RV Afvalscheiding op scholen

AAN DE RAAD

Datum behandeld in college Datum agendering Onderwerp Portefeuillehouder

16 april 2024

Samenvatting

Vorig jaar heeft de gemeenteraad van Waadhoeke een motie aangenomen over het bevorderen van het scheiden van afvalstromen, zoals gft-afval, afkomstig van scholen. Deze motie is op pragmatische wijze uitgewerkt voor de scholen in Waadhoeke die zich daarvoor konden aanmelden. De gemeente moet de inzameling via de route voor huishoudelijke afvalstoffen formeel regelen in de Afvalstoffenverordening. Daarnaast dient de inzameling van afvalstoffen afkomstig van scholen als een economische activiteit van algemeen belang aangewezen te worden en is budget voor de uitvoering nodig. Met dit raadsvoorstel worden de benodigde stappen over de gescheiden inzameling bij scholen formeel geregeld.

6 juni 2024 Afvalscheiding op scholen J. Dijkstra

Behandelend ambtenaar E-mailadres Telefoonnummer

D. Machiela d.machiela@waadhoeke.nl 06 - 30 09 39 41

Voorstel 1.De gescheiden inzameling van afvalstromen, zoals gft-afval en etensresten, van scholen te regelen, door in de Afvalstoffenverordening van de gemeente Waadhoeke artikelen over de inzameling van bedrijfsafvalstoffen op te nemen middels het vaststellen van de Verordening tot wijziging van de Afvalstoffenverordening gemeente Waadhoeke 2023; 2. De inzameling van gft-afval en etensresten bij scholen aan te wijzen als een economische activiteit van algemeen belang (zogeheten algemeen belang besluit) voor een periode van vijf jaar van 1-1-2024 tot 1-1-2029; 3. Het college het mandaat te geven voor de behandeling van eventuele bezwaar- en (hoger) beroepschriften tegen dit algemeen belangbesluit, waarbij de behandeling van eventuele bezwaar- en (hoger) beroepschriften bestaat uit het voeren van verweer en optreden ter (hoor)zitting. De gemeenteraad behoudt de bevoegdheid om te beslissen op eventuele bezwaarschriften;

4. Voor de gescheiden inzameling incidenteel en structureel budget van € 2.125,- en € 1.275,beschikbaar te stellen, ten laste van onvoorzien eenmalig en onvoorzien structureel.

2

| Afvalscheiding op scholen

Aanleiding Vorig jaar heeft de gemeenteraad van Waadhoeke een motie aangenomen over het bevorderen van het scheiden van afvalstromen, zoals gft-afval, afkomstig van scholen. Deze motie is op pragmatische wijze uitgewerkt voor de scholen in Waadhoeke die zich daarvoor konden aanmelden. Wel moet de gemeente daarbij de inzameling door Omrin via de route voor huishoudelijke afvalstoffen ook formeel goed regelen. De gemeente heeft wettelijk alleen de zorgplicht voor de inzameling van huishoudelijke afvalstoffen. Afval afkomstig van scholen is geen huishoudelijk afval en wordt bestempeld als bedrijfsafval op grond van de huidige afvalregelgeving. De inzameling van bedrijfsafvalstoffen is een economische activiteit waarvoor de kaders uit de Mededingingswet van toepassing zijn. Bedrijfsafvalstoffen worden normaliter ingezameld door de daartoe erkende inzameldiensten die actief zijn op de markt van afvalinzameling. De gemeente moet voor de inzameling van afvalstromen van scholen daarom een aantal stappen doorlopen en daarbij behorende besluiten nemen. De bevoegdheid over de inzameling van bedrijfsafvalstoffen afkomstig van scholen dient te worden gereguleerd in de gemeentelijke Afvalstoffenverordening. De nadere concrete uitwerking van de inzameling wordt vastgelegd in het bestaande Uitvoeringsbesluit Afvalstoffenverordening gemeente Waadhoeke.

Daarnaast dient de opdracht van de gemeente aan de inzameldienst voor de inzameling van afvalstoffen afkomstig van scholen een economische activiteit van algemeen belang te worden verklaard (zogeheten algemeen belang besluit). Met dit advies worden de nog benodigde stappen over de gescheiden inzameling bij scholen formeel geregeld. Beoogd (meetbaar) effect De bevoegdheden over de gescheiden inzameling van gft-afval en etensresten afkomstig van scholen via de bestaande gebruikelijke inzameling van huishoudelijke afvalstoffen te regelen. Zo de gescheiden inzameling te versterken en bij te dragen aan de bewustwording bij leraren en leerlingen over het belang van afvalscheiding thuis en voortaan ook op de eigen school. Motivering Argumenten 1. Hiermee de bevoegdheid in de Afvalstoffenverordening vast te leggen De gemeente heeft op grond van de bepalingen van de Wet milieubeheer alleen de zorgplicht voor de inzameling van afvalstoffen afkomstig van particuliere huishoudens (huishoudelijke afvalstoffen). Alhoewel het afval naar aard en samenstelling grotendeels vergelijkbaar is met huishoudelijk afval, zijn afvalstoffen die ontstaan in scholen geen huishoudelijk afval, maar bedrijfsafval. De juridische grondslag van de gemeentelijke regels over de algehele afvalinzameling bij huishoudens is geregeld in de gemeentelijke Afvalstoffenverordening.

De vigerende Afvalstoffenverordening is vastgesteld door de gemeenteraad in 2022. Deze verordening bevat echter geen bepalingen over de mogelijkheid om bedrijfsafvalstoffen in te zamelen, aangezien dit niet relevant was voor de situatie in Waadhoeke. Voor de inzameling van bedrijfsafvalstoffen, zoals afvalstromen afkomstig van scholen, moet daarom nu wel een grondslag in de gemeentelijke Afvalstoffenverordening worden opgenomen. Het wijzigen en vaststellen van de verordening is een bevoegdheid van de gemeenteraad. Middels bijgevoegde verordening wordt de benodigde wijziging van de Afvalstoffenverordening aan de raad voorgelegd (bijlage 1 en 1a). De artikelen in de wijzigingsverordening sluiten aan bij de landelijke modelAfvalstoffenverordening van de VNG.

3

| Afvalscheiding op scholen

2.1 Met een raadsbesluit is uitzondering voor uitvoering van een economische activiteit mogelijk Afval dat vrijkomt bij basisscholen is bedrijfsafval. Bedrijfsafval wordt normaliter ingezameld door erkende afvalinzamelaars, zijnde marktpartijen. Bepaalde afvalstomen, zoals gft-afval, die vrijkomen bij scholen worden tot nu toe niet gescheiden ingezameld. Enerzijds omdat over het algemeen inzameldiensten de scholen deze mogelijkheid via een separate inzamelroute van gft-afval niet aanbieden en anderzijds omdat dit anders te duur is voor scholen. Dat terwijl de scholen hun afval wel gescheiden willen laten inzamelen om de leerlingen bewust te maken van het belang van afvalscheiding ook op school. Als de gemeente bedrijfsafval bij scholen inzamelt, dan voert zij een economische activiteit uit die kan leiden tot oneerlijke concurrentie met marktpartijen. Dit leidt in principe tot strijdigheid met de Mededingingswet. Het doel van deze wet is namelijk concurrentievervalsing door de overheid tegen te gaan en ondernemers te beschermen. Deze wet kent wel een aantal uitzonderingen. Eén daarvan is dat de uitvoering van een economische activiteit plaatsvindt in het kader van het algemeen belang. Deze activiteit moet dan wel als zodanig expliciet door de gemeenteraad worden aangewezen zogeheten algemeen belang besluit.

Dit heeft in dit geval alleen betrekking op de inzameling van gft-afval en etensresten bij de scholen in Waadhoeke door de inzameldienst van Omrin in opdracht van de gemeente. 2.2 Op grond van de aan te dragen motieven is het maatschappelijke belang dat de gemeente hiermee dient evident Een besluit van algemeen belang gaat over welke economische activiteit door de gemeente wordt verricht en welk algemeen belang de gemeente daarmee beoogt te dienen. Het gaat dus om de gescheiden inzameling van gft-afval en etensresten afkomstig van alle scholen in Waadhoeke, die zich daarvoor hebben aangemeld bij onze gemeente. De feitelijke inzameling wordt uitgevoerd door overheidsbedrijf Omrin en vindt tegelijkertijd plaats met de inzameling van het gft-afval van huishoudens via de reguliere inzamelroute van de groene mini-containers. Door zo eenvoudig gebruik te maken van het beschikbare inzamelsysteem voor huishoudens zijn er minder rijbewegingen nodig in de dorpen en wijken waar de scholen gevestigd zijn, aangezien er geen extra inzamelvoertuigen hoeven te worden ingezet. Het hoofdbelang van de gemeente is om de bewustwording van het goed scheiden van afvalstromen bij zowel leerlingen als leraren te versterken.

Afvalstromen goed scheiden is vooral mensenwerk en het ligt voor de hand dat dit nog beter gaat als het scheiden van afval op school op dezelfde manier gaat, zoals dat thuis inmiddels al heel gebruikelijk is. Daarmee draagt dit in algemene zin bij aan de maatschappelijke verantwoordelijkheid over dit thema. 2.3 Het faciliteren van afvalscheiding op scholen sluit aan bij bestaande beleidsambities Afvalscheiding is en blijft belangrijk, want het draagt direct bij aan de milieu- en duurzaamheidsdoelstellingen op landelijk niveau (Landelijk Afvalbeheerplan LAP3) en eveneens op gemeentelijk niveau (Duurzaamheidsagenda Waadhoeke). Bovendien is afvalscheiding belangrijk voor het bereiken van het programma Van Afvalstof naar Grondstof (VANG) om door optimale afvalscheiding de nodige stappen te zetten naar hoogwaardige recycling en een circulaire economie. Immers het ingezamelde gft-afval wordt verwerkt tot compostmateriaal dat opnieuw hoogwaardig wordt gebruikt ter verbetering van de bodem. Ook wordt met deze werkwijze al concreet vooruitgelopen op de nadere uitwerking van het in 2020 door de regering aangenomen amendement van Van Eijs/Von Martels (20202021, 30 175, nr. 366) over de gescheiden inzameling van afval van scholen.

Het Rijk heeft op grond daarvan aangegeven voornemens te zijn om wettelijk de mogelijkheid te creëren van een grondslag voor gemeenten om afvalstromen die vergelijkbaar zijn met huishoudelijke afval in te zamelen, rekening houdend met het aanwezige inzamelsysteem voor huishoudelijk afval, zonder dat scholen hiervoor extra onderwijsgeld hoeven aan te spreken.

4

| Afvalscheiding op scholen

2.4 Scholen worden op een laagdrempelige wijze gefaciliteerd Tot nu toe wordt het gft-afval van scholen niet gescheiden ingezameld, terwijl veel scholen dit zeker wel willen. Mede bevestigd door het grote aantal ingekomen aanmeldingen van scholen in Waadhoeke met het verzoek om dit te regelen. Markpartijen bieden deze dienst over het algemeen niet aan of het is kostbaar en daardoor financieel niet haalbaar voor scholen. De uitvoering van de gft-inzameling in containers bij schoolvestigingen is praktisch en financieel goed haalbaar indien dit wordt uitgevoerd door Omrin in combinatie met de gft-inzameling van de containers bij huishoudens. De verwachte hoeveelheid voornamelijk groente- en fruitafval vanuit de scholen is zeer gering ten opzichte van de totale hoeveelheid gft-afval dat jaarlijks vrijkomt van de circa 21.000 huishoudens in Waadhoeke (totaal ruim 7.000.000 kilogram gft-afval). De scholen liggen op dezelfde reguliere routes van de inzamelvoertuigen van Omrin bij huishoudens, zodat de inzameling bij scholen daar eenvoudig en doelmatig in meegenomen kan worden. Uitgangspunt is dat van de scholen geen financiële bijdrage door de gemeente wordt gevraagd, zodat dit niet ten koste gaat van de beschikbare onderwijsgelden.

De inzameling en verwerking van het gft-afval van scholen kost de gemeente totaal jaarlijks ongeveer € 75,per deelnemende schoolvestiging (deels ook afhankelijk van de aangeboden hoeveelheid gft-afval) en dit heeft dan ook vrijwel geen merkbaar financieel effect voor de gemeente. Een deelnemende school krijgt een groene mini-container met een aantal verzamelemmertjes (biobakjes) voor in de klaslokalen ter beschikking gesteld door gemeente en Omrin. 2.5 Met een maximale duur van vijf jaar belangen niet onevenredig te beperken Een maximale duur waarborgt dat belangen in de toekomst niet onevenredig worden geraakt. De uitzondering in het kader van het ‘algemeen belang’ op de Mededingingswet heeft geen onbeperkte duur, maar geldt in beginsel voor maximaal vijf jaar. Om te waarborgen dat de belangen van andere belanghebbenden in de toekomst niet onevenredig worden geraakt als gevolg van de uitzonderingen, zal halverwege de looptijd van het onherroepelijk besluit worden geëvalueerd of een uitzondering op grond van het algemeen belang noodzakelijk blijft. De gemeente kan overigens op ieder moment besluiten het verrichten van deze activiteiten te staken, bijvoorbeeld als er zich alternatieven voor doen die beter aansluiten bij de toekomstige situatie.

2.6 Dit is een bevoegdheid van de gemeenteraad Een besluit in het kader van algemeen belang is nodig om te voldoen aan de gedragsregels van de Mededingingswet. De gedragsregels zijn bedoeld om een gelijk speelveld te creëren tussen de overheid, wanneer deze economisch actief is en de marktpartijen waarmee zij in concurrentie treedt. Op de wetgeving gelden een aantal uitzonderingen, waaronder de bepaling dat de gedragsregels niet gelden wanneer de activiteit plaatsvindt in het algemeen belang. De gemeenteraad heeft beleidsvrijheid om hiertoe te besluiten en is bevoegd om dit besluit van algemeen belang te nemen. Met het vaststellen van het raadsbesluit wordt voldaan voor het uitvoeren van een economische activiteit door overheidsbedrijf (in dit geval Omrin) voldaan aan de eisen van de Wet Markt en Overheid. De autoriteit Consument en Markt is toezichthouder. 3. Het college eventuele bezwaar- en beroepsschriften kan behandelen Tegen het algemeen belangbesluit is bezwaar en beroep mogelijk. De raad kan zelf de bezwaar- en beroepsprocedure afhandelen, maar vanwege de langere doorlooptijd bij besluitvorming is dat niet wenselijk. Het onherroepelijk worden van het algemeen belangbesluit zou dan alleen maar langer gaan duren, met bijhorende onzekerheid over de uitvoering voor scholen.

5

| Afvalscheiding op scholen

4.1 Voor uitvoering van deze activiteit is budget nodig Om het gft-afval en etensresten van scholen in te kunnen zamelen moeten inzamelmiddelen beschikbaar worden gesteld, die door de inzameldienst van Omrin worden geledigd. Vervolgens moet het gft-afval worden afgevoerd om te verwerken. De eenmalige kosten voor de aanschaf van de benodigde middelen bedragen totaal € 2.125 en voor de lediging en verwerking structureel totaal € 1.275. Alleen lasten voor inzameling en verwerking van huishoudelijk afvalstoffen mogen worden toegerekend aan de afvalstoffenheffing voor huishoudens. Daar is in onderhavige situatie geen sprake van. Aangezien het een ‘nieuwe’ activiteit betreft waarvoor geen budget in de begroting is opgenomen, stellen wij voor beide stelposten onvoorzien aan te wenden. Kanttekeningen/risico’s 2.1 De gemeente begeeft zich hiermee op de markt van economische activiteiten Marktpartijen die actief zijn op de markt van afvalinzameling kunnen dit algemeen belangbesluit van de gemeente mogelijkerwijs opvatten als beperking in het kader van de mededinging. De gemeente begeeft zich immers op de commerciële markt van bedrijfsafval, zodat gesproken kan worden van oneerlijke concurrentie. Daarom is een zorgvuldige besluitvorming essentieel in dat kader staat een besluit van algemeen belang open voor bezwaar en beroep.

Aangezien marktpartijen de diensten niet of niet tegen een voor scholen acceptabel tarief aanbieden, is de inschatting dat de marktpartijen op dit moment geen moeite zullen hebben met deze gemeentelijke dienstverlening richting deelnemende scholen. Dit blijkt ook uit vergelijkbare ervaringen van andere gemeenten en het feit dat op dit moment het overgrote deel van de scholen geen gescheiden gftinzameling aan hun leerlingen aanbiedt vanwege de in verhouding hoge inzamelkosten. De scholen blijven uiteraard vrij in de keuze voor het inzamelcontract met marktpartijen voor afvalstromen, zoals restafval. Met het verbinden van een maximale duur aan het besluit wordt bovendien gewaarborgd dat belangen in de toekomst niet onevenredig worden geraakt. Alternatieven Alternatief kan zijn om geen nadere uitwerking te geven aan de door de raad aangenomen motie. Dat sluit echter geenszins aan op het feit dat een meerderheid van de raad de motie heeft gesteund. Ander alternatief is om de gescheiden inzameling op scholen volledig over te laten aan marktpartijen. In de praktijk blijkt echter dat als dit wordt overgelaten aan markpartijen er geen gescheiden inzameling van gft-afval en etensresten plaatsvindt, omdat partijen deze dienst niet aanbieden en/of vanuit financieel perspectief door scholen wordt afgehouden.

Vervolg Het besluit van algemeen belang zal worden bekendgemaakt in het Gemeenteblad. Halverwege de werkingsduur van het onherroepelijke besluit vindt een evaluatie plaats om te bekijken of een uitzondering op grond van het algemeen belang noodzakelijk blijft. Participatie Alle scholen in Waadhoeke zijn gevraagd of er (actuele) behoefte is aan het invoeren van een systeem voor het scheiden van gft-afval afkomstig uit scholen. Inmiddels hebben totaal 21 scholen hier positief op gereageerd (van de 36 basisscholen in Waadhoeke).

6

| Afvalscheiding op scholen

Financiën Eenmalige kosten: - Aanschaf verzamelemmertjes/biobakjes: € 8,50 per stuk Als er van uit wordt gegaan dat er 250 stuks aangeschaft worden bedragen de totale eenmalige aanschafkosten: € 2.125,Jaarlijkse kosten: - Inzameling en lediging: € 32,50 per deelnemende schoolvestiging (incl. beschikbaar stellen container) - Afvoer en verwerking: € 85,- per 1.000 kilogram ingezameld gft-afval Als aangenomen wordt dat er 30 scholen meedoen en 500 kilogram gft-afval per jaar aanbieden (op basis van ervaringscijfers) bedragen de totale jaarlijkse verwerkingskosten: € 1.275,-. De kosten voor de inzameling en lediging maken onderdeel uit van de reguliere dienstverleningsovereenkomst met de inzameldienst van Omrin. Aangezien het een nieuwe activiteit betreft waarvoor geen budget in de begroting is opgenomen stellen wij voor de stelpost eenmalig en structureel onvoorzien aan te wenden. De stand onvoorzien eenmalig is na de 4e wijziging € 62.657,- en de stand onvoorzien structureel is € 287.960,Bijlagen Bijlage 1: Verordening tot wijziging van de Afvalstoffenverordening gemeente Waadhoeke Bijlage 1a: Was-wordt tabel Bijlage 2: Wijziging Uitvoeringsbesluit Bijlage 3: Algemeen belang besluit

Burgemeester en wethouders van Waadhoeke

, burgemeester

, secretaris

7

| Afvalscheiding op scholen

NR.: 2024-039399 De raad van de gemeente Waadhoeke Gezien het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van Waadhoeke van 16 april 2024;

BESLUIT 1. De gescheiden inzameling van afvalstromen, zoals gft-afval en etensresten, van scholen te regelen, door in de Afvalstoffenverordening van de gemeente Waadhoeke artikelen over de inzameling van bedrijfsafvalstoffen op te nemen middels het vaststellen van de Verordening tot wijziging van de Afvalstoffenverordening gemeente Waadhoeke 2023; 2. De inzameling van gft-afval en etensresten bij scholen aan te wijzen als een economische activiteit van algemeen belang (zogeheten algemeen belang besluit) voor een periode van vijf jaar van 1-1-2024 tot 1-1-2029; 3. Het college het mandaat te geven voor de behandeling van eventuele bezwaar- en (hoger) beroepschriften tegen dit algemeen belangbesluit, waarbij de behandeling van eventuele bezwaar- en (hoger) beroepschriften bestaat uit het voeren van verweer en optreden ter (hoor)zitting. De gemeenteraad behoudt de bevoegdheid om te beslissen op eventuele bezwaarschriften; 4. Voor de inzameling en afvoer incidenteel en structureel budget van € 2.125 en € 1.275 beschikbaar te stellen, ten laste van onvoorzien eenmalig en onvoorzien structureel. Aldus vastgesteld in de openbare raadsvergadering van 6 juni 2024,

Signed By: Waanders, Marga <m.waanders@waadhoeke.nl> 11/06/2024 15:38:25 CEST ID: 32f67bee-82bc-4a7b-8a5c-6b2018b0b99f

{{Signer2}}

, voorzitter

Auth: Scribble

{{Signer1}}

, griffier

Signed By: Lyklema, Tinco <t.lyklema@waadhoeke.nl> 11/06/2024 16:09:51 CEST ID: 32f67bee-82bc-4a7b-8a5c-6b2018b0b99f Auth: Scribble

Dit document is digitaal ondertekend.

8

| Afvalscheiding op scholen