RV Adviesnota Raad Aansluiting Pilot VWS

AAN DE RAAD

Datum behandeld in college Datum agendering Onderwerp Portefeuillehouder

16 september 2025

Samenvatting

Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (hierna VWS) wil onderzoek doen naar de effecten van invoering van een landelijke sportpas voor mensen van 12 tot en met 23 jaar. Gemeente Waadhoeke is gevraagd om ons bestaande project Gratis Aktyf Waadhoeke (12 tot en met 16 jaar) hierop aan te laten sluiten met betrekking tot het beschikbaar stellen van onze infrastructuur, communicatie en activatie richting ‘hun’ doelgroep van onze inwoners van 17 tot en met 23 jaar. VWS draagt hier met een Decentralisatie-Uitkering van € 670.320 aan bij. Wij willen ons project Gratis Aktyf Waadhoeke verlengen met 1 jaar, het eenmalige tegoed van de huidige doelgroep met € 100 verhogen en cultuuractiviteiten toevoegen aan de pilot Sportpas van VWS.

6 november 2025 Aansluiting Pilot VWS R. de Vries

Behandelend ambtenaar E-mailadres Telefoonnummer

J.W. van Beem j.vanbeem@waadhoeke.nl

Voorstel 1. Uitvoering te geven aan de pilot Sportpas van het ministerie van VWS en koppelen aan het project Gratis Aktyf Waadhoeke 2. Project Gratis Aktyf Waadhoeke te verlengen tot 1 juli 2027, conform tijdpad pilot VWS 3. Cultuuractiviteiten toe te voegen aan de pilot Sportpas van VWS 4. Het eenmalige tegoed van Gratis Aktyf Waadhoeke te verhogen van € 200 naar € 300 5. De geraamde extra kosten € 201.520 te dekken ten laste van het Ontwikkelfonds

1 | Pilot VWS

Aanleiding In de memo stond de actuele stand van zaken van het project Gratis Aktyf Waadhoeke. Dit raadsvoorstel is gebaseerd op de pilot Sportpas van het ministerie van VWS en gemeente Waadhoeke is gevraagd om ons project Gratis Aktyf Waadhoeke hierop te laten aansluiten. Verzoek van het Ministerie van Volkshuisvesting, Welzijn en Sport (VWS) Het Ministerie van VWS wil onderzoek doen naar de effecten van invoering van een landelijke sportpas voor de mensen van 12 tot en met 23 jaar. Dit onderzoek wordt begeleid door het Mulier instituut en Kenniscentrum Sport & Bewegen. Gemeente Waadhoeke is gevraagd om, naast de gemeenten Dordrecht en Heerlen, hierop aan te laten sluiten. Met ons project Gratis Aktyf Waadhoeke kunnen wij een goede infrastructuur, communicatie en activatie richting ‘hun’ doelgroep van onze inwoners van 17 tot en met 23 jaar bieden. De laatste maand is deze ontwikkeling in een stroomversnelling gekomen. De staatssecretaris heeft dit besluit in september genomen. Wij zien de eerste effecten van ons project Gratis Aktyf Waadhoeke en geloven dat dit enorm bij kan dragen aan de fysieke en mentale gezondheid van onze (jonge) inwoners. Gemeente Waadhoeke is verheugd met het verzoek van VWS en intrinsiek gemotiveerd om hier samen met het Ministerie invulling aan te geven.

‘Meedoen’ en ‘de gemeente als ondersteuner’ zijn twee van de vijf thema’s die inspiratie boden voor het coalitieakkoord Waadhoeke. Eén van de ambities van de gemeente is dat alle inwoners de kans krijgen om mee te doen. In dat kader is het project Gratis Aktyf Waadhoeke opgestart in juli 2024 met een totaalbudget van € 500.000 waardoor onze jongeren (12 tot en met 16 jaar) laagdrempelig kunnen sporten en cultuur kunnen beleven. Het project eindigt op 30 juni 2026. Doelen op de thema’s sport, cultuur, welzijn, materiele welvaart, vrije tijd, gezondheid, samenleving en onderwijs komen samen in dit domein overstijgende project. Het project Gratis Aktyf Waadhoeke is voor jongeren die geboren zijn tussen 1 augustus 2007 en 31 juli 2012. De pilot Sportpas van VWS is voor jongeren die geboren zijn tussen 1 januari 2003 en 1 januari 2009. Er is daardoor een overlap van 17 maanden (periode 1 augustus 2007 tot 1 januari 2009). Er is geen instroom, want bij beide trajecten zijn het vaste geboortekaders. Om optimale aansluiting te laten vinden met de pilot Sportpas van VWS is het advies om het project van Gratis Aktyf Waadhoeke te verlengen met 1 jaar tot 1 juli 2027. De jongeren binnen het project Gratis Aktyf Waadhoeke ontvangen daarbij eenmalig € 100 extra bovenop hun huidige tegoed van € 200, zodat ook dit gelijk wordt getrokken met de pilot Sportpas van VWS.

Tenslotte adviseren wij om cultuuractiviteiten toe te voegen aan de pilot Sportpas van VWS. Beoogd (meetbaar) effect • Vergroten van de doelgroep. VWS stelt een bedrag van € 670.320 beschikbaar voor de inzet van een sporttegoed voor de doelgroep 17 tot en met 23 jaar (bij aanvang pilot). Dit gaat om 3.724 Waadhoekse jongeren die geboren zijn tussen 1 januari 2003 en 1 januari 2009. Zij krijgen een tegoed van € 300 om laagdrempelig sport en cultuur te beleven. Jongeren kunnen deelnemen aan eenmalige activiteiten, een reeks activiteiten of lid worden bij een aanbieder

2

| Pilot VWS

• Verlengen van het bestaande project Gratis Aktyf Waadhoeke met 1 jaar tot 1 juli 2027 Motivering 1.1 Dit sluit naadloos aan bij de ambities van het coalitieakkoord en het Collegeprogramma ‘Meedoen’ en ‘de gemeente als ondersteuner’ zijn twee van de vijf thema’s die inspiratie boden voor het coalitieakkoord Waadhoeke en het Collegeprogramma. Deze pilot sluit naadloos hierbij aan, want 17 tot en met 23 jarigen kunnen meedoen met steun van de gemeente Waadhoeke. 1.2 Met de pilot van VWS geven wij uitvoering aan het gemeentelijk sport- en cultuurbeleid Op beide beleidsterreinen heeft de gemeente de ambitie dat meer (jonge) inwoners kunnen ‘meedoen’ en sport en cultuur kunnen beoefenen. De aanpak uit dit advies hangt samen met bestaand beleid. 1.3 De gemeente Waadhoeke is een gemeente waar ruimte is voor experimenten ‘’Door te leren, te experimenteren en fouten te maken, behalen we resultaten!’’ Met de uitvoering van deze pilot leert de gemeente in de komende anderhalf jaar wat werkt en wat niet werkt. Onzekerheid over de uitkomsten is een gegeven. We weten nog niet in hoeverre de beoogde effecten en resultaten worden behaald. Puzzelen, uitproberen, evalueren en verbeteren horen hierbij.

De uitkomsten van de pilot kunnen worden gebruikt als basis voor besluitvorming voor het (door)ontwikkelen van gemeentelijk beleid op de thema’s sport, cultuur, welzijn, gezondheid, materiele welvaart, vrije tijd en samenleving. 1.4 Hiermee kan de toekomstbestendigheid van de vereniging worden versterkt De continuïteit en stabiliteit van verenigingen is voor een groot deel afhankelijk van voldoende leden. Leden die tevens vrijwilliger zijn. In het ledenbestand vormt de jeugd een belangrijke groep. En verenigingen hebben een belangrijke maatschappelijke rol. Bij veel verenigingen stromen voornamelijk jongeren uit en blijkt het moeilijk te zijn om instromers op latere leeftijd weer aan het sporten te krijgen. Het aantal leden onder de jongeren daalt al een aantal jaar achter elkaar. We willen alle jongeren toegang geven tot ‘meedoen’ aan sport en cultuur, ongeacht de (financiële) achtergrond van (ouders van) jongeren. De pilot bindt en behoudt jongeren van 17 tot en met 23 jaar voor verenigingen 1.5 Binnen de kaders van de pilot is specifieke aandacht voor extra inzet op verenigingsondersteuning De pilot wordt gebruikt om samen met verenigingen en overkoepelende sportorganisaties te onderzoeken wat verenigingen nodig hebben om jongeren te binden en te behouden. Onder meer kan worden gedacht aan onderzochte factoren (drempels) die uitval van jongeren kunnen voorkomen.

1.6 De pilot versterkt de Rijke Schooldag Op 13 september 2023 heeft het College van B&W de opdracht bevestigd aan Sport Fryslân voor de coördinatie en uitvoering van een Rijke schooldag met sportieve en culturele activiteiten voor leerlingen van de drie VO-scholen. Door de pilot te koppelen aan de Rijke schooldag ontstaat een samenhangende werkwijze waarbij jeugd op school kennismaakt met diverse sport- en cultuuractiviteiten en de kans krijgt deze, in verenigingsverband, een x-periode te beoefenen. De Rijke Schooldag wordt nu bekostigd vanuit GALA (Gezond Actief en Leven Akkoord) middelen (Brede Spuk).

3

| Pilot VWS

1.7 Uitbreiding van de huidige doelgroep met 7 jaar (17 tot en met 23 jaar) Waadhoeke wordt beloond voor het getoonde ondernemerschap om destijds te starten met Gratis Aktyf Waadhoeke. We krijgen de kans om onze doelgroep van jongeren van 12 tot en met 16 jaar uit te breiden met de doelgroep 17 tot en met 23 jaar. 1.8 De pilot wordt 100% gefinancierd door VWS De pilot Sportpas is aanvullend op ons aanbod van het project Gratis Aktyf Waadhoeke en wordt volledig door VWS gefinancierd, want er wordt voor de doelgroep 17 tot en met 23 jaar € 670.320 beschikbaar gesteld. Het betreft een Decentralisatie-Uitkering (eenmalig), er komt geen verhoging bij en er hoeft ook geen geld retour als niet alles is gebruikt. 1.9 Bestaande infrastructuur (platform, communicatie en activatie) is al aanwezig Wij zijn gevraagd onze infrastructuur, communicatie en activatie richting ‘hun’ doelgroep van onze inwoners van 17 tot en met 23 jaar beschikbaar te stellen. Dit is allemaal mogelijk, want de infrastructuur is aanwezig, volledig en schaalbaar. 1.10 De begeleiding vindt plaats door professionele organisaties Monitoring en onderzoek worden professioneel uitgevoerd door het Mulier instituut, Kenniscentrum Sport & Bewegen en de HAN (Hogeschool van Arnhem en Nijmegen).

Dit is van belang, want door deze professionele organisaties worden er volledige en onderbouwde onderzoeksrapporten opgesteld waar ook Waadhoeke haar voordeel mee kan doen. Op deze wijze worden de effecten wetenschappelijk in kaart gebracht. 1.11 Er is wederom landelijke exposure Samen optrekken met deze pilot van VWS zorgt voor een stevigere inbreng van de sport- en cultuuractiviteiten en een extra impuls voor het bestaande project Gratis Aktyf Waadhoeke. 2.1 Einddatum project Gratis Aktyf Waadhoeke aan laten sluiten bij de einddatum van de pilot Sportpas De einddatum van het project Gratis Aktyf Waadhoeke willen we verlengen met 1 jaar tot 1 juli 2027. VWS heeft hier uitdrukkelijk om verzocht (gebruik infrastructuur, beschikbaar stellen data, evaluatie resultaten). Daarnaast zijn de argumenten onder 1 van toepassing. 3.1 Dit sluit aan bij ons eigen project Gratis Aktyf Waadhoeke VWS is gericht op sport, zodoende vallen cultuuractiviteiten hierbuiten. We willen graag cultuuractiviteiten toevoegen aan deze pilot, want dit sluit aan bij ons eigen project Gratis Aktyf Waadhoeke en de nieuwe doelgroep dient volgens ons ook hieraan deel te kunnen nemen. 4.1 Dit sluit aan bij de pilot Sportpas van VWS Door het tegoed voor de bestaande doelgroep Gratis Aktyf Waadhoeke eenmalig te verhogen van € 200 naar € 300 per persoon sluiten we aan bij de pilot Sportpas van VWS.

5.1 Dit zijn de kosten van de aanpassingen binnen Gratis Aktyf Waadhoeke en de pilot Sportpas De kosten van het verhogen van het eenmalige tegoed Gratis Aktyf Waadhoeke met € 100 per jongere zijn berekend op € 143.520. De kosten van het toevoegen van cultuuractiviteiten aan pilot Sportpas 17 tot en met 23 jaar zijn berekend op € 58.000. De kosten van het verlengen van het project Gratis Aktyf Waadhoeke worden op nihil geschat.

4

| Pilot VWS

5.2 Het Ontwikkelfonds is een passende dekking Op basis van bijgaand raadsvoorstel wordt voor bovenstaande aanvulling een beroep gedaan op het Ontwikkelfonds om € 201.520 beschikbaar te stellen voor het project Gratis Aktyf Waadhoeke en uitbreiding van cultuuractiviteiten in de pilot van VWS. Bovenstaande aanpassingen sluiten naadloos aan bij de uitgangspunten en voorwaarden van het Ontwikkelfonds. Kanttekeningen / risico’s 1.1 Uit onderzoek van NOC*NSF blijkt dat 6% van de jeugd aangeeft geen betaalbaar sportaanbod te kunnen vinden Dit lijkt in tegenspraak met het advies. Echter, de samenhang met de andere onderdelen van de pilot en het project Rijke schooldag laat zien dat het gaat om meer dan het wegnemen van een financiële drempel. We noemen hier een aantal andere factoren. Ten eerste wordt een drempel onwetendheid over het aanbod sport en cultuur in de gemeente weggenomen door het digitale platform Yn Beweging actief bij jongeren onder de aandacht te brengen. Het ontsluiten van het volledige aanbod sport voor inwoners vormt de basis van de pilot. Ten tweede hebben jongeren met het project Rijke schooldag als opstap naar de pilot zelf ruimte voor initiatief en regie over de te organiseren activiteiten (autonomie). Ten derde wil een jongere het gevoel hebben dat hij of zij is opgenomen in een team of onderdeel is van een club (verwantschap).

Ten vierde willen jongeren samen met vrienden of vriendinnen deelnemen aan activiteiten, waarbij ze elkaar kunnen stimuleren (peer-betrokkenheid). Een vijfde factor is dat door extra inzet op verenigingsondersteuning wordt gewerkt aan maatregelen die uitval kunnen voorkomen (preventief beleid). Tot slot willen jongeren activiteiten beoefenen die ze leuk vinden en op het gewenste niveau zijn, recreatief of competitief (type cultuur/sport of aanbod). Het aanbod beschikbaar maken, de Rijke schooldag en extra mogelijkheden tot lidmaatschap geven jongeren hiertoe de kans. Tot slot geven gevoelens van schaamte bij ouders en de jeugd, die sport niet kunnen betalen, een vertroebeld beeld van bovenstaand percentage. 1.2 De tijdelijkheid van de pilot is een risico De pilot is een experiment waarbij wordt gemonitord en geëvalueerd of de aanpak bijdraagt aan de doelstellingen. Aanbieders kunnen door de pilot een tijdelijke aanwas van deelnemers en/of leden krijgen, bijvoorbeeld jongeren die nu nog geen lid zijn van een vereniging. Dit vraagt extra inspanningen van een aanbieder. Denk aan trainers, docenten, materiaal en oefenruimtes. Een risico is dat leden na de financiële impuls lid af worden. Snelle opschaling en afschaling is voor verenigingen ongewenst. Dit risico wordt beoordeeld als aanvaardbaar en biedt leerervaringen.

Leereffecten van de aanpak worden gemonitord en uitkomsten kunnen worden gebruikt als basis voor besluitvorming voor het (door)ontwikkelen van gemeentelijk beleid. 1.3 De aanname van 60% deelnamepercentage aan de voucherregeling is een financieel risico Voor de deelname aan de voucherregeling Sportpas is € 670.320 begroot door het Ministerie. Per jongere is € 300 (inclusief BTW) beschikbaar. Hiermee kan deelname aan activiteiten of lidmaatschap voor de meeste verenigingen volledig worden vergoed. Op basis hiervan kunnen 670.320/300=2.234 jongeren deelnemen aan de regeling. Op een totaalaantal van 3.724 jongeren is dit een deelnemerspercentage van 60%. Een hoger deelnemerspercentage wordt ingeschat als een klein risico. Het ligt niet in de lijn der verwachting dat 100% van de jongeren van 17 tot en met 23 jaar gebruik zal maken van de regeling. Het project Gratis Aktyf Waadhoeke heeft een beoogd deelnemerspercentage van 80%, na ruim 1 jaar is dit nu 32% vandaar dat VWS de zogenaamde conversiegraad heeft

5

| Pilot VWS

vastgesteld op 60%. Mocht het deelnemerspercentage boven de 60% uitkomen, dan zijn de beschikbare middelen van het Ministerie van VWS onvoldoende. Dekking kan dan plaatsvinden vanuit onder meer het Ontwikkelfonds. 1.4 Sportseizoen is reeds gestart en niet per 1 januari 2026 We moeten ons realiseren dat het sportseizoen 2025 - 2026 al begonnen is en het wellicht voor veel sportaanbieders niet mogelijk is om direct gebruik te maken van het platform. Wij zullen ons inspannen om het aanbod in de eerste maanden snel te laten groeien met ondersteuning van Sport Fryslân en de verenigingsondersteuner. 1.5 Het Jeugdfonds Sport en Cultuur is er om contributie, kleding en attributen te bekostigen voor minimagezinnen De werkwijze van het Jeugdfonds Sport en Cultuur en het wegnemen van drempels binnen de pilot, waaronder de financiële drempel, moeten wederom goed op elkaar worden afgestemd. Afstemming met het Jeugdfonds is hiervoor noodzakelijk. Het project Rijke schooldag en deze pilot bieden ook kansen om extra aandacht te geven aan het Jeugdfonds Sport en Cultuur. 1.6 De concept set aan afspraken definitief maken De set aan afspraken is nu nog in concept en dient na afstemming met VWS definitief te worden. Alternatieven Alternatief A: Niet instemmen met de pilot als geheel Een alternatief is om in zijn geheel niet in te stemmen met de pilot.

Dit betekent dat we geen onderlinge samenwerking met VWS starten voor wat betreft deze pilot. Er wordt binnen het Coalitieakkoord al uitvoering gegeven aan ons project Gratis Aktyf Waadhoeke, dus zou het onlogisch zijn om deze pilot voor de doelgroep 17 tot en met 23 jaar en bijbehorende financiering niet vervolg te geven. Dit alternatief wordt ten zeerste afgeraden. Alternatief B: Het niet uitbreiden van de pilot met cultuurdeelname Een belangrijke doelstelling van de pilot is om jongeren kansen te geven om mee te doen en talenten te laten ontwikkelen. Eén van de gemeentelijke speerpunten van het cultuurbeleid is ‘mee-maken’. Enerzijds mee-maken in de vorm van creëren (actief). Anderzijds mee-maken in de vorm van consumeren (passief). Zelf een muziekinstrument bespelen, een gedicht schrijven of een in een toneelstuk spelen, zijn vormen van actieve cultuurparticipatie. Door dit de pilot van VWS hiermee uit te breiden, sluiten we zo goed mogelijk aan bij ons eigen gemeentelijke project. Dit alternatief wordt daarom afgeraden. Alternatief C: Nieuwe doelgroep 12 en 13-jarigen meenemen in de pilot Sportpas VWS Omdat er een nieuwe pilot is, kunnen we ervoor kiezen om de nieuwe doelgroep vanaf 12 jaar mee te nemen in de looptijd van de pilot van anderhalf jaar. Dat zou betekenen dat er een nieuwe groep bij komt in plaats van dat we vasthouden aan de oude geboortedata.

Als we de ‘nieuwe’ 12 en 13 jarigen toevoegen, betekent het dat we alle jongeren die 12 of 13 jaar zijn op 1 januari 2026 toe gaan voegen aan Gratis Aktyf Waadhoeke. Dit gaat om 704 jongeren die een

6

| Pilot VWS

eenmalig tegoed van € 200 kunnen ontvangen. Op basis van een deelnemingspercentage van 80% betekent dit een aanvullend bedrag van € 112.640. Vervolg Nadat het besluit is genomen wordt een projectgroep met VWS samengesteld. Met de projectgroep wordt de vastgestelde projectdefinitie (de kaders uit dit advies) uitgewerkt. • Er wordt in afstemming met de afdeling communicatie een campagne ingericht voor sport- en cultuuraanbieders voor jongeren, waarin zij worden geïnformeerd over de pilot; • Over de voortgang zullen we op twee momenten per jaar een terugkoppeling geven aan de Raad. We sluiten hierbij aan op de uitgangspunten van Gratis Aktyf Waadhoeke. Participatie Gelet op het lopende project Gratis Aktyf Waadhoeke weten we dat de sport- en cultuuraanbieders positief aankijken tegen deze pilot. Op het onderdeel verenigingsondersteuning is en blijft behoefte aan samenwerking en leren van elkaar. Financiën VWS stelt een bedrag van € 670.320 beschikbaar voor de inzet van het sporttegoed voor de doelgroep 17 tot en met 23 jaar in onze gemeente voor de periode 1 januari 2026 tot en met 30 juni 2027. Dit zijn 3.724 jongeren x eenmalig € 300 x 60% conversiegraad = € 670.320. Wij ontvangen dit in de vorm van een Decentralisatie-Uitkering. Gemeente Waadhoeke doet de uitvoering conform het project Gratis Aktyf Waadhoeke. Dekking voor € 201.520 wordt gevraagd uit het Ontwikkelfonds.

Onderbouwing: Kosten verhogen eenmalig tegoed € 100 Gratis Aktyf Waadhoeke: € 143.520 2.615 jongeren 12 tot en met 16 jaar minus 821 ‘overlap’ jongeren van € 200 naar € 300 x 80% conversiegraad Kosten uitbreiding cultuuractiviteiten Pilot Sportpas VWS: € 58.000 Cultuuractiviteiten toevoegen aan de doelgroep 17 t/m 23 jaar Ervaring leert dat de verhouding en daarmee de kosten tussen sport- en cultuuractiviteiten 90%/10% is. VWS stelt € 670.320 beschikbaar voor sport. Als we cultuuractiviteiten willen toevoegen, rekening houdend met bovenstaande verhouding, dan zijn de kosten hiervoor ongeveer € 75.000. Als we rekening houden met de overlap van jongeren in dezelfde geboortekaders dan worden de kosten voor het toevoegen van cultuuractiviteiten € 58.000 Totaal € 201.520

Bijlagen Bijlage 1: Voorstel set aan afspraken Waadhoeke - VWS Bijlage 2: Memo aan de raad stand van zaken Gratis Aktyf Waadhoeke

7

| Pilot VWS

Burgemeester en wethouders van Waadhoeke

, burgemeester

, secretaris

8

| Pilot VWS

NR.: 2025-232000 De raad van de gemeente Waadhoeke Gezien het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van Waadhoeke van 16 september 2025;

BESLUIT 1. Uitvoering te geven aan de pilot Sportpas van het ministerie van VWS en koppelen aan het project Gratis Aktyf Waadhoeke 2. Project Gratis Aktyf Waadhoeke te verlengen tot 1 juli 2027, conform tijdpad pilot VWS 3. Cultuuractiviteiten toe te voegen aan de pilot Sportpas van VWS 4. Het eenmalige tegoed van Gratis Aktyf Waadhoeke te verhogen van € 200 naar € 300 5. De geraamde extra kosten € 201.520 te dekken ten laste van het Ontwikkelfonds

Aldus vastgesteld in de openbare raadsvergadering van 6 november 2025,

{{Signer2}}

{{Signer1}}

Dit document is digitaal ondertekend.

9

| Pilot VWS

, voorzitter

, griffier