RV Renovatie sportvelden Berltsum en Minnertsga

AAN DE RAAD Aanleiding Datum behandeld in college Datum agendering Onderwerp Portefeuillehouder Samenvatting

21 januari 2025 13 februari 2025 Renovatie sportvelden SC Berlikum en VV Minnertsga K. Arendz

Behandelend ambtenaar E-mailadres Telefoonnummer

R. Kamstra R. Kamstra@waadhoeke.nl

Volgens de huidige planning zouden de kunstgrasvelden van Berltsum en Minnertsga in mei gekeurd moeten worden. De keuring zou duidelijk moeten maken of de velden worden goed- of afgekeurd. Dit is van belang om op de velden in het seizoen 2025-2026 nog te mogen trainen en voetballen. De verwachting is dat de velden vanwege leeftijd en staat van onderhoud de toets niet zullen doorstaan. De raad wordt voorgesteld te kiezen voor vervanging door een sportveld met een natuurgrasconstructie. Indien de raad een keuze maakt voor vervanging is de keuring in mei niet meer nodig.

Voorstel 1. Het kunstgrasveld van SC Berlikum te vervangen door een wetraveld 2. Het natuurgrasveld van SC Berlikum te vervangen door een hybrideveld 3. Het kunstgrasveld van VV Minnertsga te vervangen door een hybrideveld

Aanleiding In mei 2025 moeten de kunstgrasvelden van de SC Berlikum (aanleg 2012) en de VV Minnertsga (aanleg 2013) worden gekeurd. De keuring zou duidelijk moeten maken of de velden worden goed- of afgekeurd. Dit is van belang om op de velden in het seizoen 2025-2026 nog te mogen trainen en voetballen. De verwachting is dat de velden vanwege leeftijd en staat van onderhoud de keuring niet zullen doorstaan. Als de velden worden afgekeurd moet er binnen 20 dagen herstel plaatsvinden tot de normen zijn bereikt, of, wanneer de hersteltermijn te kort is voor wat er nodig is aan werkzaamheden, moet het gebruik van de velden onmiddellijk worden gestopt. Het natuurgras in Berltsum (besluitpunt 2) hoeft niet te worden onderworpen aan een keuring maar wordt integraal meegenomen in dit voorstel omdat deze relevant is in het kader van de totale gebruikscapaciteit. Met dit voorstel wordt geanticipeerd op de het keuringsmoment, om continuïteit van de sport in de dorpen mogelijk te maken. Op grond van voorgaande kan de raad nu een keuze maken tussen drie opties: Optie 1: Nu niets doen, de keuring in mei 2025 afwachten en vervolgbesluiten binnen de kaders van het nieuw vast te stellen accommodatiebeleid afwegen. Optie 2: De kunstgrasvelden vervangen door een sportveld met een natuurgrasconstructie.

Optie 3: De kunstgrasvelden vervangen door kunstgras In dit voorstel gaat het om een wetraveld en een hybrideveld. Wetra is een natuurgrasveld met een kunstmatige bodemopbouw. Een hybrideveld heeft een mat die bestaat uit een combinatie van kunstgrasvezels en natuurgras. Dit voorstel loopt vooruit op het vast te stellen accommodatiebeleid Een besluit over de vervanging van de velden in Berlikum en Minnertsga loopt vooruit op het vast te stellen accommodatiebeleid, waarover a.d.h.v de startnotitie afspraken zijn gemaakt met de raad. Dat wil niet zeggen dat er geen kaders en uitgangspunten zijn waarbinnen op dit moment afwegingen kunnen worden gemaakt. Deze kaders betrekken we bij de argumenten, en worden gevormd door: 1. De Sportnota (2019) en bijbehorende uitvoeringsnotitie 2. Mate van milieubelasting 3. Kostenoverwegingen 4. Speelcapaciteit 5. Gezondheidsaspecten Waarom nu dit besluit? Door de raad een voorstel voor te leggen vanuit de nu geldende beleidskaders is de continuïteit van het voetbalseizoen in de beide dorpen gewaarborgd. Na besluitvorming in de raad kunnen de voorbereidende werkzaamheden worden opgestart, waarna de uitvoering direct vanaf de zomerstop kan worden opgepakt en is het project, onder voorbehoud van onvoorziene omstandigheden, gerealiseerd bij de seizoenstart. 2

| Renovatie sportvelden SC Berlikum en vv Minnertsga

Beoogd (meetbaar) effect De sportverenigingen in Berltsum en Minnertsga kunnen het seizoen 2025-2026 starten op de nieuwe velden. Motivering (Motiveringen hebben betrekking op alle besluitpunten) 1 Waadhoeke wil de sportvoorzieningen op orde hebben De huidige kaders voor vervanging van sportvelden zijn het vastgestelde beheerplan en de Sportnota. Een van de doelstellingen uit de op 28 november 2019 vastgestelde Sportnota: “Sportvoorzieningen zijn op orde. Alle sportvoorzieningen zijn betaalbaar, kwalitatief van hoog niveau, duurzaam en optimaal bezet. We stellen richtlijnen op voor kunstgrasvelden en een beheerplan voor deze sportvelden.” 2. Het beleidsuitgangspunt ‘natuurgras, tenzij’ wordt gehandhaafd Om het milieu zo weinig mogelijk te belasten en vanwege kostenoverwegingen staat Waadhoeke kritisch tegenover het gebruik van kunstgras. Het principe is: “Een sportveld is van natuurgras en kunstgras als het moet”. In het Beheerplan Buitensportaccommodaties 2022-2026 is vastgesteld dat bij vervanging en aanleg geen gebruik gemaakt wordt van rubber of kunststof infill. Dit voorstel voldoet aan dit uitgangspunt. 3. De milieubelasting neemt af ten opzichte van de huidige situatie Hybride velden zijn een betere optie dan kunststofgras. Net als bij kunstgras wordt ook bij hybride velden kunststof gebruikt (bijlage 8).

Bij die velden kunnen de kunststofvezels door middel van zeven gescheiden worden van de grond. De grond kan hergebruikt worden, evenals de vezels. Er is echter een aanzienlijk verschil in de hoeveelheid. De hoeveelheid kunststofvezels in een hybrideveld is ca. 8% van de kunststofvezels van een volledige kunstgrasmat. 4. Natuurgrasvelden kunnen de gebruiksbehoefte niet aan in Minnertsga en Berlikum De verschillende typen velden hebben ongelijke capaciteit. Die capaciteit wordt uitgedrukt in speeluren. Voor de capaciteitsberekening van de verschillende typen velden sluiten wij aan bij keuzetool van de KNVB (de beschrijving van de typen velden als gehanteerd door de KNVB): ✓ Natuurgras 300 uur (Een 100% natuurgras voetbalveld zonder modificaties in toplaag of fundering) ✓ Wetra met 500-600 uur (Een WedstrijdTrainingsveld, vaak met een speciale opbouw, met toevoegingen als lava, kokos, steenwol, kunstgrasnetjes)

✓ Wetra 400-500 uur (Een WedstrijdTrainingsveld, vaak met een speciale opbouw, maar zonder toevoegingen als lava, kokos, steenwol of kunstgrasnetjes)

✓ Hybride uitrol 800 uur (Uitrol staat voor de “open” kunstgrasmat, die wordt uitgerold over het voetbalveld met verbeterde opbouw, waarna deze wordt ingevuld met grond en daarna wordt ingezaaid of als voorgekweekte zoden wordt gelegd. Een dergelijk voetbalveld bevat ca. 8 % kunstgrasvezel)

✓ Hybride injectie 800 uur (Injectie staat voor de kunstgrasvezel die in het voetbalveld “geinjecteerd” wordt. Om de ongeveer twee centimeter zit een kunstgrasvezel)

✓ Kunstgras 1500 uur (Er zijn verschillende typen kunstgras voetbalvelden, namelijk met en zonder shockpad of met een bepaald type infill (gerecycled, natuurlijk, organisch of een non-infill). Een kunstgras voetbalveld is voor ca. 1500 uur/jaar te bespelen. In de praktijk liggen de gebruiksuren vaak lager dan de voorgenoemde 1500 uur)

3

| Renovatie sportvelden SC Berlikum en vv Minnertsga

Opm. met het oog op de gebruiksuren hebben wij in de gesprekken en berekeningen gerekend met 1200 uur. 5. Zowel het wetraveld als de hybridevelden vormen een deel van de oplossing voor de huidige verontreiniging onder de kunstgrasvelden De verontreiniging door rubberkorrels en andere vervuiling van kunstgrasvelden heeft geleid tot juridische en politieke druk om maatregelen te nemen. Diverse handhavingsverzoeken (waarover de raad op 22 september 2020 is geïnformeerd) en het verkennend bodemonderzoek van de twee locaties wijzen op de noodzaak om verantwoordelijkheid te nemen voor milieueffecten van kunstgras. 6. Kunstgrasvelden zijn in het kader van hittestress niet gezond voor spelende kinderen. Door de Universiteit Wageningen zijn in het verleden onderzoeken gedaan naar hittestress van sportvelden. U treft in bijlage 3 en 3a (conclusie blz 39) deze artikelen aan. Gebruik van wetra- en hybridevelden zijn daarmee betere opties in het kader van volksgezondheid. 7. Financieel is de keuze voor Hybride en Wetra aantrekkelijker dan kunstgras. In tabel 1 en 2 zijn de totale kosten van het voorstel opgenomen. De ramingen zijn gebaseerd op de meest actuele gegevens zoals de daadwerkelijke kosten van Schatzenburg en Sexbierum (bijlage 5 a en b). In de raming wordt uitgegaan van de kosten per veld.

Hierbij wordt opgemerkt dat de hogere kosten als weergegeven in de tabel 1 ontstaan doordat in Berltsum het natuurgrasveld ook meegenomen moet worden in de kosten om de capaciteit te behouden. De mogelijke voordelen die eventueel door een aannemer berekend worden bij aanbesteding van meerdere velden tegelijk, zijn vaak bedrijfsafhankelijk en door ons niet te ramen. Daarnaast zal bij het aanpakken per complex de overlast van de werkzaamheden voor de omgeving beperkter zijn. Tabel 1: Vergelijkingstabel opties Berlikum

4

| Renovatie sportvelden SC Berlikum en vv Minnertsga

Tabel 2: Vergelijkingstabel opties Minnertsga

De vervanging naar Hybride velden heeft initieel geen hogere aanlegkosten dan een kunstgrasveld en zal op de lange termijn lagere kosten met zich meebrengen (tabel 3 en 4). Nu wij voorstellen om 2 velden te vervangen door wetra en hybride zijn de aanlegkosten uiteraard wel hoger.

Tabel 3: Jaarlijkse kosten bij gebruik van 10 jaar

Tabel 4: Jaarlijkse kosten bij gebruik van 20 jaar

5

| Renovatie sportvelden SC Berlikum en vv Minnertsga

Van de onderhoudskosten van nieuwe kunstgrasvelden zijn nog geen goede gegevens. De velden bestaan nog niet lang genoeg en de ervaringen zijn wisselend. Wel hebben we ter indicatie in bijlage 6 (a,b en c) de werkzaamheden aan deze velden opgevraagd en voor zover mogelijk geraamd. Hier zitten nog veel onzekerheden en dus een risico naar de toekomst in. Ook de terugkerende keuringskosten spelen een rol. Keuringen van natuurgrasvelden zullen conform de voorwaarden van de KNVB 1x in de 3 jaar plaats moeten vinden. Kunstgraskeuringen van de drie nu goedgekeurde velden zullen zoals het nu staat in het eerste jaar 4 x en daarna elk jaar gekeurd moeten worden. De aangegeven bedragen zijn bedragen voor de keuring van 1 veld. Wanneer velden gekeurd moeten worden zijn hier de bedragen aangegeven als structurele lasten. De werkzaamheden die uit de keuringen komen zijn niet bekend en dus niet meegenomen. In de keuringen zit een risico variërend van kleine werkzaamheden tot afkeuren van het veld. Voor verder informatie verwijzen wij naar de tabellen in dit advies.

Kanttekeningen/risico’s 1 Beperktere mogelijkheden om een breder sportaanbod te realiseren Het gebruik van de velden is in dit voorstel afgestemd op de hoofdgebruiker: de voetbalclub. Eventueel gewenst medegebruik van andere verenigingen c.q. activiteiten, bijvoorbeeld vanuit een wens om een breed sportaanbod te realiseren, zal binnen de normen van het totale gebruik moeten vallen. De vraag of de velden voldoende bespeelbaar zijn voor andere gebruikers, gezien de variabele behoefte aan speeluren, is een belangrijke overweging. 2. Natuurgras- en hybridevelden zien er minder fraai uit Het visuele aspect weegt voor verenigingen vaak mee om een voorkeur te hebben voor kunstgras. Het is belangrijk dat de gemeente en de hurende voetbalclub weten én accepteren dat gras na een bepaald aantal bespelingsuren gedeeltelijk zal zijn verdwenen. Hoewel zo'n veld in dat geval minder fraai oogt, profiteren de spelers dan nog altijd van de vlakheid en stabiliteit die hetzelfde blijven. Voor het goed bespeelbaar houden van de velden is vanaf de aanleg een goede samenwerking tussen de gebruiker en de gemeente nodig. 3. De verenigingen wensen een grotere capaciteit Beide clubs geven aan meer capaciteit nodig te hebben (Berlikum: 1194 uur en Minnertsga 1072 uur).

Echter, in de door de verenigingen de aangeleverde gebruiksgegevens is een grotere behoefte meegenomen (zie hiervoor de opmerkingen bij de overzichten in bijlage 1 en 2). Overigens heeft deze 6

| Renovatie sportvelden SC Berlikum en vv Minnertsga

bijstelling tussen de vraag van de clubs en de gehanteerde cijfers (voor Minnertsga ca 160 en Berltsum 130 uur) geen invloed op de keuze. Bij de aangehouden marges voor de velden zit deze ruimte namelijk ook al verwerkt. Het besluit betekent voor SC Berlikum een verlaging van de capaciteit met 300 uur ten opzichte van de huidige situatie. Op dit moment heeft SC Berlikum de volgende capaciteit: één kunstgrasveld (1200 uur), één natuurgrasveld (300 uur) en een half speelveld (300 uur). In totaal is dit 1800 uur. In ons voorstel gaan we uit van een hybride veld (800 uur), een Wetra-veld (400 uur) en een half speelveld (300 uur). In totaal 1500 uur. Uit de behoefteberekening komt een behoefte van 1194 uur (bijlage1), en dus is er sprake van een ruime marge met een overcapaciteit van 300 uur. Voor Minnertsga betekent deze keuze een toename van de bespeelbaarheid van 100 uur ten opzichte van de situatie voorafgaand aan de aanleg van het eerste hybrideveld. Vóór de vervanging van het Bveld door een hybride veld in 2024 had VV Minnertsga de volgende capaciteit: één kunstgrasveld (1200 uur) en één natuurgrasveld (300 uur). In totaal is dit 1500 uur. Onderhavig voorstel betekent dat Minnertsga gaat beschikken over twee hybridevelden (totaal 1600 uren). Uit de behoefteberekening komt een behoefte van 1072 uur (bijlage 2). De overcapaciteit is in Minnertsga daarmee royaal: 528 uur.

Het alternatief, een wetraveld en een hybrideveld (totaal 1200 uren) levert een overcapaciteit van 128 op, die te weinig wordt geacht. Het verschil in keuze van velden tussen Minnertsga met Berltsum zit in het feit dat Minnertsga twee velden heeft en Berltsum 2 ½. 4.Voor deze optie zal een vergunning aangevraagd moeten worden. In de uitvoering is voorzien dat er voor de extra verlichting in Berltsum voor het B-veld een vergunning aangevraagd moet worden. Bij de aanleg van het kunstgrasveld in het verleden is deze verlichting vanuit de omgeving als niet gewenst aangegeven. Indien de omgeving nog steeds dit standpunt (bijlage 7) hanteert zal dit vertraging kunnen geven in de uitvoering. In het kader van de vergunningaanvraag zal een lichtplan voor een trainingsveld gemaakt moeten worden. Hierbij zal gekozen worden voor een verlichting die de buurt het minst belast. 5.Omstandigheden kunnen het proces vertragen Weers- of andere onvoorziene omstandigheden kunnen de uitvoering doen uitlopen. Dan zal de start van het seizoen op andere velden moeten plaatsvinden. Dit punt is afgestemd met de verenigingen. Alternatieven 1. Wachten op het accommodatiebeleid waar het huidig beleid opnieuw zal worden besproken en vastgesteld en veld laten keuren (optie 1).

De verwachting is dat het nieuwe accommodatiebeleid (vast te stellen in de zomer van 2025) voor wat betreft de voorkeur voor het type sportvelden alsnog gericht is op zo weinig mogelijke gezondheidsschade en milieubelasting. Binnen die nieuwe beleidskaders moeten we dan dezelfde afweging maken. Door te anticiperen voorkomen we een voetbal loze periode in Minnertsga en Berltsum. 2. Kiezen voor een minder milieubelastende optie

7

| Renovatie sportvelden SC Berlikum en vv Minnertsga

De laagste milieubelasting is altijd om niks te doen. Dit is geen realistische optie omdat de milieubelastende door uitloging van de rubberkorrels bij de beide kunstgrasvelden wel doorgaat. Vervolgens is het minst milieubelastend om natuurvelden aan te leggen. Bij die optie worden geen synthetische materialen gebruikt. Daarnaast wordt bij de nieuw aangelegde natuurgrasvelden direct een bewateringssysteem aangebracht. Dit is milieutechnisch aantrekkelijker, doordat er niet meer overdag hoeft te worden bewaterd (minder water verdampt) en dat de bewatering niet meer door middel van trekkers hoeft te worden gedaan. Bij natuurvelden speelt echter wel de discussie over de uitspoeling van meststoffen. De optie alleen natuurgrasvelden is niet realistisch vanwege de gebruikerscapaciteit, zoals bij de motivering aangegeven. De optie met de hoogste milieubelasting is kunstgras. De totale milieubelasting voor de nieuwe kunstgrasvelden is op dit moment niet aan te geven. Met name de milieu impact van de nieuwe typen kunstgrasvelden is (net als destijds met de uitloging van de rubberkorrels) niet aan te geven. Met de hybridevelden en het wetraveld kiest de raad voor de meest optimale situatie: minder milieubelastend dan op dit moment en afdoende qua capaciteit. 3. Kunstgras vervangen door kunstgras (optie 3).

Met name SC Berlikum geeft de nadrukkelijke wens voor een kunstgrasveld aan (optie 3). In bijlage 4 treft u informatie aan over de huidige goedgekeurde kunstgrasvelden. Over deze velden is nog niet veel informatie bekend daarom eist de KNVB periodieke keuringen. 4.Voor Berlikum het kunstgrasveld en het pupillenveld vervangen door een hybrideveld Dit alternatief voldoet aan de capaciteitsvraag en zal waarschijnlijk geen bezwaren van omwonenden geven. Om aan de behoefte te kunnen voldoen zou in dit alternatief het kunstgrasveld en het pupillenveld vervangen worden door een hybride veld en het natuurgrasveld zou een natuurgrasveld blijven. Met het vervangen van het pupillenveld door een wetraveld wordt de benodigde behoefte niet gehaald. Deze optie lijkt echter voor de vereniging organisatorisch minder gunstig (optie 3 genoemd in het verslag in bijlage 1) omdat de sportactiviteiten (wedstrijden op B-veld, trainingen op hoofdveld enz.) dan te ver van de kantine plaatsvinden. Als vereniging wil je graag het hoofdveld voor de kantine hebben. Kosten van dit alternatief vallen overigens binnen het beschikbare budget. Vervolg Na het besluit van de raad zullen de voorbereidende werkzaamheden verder worden opgepakt. Participatie Participatie heeft langs twee lijnen plaats gevonden: 1. Met de nu betreffende sportclubs zijn gesprekken geweest waarin hun argumenten zijn geïnventariseerd.

Zoals uit de bijlagen 1 en 2 blijkt worden de behoeftecijfers verschillend geïnterpreteerd en gebruikt. 2. In nauw overleg met de sportverenigingen is een traject ingezet (doormiddel van een werkgroep bestaande uit vertegenwoordigers van verenigingen die over een kunstgrasveld beschik(t)en). Dit om te komen tot een voorstel ten aanzien van de vervanging van velden passend binnen het beleid. Uit dit 8

| Renovatie sportvelden SC Berlikum en vv Minnertsga

proces is het advies gekomen om bij vervanging te kiezen voor een combinatie van hybride-, wetra- en kunstgrasvelden. Voor een eventuele keuze van een type kunstgrasveld heeft geen participatie vanuit de gemeente plaats gevonden bij de clubs die een kunstgrasveld hebben. Financiën In het beheerplan buitensportaccommodaties 2022-2026 is voor de renovatie van de betreffende velden € 400.000 beschikbaar gesteld. Daarnaast is voor het vervangen van sportvelden middels de kadernota voor de begroting van 2025 een aanvullend krediet van € 1.200.000 vastgesteld. De totaal beschikbaar gestelde middelen voor dit project zijn toereikend om de kosten te kunnen dekken. Ten aanzien van de exacte kosten is er nog enige onzekerheid voor wat betreft de kosten voor sanering. De raming hiervoor is gebaseerd op de saneringskosten voor het project Schatzenburg/ Sexbierum. Uitgangspunt is dat de saneringsomvang bij elke keuze vergelijkbaar is. De lopende kosten in de begroting van deze velden zijn: Veld Minnertsga: De renovatie van sportvelden werd destijds in Gemeente het Bildt niet geactiveerd, waardoor er voor wat betreft de velden in Minnertsga geen resterende kapitaallasten zijn. Veld Berltsum: Voor wat betreft de velden is er nog een boekwaarde van € 189.530. De jaarlijkse afschrijvingslasten bedragen € 27.066,-.

Er is nog een bestemmingsreserve met een huidige waarde van € 201.017 ter dekking van de jaarlijkse afschrijvingslasten van € 27.066. Deze reserve is toereikend om het volledige bedrag af te schrijven. Mocht er sprake zijn van het afboeken van het bedrag kan dit nagenoeg budgetneutraal (met een klein voordeel) worden gerealiseerd.

Bijlagen Bijlage 1: Verslag overleg SC Berlikum Bijlage 1 a: Waarom SC Berlikum haar kunstgrasveld wil behouden en geen hybride veld wenst Bijlage 1 b: Beschikking SC Berlikum Bijlage 2: Verslag overleg VV Minnertsga Bijlage 3: Artikel De koelende kracht van gras Bijlage 3a: Presentatie WUR Hitte op sportvelden Bijlage 4: Informatiebronnen Bijlage 5 a: Afrekening ombouw naar Hybridevelden sportpark Schatzenburg (achter slotje) Bijlage 5 b: Afrekening ombouw naar hybride- en Wetraveld Sexbierum (achter slotje) Bijlage 6: Publicatie Overstappen van kunstgras naar gras of hybride Bijlage 6 a: Onderhoudsplan Fieldturf noninfill kunstgras voetbalvelden Purefield versie 2022 Bijlage 6 b: Raming renovatie Mineral-Fill kunstgrasvelden Oktober 2024 Bijlage 7: Ingekomen stuk omgeving Bijlage 8: Artikel hybrideveld Amsterdam 9

| Renovatie sportvelden SC Berlikum en vv Minnertsga

Burgemeester en wethouders van Waadhoeke

, burgemeester

, secretaris

10

| Renovatie sportvelden SC Berlikum en vv Minnertsga

NR.: 2024-262852 De raad van de gemeente Waadhoeke

Gezien het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van Waadhoeke van 21 januari 2025;

BESLUIT 1. Het kunstgrasveld van SC Berlikum te vervangen door een wetraveld 2. Het natuurgrasveld van SC Berlikum te vervangen door een hybrideveld 3. Het kunstgrasveld van VV Minnertsga te vervangen door een hybrideveld }

Aldus vastgesteld in de openbare raadsvergadering van 13 februari 2025,

{{Signer2}}

{{Signer1}}

Dit document is digitaal ondertekend. 11

| Renovatie sportvelden SC Berlikum en vv Minnertsga

, voorzitter

, griffier