvoeringsfase van een baggerwerk worden de verspreidingsmogelijkheden van baggerspecie bepaald. In overleg met de groen- en wijkbeheerder wordt gekozen om bagger te verspreiden. In het baggerplan is vooralsnog uitgegaan van afvoer van de baggerspecie naar een erkende verwerkingslocatie.

2.2

Tijdelijk handelingskader PFAS Sinds de jaren 60 zijn veel nieuwe stoffen ontwikkeld met specifieke en unieke eigenschappen. Een voorbeeld hiervan zijn Poly- en perFluor Alkyl Stoffen, beter bekend als PFAS. De basis van deze stoffen bestaan uit een keten van Koolstof en Fluor samengevoegd met een specifieke stofgroep. In totaal bestaat PFAS uit meer dan 6000 stoffen met onder andere de stoffen perfluoroctaanzuur (PFOA), perfluoroctaansulfaat (PFOS) en HFPO-DA (GenX). PFAS-verbindingen zijn water-, vet- en vuilafstotend en blijven stabiel bij hoge temperaturen. Deze eigenschappen maken PFASverbindingen geschikt voor industriële toepassingen en toepassingen in consumentenproducten. Vanaf 2000 komen verschillende PFAS-stoffen onder de aandacht omdat wetenschappelijk onderzoek aantoont dat deze stoffen schadelijk zijn voor het bodem- en watersysteem, met uiteindelijk effecten op de mens. Hierdoor zijn een deel van de PFAS-stoffen op de lijst van Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS) geplaatst. Het overheidsbeleid is gericht op het weren van deze stoffen uit de leefomgeving en om de stoffen in het milieu aan te pakken met gericht beheer. Hiervoor is in juli 2019 een Tijdelijk Handelingskader van PFAS houdende grond en baggerspecie opgesteld. Hierin is het verplicht gesteld om baggerspecie te onderzoeken op PFAS.

Ten tijde van het schrijven van deze rapportage wordt gehandeld volgens het geactualiseerde Tijdelijk handelingskader PFAS, versie 2 juli 2020. Nieuwe ontwikkelingen en kennis rond PFAS kunnen leiden tot nieuwe inzichten en aanpassingen van het handelingskader. Vermoedelijk zal in 2021 een definitief handelingskader gepubliceerd worden. Mogelijk zijn, na het publiceren van een nieuwe handelingskader PFAS, de uitgangspunten in dit baggerplan achterhaald. De verwachting is echter dat het huidige handelingskader in grote lijnen gehandhaafd blijft. Situatie gemeente Waadhoeke De Gemeente Waadhoeke heeft een nota bodembeheer met bodemkwaliteitskaarten met een actualisatie op PFAS. De gemeente Waadhoeke beschikt echter niet over een waterbodemkwaliteitskaart. In de voorbereiding van een baggerwerk moet daarom de aanwezigheid van PFAS onderzocht worden conform de gestelde eisen in het (tijdelijk) handelingskader PFAS.

2.3

Kaderrichtlijn water Het Europese waterbeleid is verwoord in de Kaderrichtlijn Water (KRW). De richtlijn is sinds eind 2000 van kracht voor het waterbeheer. Onder de KRW vallen het totaal aan activiteiten die het doel hebben om het grond- en oppervlaktewater zo goed mogelijk te beheren. Uiterlijk in 2027 moeten alle lidstaten aan strengere normen met betrekking tot de waterkwaliteit en ecologie voldoen. Binnen de KRW zijn in Nederland zogenaamde deelstroomgebieden gedefinieerd (Rijn Noord Nedereems). Per deelstroomgebied zijn Waterlichamen vastgesteld met het minimale oppervlak van 0,5 km2 of een stroomgebied van 10 tot 100 km2. Per waterlichaam zijn doelen ten aanzien van de waterkwaliteit (chemisch, fysisch en ecologisch) vastgesteld. De doelen worden gemonitord en

Baggerplan 2022 – 2030 Gemeente Waadhoeke gerapporteerd. Indien nodig worden maatregelen geformuleerd en uitgevoerd om tot de gewenste kwaliteit te komen. In Nederland is de KRW vertaald in landelijke beleidsuitgangspunten, kaders en instrumenten. ►

►

Waterkwaliteit en ecologie Een goede waterkwaliteit betekent dat er in het water geen overschot is aan voedings- en of vervuilende stoffen. Een goede ecologische toestand houdt in dat de leefomgeving voor waterdieren en -planten zo optimaal mogelijk is. Ook houdt het in dat er een grote variatie in plant- en dier soorten (biodiversiteit) is en dat de aantallen in evenwicht zijn. Plassen, meren en sloten De KRW maakt onderscheid tussen grotere wateren, zoals plassen en meren (waterlichamen genoemd) en kleinere wateren, zoals poldersloten. De KRW richt zich vooral op de waterlichamen en niet op de kleinere wateren. Binnen het beheergebied van Wetterskip Fryslân liggen 24 van die waterlichamen. Wanneer de waterlichamen niet voldoen aan de strengere normen met betrekking tot de waterkwaliteit en ecologie, zijn maatregelen nodig.

Op de onderstaande afbeelding zijn de KRW-lichamen in het beheergebied van Wetterskip Fryslân opgenomen. Afbeelding 2.1: KRW-lichamen binnen beheergebied Wetterskip Fryslân

Situatie gemeente Waadhoeke Binnen de gemeente Waadhoeke liggen de volgende KRW-lichamen: ► Waddenzee, NL81_10 ► Friese boezem - grote diepe kanalen, NL02L9b ► Fries kleigebied - zwak brakke polderkanalen, NL02L13 ► Friese boezem - regionale kanalen zonder scheepvaart, NL02L9d Het initiatief voor het nemen van maatregelen in het kader van de KRW liggen bij de waterkwaliteitsbeheerder, in dit geval Wetterskip Fryslân.

2.4

Waterwet, keur en legger De Waterwet regelt het beheer van oppervlaktewater en grondwater, en verbetert ook de samenhang tussen waterbeleid en ruimtelijke ordening. Ingrepen in het watersysteem of lozingen worden via de Waterwet vergund. De Waterwet is de basis voor normen die aan watersystemen worden gesteld en voor de waterbeheerder het instrument om onaanvaardbare wateroverlast te voorkomen. Ook geeft de Waterwet normen voor de bergings- of afvoercapaciteit van regionale

Baggerplan 2022 – 2030 Gemeente Waadhoeke watersystemen. Wetterskip Fryslân is als waterkwaliteitsbeheerder verantwoordelijk voor het uitvoeren van de Waterwet. De Waterwet biedt de volgende voor de gemeente relevante bestuurlijk-juridische instrumenten voor het uitvoeren van het waterbeleid. ► Gedoog- en duldplichten Rechthebbenden (waaronder gemeente en particulieren) moeten een aantal waterbeheeractiviteiten gedogen of dulden. Zo mag op gronden, gelegen aan of in een watersysteem, baggerspecie of maaisel dat vrijkomt bij onderhoudswerkzaamheden worden achtergelaten, de zogenaamde ontvangstplicht. ► Algemene regels en de integrale watervergunning In de Waterwet vallen zoveel mogelijk activiteiten onder algemene regels. Wat niet in algemene regels is vast te leggen wordt vastgelegd in de integrale watervergunning. Het baggeren van de watergangen en het verwerken van de baggerspecie valt onder de algemene regels. ► Legger De verplichtingen voor het onderhoud van de watergangen is door Wetterskip Fryslân vastgelegd in de legger. Deze is voor het gehele beheergebied digitaal te benaderen via de website van het Wetterskip. In de legger is zowel de functie en het gebruik van het oppervlaktewater als de onderhoudsverplichting vastgelegd.

Situatie gemeente Waadhoeke Voor het baggeren van de watergangen moet een melding besluit lozen buiten inrichtingen uitgevoerd worden bij Wetterskip Fryslân. Voor het vervangen of onderhoud aan de oeververdedigingen dient, afhankelijk van de maatregel, een ’Melding Waterwet’, of een Watervergunning aangevraagd te worden.

2.5

Wet Natuurbescherming De Wet Natuurbescherming kent drie beschermingsregimes, voor: soorten van de Vogelrichtlijn; ► soorten van de Habitatrichtlijn, het Verdrag van Bern en het Verdrag van Bonn; ► andere soorten, die vanuit nationaal oogpunt worden beschermd. ►

Elk beschermingsregime kent eigen verbodsbepalingen en vereisten voor vrijstelling of ontheffing van verboden. Naast de verbodsbepalingen geldt de zorgplicht. Verbodsbepalingen en vrijstelling of ontheffing van verboden In tabel 2.1 zijn per beschermingsregime de verbodsbepalingen weergegeven. Tabel 2.1: Verbodsbepalingen Wet Natuurbescherming Beschermingsregime Vogelrichtlijn

Beschermingsregime Habitatrichtlijn

Het is verboden in het wild levende vogels opzettelijk te doden of te vangen Het is verbodem opzettelijk nesten, rustplaatsen en eieren van vogels te vernielen of te beschadigen, of nesten van vogels weg te nemen

Het is verboden soorten in hun natuurlijke verspreidingsgebied opzettelijk te doden of te vangen Het is verboden de voortplantingsplaatsen of rustplaatsen van dieren te beschadigen of te vernielen

Het is verboden eieren te rapen en deze onder zich te hebben Het is verboden vogels opzettelijk te storen, tenzij de storing niet van wezenlijke invloed is op de staat van

Beschermingsrichtlijn Andere soorten Het is verboden soorten opzettelijk te doden of te vangen

Het is verboden de vaste voorplantingsplaatsen of rustplaatsen van dieren opzettelijk te beschadigen of te vernielen Het is verboden plantensoorten in hun Het is verboden eieren van dieren in de natuurlijke verspreidingsgebied natuur opzettelijk te vernielen of te opzettelijk te plukken en te verzamelen, rapen af te snijden, te ontwortelen of te vernielen Het is verboden dieren opzettelijk te verstoren

Baggerplan 2022 – 2030 Gemeente Waadhoeke Beschermingsregime Vogelrichtlijn

Beschermingsregime Habitatrichtlijn

Beschermingsrichtlijn Andere soorten

instandhouding van de desbetreffende vogelsoort Het is verboden plantensoorten in hun natuurlijke verspreidingsgebied opzettelijk te plukken en te verzamelen, af te snijden, te ontwortelen of te vernielen

Om te bepalen of een ontheffing nodig is voor de werkzaamheden, moeten de volgende vragen beantwoord worden: 1. Komen beschermde soorten voor in het gebied? 2. Worden de verbodsbepalingen overtreden? 3. Vallen de handelingen onder een vrijstelling? Komen beschermde soorten voor? De bepalingen van de Wet Natuurbescherming zijn alleen van toepassing als beschermde planten en/of dieren voorkomen in een gebied of als daar hun nesten, voortplantingsplaatsen of rustplaatsen aanwezig zijn. In de voorbereiding van een baggerwerk dient ecologisch onderzoek uitgevoerd te worden om te bepalen of beschermde soorten aanwezig zijn. Ingrepen zoals baggerwerkzaamheden zal de leefomgeving van beschermde soorten kunnen beïnvloeden. Worden de verbodsbepalingen overtreden? Onder de Wet Natuurbescherming is het opzettelijk verstoren van soorten van de Habitatrichtlijn verboden. Voor vogels geldt dat verstoring niet verboden is als dit geen wezenlijke invloed heeft op de staat van instandhouding van de soort. Het overtreden van de verbodsbepalingen kan voorkomen worden. Dit kan op verschillende manieren: ► Maatregelen om overtredingen te voorkomen. Bijvoorbeeld het plannen van de baggerwerkzaamheden buiten de kwetsbare periode (zoals broedseizoen). ► Maatregelen om negatieve effecten te voorkomen. Bijvoorbeeld het aanpassen van de werkvolgorde of het faseren in ruimte en tijd.

► Het treffen van mitigerende maatregelen. Dit zijn maatregelen die de negatieve effecten voorkomen of verminderen. ► Het treffen van compenserende maatregelen. Dit zijn maatregelen die de effecten voor de populatie opheffen. Bijvoorbeeld door herstel of verbetering op een andere plek. Vallen de handelingen onder een vrijstelling? Handelingen in het kader van bestendig beheer en onderhoud, bestendig gebruik en ruimtelijke ontwikkeling of inrichting kunnen onder een vrijstelling vallen. In dat geval dient gewerkt te worden volgens een goedgekeurde Gedragscode. Handelingen die uitgevoerd worden in het kader van programmatische aanpak (bijvoorbeeld vormgeving van actieve leefgebiedenbenadering) of een beheerplan voor een Natura 2000-gebied zijn ook vrijgesteld. In dit geval dient de handeling wel getoetst te zijn aan de criteria voor afwijking van de soortenbeschermingsregimes. Provinciale staten kunnen vrijstelling van verbodsbepalingen verlenen. Voor activiteiten waarvoor het Rijk bevoegd gezag is, kunnen soorten worden vrijgesteld in een Ministeriële Regeling. Vrijstellingen kunnen gelden voor alle drie de beschermingsregimes. Vrijstellingen van verbodsbepalingen zoals die gelden voor de Vogelrichtlijn- of Habitatrichtlijnsoorten, kunnen alleen verleend worden voor in de Europese Vogelrichtlijn of Europese Habitatrichtlijn genoemde belangen.

Vrijstellingen in het kader van bestaande goedgekeurde gedragscodes blijven geldig voor de periode waarvoor deze zijn goedgekeurd (Gedragscode Wet Natuurbescherming voor Waterschappen is op 22 januari 2019 goedgekeurd voor een periode van vijf jaar). 6

Baggerplan 2022 – 2030 Gemeente Waadhoeke Zorgplicht De zorgplicht houdt in dat iedereen ‘voldoende zorg’ in acht moet nemen voor alle in het wild voorkomende dieren en hun leefomgeving. De zorgplicht geldt tevens voor planten. Als met het tijdstip en de wijze van werken rekening wordt gehouden met de voortplantingsperiode van amfibieën, de aanwezigheid van vissen en de broedperiode van (water)vogels wordt aan de zorgplicht voldaan. Situatie gemeente Waadhoeke De gemeente heeft geen eigen gedragscode voor groenonderhoud en baggerwerkzaamheden. Voor aanvang van een werk moeten de effecten van het werk op binnen de gemeente voorkomende soorten in kaart worden gebracht. Als werkzaamheden volgens de gedragscode van de Unie van Waterschappen worden uitgevoerd, wordt geen negatief effect verwacht op beschermde soorten en is het aanvragen van een ontheffing niet noodzakelijk. De te nemen maatregelen moeten worden vastgelegd in een ecologisch werkprotocol.

2.6

Archeologie Het archeologisch beleid in de provincie Fryslân is vastgelegd in de archeologische kaart FAMKE (Friese Archeologische Monumentenkaart Extra ). Het beleid is erop gericht de in de grond aanwezige archeologische waarden zoveel mogelijk te behouden. Wanneer dat niet mogelijk blijkt moet de aanwezige archeologie veilig worden gesteld door middel van opgravingen. Bij gebieden waar de waarden niet bekend zijn, maar waar de bodemopbouw de aanwezigheid van archeologische waarden mogelijk maakt, wordt gesproken van een archeologische verwachting. De gebieden met archeologische waarden en/of verwachtingen zijn te raadplegen via https://www.fryslan.frl/archeologische-kaart-famke. Situatie gemeente Waadhoeke Aangenomen wordt dat bijna alle watergangen in dit plan al eens gebaggerd zijn. Daarnaast wordt de vaste bodem niet ontgraven. De kans op het aantreffen van archeologisch waardevolle voorwerpen is hierdoor klein. Indien de vaste bodem uit de watergang wel ontgraven wordt, moet altijd een inschatting worden gemaakt of er archeologisch waardevolle voorwerpen kunnen zitten. Eventueel dient een archeologisch (voor)onderzoek plaats te vinden.

2.7

Niet gesprongen explosieven Op de website BeoBOM.nl staat een kaart waarop de ruimingen door de EODD zijn weergegeven. Daarnaast zijn geregistreerde luchtaanvallen en bekende mijnenvelden weergegeven. Situatie gemeente Waadhoeke Voor elk baggerwerk moet een inschatting worden gemaakt van de kans op het aantreffen van NGE’s. In algemene zin geldt dat de meeste watergangen naoorlogs zijn gegraven en/of gebaggerd. Daarnaast wordt de vaste bodem niet ontgraven. Hierdoor is de kans op het aantreffen van Niet Gesprongen Explosieven (NGE) erg klein.

2.8

Asbest Asbest is, tot ver in de jaren ’80, veel gebruikt in onder andere bouwwerken en oeververdedigingen. Hoewel het verwerken en bewerken van asbest sinds 1 juli 1993 is verboden, wordt het nog regelmatig langs watergangen aangetroffen als oeververdediging en daken van schuurtjes. Daarnaast zijn locaties met puin vaak asbestverdacht.

Baggerplan 2022 – 2030 Gemeente Waadhoeke De interventiewaarde bij bodemsanering voor asbest in grond is als volgt verankerd in de Circulaire Bodemsanering: ► interventiewaarde voor asbest in bodem, grond en baggerspecie van 100 mg/kg gewogen asbest; ► restconcentratienorm voor de toepassing en het gebruik van alle asbest-bevattende materialen (inclusief grond, baggerspecie en puin (granulaat) van 100 mg/kg gewogen asbest). Situatie gemeente Waadhoeke In de voorbereiding van een baggerwerk moet de aanwezigheid van asbest in en rondom de watergangen in kaart worden gebracht conform de NEN5717:2017.

2.9

Overdracht Stedelijk Waterbeheer In Nederland zijn twee waterbeheerders, het Rijk en de waterschappen. In afwijking van de Keur zijn door Wetterskip Fryslân afspraken met alle gemeenten gemaakt over het overnemen van het onderhoud aan watergangen in het bebouwde gebied. Voor overname van deze watergangen dient het achterstallig baggeronderhoud te worden weggewerkt voor uiterlijk 31 december 2025. Het achterstallig baggeronderhoud wordt betaald op 50/50 basis door gemeente Waadhoeke en Wetterskip Fryslân. De (financiële) afspraken tussen Wetterskip Fryslân en de voormalige gemeente Franekeradeel, Littenseradiel, Het Bildt en Menameradiel zijn uitgewerkt in het document ‘Overdrachtsdocument Stedelijk Waterbeheer’ uit 2016 en 2018. De uitvoering van onderhoud aan het watersysteem van het bebouwd gebied is in de Overdracht Stedelijk Waterbeheer (OSW) als volgt onderverdeeld: ► Hoofdwateren, ► Secundaire wateren, ► Vijvers, ► Kunstwerken (gemalen, oeververdedigingen en stuwen). De kunstwerken worden niet in dit plan uitgewerkt, de overige watergangen zijn wel behandeld.

Baggerplan 2022 – 2030 Gemeente Waadhoeke 3

Onderhoudsverplichting In dit hoofdstuk is ingegaan op het gebied en de onderhoudsverplichtingen van de gemeente.

3.1

Beschrijving van het gebied De gemeente Waadhoeke ligt in de provincie Fryslân in het beheergebied van Wetterskip Fryslân. De gemeente heeft een totaal oppervlak van circa 315 km2, hiervan bestaat 30 km2 uit water. De gemeente Waadhoeke bestaat uit 41 officiële kernen, met Franeker als hoofdplaats. De gemeente is op 1 januari 2018 ontstaan uit de voormalige gemeenten Franekeradeel, het Bildt, Menaldumadeel (Menameradiel) en uit vier dorpen van de voormalige gemeente Littenseradeel (Littenseradiel). In afbeelding 3.1 is de ligging van de gemeente opgenomen. Afbeelding 3.1: ligging gemeente Waadhoeke

Te onderhouden areaal Overdracht Stedelijk Waterbeheer Door de gemeente dient achterstallig onderhoud in OSW watergangen te worden verwijderd, waarna dit water uiterlijk voor 31 december 2025 naar Wetterskip Fryslân wordt overgedragen. Binnen dit baggerplan zijn de OSW-watergangen opgenomen die door de gemeente overgedragen moeten worden. hoofdwater (wordt overgedragen naar WF)

OSW

3.2

secundair water (wordt overgedragen naar WF) voorlopig secundair water (derden, valt buiten plan) vijvers (onderhoudsplicht blijft gemeentelijk)

Na overdracht van de Hoofd- en Secundaire watergangen is Wetterskip Fryslân verantwoordelijk voor het baggeronderhoud in deze watergangen. De onderhoudsplicht van de Voorlopig secundaire watergangen ligt momenteel bij derden (particulieren), de gemeente is niet onderhoudsplichtig voor deze watergangen.

Baggerplan 2022 – 2030 Gemeente Waadhoeke Vijvers spelen een aparte rol binnen de OSW, de gemeente blijft onderhoudsplichtig voor deze waterpartijen en ontvangt hier een jaarlijkse vergoeding voor. Uit deze vergoeding moet het regulier maaionderhoud en wegwerken van de aangroei van slib worden gefinancierd. Keur Wetterskip Fryslân Wetterskip Fryslân is waterkwantiteit- en kwaliteitbeheerder voor de wateren in de gemeente Waadhoeke. De onderhoudsplicht is vastgelegd in de Keur en ligt momenteel grotendeels bij de gemeente, een klein deel is in onderhoud van Wetterskip Fryslân en derden. Voor dit baggerplan is de Keur van Wetterskip Fryslân als basis gebruikt. Het waterschap heeft om uitvoering te kunnen geven aan de in het reglement opgedragen taak met betrekking tot de waterhuishouding de zorg voor de wateren die dienen tot afvoer, aanvoer en berging van water. In zijn algemeenheid kan het begrip water als volgt worden omschreven: oppervlaktewateren met inbegrip van de waterbodems en de taluds en de daarin, daaronder of daarboven aangebrachte werken die een functie hebben of mede een functie hebben voor de af- en/of aanvoer en berging van het op de bodem vrij aanwezige water.

Keur

hoofdwatergang (Wetterskip Fryslân, valt buiten plan) schouwwater (eigenaar aanliggend perceel) overig water (eigenaar aanliggend perceel)

De onderhoudsplicht van hoofdwateren berust bij het waterschap en de onderhoudsplicht voor schouwwateren berust bij de eigenaar van het aan het water grenzende perceel. Voor de overige wateren geldt dat er geen onderhoudsplicht op rust maar dat zij wel vallen onder de verbodsbepalingen van de keur. 3.2.1

Water OSW De eisen van de OSW watergangen zijn beschreven in het Overdrachtsdocument met afspraken uit 2016 en 2018 van de voormalige gemeenten. De dimensionering van de profielen betreft de volle breedte van de watergang, waarbij de volgende diepten worden vereist ten opzichte van zomerpeil: ► hoofdwatergangen-boezemwater 100 cm t.o.v. zomerpeil. ► hoofdwatergangen resterend 70 cm t.o.v. zomerpeil. ► secundaire watergangen 50 cm t.o.v. zomerpeil. ► vijvers is maatwerk, minimale diepte 50 cm t.o.v. zomerpeil.

3.2.2

Hoofdwateren WF Het waterschap onderhoudt de wateren vanaf het punt dat een afstroming wordt bereikt van ongeveer 50 liter per seconde of vanaf het punt dat er ongeveer 50 hectare op een water afwatert. Onderhoud De onderhoudsplicht aan hoofdwateren bestaat uit: ► het verwijderen van voorwerpen, materialen en stoffen, die de af- en/of aanvoer en/of de berging van water hinderen. ► het schonen door het maaien en het verwijderen van begroeiingen, anders dan die dienen tot verdediging van de taluds.

Baggerplan 2022 – 2030 Gemeente Waadhoeke ►

het behoorlijk in stand houden van de oevers en taluds, alsmede de daartoe behorende verdedigingswerken, voor zover dat nodig is om te voorkomen dat door inzakking de af- en/of aanvoer van water wordt gehinderd.

Buitengewoon onderhoud (baggeren) Het buitengewoon onderhoud aan wateren bestaat uit het volgende: ► De onderhoudsplichtigen zijn verplicht om de wateren in stand te houden overeenkomstig het in de legger bepaalde omtrent richting, vorm, afmeting en constructie van die wateren. ► In het register van Wetterskip Fryslân bij de leggerkaarten zijn de afmetingen vermeld. 3.2.3

Schouwwateren Schouwwateren zijn de wateren die onder de schouwplicht vallen. De onderhoudsplicht berust in zijn algemeenheid bij de eigenaren van de percelen aan weerszijden van het water. De eigenaren zijn ieder voor de halve breedte onderhoudsplichtig voor de schouwsloot. Dit geldt ook voor het onderhoud van de eventueel in de schouwsloot gelegen dammen met duikers. Onderhoud en buitengewoon onderhoud (baggeren) Het onderhoud en buitengewoon onderhoud is overeenkomstig de hoofdwatergangen. Afmetingen De schouwsloten hebben in het algemeen de volgende afmetingen:

De bodemhoogte bedraagt minimaal 0,50 m beneden het aldaar te handhaven zomerwaterpeil. 3.2.4

Overige wateren Overige wateren zijn alle wateren niet zijnde water binnen de OSW, hoofdwater of schouwwater. Deze wateren vallen niet onder de schouw hetgeen betekent dat het waterschap geen toezicht houdt op het onderhoud. De verbodsbepalingen van de keur zijn wel van toepassing zodat het althans zonder ontheffing - verboden is om deze wateren te dempen, de afmetingen te veranderen etc. Ook bestaan op grond van de artikelen 37 e.v. van het Burgerlijke wetboek verplichtingen voor eigenaren van gronden (bv om water te ontvangen, geen hinder toe te brengen).

3.2.5

Lengte Samengevat zijn in het baggerplan de watergangen opgenomen waarvoor de gemeente Waadhoeke onderhoudsplichtig is: in totaal ruim 87 kilometer. Deze watergangen zijn weergegeven in tekening TI21081-TK-0201. Hiervan valt 44,8 km binnen de OSW, deze watergangen worden voor 31 december 2025 overgedragen aan Wetterskip Fryslân. De gemeente Waadhoeke blijft na 2025 verantwoordelijk voor de vijvers (4,5 km), gemeentelijke schouwsloten (24,0 km) en overige watergangen (14,9 km). Watergangen in het landelijk gebied vallen hier buiten.

Baggerplan 2022 – 2030 Gemeente Waadhoeke 4

Onderhoudstoestand watersysteem De onderhoudstoestand van het watersysteem wordt bepaald door de kwaliteit van de baggerspecie én de hoeveelheid baggerspecie in het systeem. In dit hoofdstuk is beschreven op welke wijze de onderhoudstoestand van het watersysteem is bepaald.

4.1

Kwaliteit waterbodem De milieuhygiënische kwaliteit van de waterbodems in de watergangen heeft grote invloed op de wijze van verwijdering en verwerking van de baggerspecie. Daarnaast heeft de waterbodem invloed op de bovenliggende waterlaag en daarmee op de beleving (algen), recreatie en ecologie. In het baggerplan is een inschatting gemaakt van de te verwachten milieuhygiënische kwaliteit conform het Bbk en Tijdelijk Handelingskader PFAS. Besluit Bodemkwaliteit Voor het bepalen van de waterbodemkwaliteit is een aanname gemaakt op basis van ligging in landelijk of stedelijk gebied. In stedelijk gebied zijn over het algemeen meer verontreinigingsbronnen aanwezig dan in landelijk gebied. Denk hierbij bijvoorbeeld aan overstortlocaties en bedrijfsactiviteiten. Hierdoor wordt verwacht dat de baggerspecie uit stedelijk gebied veelal sterker verontreinigd is als landelijk gebied. Wel wordt verwacht dat de baggerspecie in het algemeen voldoet aan de normen voor verspreiden conform het Bbk. In onderstaande tabel is een samenvatting gegeven van de te verwachten milieuhygiënische kwaliteit. Tabel 4.1: Samenvatting van de te verwachten milieuhygiënische kwaliteit conform het Bbk. Ligging van de watergang Stedelijk gebied Buitengebied

Verspreiden (msPAF) 50% 50% 100%

Verspreidbaar Verspreidbaar Verspreidbaar

Toepassen In en op de landbodem

Als waterbodem

Klasse industrie Niet toepasbaar Klasse wonen

Klasse B Klasse B Klasse A

Belasting PFAS Volgens het Tijdelijk handelingskader PFAS, is heel Nederland verdacht op het voorkomen van PFAS-verbindingen. Oorzaken van de diffuse verontreiniging met PFAS-verbindingen zijn de veelvuldige en grootschalige toepassing van PFAS-verbindingen, en atmosferische depositie van PFAS-verbindingen vanwege de emissie door PFAS producerende en PFAS verwerkende industrie. Naast diffuse PFAS-belasting zijn er ook lokale PFAS-bronnen. Inzicht in deze lokale bronnen geeft een beter beeld van de locaties met mogelijk verhoogde PFAS-concentraties. Voorbeelden van PFAS-bronnen met een lokale invloed zijn PFAS producerende industrie, PFAS verwerkende industrie, de inzet van brandblusschuim, en secundaire bronnen zoals stortplaatsen, RWZI’s en afvalverbrandingsinstallaties zoals omschreven in het kennisdocument PFAS. Riooloverstorten Naast de primaire functies van wateraanvoer, -afvoer en –berging, de ecologische en recreatieve functies heeft het watersysteem ook de functie van het ontvangen van het overschot aan rioolwater bij hevige neerslag. Het water wat bij overstorten vrijkomt, is niet schoon. Riooloverstorten worden dan ook als ‘puntbronnen’ aangemerkt. De waterbodem tot 100 meter aan beide zijden rond riooloverstorten wordt als gevolg hiervan als ‘verdacht’ aangemerkt.

Indicatieve milieuhygiënische kwaliteit Op basis van kwaliteitsgegevens van de opdrachtgever en bodemloket.nl is een aanname naar de verwachte kwaliteit van de waterbodem gedaan. Hierbij is onderscheid gemaakt in toepasbare

Baggerplan 2022 – 2030 Gemeente Waadhoeke ‘schone’ baggerspecie en in niet toepasbare ‘verontreinigde’ baggerspecie. Met deze inventarisatie is een grof beeld verkregen van de kwaliteit van de waterbodem. De in de onderhoudsplanning opgenomen kwaliteitsgegevens betreffen slechts aannamen. Deze aannamen zijn gebaseerd op basis van het uitgevoerde historische onderzoek, de uitkomsten hiervan zijn verwerkt in het baggerprogramma bijlage 3. Voordat een baggerwerk wordt uitgevoerd, moet eerst een verkennend waterbodemonderzoek conform NEN 5720 uitgevoerd worden.

4.2

Hoeveelheid baggerspecie Om de ligging van de sliblaag en de hoeveelheid baggerspecie in de watergangen te bepalen zijn dwarsprofielen gemeten. In 2019 heeft de gemeente Waadhoeke reeds een deel van zijn areaal (bestaande uit achterstallige OSW locaties) laten inmeten. Voor het opstellen van dit baggerplan zijn deze meetgegevens gebruikt. Daarnaast zijn de gebieden waarvan geen meetgegevens bekend zijn per circa 250 meter ingemeten. Voor het berekenen van de hoeveelheid baggerspecie zijn de meetgegevens ingevoerd in een profielenprogramma. In bijlage 1 zijn de dwarsprofielen opgenomen. Uiteindelijk is per profiel de totale hoeveelheid baggerspecie en de hoeveelheid binnen de onderhoudslegger berekend, zoals in paragraaf 3.2 beschreven. Op tekening TI21081-TK-0301 zijn de locaties van de dwarsprofielen weergegeven. In bijlage 2 is een berekening van de hoeveelheid baggerspecie opgenomen. In tabel 4.2 is de hoeveelheid baggerspecie in de gemeente samengevat weergegeven. Tabel 4.2: hoeveelheid bagger gemeente Waadhoeke Locatie

Lengte (m)

Totale hoeveelheid slib (m3)

Slib binnen ingrijpdiepte (m3)

Slib binnen onderhouds diepte (m3)

01 Achlum

968

612

285

02 Hitzum

495

387

196

440 282

03 Tzum

1.844

2.761

992

1.800

04 Nabij Winsum

556

617

268

450

05 Wjelsryp

892

3.832

134

335

06 Winsum

3.387

6.921

1.238

2.152

08 Herbaijum

1.475

1.623

588

994

09 Franeker

32.576

66.057

11.874

21.931

10 Dongjum

1.153

586

429

560

11 Boer

738

152

112

145

12 Ried

1.308

859

433

552

13 Schalsum

365

14 Peins

629

412

276

385

15 Slappeterp

113

16 Skingen

17 Sweins

218

18 Dronryp

4.765

8.175

3.313

4.227

19 Menaam

3.283

4.089

900

1.691

20 Sexbierum

1.967

1.902

791

1.111

21 Oosterbierum

1.125

979

377

629

22 Tzummarum

1.491

1.230

800

847

23 Furdgum

464

110

109

24 Minnertsga

4.661

4.285

1.142

1.797

25 Wier

602

264

210

262

26 Berltsum

2.578

2.971

855

1.419

27 Bitgum

734

1.353

113

Baggerplan 2022 – 2030 Gemeente Waadhoeke Locatie

Lengte (m)

Totale hoeveelheid slib (m3)

Slib binnen ingrijpdiepte (m3)

Slib binnen onderhouds diepte (m3)

28 Bitgummole

1.167

557

190

365

30 Marsum

1.981

1.351

460

930

31 Ritsumasyl

32 Deinum

2.598

2.606

222

529

33 Blessum

302

362

161

290 598

34 Boksum

897

887

201

36 Sint Jacobiparochie

1.239

981

441

609

37 Sint Annaparochie

7.197

8.641

4.028

5.963

38 Vrouwenparochie

1.321

405

256

400

368

135

104

132

2.204

799

488

685

87.819

127.079

32.003

52.892

39 Nij Altoenae 40 Ouwe-Syl Totaal

Uit tabel 4.2 blijkt dat: ► 87 km water in het bebouwde gebied van de gemeente Waadhoeke is ingemeten, ► de meeste baggerspecie in Franeker, Sint Annaparochie en Dronryp aanwezig is. Verdeling typen water Op basis van de uitgangspunten van de typen water zoals omschreven in paragraaf 3.2 is de hoeveelheid baggerspecie bepaald. In tabel 4.3 is per type water de hoeveelheid baggerspecie opgenomen. Tabel 4.3: hoeveelheid bagger per type water Type water Greppel OSW Hoofdwater OSW

Lengte (m)

Totale Oppervlakte hoeveelheid (m2) slib (m3)

Slib binnen ingrijpdiepte (m3)

Slib binnen onderhouds diepte (m3)

3.203

35.431

18.302

4.323

7.612

Hoofdwater WF en Vijver

104

1.525

376

Overig water gemeentelijk

14.942

93.333

17.262

2.161

3.984

Schouwsloot gemeentelijk

23.791

90.121

20.967

6.341

11.730

Secundair water OSW

41.249

163.256

44.655

11.324

19.735

Vijver

4.452

96.907

25.516

7.479

9.454

Totaal

87.819

480.669

127.079

32.003

52.892

Uit bijlage 2 en tabel 4.3 blijkt dat: ► het ‘Hoofdwater WF en Vijver’ 2 vijvers betreft in Dronryp die langs een hoofdwatergang van Wetterskip Fryslan zijn gelegen, ► in de secundaire en hoofdwatergangen binnen de OSW ruim 27.000 m3 bagger binnen onderhoudslegger aanwezig is, deze watergangen dienen voor 31 december 2025 te worden overgedragen naar het Wetterskip Fryslan, ► in het overig water, schouwsloten en vijvers circa 25.000 m 3 bagger binnen de onderhoudslegger aanwezig is. Vergelijking met OSW overeenkomst Tussen de gemeente Waadhoeke en Wetterskip Fryslân zijn afspraken over de OSW vastgelegd in de overdrachtsdocumenten van de 4 voormalige gemeenten. Op basis van de toenmalige veldkennis bij de voormalige gemeenten en Wetterskip Fryslân is de onderhoudstoestand van de watergangen in beeld gebracht. Middels puntpeilingen in de secundaire watergangen en profielmetingen in hoofdwatergangen is de hoeveelheid achterstallig baggerwerk bepaald. In tabel 4.4 is de ingeschatte hoeveelheid bagger per voormalig gemeente weergegeven. 14

Baggerplan 2022 – 2030 Gemeente Waadhoeke Tabel 4.4: OSW hoeveelheid bagger per voormalig gemeente Voormalig gemeente Franekeradeel

Slib binnen ingrijpdiepte (m3) Hoofdwater

Secundair water

3.667

1.632

Littenseradiel (deels)

178

325

Het Bildt

743

Menameradiel

3.845

2.700

Totaal

Uit tabel 4.4 blijkt dat: ► geen achterstallig onderhoud in hoofdwatergangen in de voormalig gemeente Het Bildt werd verwacht, ► de voormalig gemeente Menameradiel het water reeds heeft overgedragen, ► in totaal 6.545 m3 achterstallig bagger binnen de ingrijpdiepte werd verwacht. Binnen dit baggerplan zijn deze watergangen ingemeten middels dwarsprofielen. Op basis van tabel 4.3 blijkt dat in het hoofdwater van de OSW 4.323 m3 en in het secundair water 11.324 m3 bagger aanwezig is. Slibaanwas Door de sedimentatie van nieuw slib (slibaanwas) is de hoeveelheid slib in een watergang over bijvoorbeeld 10 jaar groter dan op het moment van meting. Dit heeft gevolgen voor de uitvoering en kosten van toekomstig baggerwerk. Deze aanwas van slib is van een aantal factoren afhankelijk. Zo kunnen het verteren van organisch materiaal, afspoeling vanaf de oevers en een veetrap zorgen voor het ondieper worden van de watergangen. Slibtransport vanuit aanliggende wateren kan op bepaalde plaatsen ook zorgen voor een toename van slib. Uit de praktijk blijkt dat de slibaanwas gemiddeld kan liggen tussen de 1 en 3 cm per jaar met plaatselijke uitschieters tot 10 cm aanwas baggerspecie per jaar. Theoretisch wordt in de gemeente Waadhoeke van een slibaanwas van circa 1 cm per jaar uitgegaan in het stedelijk gebied.

De totale wateroppervlakte van de watergangen in dit baggerplan bedraagt circa 48,1 ha. Bij een aanwas van 1 centimeter komt dit jaarlijks neer op een slibaanwas van 4.810 m3 baggerspecie. Na het overdragen van de Secundaire en Hoofdwatergangen vanuit de OSW blijft de gemeente verantwoordelijk voor circa 28,3 ha. Vanaf 2026 dient de gemeente Waadhoeke rekening te houden met een jaarlijkse slibaanwas van 2.830 m3 baggerspecie.

Baggerplan 2022 – 2030 Gemeente Waadhoeke 5

Onderhoudsprogramma baggeren In dit hoofdstuk zijn eerst de uitgangspunten voor het opstellen van het baggerprogramma uitgewerkt en onderbouwd. Vervolgens zijn de verwerkingsmogelijkheden van de vrijkomende baggerspecie besproken. Tenslotte is ingegaan op de kosten.

5.1

Uitgangspunten baggerprogramma Het onderhoudsniveau is gebaseerd op de leggers vanuit paragraaf 3.2 en is vastgesteld voor nagenoeg elke watergang. Indien de diepte van de watergang niet meer voldoet aan het leggerprofiel is het onderhoudsniveau ontoereikend. De watergang dient op dat moment gebaggerd te worden. Bij de uitvoering van baggerwerk wordt een overdiepte van 0,2 m. aangehouden ten opzichte van leggerprofiel. Voor het baggeren van de watergangen is de volgende baggerstrategie gehanteerd: ► watergangen worden gebaggerd tot legger (ingrijpdiepte) + overdiepte (onderhoudsdiepte); ► alle bagger boven onderhoudsdiepte wordt verwijderd.

5.2

Afweging verwerkingsmogelijkheden De kosten voor het baggeren zijn met name afhankelijk van de uiteindelijke bestemming van de baggerspecie. Het bestemmen/verwerken van de baggerspecie vindt plaats op basis van het Bbk. De verwerking van baggerspecie dient te voldoen aan de wettelijke bepalingen en milieuhygiënische randvoorwaarden. Onder verwerken wordt in principe verstaan het verspreiden, toepassen, bewerken (scheiden en/of reinigen) en storten van de baggerspecie. Voor de gemeente Waadhoeke zijn de volgende verwerkingsmethoden geselecteerd om nader uit te werken: ► verspreiden van baggerspecie/inrichten van een weilanddepot; ► hergebruik of direct toepassen van baggerspecie; ► storten van baggerspecie. Het verwerken van de vrijkomende baggerspecie met andere technieken wordt financieel gezien niet zinvol geacht. Fractiescheiding en (intensieve) reiniging van baggerspecie zijn relatief dure technieken en kunnen alleen rendabel zijn voor grote hoeveelheden sterk verontreinigde baggerspecie. De geschikte verwerkingsmogelijkheden zijn in de volgende alinea’s verder uitgewerkt. Verspreiden van baggerspecie/ inrichten van een weilanddepot Milieuhygiënisch gezien kan baggerspecie worden verspreid indien bij toetsing aan normen uit het verspreidingskader de baggerspecie als “vrij verspreidbaar” of “verspreidbaar over aangrenzend perceel” wordt aangemerkt.

Praktisch gezien betekent dit dat de baggerspecie op aan de watergang grenzende percelen kan worden verspreid. In het stedelijk gebied is het op de kant verwerken van de baggerspecie vaak niet mogelijk (fysieke belemmeringen) of niet wenselijk (esthetisch). In het buitengebied gebied van de gemeente is het verspreiden op de oevers wel een realistische verwerkingsmogelijkheid. Weilanddepots Een bijzondere vorm voor het verspreiden van baggerspecie is het realiseren van een weilanddepot. Een weilanddepot kan op een aan de watergang grenzend perceel worden ingericht. Na indroging kan de baggerspecie ter plaatse nuttig worden toegepast (drooglegging, structuurverbetering). Het nuttig zijn van de toepassing is een vereiste. Het gebruik van een weilanddepot dient binnen het bestemmingsplan van de gemeente te passen.

Baggerplan 2022 – 2030 Gemeente Waadhoeke Hergebruik of direct toepassen van baggerspecie Onder hergebruik wordt verstaan het verwerken van de baggerspecie door een erkende (gecertificeerde) verwerker. Dit kan bijvoorbeeld voor niet toepasbare baggerspecie die door een erkend verwerker wel mag worden verwerkt tot toepasbaar materiaal. Ook verspreidbare of toepasbare baggerspecie waarvoor geen locatie beschikbaar is, kan worden hergebruikt bij een erkende verwerker. Toepassen binnen de kaders van het Bbk is bijvoorbeeld het verontdiepen van een voormalige zandwinput. Deze optie is interessant bij grootschalige baggerwerken waarbij de toepassingslocatie op redelijk korte afstand ligt. Toepassen is ook het direct toepassen van baggerspecie op landbodem of als waterbodem. Storten van baggerspecie Onder het storten wordt verstaan het binnen een inrichting op of in de bodem brengen van baggerspecie teneinde zich van deze stoffen te ontdoen. Een definitieve stortplaats kan zowel voor natte als gedroogde specie worden ingericht en kan zowel onder als boven water liggen. Een dergelijk depot dient te voldoen aan de IBC-criteria (Isoleren, Beheren en Controleren).

5.3

Kosten per eenheid Voor de afweging van de verwerkingsmogelijkheden spelen naast de praktische mogelijkheden ook de kosten een belangrijke rol. In deze paragraaf worden de kosten weergegeven die als uitgangspunt zijn aangehouden voor de berekeningen van de baggerplanning. De kosten worden uitgedrukt als eenheidsprijs per m3 in-situ. Hierdoor kan op basis van de hoeveelheidgegevens een vertaalslag worden gemaakt naar de kosten per te baggeren watergang/watervak. Opgemerkt wordt dat gerekend is met eenheidstarieven, waardoor de kosten per specifieke locatie kunnen afwijken. Alle genoemde bedragen zijn exclusief B.T.W. (prijspeil 2021).

5.3.1

Voorbereidings- en uitvoeringskosten In de eenheidsprijzen wordt naast de kosten voor baggeren, transport en verwerking van de baggerspecie, rekening gehouden met voorbereidings- en uitvoeringskosten: ► uitvoeren van waterbodem- en asbestonderzoek, ecologisch onderzoek, flora- en faunaonderzoek. Deze kosten bedragen circa 15 % van de uitvoeringskosten. ► aanvragen van vergunningen, opstellen bestek, milieukundige begeleiding, het houden van toezicht en voeren van directie op de uitvoering van de baggerwerkzaamheden. Deze kosten bedragen circa 10 % van de uitvoeringskosten.

5.3.2

Baggeren toepasbare baggerspecie Voor de tijdelijke opslag en hergebruik van de baggerspecie of de verwerking van baggerspecie in voormalige zandwinputten komen op dit moment de volgende locaties in aanmerking: ► depot Trimunt te Marum, ► zandwinput Hattemerbroek te Zwolle. Daarnaast is de meest wenselijke afzetlocatie, het verspreiden van de baggerspecie op het aangrenzend perceel of weilanddepot nabij de projectlocatie ook opgenomen. In tabel 5.1 zijn de kosten per locatie voor het traject baggeren - transport - verwerking – voorbereiding directie en toezicht aangegeven.

Baggerplan 2022 – 2030 Gemeente Waadhoeke Tabel 5.1: eenheidskosten per in-situ m3 (in €) per onderdeel bij herbruikbare baggerspecie Onderdeel

Depot Trimunt

Hattemer broek

Verspreiden bagger

Baggeren

9,0

8,0

Transport

10,0

12,0

4,0

Verwerking

9,0

8,0

7,0

Voorbereiding, directie en toezicht

6,75

7,0

4,75

34,75

36,00

23,75

Totaal

Bij tabel 5.1 worden de volgende opmerkingen geplaatst: ► de genoemde prijzen zijn indicatief om in te schatten welke kosten zijn te verwachten, ► alle depot’s zijn per as bereikbaar, ► voor het storten van de baggerspecie in depot Hattemerbroek dient aanvullend het fosfaat totaal (gemeten als P) onderzocht te worden. 5.3.3

Baggeren niet toepasbare baggerspecie Voor het storten van de niet toepasbare baggerspecie komen op dit moment de volgende locaties in aanmerking: ► stainkoeln te Groningen, ► slib en grondbeheer te Harlingen, ► zandwinput Hattemerbroek te Zwolle. In tabel 5.2 zijn de kosten per locatie voor het traject baggeren - transport - verwerking – voorbereiding directie en toezicht aangegeven. Tabel 5.2: eenheidskosten per in-situ m3 (in €) per locatie bij niet herbruikbare baggerspecie Onderdeel

Depot Stainkoeln

Baggeren

10,0

Transport Verwerking

S&G Harlingen

Hattemer broek

10,0

12,0

7,0

12,0

25,0

20,0

Voorbereiding, directie en toezicht

11,75

10,5

Totaal

58,75

52,50

Bij tabel 5.2 wordt opgemerkt dat voor het storten van de baggerspecie in depot Hattemerbroek aanvullend het fosfaat totaal (gemeten als P) onderzocht moet worden. 5.3.4

Uitgangspunten eenheidstarieven baggerplan De kosten van de baggerwerkzaamheden zijn gebaseerd op eenheidstarieven. De eenheidstarieven zijn vastgesteld op basis van de kwaliteit van de baggerspecie. Voor het verwerken van toepasbare bagger is uitgegaan van € 35,- per m3 baggerspecie en voor niet toepasbare bagger van € 55,- per m3 baggerspecie.

Baggerplan 2022 – 2030 Gemeente Waadhoeke 6

Meerjarenprogramma In het baggerprogramma zijn de watergangen of delen daarvan opgenomen die in de periode 2022 – 2030 door de gemeente Waadhoeke gebaggerd moeten worden. Bij het opstellen van het baggerprogramma is het baggeren tot de onderhoudsdiepte uitgewerkt in het geval de watergangen niet meer voldoen.

6.1

Uitgangspunten baggerplanning Om vast te stellen welke watergangen in het programma worden opgenomen is als volgt te werk gegaan: ► toetsing per type water aan de waterdiepten zoals opgenomen in paragraaf 3.2, ► bij de desbetreffende dwarsprofielen is nagegaan welke een minimale slibdikte van 0,15 meter in 2021 hebben, ► vervolgens zijn de te onderhouden profielen per watergang geclusterd. De clustering en planning zijn als volgt samengesteld: ► voorbereiding van het baggerwerk wordt in 2021 uitgevoerd, de uitvoering volgt in 2022, ► zoveel mogelijk aaneengesloten delen en hetzelfde gebied in één jaar/baggerwerk, ► baggerwerk in OSW watergangen uitvoeren voor 2025, zodat uiterlijk 31 december 2025 deze watergangen overgedragen kunnen worden.

6.2

Meerjarenprogramma Aan de hand van bovenstaande aspecten is de voorkeursvolgorde voor het onderhoud van de watergangen bepaald. In bijlage 3 is de baggerplanning voor het onderhoud van de watergangen opgenomen. Een samenvatting van het in bijlage 3 opgenomen baggerprogramma voor de gemeente Waadhoeke is in tabel 6.1 opgenomen. Op basis van de te onderhouden profielen is de hoeveelheid te verwijderen baggerspecie bepaald en zijn de hieruit voortkomende kosten berekend. De genoemde bedragen zijn niet geïndexeerd. Tabel 6.1: baggerprogramma 2022 – 2030 Jaar

2022

Type water

OSW bijdrage WF (€)

Gemeentelijke kosten (€)

176

9.696

4.848

Schouwsloot_gemeentelijk

2.822

2.913

131.247

65.623

1.213

2.450

34.000

5.654

178.978

70.471

108.507

Hoofdwater_OSW

7.314

337.579

168.789

Secundair water OSW

6.135

233.968

116.984

13.449

571.547

285.773

Overig water

202

7.079

Schouwsloot_gemeentelijk

1.259

46.679

Secundair water OSW

6.351

245.874

Secundair water OSW Vijver Van Andel Ripkema

Totaal 2022

Totaal 2023

2024

Totale kosten baggeren (€)

Hoofdwater_OSW

Vijver

2023

Hoeveelheid bagger (m3) in jaar van baggeren

134

5.373

Totaal 2024

Vijver

7.947

305.006

2025

511

17.873

Overig water

122.937 122.937 -

7.079 46.679 122.937 5.373 182.069 17.873

Baggerplan 2022 – 2030 Gemeente Waadhoeke Jaar

Type water

102.237

514

21.605

3.845

141.716

Overig water

729

26.729

Schouwsloot_gemeentelijk

1.292

45.225

2.021

71.954

Overig water

287

10.043

Schouwsloot_gemeentelijk

611

21.401

Vijver

2.751

100.809

3.649

132.254

Hoofdwater_WF en Vijver

483

16.891

Overig water

122

4.279

Schouwsloot_gemeentelijk

1.210

42.508

Vijver

2.512

87.911

4.327

151.588

Totaal 2028

2029

102.237

Overig water

257

8.998

Schouwsloot_gemeentelijk

334

11.686

Vijver

1.976

73.427

2.567

94.111

Overig water

111

4.778

Schouwsloot_gemeentelijk

Totaal 2029

2030

Gemeentelijke kosten (€)

2.821

Totaal 2027

2028

OSW bijdrage WF (€)

Vijver

Totaal 2026

2027

Totale kosten baggeren (€)

Schouwsloot_gemeentelijk Totaal 2025

2026

Hoeveelheid bagger (m3) in jaar van baggeren

2.617

93.822

Totaal 2030

2.727

98.600

Totaal

46.187

1.745.753

479.182

1.266.571

Uit tabel 6.1 blijkt dat: ► de aankomende 9 jaar circa 46.000 m3 baggerspecie in het bebouwd gebied van de gemeente Waadhoeke gebaggerd moet worden, ► de kosten voor het uitvoeren van dit baggerwerk ruim 1,7 miljoen euro excl. BTW bedragen, ► op basis van de OSW een bijdrage van 479.000 euro van Wetterskip Fryslân wordt verlangt om het achterstallig baggerwerk weg te werken, ► de kosten voor de gemeente Waadhoeke bijna 1,3 miljoen euro excl. BTW bedragen.

Baggerplan 2022 – 2030 Gemeente Waadhoeke 7

Samenvatting en aanbevelingen Tijhuis Ingenieurs heeft in opdracht van de gemeente Waadhoeke een baggerplan opgesteld voor de periode 2022 tot en met 2030. In het baggerplan zijn de watergangen in het bebouwde gebied opgenomen die door de gemeente onderhouden moeten worden. Kosten Op basis van de uitgangspunten zoals opgenomen in paragraaf 6.1 zijn de te baggeren watergangen voor de aankomende 10 jaar bepaald. In tabel 7.1 is de jaarlijks te verwijderen hoeveelheid bagger en de kosten opgenomen. In het kader van de Overdracht Stedelijk Waterbeheer moet de gemeente achterstallige Hoofd- en Secundaire watergangen op diepte brengen voor de overdracht. Voor het baggeren van deze watergangen wordt de helft van de kosten door Wetterskip Fryslân vergoed. In tabel 7.1 is de jaarlijkse bijdrage van Wetterskip Fryslân opgenomen op basis van de resultaten uit het baggerplan. Tabel 7.1: Kosten per jaar

Jaar

Hoeveelheid bagger (m3) in jaar van baggeren

Totale kosten baggeren (€)

OSW bijdrage WF (€)

Gemeentelijke kosten (€)

2022

5.654

178.978

70.471

108.507

2023

13.449

571.547

285.773

2024

7.947

305.006

122.937

182.069

2025

3.845

141.716

2026

2.021

71.954

2027

3.649

132.254

2028

4.327

151.588

2029

2.567

94.111

2030

2.727

98.600

Totaal

46.187

1.745.753

479.182

1.266.571

141.716

De totale kosten voor het verwijderen en verwerken van de vrijkomende baggerspecie uit de watergangen in de kernen van de gemeente Waadhoeke bedraagt ruim 1,7 miljoen euro exclusief BTW. In het kader van de OSW wordt door Wetterskip Fryslân een bijdrage van ruim 479.000 euro excl. BTW verleend. De kosten voor de gemeente Waadhoeke bedragen bijna 1,3 miljoen euro excl. BTW. Aanbevelingen Voor het uitvoeren van de baggerwerkzaamheden worden de volgende aanbevelingen gedaan: ► jaarlijks budget vast stellen, aanbevolen wordt om in de planperiode jaarlijks budget te reserveren voor het uitvoeren van de geplande baggerwerkzaamheden; ► extra dwarsprofielen bij voorbereiding, in dit baggerplan zijn doormiddel van dwarsprofielen de hoeveelheden globaal bepaald (om de circa 250 meter een dwarsprofiel). Bij de voorbereiding van de baggerwerken wordt aanbevolen extra dwarsprofielen (met profielinterval van 50 tot 100 meter) in te meten voor een nauwkeurigere hoeveelheidbepaling; ► bepaling jaarlijkse bijdrage Wetterskip Fryslân in de voorbereiding van baggerwerk het te baggeren water onderverdelen in type water. Per type water dienen de juiste uitgangspunten (paragraaf 3.2) opgenomen te worden. De helft van kosten aan achterstallig OSW-water worden door Wetterskip Fryslân vergoed; 21

Baggerplan 2022 – 2030 Gemeente Waadhoeke ►

►

ecologisch onderzoek uitvoeren, volgens de Natuurwet dienen maatregelen te worden genomen om de flora & fauna te ontzien. Om te achterhalen wat de ecologische stand van zaken is en welke maatregelen genomen moeten worden, dient een flora- en faunaonderzoek uitgevoerd te worden; verspreiden van de baggerspecie, indien de milieuhygiënische kwaliteit van de waterbodem het toestaat wordt aanbevolen contact op te nemen met eigenaren van percelen nabij de te baggeren watergangen voor het verspreiden van de baggerspecie op aanliggende percelen; combineren van werkzaamheden nabij de watergang, de baggerwerkzaamheden zoveel mogelijk te combineren met onderhoud aan oeververdedigingen, bruggen en andere objecten in de gemeente; monitoring van de slibaanwas, het opzetten van een monitoringsprogramma om de slibaanwas en kwaliteitsontwikkeling van de waterbodem te kunnen volgen. Hierdoor kunnen de toekomstige kosten beter worden ingeschat. gemeentelijk beleid dit baggerplan is gericht op het stedelijk water, geadviseerd wordt om voor het overige (vaar)water in beheer bij de gemeente beleid op te stellen welke gebruiksfunctie dit water moet hebben. Om vervolgens een beheerplan voor deze wateren op te stellen.

Tijhuis Ingenieurs BV Joure, oktober 2021

Baggerplan 2022 – 2030 Gemeente Waadhoeke

Tijhuis Ingenieurs BV info@tijhuisingenieurs.nl www.tijhuisingenieurs.nl Dampten 24C · 1624 NR HOORN 0229 272 000 Softwareweg 4B · 3821 BP AMERSFOORT 030 686 80 60 Madame Curieweg 27 · 8501 XC JOURE 0513 618 080

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=waadhoeke&id=4b43ab4b-82ff-4a06-beb8-dd8a7042b51b