Rekenkameronderzoek Economisch Beleid (december 2023)

De effecten van de maatregelen komen hierdoor bovenop de trendmatige groei en jagen deze aan. (..) Hierdoor komt een vliegwiel op gang dat boven op de trendmatige groei zorgt voor de totale groei van € 276 mln. moet zorgen. Nadat het vliegwiel op gang is gebracht, wordt deze verder aangejaagd doordat met open innovatie kennis wordt verspreid, goede voorbeelden worden gedeeld en daardoor steeds meer ondernemers aan kunnen haken en de innovatieve kennis verder in de regio en daarbuiten wordt geëxporteerd” (Actieprogramma, p. 20). Dit wordt in het actieprogramma als volgt weergegeven:

(Actieprogramma, p. 21)

27 

De investering van € 23,2 mln. is als volgt opgebouwd:

(Actieprogramma, p. 21) Het sociaaleconomisch actieprogramma wordt geagendeerd voor de raadsvergadering van 15 april 2021, maar doorgeschoven naar de volgende raadsvergadering in verband met tijdgebrek (site gemeente Waadhoeke, gemeenteraad, 15 april 2021). Deze volgende raadsvergadering vindt plaats op 29 april 2021 en de raad stelt tijdens deze vergadering unaniem het sociaaleconomisch actieprogramma vast (site gemeente Waadhoeke, gemeenteraad, 29 april 2021).

3.3 De organisatie De gemeente opteert voor een samenwerking van overheden, ondernemers, onderwijsinstellingen en andere partners (Actieprogramma, p. 24). Men beoogt een slanke en slagvaardige werkwijze onder aansturing van een bestuurstafel/regiegroep. De bestuurstafel zet op strategisch niveau de lijnen van het programma uit, bewaakt de planning en de financiering. Op operationeel niveau wordt met programmatrekkers gewerkt die de ontwikkelingen aanjagen en zorgen dat de uitvoering slagvaardig en efficiënt van de grond komt. Een programmateam bestaande uit vertegenwoordigers vanuit de overheden, de onderwijsinstellingen en de ondernemers geeft niet alleen leiding aan de programmalijnen, maar is ook een verbindend element tussen de uitvoering en de aansturing. Het programmateam bewaakt de voortgang, stelt rapportages op en coördineert de monitoring. Het actieprogramma visualiseert dit als volgt:

28 

Economisch Beleid

(Actieprogramma, p. 24) Per programmalijn wordt de voortgang in kaart gebracht en wordt bezien waar bijsturing nodig is. Dit wordt elke zes maanden gedaan. In het programmateam wordt deze voortgang besproken. Hierbij wordt de samenhang bewaakt, de mogelijkheden voor samenwerking geïdentificeerd en worden besluiten genomen (Actieprogramma, p. 26).

3.4 De uitvoering Om het actieprogramma om te zetten in een uitvoeringsplan, wordt een plan van aanpak opgesteld, dat gelijktijdig met het actieprogramma wordt aangeboden aan de raad. In dit plan wordt gesteld, dat de uitvoering een samenwerking betreft van de triple helix (de 3 O’s: overheid, onderwijs en ondernemers). De ambitie om het BRP de komende 10 jaar te laten groeien van € 1,3 naar € 1,5 mrd. wordt bevestigd in dit plan van aanpak (Plan van Aanpak, p. 3). Gewezen wordt op het grote belang van communicatie, een flexibele ontwikkeling van het programma en de blijvende betrokkenheid van de betrokken partijen om hun deel volgens plan te blijven faciliteren. Een aantal overlegrondes worden gepland en het programmateam wordt bemenst. Daarnaast besteedt het plan van aanpak aandacht aan de benodigde techniek. Zo is een eigen CRM-systeem nodig waarin alle relaties, bedrijven, stakeholders en scholen worden opgenomen en gerubriceerd (Plan van Aanpak, p. 5).

Men beoogt voor de zomer van 2021 het eerste investeringspakket op te stellen met maatregelen om een eerste impuls te geven aan het uitvoeringsplan. Voor de meeste businesscases wil de gemeente de

29 

eerste activiteiten al in 2021 organiseren. De planning van deze eerste fase van de uitvoering ligt in handen van het programmateam. Het jaar 2023 is het jaar waarin de activiteiten per businesscase geëvalueerd worden. Deze evaluatie is bedoeld om de balans op te maken. Bij een positieve evaluatie worden de activiteiten in de meeste cases uitgebreid van de twee sectoren Agrifood en Maritiem naar andere kansrijke sectoren (Actieprogramma, p. 25). Het actieprogramma wordt uitgewerkt in een uitvoeringsplan dat zich op de jaren 2022 en 2023 richt. Dit uitvoeringsplan wordt geagendeerd voor de raadsvergadering van 2 september 2021. Het uitvoeringsplan wordt unaniem vastgesteld door de raad (site gemeente Waadhoeke, raadsvergadering, 2 september 2021), Daarnaast wordt tegelijkertijd voor € 402.150 aan financiële middelen voor de realisatie van het uitvoeringsplan beschikbaar gesteld onder voorbehoud van het vaststellen van de begroting 2022 (Raadsvoorstel uitvoeringsplan, 2 september 2021). Het uitvoeringsplan omvat een periode van 2 jaar: van 1 juli 2021 tot 30 juni 2023. Het programma dient te worden vastgesteld door de Bestuurstafel, bestaande uit de raden van de gemeenten Waadhoeke en Harlingen, het VO-onderwijs in de regio en de ondernemers. Het programma is gebaseerd op de 14 businesscases (Uitvoeringsplan, p. 2).

In de opzet bestaat de bestuurstafel uit twee vertegenwoordigers van elke O-3 partner (overheid, onderwijs en ondernemers), met de mogelijkheid om die aan te vullen met elk één vertegenwoordiger van de Agrifood-sector en van de Maritieme sector. In het ambtelijk wederhoor wordt hierop aangevuld dat de bestuurstafel in de praktijk bestaat uit drie ondernemers, drie schooldirecteuren, twee wethouders en één burgemeester (Ambtelijk wederhoor, 18 september 2023). De relatie tussen de bestuurstafel en het programmateam wordt in het uitvoeringsplan als volgt uitgewerkt: “De bestuurstafel houdt zich bezig met de planning, financiering, voortgang en sturing van het EAP, de uitvoeringsinstantie en de 14 businesscases. Het programmateam van het EAP is belast met de programmering, organisatie en inhoud van de uitvoering. Het overleg met de Bestuurstafel, voortgangrapportages, memo’s, afstemming, enz. wordt door het programmateam gedaan. De bestuurstafel krijgen ter info en bijsturing de wekelijkse verslagen van het projectteam (..) Daarbij heeft het programmateam het mandaat voor zover dat nodig is voor uitvoeren van deze taak. Wanneer dat verder gaat, wordt de Bestuurstafel ingeschakeld. De teamleden hebben een onderlinge taakverdeling, maar treden in principe als team op.

Ook hier geldt dat de mogelijkheid open is om het programmateam uit te breiden met elk een vertegenwoordiger van de Agrifood en Maritieme sector (vast of als agendalid). Het operationele deel is de plek waar alle projecten en activiteiten in concrete zin worden uitgevoerd” (Uitvoeringsplan, p. 5). Men opteert zoveel mogelijk voor een zelfstandig opererende entiteit, hoewel niet duidelijk wordt in hoeverre hier een apart rechtspersoon mee wordt bedoeld. Op het gebied van communicatie worden de communicatieadviseurs verantwoordelijk voor advies vanuit gemeenten, het adviseren aan colleges en het programmateam, maar ook voor het borgen van de interne communicatie. Tevens dienen de communicatieadviseurs een communicatiemedewerker in te werken. Deze laatste dient de basiscommunicatie,

de

communicatiemedewerker

persberichten de

en

de

nieuwsbrief

te

free

publicity

verzorgen,

te de

verzorgen. website

te

Ook

dient

de

beheren,

de

communicatiekalender op te stellen, etc. (Uitvoeringsplan, p. 8). In de praktijk loopt dit iets anders. Zo

30 

Economisch Beleid

wordt in ambtelijk wederhoor het volgende in dit verband aangegeven: “In de praktijk bleek het handiger om een communicatiebureau in te zetten voor de externe communicatieaanpak (en advies richting programmateam) en voor interne communicatie denken communicatiecollega’s van de gemeenten wel mee, maar hebben een iets minder grote rol dan vooraf opgeschreven werd (ook omdat het programmateam dit deels oppakt, bijv. communicatie intern en communicatie over voortgang richting colleges)” (Ambtelijk wederhoor, 20 september 2023). Het uitvoeringsplan benoemt concreet de activiteiten op het gebied van communicatie die in de periode 2021-2023 uitgevoerd dienen te worden. Te denken is dan aan het laten maken van een projecthuisstijl, een projectwebsite, persberichten en nieuweberichten, netwerkbijeenkomsten, webinars, een uitlegvideo, etc. (Uitvoeringsplan, p. 10). Beide gemeenten leveren één communicatieadviseur die onderdeel uitmaken van het programmateam en hierbij (op afroep) aanwezig zijn. Het communicatiebudget wordt vastgesteld op € 80.000, waarvan € 35.000 benodigd is als werkbudget en waarvan € 55.000 benodigd is voor het ontwikkelen van communicatiemiddelen. Op basis van de gesprekken die het programmateam voert, wordt geconstateerd dat de opdracht te omvangrijk en te zwaar is om alles van meet af aan vol te ontwikkelen. Een nadere prioritering is dus nodig.

In het uitvoeringsplan wordt de volgende prioritering voorgesteld (een groen vinkje impliceert prioriteit):

31 

(Uitvoeringsplan, p. 12) Het uitvoeringsplan bevat per businesscase maatregelen en acties die genomen wordt in de de komende periode. Deze kunnen als volgt worden samengevat:

32 

Economisch Beleid

33 

34 

Economisch Beleid

(Samenvatting uitvoeringsplan 2021-2023) Daarbij zij gesteld dat businesscase 2, het mentorprogramma, in een later stadium wordt opgepakt (Uitvoeringsplan, p. 17). In de bovenstaande samenvatting wordt aangegeven dat businesscase 3 en 4, de maritieme campus Harlingen en de agrifood hub Waadhoeke, pas opstarten nadat businesscases 1A en 1B zijn opgestart. Dit wordt in het uitvoeringsplan niet zo expliciet gesteld (Uitvoeringsplan, p. 18 en 19). Bij businesscase 5B staat de lagere prioriteit wel expliciet verwoord in het uitvoeringsplan: “Deze businesscase heeft aan het begin van deze programmaperiode een lagere urgentie. Omdat niet precies duidelijk is in hoeverre dit thema speelt en onze regio niet bekend is met dit programma, is nadere verkenning en oriëntatie nodig” (Uitvoeringsplan, p. 22). Ook bij businesscase 10 wordt de lagere prioritering expliciet vermeld in het uitvoeringsplan: “Er zal in de eerste programmaperiode niet zelfstandig worden ingezet op deze businesscase” (Uitvoeringsplan, 31). Het uitvoeringsplan laat per businesscase soms een nadere concretisering zien. Zo wordt bij businesscase 5 (Uitbreiden programma ‘Leren en werken in je eigen regio’) aangegeven dat bijeenkomsten

georganiseerd

gaan

worden

voor

potentiële

toekomstige

medewerkers

en

werkzoekenden om actief te worden op de arbeidsmarkt. Tevens worden met de MBO’s en de HBO’s de om-, her- en bijscholingsmogelijkheden in kaart gebracht (Uitvoeringsplan, p. 21). Bij businesscase 7 (Academie van Franeker) beoogt men de organisatie van de jaarlijkse studentendag uit te breiden met ontmoetingen met bedrijven, instellingen en de scholen in de regio, beoogt men de relaties met het HBO en WO te versterken en heeft men een doorontwikkeling tot een regionaal kenniscentrum voor ogen (Uitvoeringsplan, p. 25). Bij businesscase 11 (Governance) wordt per overheidslaag aangegeven met wie samenwerking gezocht wordt. Zo beoogt men een samenwerking met het Innovatiepact Fryslân, Ynbusiness, De Friese Ontwikkelingsmaatschappij, etc. Op rijksniveau denkt men aan een vervolg op de Regio Deals, terwijl men met de Friese projectenmachine middelen uit het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling wil aanspreken (Uitvoeringsplan, p. 32 en 33). Soms vindt een herschikking plaats. Zo wordt businesscase 6A (Werkcarrousel per sector) geïntegreerd in businesscase 5A (Uitbreiden programma ‘Leren en werken in je eigen regio’) (Uitvoeringsplan, p. 22).

35 

Bij businesscase 6B (Verbeterplan arbeidsmigranten) wordt een aanzet gegeven voor een actualisering van het beleid met betrekking tot het huisvesten van arbeidsmigranten. “Een mogelijkheid zou kunnen zijn om short-stay werkkrachten te huisvesten bij de bedrijven zelf en blijvers (vaak gezinnen) juist in de omgeving. Dit model biedt elders goede resultaten. In Waadhoeke is het huisvesten van migranten bij de bedrijven zelf op zich mogelijk, maar door de beperkte aantallen (max. 50 per locatie) is dat zeker in de glastuinbouw niet haalbaar. Door deze marge te verruimen, verandert ook de druk op de huisvesting in de dorpen” (Uitvoeringsplan, p. 24). Ook bij businesscase 9 (Regiomarketing en behoefteonderzoek) wordt ingezet op het ontwikkelen van nieuw beleid met betrekking tot regiomarketing (Uitvoeringsplan, p. 28). In een enkel geval wordt een werkbudget opgevoerd bij een businesscase. Zo wordt voor businesscase 8 (Opstellen acquisitiestrategie en modernisering bedrijventerreinen) een werkbudget opgevoerd van € 5.000. Bij businesscase 9 (Regiomarketing en behoefteonderzoek) wordt € 12.500 aan werkbudget voor fase 1 geraamd (Uitvoeringsplan, p. 30).

36 

Economisch Beleid

Hoofdstuk 4 Financiële midden In dit hoofdstuk zal een overzicht worden gepresenteerd van de budgettaire kaders en de uitputting van deze budgetten.

4.1 Oorspronkelijk budgettair kader In het uitvoeringsplan wordt de volgende begroting gepresenteerd:

(Uitvoeringsplan, p. 34) Op deze begroting wordt de volgende toelichting gegeven: “In de begroting is een onderscheid gemaakt in facilitaire/overheadskosten en de kosten inzet in uren. Bij de facilitaire kosten gaat het met

37 

name om het opbouwen en functioneren van de infrastructuur (organisatie, programma-administratie, pr/communicatie, enz.). Dit deel neemt vooral de overheid voor zijn rekening. Bij de inzet in de businesscases gaat het met name om het inzetten van mensen en het gebruik van accommodaties. In dit deel wordt voornamelijk voorzien door de ondernemers en het onderwijs. Om een omslachtig en omvangrijk systeem van facturatie te voorkomen, wordt de inzet door het onderwijs en de ondernemers in uren uitgedrukt. Eerdere ervaringen met het O3 programma (Leren en Werken in je eigen regio) geven aan dat de waarde van de inzet (uren x € 50 per uur) uitkomt op de genoemde bedragen van € 50 k voor het onderwijs en €100 k van het bedrijfsleven per jaar. Hoewel in de begroting werkbudgetten opgenomen zijn (voor, red.) verschillende activiteiten en businesscases, zijn geen vergoedingen geraamd voor de uitbreiding van het programmateam door de agrifoodsector en de maritieme sectoren. Zo is nog niet bekend hoe dat zijn beslag krijgt terwijl bovendien het idee leeft dat in zo’n geval de sector deze kosten voor eigen rekening neemt. De bedragen zijn behalve de uurvergoeding allemaal netto. Daar waar BTW kan worden verrekend leidt dat tot verhoging budget. De inzet van de bedrijfsconsulenten van het O3 programma is in dit programma meegenomen.

Tot nog toe bestond daarvoor een afzonderlijk traject van besluitvorming (en dekking)” (Uitvoeringsplan, p. 34 en 35). Het benodigde bedrag wordt als volgt gedekt:

(Raadsvoorstel, 2 september 2021, p. 4)

38 

Economisch Beleid

4.2 De uitputting van het budget De eerste voortgangsrapportage die in maart 2022 verschijnt, laat het volgende zien:

(Voortgangsrapportage, maart 2022) De tweede voorgangsrapportage laat het volgende financiële overzicht zien:

39 

(Voortgangsrapportage, 4 oktober 2022, p. 14) Het betreft hier enkel de uitputting van de gemeentelijke budgetten. De inzet van de scholen en het bedrijfsleven zijn hierin niet meegenomen. Het overschot kan samen met de beschikbare budgetten voor het komende uitvoeringsjaar 2022-2023 worden ingezet, aldus de tweede voortgangsrapportage. In deze tweede voortgangsrapportage wordt duidelijk, dat de boekingssystematiek tijdens het programmaverloop wordt aangepast. “Bovendien kwamen de kosten van de verschillende activiteiten van de bedrijfsconsulenten ten laste van dit budget (Bedrijfsconsulenten, red.). Inmiddels worden die toegerekend naar de business cases. Dat betekent dat bij overschrijding van de kosten van de business cases, een deel van dit budget kan worden aangewend” (Tweede voortgangsrapportage, 4 oktober 2022). In de derde voortgangsrapportage wordt geen melding gemaakt van het financiële verloop (Voortgangsrapportage, maart 2023). Het collegeadvies van 27 juni 2023, waarin wordt voorgesteld het actieprogramma te verlengen tot december 2023, vermeldt dat het destijds vastgesteld budget nog toereikend is voor verlenging. Overigens wordt in dit advies niet aangegeven wat de uitputting tot dusver is. Desgevraagd komt men hier in de vierde voortgangsrapportage op terug.

40 

Economisch Beleid

Hoofdstuk 5 Welke activiteiten heeft de gemeente Waadhoeke in de periode 2020 tot en met 2023 verricht op het gebied van economisch beleid? 5.1 Inleiding In dit hoofdstuk wordt bezien wat daadwerkelijk is gedaan in het kader van het actieprogramma en hoe de samenwerking is verlopen in de periode medio 2021 tot en met medio 2023. Hiertoe is gebruik gemaakt van de voortgangsrapportages, maar ook van de notulen van de bestuurstafel en de samenwerkingsovereenkomst, aangevuld met interviews die zijn afgenomen. Daarnaast wordt ingegaan op de Regio Deal.

5.2 De voortgangsrapportages Op

8

maart

2021

verschijnt

de

eerste

voortgangsrapportage

over

het

uitvoeringsplan

Sociaaleconomische Actieprogramma. Gesteld wordt dat is afgesproken dat de gemeenteraden elk half jaar een rapportage ontvangen met daarin de voortgang van het plan omschreven. De rapportage is al gecommuniceerd met de afvaardiging van Onderwijs, Ondernemers en Overheid die zitting hebben aan de bestuurstafel. In september 2021 zal een nieuwe rapportage worden aangeboden (Informatienota, 8 maart 2021). Het SEAP gaat uit van een opbouw- en ontwikkelfase van 2 jaar, namelijk van 1 juli 2021 tot 1 juli 2023. Deze eerste fase staat in het teken van de opbouw en ontwikkeling van de werk- en projectorganisatie en de governance. Daarbij dient tevens het programmateam en de bestuurstafel geformeerd te worden. Daarnaast moeten in deze fase met de betrokken partijen de businesscases nader verkend, opgestart, georganiseerd en geprioriteerd worden. Tot slot dient de communicatie, zowel interne als extern opgebouwd en geïmplementeerd te worden. Van het beschikbare budget van € 603.600 is inmiddels € 89.100 uitgegeven. Met betrekking tot programmalijn 1, informatie en ondernemerschap, is in deze fase veel informatie opgehaald over de innovatiekracht en mogelijkheden in de regio. Daarbij zijn belangrijke contacten gelegd. Er zijn gesprekken geweest met Ynbusiness, de maritieme sector en met de land-, tuin- en akkerbouworganisaties.

Er zijn 20 ondernemers en stakeholders bezocht en naar verwachting gaan dit er 100 worden. Deze gesprekken leiden vervolgens tot innovatietafels. Op dit moment zijn drie innovatietafels in voorbereiding: innovatietafel maritieme sector, innovatie in de agro-sector en een algemene innovatietafel over slimmer organiseren van het werk. De verwachting is dat de innovatietafels in het tweede kwartaal van 2022 gevormd zijn en werken. Gekozen is om de inzet van kennismakelaars eerst anders in te vullen. Na gesprekken zijn twee verkenners ingezet voor de maritieme en de agro sector om samen met het werkveld te onderzoeken waar de behoefte ligt en vervolgens te kijken naar de 41 

uitvoeringsrichting en de vereiste organisatiekracht. De regio wil voorts een campus voor de maritieme sector oprichten en daartoe is inmiddels een verkenner actief. Ten behoeve van de oprichting van de hub voor de agrofood sector zijn inmiddels 30 ondernemers en organisaties uit de agrosector gesproken. Er staan nog 60 gesprekken gepland. Met betrekking tot de programmalijn onderwijs en ondernemerschap is de verwachting dat de totale vervangings- en uitbreidingsvraag ten opzichte van 2018 minstens 3.984 fte. (5.180) personen zal zijn. Nieuwe werknemers moeten komen uit een verhoging van de arbeidsparticipatie, behoud jongeren voor banen in de regio, uitbreiding arbeidsmigranten en het aantrekken van werknemers buiten de regio. De regio beoogt oriëntatie-evenementen te organiseren waar naast leerlingen uit het onderwijs ook herintreders aan deel kunnen nemen. Werkcarrousels dienen de zichtbaarheid van de werkgelegenheid te verhogen. Een belangrijk hulpmiddel voor het in kaart brengen en toegankelijk maken van die vacatures is een regionale banenmarkt waarin alle vacatures worden opgenomen. Een dergelijke voorziening bestaat nu niet. Inmiddels zijn gesprekken gevoerd met werkgevers, uitzendbureaus en gemeenten elders in het land over het aantrekken van nieuwe arbeidsmigranten.

Het blijkt dat de komst van nieuwe arbeidsmigranten een hele sterke relatie vertoont met de kwaliteit van de huisvesting van arbeidsmigranten. Met betrekking tot het programma 3, versterken woon- en vestigingsklimaat, is het programmateam gestart met het maken van een inventarisatie van de bedrijventerreinen. Gesteld wordt dat het belangrijk is om te starten met kwesties die spelen bij bedrijven en aan te sluiten bij hun behoeften en belevingswereld, zo staat verwoord in de voortgangsrapportage. In het kader van regiomarketing is een campagne gestart waarin in diverse media bewoners en belangstellenden zijn gevraagd om input te leveren via een enquête. Met deze input is een denkgroep aan de slag gegaan en de sessies van deze denkgroep hebben geresulteerd in een aantal ingrediënten en een verhaal over de identiteit van de regio. In maart 2022 wordt het verhaal vertaald in een concreet communicatieconcept dat wordt gebruikt voor alle communicatie rondom het SEAP. Binnen de programmalijn slimmer samenwerken valt de businesscase Governance. Hierbij wordt aangegeven dat het kabinet de Regio Deals gaat voortzetten. Er is een introductie geschreven die op 17 januari 2022 via actieve informatie gedeeld is met de raad. Deze introductie bevat 9 factoren, waaronder de structuurversterking van de economie.

De inhoud van het sociaaleconomisch actieprogramma vormt de basis voor de uitwerking van deze factor (Voortgangsrapportage, maart 2022). In september 2022 wordt de tweede voorgangsrapportage vormgegeven. Deze wordt op 4 oktober 2022 aangeboden aan de raad. De bestuurstafel heeft inmiddels twee keer overlegd en functioneert volledig. De bestuurstafel heeft de samenwerkingsovereenkomst en het bestuursreglement vastgesteld. Inmiddels functioneert ook het programmateam al ruim een jaar. De businesscases zijn verkend, geprioriteerd en grotendeels opgestart. De website is gelanceerd, de huisstijl en de naam van het programma zijn vastgesteld en de social media zijn ingericht. Met deze activiteiten ligt het uitvoeringsplan op koers. Binnen programmalijn 1 zijn 40 ondernemers en stakeholders bezocht. Op basis hiervan zijn ideeën ontstaan over een aantal innovatietafels. Het verbeteren van het imago en het zichtbaar maken van het

42 

Economisch Beleid

werk in de maritieme sector zou mogelijk kunnen worden georganiseerd door middel van een innovatietafel. Voor agrofood wordt inmiddels nagedacht over drie innovatietafels: voor de korte keten in de landbouw, duurzame gewasbescherming en agrarisch onderwijs. Ook wordt nog nagedacht over een algemene innovatietafel. Kwartiermakers zijn actief voor de maritieme en de agrofood sector. Eén van die kwartiermakers brengt samen met het programmateam en de maritieme partijen de groeikansen en innovatiemogelijkheden in kaart in het kader van de maritieme hub. In het kader van de maritieme hub zijn voorts gesprekken gevoerd met de maritieme bedrijven. Dit heeft tot de volgende constateringen of speerpunten geleid: 

De groei van de economische activiteit is in de eerste plaats afhankelijk van de beschikbaarheid van personeel en bekendheid van bedrijven.



Imagoversterking van de maritieme sector is een randvoorwaardelijke stap.



Het structureren van maritieme opleidingen wordt als derde speerpunt aangegeven.

In het kader van imagoversterking beoogt men een tv docu-serie te maken. Inmiddels is fondsenwerving in gang gezet en hopelijk kan in het tweede programmajaar gefilmd worden. De 10 uitzendingen zouden dan op tv kunnen komen vóór de inschrijfdata voor het MBO (schooljaar 2023-2024). De plannen voor het opzetten van een BBL-carrousel2 en een viertal zij-instroom trajecten vorderen goed. Ook dit wordt in het tweede programmajaar verder uitgewerkt, waarna de inschrijvingen kunnen starten. De BBLcarrousel moet in september 2023 starten en de trajecten voor zij-instomers al eerder. Met betrekking tot de agrofood hub is de werkwijze dat een kwartiermaker aan de slag is, die samen met het programmateam toewerkt naar innovatietafels en vervolgprojecten. Hiertoe is Ynbusiness als kwartiermaker ingeschakeld. Samen met Ynbusiness worden sectorbreed gesprekken gevoerd. Binnen de sector bestaan zorgen over de financiële groeibeperkingen voor starters en kleine bedrijven die willen groeien. Ook opvolging is een zaak die in de sector speelt. De omslag van bestaand naar circulair gaat niet vanzelf en voorts is de sector bezig met alternatieve vormen van energie. Op basis hiervan denkt men na over de drie boven aangegeven innovatietafels: de korte keten landbouw, duurzame gewasbescherming en versterking agrarisch onderwijs.

In de tweede programmalijn, onderwijs en ondernemerschap wordt de business case Leren en Werken in je eigen Regio vormgegeven door een pallet aan oriëntatie- en ontmoetingsevenementen tussen leerlingen en bedrijven te organiseren, stages en opleidingsplekken te faciliteren en door het bedrijfsleven te betrekken bij het beroepsonderwijs. Tot nu toe is de uitkomst dat veel leerlingen door dit programma duidelijker beroepsbeelden hebben en veel meer kennis bezitten van het aanwezige

2 Op de betekenis van sommige termen wordt later in dit onderzoeksrapport teruggekomen.

43 

bedrijfsleven. Het resultaat daarvan is, dat betere profielkeuzes worden gemaakt en de MBO-leerlingen voor een groot deel tijdens hun verdere opleiding weer bij dezelfde bedrijven op stage gaan. Men handhaaft de ambitie om deze oriëntatieactiviteiten uit te breiden naar mensen die geen baan hebben maar wel terug willen keren naar de arbeidsmarkt. Inmiddels wordt gewerkt aan een concept format waarin vacatures in Noordwest gratis kunnen worden geüpload. De voortgangsrapportage presenteert een regionale kalender voor het programma Leren en Werken in je eigen regio, waarin alle activiteiten voor het schooljaar 2022-2023 staat weergegeven. Men handhaaft de ambitie om een werkcarrousel en een banenmarkt in te richten. Volgens de SWOTanalyse moeten 500 fte. aan arbeidsmigranten instromen om aan de werknemersvraag te voldoen. Ook in deze voortgangsrapportage wordt gewezen op het belang van een kwalitatief goede huisvesting. Gelet op de ervaringen elders wordt geopteerd om seizoenwerkers bij de bedrijven zelf te huisvesten, terwijl medewerkers die willen blijven en familie laten overkomen een permanente woonplek in de dorpen krijgen. Deze vorm is al gangbaar in Waadhoeke, zij het, dat een maximum wordt toegepast van 50 arbeidsmigranten per locatie. Dit maximum is te gering om aan de vraag te voldoen en om voldoende faciliteiten toe te voegen.

Gesteld wordt, dat dit maximum eerder naar 300 zou moeten. Tevens is het niet zeker of er voor de arbeidsmigranten die willen blijven voldoende woonruimten in de dorpen is. Met betrekking tot de academie van Franeker worden dezelfde ambities als in de eerste voortgangsrapportage opgevoerd. Binnen de programmalijn 3, het versterken van het woon- en vestigingsklimaat, is gestart met het maken van een inventarisatie van de bedrijventerreinen. Hier moet eerst een verdiepingsslag gemaakt worden en op basis daarvan wordt de acquisitiestrategie bepaald. Omdat de voorraad aan bedrijven niet groot meer is, zal de strategie ook kunnen leiden tot modernisering en herontwikkeling van bedrijventerreinen. Een hoogwaardig aanbod aan terreinen is immers randvoorwaardelijk voor een gerichte acquisitiestrategie,

evenals

de

nabijheid

van

onderwijsinstellingen.

De

modernisering

van

bedrijventerreinen en dan met name het verduurzamen van deze terreinen wordt als speerpunt opgevoerd binnen deze programmalijn. Daartoe worden vier bedrijventerreinen onderzocht. In het kader van regiomarketing heeft men inmiddels een herkenbaar verhaal geconcipieerd. Daarnaast heeft men een huisstijl, een naam en een website van het programma. Het vierde kwartaal van 2022 zal in het teken staan van een promotiecampagne. Het doel is ondernemers te laten zien wat het programma doet en hoe ze kunnen aanhaken. Men heeft verder de ambitie om in het tweede programmajaar

een

onderzoek

uit

laten

voeren

onder

nieuwkomers,

verlaters,

nieuwe

bedrijfsvestigingen, zzp’ers, etc. De vraag zal daarbij zijn waarom zij naar Noordwest zijn gekomen en waarom ze weggaan. Dit onderzoek moet in het tweede jaar gestalte krijgen. In de vierde programmalijn, slimmer samenwerken, staat de Regio Deal centraal. Het kabinet heeft immers aangekondigd dat dit najaar Regio Deals kunnen worden ingediend. Nu deze mogelijkheid wordt geboden, wil de regio dit najaar een aanvraag indienen. Economische structuurversterking is één van de pijlers onder de aanvraag en het SEAP vormt daarvoor de basis (Voortgangsrapportage, 4 oktober 2022).

44 

Economisch Beleid

28 maart 2023 verschijnt de derde voortgangsrapportage voor de raad. In de begeleidende memo wordt aangekondigd dat medio 2023 een eindevaluatie van de afgelopen twee jaar en een voorstel voor de continuering van het programma wordt aangeboden. Algemeen wordt gesteld in deze rapportage dat de werk- en projectorganisatie vorm is gegeven. Daarnaast zijn met de betrokken partijen alle businesscases

verkend,

opgestart,

georganiseerd

en

geprioriteerd.

De

website

www.hetgoudvannoordwest.nl is gelanceerd, de huisstijl en de naam van het programma is vastgesteld en de socials zijn ingericht. In aanvulling daarop verschijnen nieuwsbrieven, persberichten en wordt het programma op diverse bijeenkomsten uitgedragen. Binnen programmalijn 1 worden op basis van de opgehaalde informatie twee innovatietafels voorbereid. Beide tafels zitten in de agrifood hub. Als eerste tafel wordt gewerkt aan ‘korte keten landbouw’. Op dit moment is het programmateam bezig om contacten te leggen voor de opzet van een voedselcoöperatie. De tweede tafel richt zich op duurzame gewasbescherming. Kennismakelaars worden ingezet als dat voor de kwaliteit en het vervolg van de innovatietafels nodig is. Zover is het nu echter nog niet. Het programmateam

heeft

twee

keer

overleg

gevoerd

over

de

start

van

het

ondernemersmentorprogramma. Onder regie van het projectteam is een kwartiermaker voor de maritieme sector actief. De afgelopen maanden is gewerkt aan de promotiecampagne ‘Kom aan Boord’, waarin via diverse media de Friese interesse voor werken in de maritieme sector een boost moet krijgen. Deze campagne loopt inmiddels en richt zich op leerlingen, zij-instromers en werknemers die op zoek zijn naar een andere baan. Voor aanmelders is door diverse ondernemers een werkervaringscarrousel opgezet. Hierbij kunnen geïnteresseerden met verschillende facetten van werken in de maritieme industrie kennis maken. Inmiddels heeft dit al enkele plaatsingen opgeleverd. Gelet op de diversiteit binnen de agrifood sector is nog geen route gekozen om tot een hub te komen. Via de innovatietafels is echter wel verbinding met deze sector. Tevens heeft men de ambitie om het groenonderwijs te innoveren. Deze ambitie kent een cross over met het onderwijs. Gestart is met het ontwikkelen van een innovatieve leerlijn Groen. Juist in deze agrarische regio blijkt de instroom in het agrarisch onderwijs erg beperkt te zijn. De inzet is nu om een doorlopende leerlijn Groen te ontwikkelen met op alle niveaus doorstroommogelijkheden (van PO tot WO) die aansluit op de behoeften van de agrofoodsector in Noordwest.

Binnen programmalijn 2, Onderwijs en Arbeidsmarkt, is vanaf dit schooljaar met de scholen een regionale agenda ontwikkeld waarop ongeveer 40 activiteiten zijn opgenomen voor de leerlingen van de VO-scholen in de regio. Hierdoor krijgen de leerlingen een goed beroepsbeeld van de banen in de regio en maken ze kennis met het bedrijfsleven in de eigen omgeving. Het doel is dat deze leerlingen na hun opleiding instromen in vacatures bij de bedrijven die ze in deze periode hebben leren kennen. Inmiddels is een begin gemaakt met de regionale banenmarkt. Evenals in de tweede voortgangsrapportage wordt het belang van een kwalitatieve goede huisvesting benadrukt om arbeidsmigranten aan te trekken. Ook in deze rapportage wordt voorgesteld om permanente arbeidsmigranten onder te brengen in dorpen en steden, terwijl voor tijdelijke (seizoensgebonden) arbeidsmigranten geopteerd wordt voor solitaire gebouwen. Men denkt daarbij aan huisvesting in

45 

kassen en jachtwerven. Wederom wordt gepleit om het maximum per locatie te verhogen van 50 naar 150-300 arbeidsmigranten. De Academie zou gekoppeld kunnen worden aan de innovatietafels. Nu de innovatietafels vorm beginnen te krijgen, zal deze inzet van de Franeker Academie het komend jaar vorm krijgen. Op het onderdeel verzilting kan de Franeker Academie betrokken worden bij de innovatie van het groenonderwijs. Binnen programmalijn 3 zijn 75 bedrijven uit de maakindustrie geënquêteerd. Op basis van deze input kan bezien worden voor welke aanvullende bedrijven de regio interessant is. Op dit moment wordt de laatste hand gelegd aan de rapportage. Daarnaast beoogt men bedrijventerreinen toekomstbestendig te maken, waarbij het verduurzamen het meest urgent is. Hiermee is nu een extern bureau aan de slag. Daarbij wordt tevens bezien in hoeverre synergie gerealiseerd kan worden. Gestart wordt met vier bedrijventerreinen. Naast een huisstijl, een programmanaam en een website, heeft men nu tevens een verhaal. De eerder doorgeschoven businesscase klankbord woon- en vestigingsklimaat, is nu opgepakt. Het plan is om een onderzoek te doen onder nieuwkomers, verlaters, nieuwe bedrijfsvestigingen, etc. Zoals eerder vermeld in de tweede voortgangsrapportage, staat daarbij de vraag centraal waarom zij naar Noodwest zijn gekomen en waarom ze weggaan.

Wederom staat de Regio Deal centraal in de vierde programmalijn, slimmer samenwerken. Eind 2022 hebben de gemeenten Harlingen, Waadhoeke en Leeuwarden samen met de provincie en het Wetterskip een voorstel ingediend bij het Rijk. Het Rijk heeft vervolgens € 20 mln. gereserveerd, hetgeen tevens het bedrag is dat is aangevraagd. Medio 2023 wil men het convenant ondertekenen en moet de beschikking binnen zijn. De Regio Deal zet in op structuurversterking met betrekking tot: 

Een veerkrachtige economie, met een perspectief voor een leven lang leren, toerisme en mobiliteit.



Kwaliteit van leven in de regio, met perspectief voor onderwijs, leefbaarheid, zorg en bestrijding van ondermijning.



Natuurlijk in balans met een perspectief voor landbouw, landschap en energie.



Naar verwachting kunnen de middelen uit de Regio Deal ten goede komen aan het SEAP (Voorgangsrapportage, maart 2023).

Ten tijde van dit onderzoek wordt aangegeven dat op dit moment wordt gewerkt aan een vierde voortgangsrapportage. Deze zou in juli via een memo verzonden moeten worden naar het college en de raad (ambtelijke reactie, 12 juli 2023). Desgevraagd wordt in het ambtelijke wederhoor over de vierde voortgangsrapportage gesteld dat de raden de vierde rapportage in september 2023 verwachten en ook zullen ontvangen (Ambtelijk wederhoor, 18 september 2023).

46 

Economisch Beleid

5.3 De ambtelijke voortgang Desgevraagd wordt over de voortgang van het programma het volgende gesteld. Het programmateam bestaat uit een vertegenwoordiger van het onderwijs, een ondernemer en een ambtenaar (de programmamanager). De bestuurstafel bestaat uit drie vertegenwoordigers vanuit de overheid (een burgermeester en twee wethouders), drie vanuit het onderwijs (directeuren) en drie ondernemers die in eerste instantie op persoonlijke titel zitting nemen aan de bestuurstafel. De samenwerking tussen de bestuurstafel en het programmateam verloopt goed. Steeds duidelijker is nu wie waarover gaat en bij twijfel vindt constructief overleg plaats. In het begin van het programma lag het accent vooral op het bekend maken van het programma, hetgeen niet eenvoudig was. Ondernemers hebben doorgaans behoefte aan concrete acties en projecten en in het begin was een en ander nog minder concreet. Tevens moest er in de beginfase gewerkt worden aan het formaliseren van de samenwerking in de vorm van bijvoorbeeld een bestuursovereenkomst en een reglement en ook hier hebben ondernemers niet altijd affiniteit mee. Een innovatietafel dient ertoe een probleem verder te verkennen en verder te krijgen. Hiertoe schuiven soms ook kennismakelaars aan, zo is de bedoeling. Bij de maritieme sector heeft de aanjager een belangrijke rol vervult.

Deze aanjager heeft 40 bedrijven bezocht en gesproken en vervolgens is een promotiecampagne gestart. Het kan zo zijn dat als gevolg hiervan een innovatietafel voor de maritieme sector wordt ingericht. Een hub is te vergelijken met een ondernemersvereniging, maar specifiek gericht op het uitwisselen van informatie en het delen van kennis. Een hub kent meer structuur dan een innovatietafel en kent ook een bredere agenda. Kwartiermakers worden ingezet om ontwikkelen en problemen te inventariseren. Deze worden zowel voor de agrifood sector (in de vorm van Ynbusiness) als voor de maritieme sector ingezet. Als behoefte is aan een inhoudelijke versterking, dan wordt vervolgens een kennismakelaar ingezet, zo is de gedachte. Op dit moment actualiseert de gemeente het beleid met betrekking tot wonen. Het is de verwachting dat in dit beleid tevens het onderscheid tussen short-stay en long-stay wordt meegenomen, waarmee wordt aangesloten op de ambitie om arbeidsmigranten te huisvesten. Naar verwachting verschijnt dit beleid nog dit jaar. Het programma leren en werken is een bestaand programma, maar is verbreed binnen het sociaaleconomisch actieprogramma naar zij-instromers. De gedachte daarbij is, dat als bedrijven en scholieren elkaar toch op vaste dagen en locaties ontmoeten, deze dagen ook opengesteld kunnen worden voor zij-instromers. De werkcarrousel werkt als volgt.

Sommige bedrijven hebben in bijvoorbeeld juni een piekbelasting, andere bedrijven weer in juli of augustus. Werknemers zouden dan van het ene naar het andere bedrijf kunnen doorstromen. Dit geldt ook voor carrièretrajecten: een medewerker die geen stap meer kan maken bij het ene bedrijf, zou kunnen doorstromen naar een ander bedrijf waar die stap wel mogelijk is. Dit vereist wel een nadere inventarisatie: zo moet bekend zijn welk bedrijf wanneer een piekbelasting kent en wat de carrièremogelijkheden per bedrijf zijn.

47 

De rol van de Franeker Academie moet zich nog uitkristalliseren. Dit blijft nog in zekere zin een zoektocht. Er zijn zeker kansen, maar de concrete inzet moet nog vormkrijgen, aldus de respons in dit verband. Bij de bedrijventerreinen wordt nu ingezet op het verduurzamen. Dit betekent niet alleen het groener maken van deze terreinen, maar bijvoorbeeld ook het bezien van mogelijkheden om groene stroom te delen met elkaar. Voor het onderzoek onder nieuwkomers, verlaters, nieuwe bedrijfsvestigingen, etc. heeft men gepoogd een stagiaire te vinden die dit onderzoek in het kader van het afstuderen zou kunnen uitvoeren. Hier was echter weinig animo voor, zodat dit onderzoek nog moet worden opgestart. Organisatorisch bestaat altijd een zekere spanning tussen lijnactiviteiten en programma-activiteiten. Het programmateam wil graag werken met eigen personeel van de gemeenten op programma’s, zodat de kennis behouden blijft voor de gemeentelijke organisaties. Aangezien die medewerkers ook reguliere lijn taken uitvoeren, speelt er altijd een zeker prioriteringsvraagstuk. Dit geldt ook voor de andere programma’s die de gemeente draait (Ambtelijke respons, 13 juni 2023, Ambtelijk wederhoor, 18 september 2023). Desgevraagd wordt de voortgang met betrekking tot de groene leerlijn als volgt toegelicht: “De groene leerlijn is in ontwikkeling, maar is in dit stadium nog niet gebudgetteerd.

Het volgende als toelichting. Net als voor Maritiem heeft Agro een bijzondere ontwikkelstatus in het SEAP. Noordwest is vooral een agro-regio, maar het opvallende is dat weinig leerlingen in de regio na het VMBO instromen in het groenonderwijs van AERES (MBO). Ook vanuit de Havo is het mondjesmaat. Voor deze leerlingen is het Groenlyceum beschikbaar, ook AERES (op havo/vwo-niveau). Uit mijn ervaring en analyse blijkt dat het groenonderwijs is weggezakt en een slecht imago heeft. Dat is niet goed. Alle scholen in onze regio (behalve maritiem) kunnen groen als keuzevak aanbieden (bovenbouw), maar dan moet het wel aanspreken. Bij de AMS is het zelfs nog een echt profiel waar veel lessen aan Groen kunnen worden besteed, maar ook daar is hetzelfde aan de gang. Dit moet dus anders en dat is nu aan het gebeuren. AERES MBO Friesland heeft hun groenprogramma om dezelfde reden doorontwikkeld. Nu is het de bedoeling dat de VMBO-scholen in onze regio hun groenprogramma afstemmen op dit geïnnoveerde lesprogramma in relatie tot de vraag en arbeidsmarkt in Noordwest. Deze vakken zijn o.a.: klimaat gerelateerd (groen en blauw), life science, leefomgeving, voedingsindustrie, logistiek, laborant en groentechnologie (waaronder robotisering en bijv. gebruik GPS). Dit leidt aldus tot moderne en aansprekende groene leerlijn GROEN van VMBO-MBO-HBO-WO.

De basis ligt bij het VMBO, vandaar dat vanaf dit niveau wordt begonnen (1e fase, later wordt die doorontwikkeld naar het HBO en WO). Het kost zeker een jaar om dit met de betrokkenen op elkaar afgestemd te krijgen (MBO-VMBOscholen). Het gaat dan om nieuw lesmateriaal, bijscholing formatie, nieuwe voorlichting met open-dagen en activiteiten, samenwerking, enz. Tegelijk wordt in de regio gezocht naar meerdere stage-bedrijven

48 

Economisch Beleid

die passen bij het nieuwe lesprogramma. Inmiddels is duidelijk dat de sector dit graag mee oppakt. Voor de inhoud, regionale afstemming en voortgang uitvoering wordt rekening gehouden met een tijdelijke ondersteuning, bij voorkeur iemand uit het groenonderwijs in de regio zelf” (Ambtelijke respons, 15 juni 2023).

5.4 De samenwerkingsovereenkomst In april 2022 wordt een samenwerkingsovereenkomst ondertekend door de gemeente Waadhoeke en de gemeente Harlingen. Het actieprogramma en het uitvoeringsplan vormen de basis voor deze overeenkomst en de overeenkomst sluit hier dan ook logischerwijs op aan. Het doel van de overeenkomst is om de uitgangspunten en de randvoorwaarden voor de samenwerking in het kader van het uitvoeringsplan vast te leggen en inhoudelijke en procedurele afspraken te maken over de verdeling van taken, bevoegdheden en risico’s tussen de gemeenten, de bijdragen van de gemeenten en de wijze van verantwoording van de bestedingen door de gemeenten (Overeenkomst, artikel 2). Algemeen verplichten de partijen zich om alles te doen wat in hun vermogen ligt elkaar doorlopend te informeren over alle ontwikkelingen ter zake van het uitvoeringsplan. Als de samenwerking wordt vertraagd of verhinderd, treden de partijen onverwijld middels de bestuurstafel in overleg (Overeenkomst, artikel 3). De gemeente Harlingen treedt op als kassier. De kassier verstrekt eens per kwartaal de bestuurstafel een financieel verslag. De kassier kan zonder expliciete toestemming van de bestuurstafel geen handelingen verrichten die ertoe leiden dat het budget overschreden wordt.

De gemeente Harlingen treedt tevens op als penvoerder en draagt in die hoedanigheid zorg voor de afwikkeling van de besluiten van de gemeenten in het kader van het uitvoeringsplan en het verzorgen van de administratie (Overeenkomst, artikel 4 en 5). Het totale budget bedraagt € 603.200. Voor de inzet van eigen medewerkers voor de realisatie van het uitvoeringsplan, wordt vooraf toestemming gevraagd aan de bestuurstafel. De kosten worden na goedkeuring door de bestuurstafel ten laste gebracht van het budget. Financiële middelen die in enig jaar niet zijn besteed, blijven beschikbaar voor de uitvoering van het uitvoeringsplan gedurende de looptijd daarvan (Overeenkomst, artikel 5). De rol van de ondernemers en onderwijs aan de bestuurstafel is die van reflectie op de voortgang van het programma, het bewaken van de strategische koers en het zijn van ambassadeur van het uitvoeringsplan (Overeenkomst, artikel 6 en 7). De bestuurstafel komt minimaal zes maal per jaar bijeen en houdt toezicht op de planning, de financiering, de voorgang van het programmateam en de realisatie van de 14 businesscases. De voorzitter van de bestuurstafel is de burgemeester van de gemeente Waadhoeke. De middelen uit het budget worden verstrekt als subsidie of als opdracht. Het programmateam is belast met de programmering, organisatie, inhoud en uitvoering van het uitvoeringsplan.

Het programmateam adviseert de bestuurstafel of ingediende projectinitiatieven in aanmerking komen voor een bijdrage uit het budget en coördineert de afstelling tussen onderwijs, overheid en ondernemers. Op structurele of op tijdelijke basis kan het programmateam uitgebreid worden met een vertegenwoordiger van de agrifood en/of de maritieme sector. Het programmateam komt minimaal 12 maar per jaar bijeen. Indien de overeenkomst niet kan worden uitgevoerd als gevolg van onvoorziene omstandigheden treedt de bestuurstafel in overleg om te bezien of de overeenkomst kan worden aangepast. Na melding van een geschil treedt de bestuurstafel binnen 10 werkdagen met elkaar in overleg om te bezien of een oplossing gevonden kan worden. Alle mededelingen die de gemeenten aan elkaar dienen te doen in het kader 49 

van de overeenkomst, dienen schriftelijk te geschieden. Als een beslissing of handeling van de gemeenten wordt verlangd, dan is het aangewezen beslissingsbevoegde orgaan het college van burgemeester en wethouders, tenzij schriftelijk of bij wettelijk voorschrift anders is bepaald (Overeenkomst, april 2022). Ter uitwerking van artikel 7 lid 9 van de samenwerkingsovereenkomst, wordt tevens een reglement voor de bestuurstafel opgesteld. Daarbij wordt overwogen dat de beide gemeenten de ondernemers en het onderwijs binnen de samenwerkingsovereenkomst een stem wensen te geven. De besluitvorming dient uit te gaan van gelijkwaardigheid van de partijen en kan er nimmer toe leiden dat een partij overruled wordt door een andere partij. De gremia overheid, ondernemers en onderwijs hebben ieder één stem aan de bestuurstafel en besluitvorming vindt plaats door unanimiteit (Reglement, artikel 1.1 en 1.2). De notulen van de vergaderingen zijn openbaar (Reglement, artikel 2.7). Op 27 juni 2023 besluit het college in te stemmen met een addendum op de SOK, zodat de samenwerkingsovereenkomst in het kader van de uitvoering van het SEAP kan worden verlengd tot en met 31 december 2023. In het collegeadvies wordt de volgende inleiding gegeven: “In 2021 is een programmateam gevormd dat het actieprogramma heeft omgezet in een Uitvoeringsplan (UP).

Dit plan heeft in eerste instantie een looptijd van 2 jaar: van 1 juli 2021 tot en met 30 juni 2023, met een concrete doorsteek naar de 8 à 10 jaren daarna. Om het UP uit te voeren is in 2021 een passende organisatie bedacht met een bestuurstafel. Het gaat dan o.a. om de wijze van organisatie, financiering, werkwijze, planning en proces. Om deze randvoorwaarden en uitgangspunten voor de samenwerking in het kader van de UP vast te leggen is vorig jaar een samenwerkingsovereenkomst sociaaleconomisch actieprogramma Noordwest-Friesland vastgesteld (hierna: de SOK), zie bijlage 1. Tijdens de laatste bestuurstafel van 12 april 2023 is afgesproken de huidige samenwerking voort te zetten tot 31 december 2023. Hiervoor is het nodig de huidige SOK aan te vullen met een addendum (zie bijlage 2) waarin deze afspraak wordt geformaliseerd. Daarover gaat dit advies. De verwachting is dat na 31 december 2023 aansluitend via Regio Deal-middelen een vervolg komt op het economisch actieprogramma. Hierover is tegen die tijd een nieuw besluit nodig” (Collegeadvies, 27 juni 2023). Daarnaast wordt gesteld dat het budget dat destijds is vastgesteld nog toereikend is voor verlenging. In het collegeadvies wordt vervolgens het oorspronkelijke budget opgevoerd (€ 603.200), maar niet de uitputting van dit budget tot dusver. Tevens wordt opgemerkt, dat het SEAP straks deel uitmaakt van de Regio Deal.

Hierover volgt een nader voorstel.

5.5 De bestuurstafel Op 5 juli 2021 komt de bestuurstafel in oprichting voor het eerst bijeen. Hierbij wordt stilgestaan bij het sociaal economisch actieprogramma, zoals dat begin 2021 is afgerond. Op basis van dit programma heeft een programmateam in oprichting een uitvoeringsplan voor de komende twee jaar gemaakt. Om te komen tot resultaat is het nodig een programmaorganisatie in te richten en om partijen bij elkaar te brengen. Het accent van het uitvoeringsplan ligt daarom, naast het in gang brengen van de businesscases, op deze twee aspecten. Het voorstel is om de organisatie uit drie lagen op te bouwen: strategisch, tactisch en operationeel. Het strategisch niveau krijgt vorm in de bestuurstafel. Op tactisch niveau fungeert een programmateam. In de operationele laag worden alle activiteiten uitgevoerd die

50 

Economisch Beleid

voortvloeien uit de businesscases. Voorgesteld wordt om de burgemeester van Waadhoeke de voorzittersrol te geven en om de programmamanager Ontwikkelperspectief van Waadhoeke de rol van secretaris te laten vervullen (Agenda, 5 juli 2021). Van deze vergadering is geen conceptverslag verstrekt door de gemeente. De volgende bestuurstafelvergadering vindt plaats op 29 oktober 2021. Voorgesteld wordt om de taken van de bestuurlijke kerngroep Onderwijs en Arbeidsmarkt van het lopende O3 project Leren en Werken in je eigen regio, over te dragen naar de bestuurstafel. Wel zullen de portefeuillehouders onderwijs vooraf worden betrokken als er zaken besproken worden aan de bestuurstafel die zeer nauw verbonden zijn met het onderwijs. Het uitvoeringsplan is eind september 2021 vastgesteld door zowel de gemeente Harlingen als de gemeente Waadhoeke, waarbij tevens de financiële middelen beschikbaar zijn gesteld. Voor de projectorganisatie wordt een zelfstandig opererende entiteit ingericht met een samenwerkingsovereenkomst

(SOK).

Inmiddels

is

gewerkt

aan

een

opzet

voor

zo’n

samenwerkingsovereenkomst, die wordt aangeboden bij de agendastukken. Vooruitlopende op de SOK hebben beide gemeenten afspraken gemaakt over de kosten ten behoeve van het uitvoeringsplan die nu gemaakt worden (Agenda, 29 oktober 2021). Op verzoek van de ondernemers wordt bij de SOK aandacht gevraagd voor de governance van de ondernemers en de vormgeving daarvan. De SOK hoeft niet gelijk te worden vastgesteld. Afgesproken wordt om bij de eerstvolgende bestuurstafel een concept SOK te agenderen. Het uitvoeringsplan opereert op het snijvlak van meerdere disciplines, zoals economie, wonen, sociaal domein en onderwijs. De afspraak wordt gemaakt, dat als het de portefeuille raakt van andere wethouders dan die aan tafel, dit goed en tijdig wordt voorbesproken, zodat de betrokken portefeuillehouder vanuit collegiaal bestuur goed vertegenwoordigd is. Tevens worden in deze vergadering de programmalijnen besproken. Zo is voor maritiem een kartrekker gevonden, maar voor agri nog niet. Vanuit de bestuurstafel wordt geadviseerd om mechanisatie als aandachtspunt mee te nemen (mechanisatie/maakindustrie). Aan het eind van het jaar kan mogelijk een eerste innovatietafel worden opgericht. De kennismakelaar gaat aan de slag als ondernemers dit zelf willen. Bij onderwijs en arbeidsmarkt wordt geconstateerd dat de huisvesting van arbeidsmigranten een knelpunt vormt.

De academie is gevraagd het programma mee te nemen en de regio te verkennen. Ook Wageningen Universiteit zal betrokken moeten worden. Ten aanzien van het versterken van het woon- en vestigingsklimaat is men bezig om data op tafel te krijgen. De grote bedrijven zijn bekend, de kleine veel minder en bezien moet worden waar de synergie aanwezig is. Op het gebied van slimmer samenwerken wordt zowel nationaal als Europees een lobby ingezet (Notulen, 29 oktober 2021). 7 maart 2022 is er een nieuwe vergadering van de bestuurstafel. Voor deze vergadering staat de eerste voortgangsrapportage geagendeerd. Ook zal de projectcommunicatie gepresenteerd worden. Op 2 februari 2022 heeft een gesprek plaatsgevonden tussen de voorzitter van de bestuurstafel, de secretaris van de bestuurstafel en twee ondernemers die deelnemen aan de bestuurstafel over de verwachtingen over de rol en de positie van de ondernemers aan de bestuurstafel. Daarnaast is in aparte groepen van de bestuurstafel op 22 december 2021 gesproken over een eerste concept van de SOK en ook deze SOK staat op de agenda (Agenda, 7 maart 2022). Over de eerste voortgangsrapportage worden geen vragen gesteld. De kwartiermaker maritiem heeft afspraken staan met diverse maritieme collega’s. De bestuurstafel adviseert nu om niet alleen naar maakbedrijven te kijken, maar ook naar rederij, visserij en natte waterbouw.

Vanuit Ynbusiness wordt een kwartiermaker voor agro ingeschakeld. Deze is bezig

51 

met een agriscan. Op het gebied van arbeidsparticipatie is men bezig met een werkcarrousel ‘de stille reserve’. Dit is een soort kaartenbak met mogelijke arbeidsparticipanten. De stille reserve bestaat uit drie categorieën: goed bemiddelbaar, bijscholing nodig en onbemiddelbaar. De bestuurstafel vraagt aandacht voor de groep die goed bemiddelbaar is. De academie doet mee als kennisinstituut in de regio. Op dit moment voert de academie onderzoek uit naar verzilting. De academie zou gekoppeld kunnen worden aan innovatietafels. De bedrijventerreinen zijn op dit moment niet goed georganiseerd en hier zou modernisering raadzaam zijn. Na een verkenning van de organisatiegraad kan men aan de slag met bijvoorbeeld duurzaamheid, digitalisering en circulaire economie. Het aandachtspunt is de netwerkcapaciteit. De stroomopbrengst is op bepaalde gebieden niet uit te breiden omdat de stroom niet terug geleverd kan worden. Hierdoor wordt de kloof met bijvoorbeeld het westen groter, waar hier wel in is geïnvesteerd. Op het gebied van slimmer samenwerken is men bezig met een aanvraag voor de Regio Deal. Op het gebied van communicatie en regiomarketing zijn drie avonden met een denktank georganiseerd. Daarnaast zijn ongeveer 180 enquêtes ingevuld. Op de presentatie die tijdens de vergadering wordt gegeven, wordt positief gereageerd. Enkele aandachtspunten worden meegegeven.

Zo moet duidelijk zijn wie de doelgroep is. Ook vraagt men aandacht voor een goede wisselwerking tussen regiomarketing en communicatie. De ondernemers gaan aan de slag met een beter georganiseerde achterban. Totdat dit georganiseerd is, nemen zij op persoonlijke titel deel aan de bestuurstafel. De bestuurstafel gaat unaniem akkoord met de SOK. Ook gaat men akkoord met de opzet voor het bestuursreglement (Notulen, 7 maart 2022). Op 9 mei 2022 komt de bestuurstafel opnieuw bijeen. Het laatste format van de projectcommunicatie wordt besproken. Daarbij staat de nieuwe site hetgoedvannoordwest.nl centraal. Het wordt een dynamische site, met agenda en wetenwaardigheden. De lancering van de site staat gepland op 9 juni 2022. De bestuurstafel gaat akkoord met de site, wetende dat deze wordt bijgehouden. Op 9 juni 2022 staat tevens een ondernemersontbijt gepland. Daarbij is een brede doelgroep uitgenodigd. Het ontbijt is gericht op het lanceren van de website, het bekendmaken van het SEAP en het aanjagen van enthousiasme voor het gehele programma. In het reglement zijn een aantal wijzigingen aangebracht op aangeven van de juristen van beide gemeenten. De bestuurstafel gaat akkoord met de gewijzigde versie van het reglement. Het onderzoek met de agrariërs heeft vertraging opgelopen vanwege de drukte in de agrarische sector (zaaien/oogsten).

Het doel is echter om het onderzoek voor de vakantie klaar te hebben. Voor maritiem is de kwartiermaker enthousiast aan de slag. Op 12 mei 2022 staat er een overleg gepland om niet alleen leerlingen, maar ook de kaartenbak mee te nemen. Tevens is een promotiecampagne gaande (serie), via sterk techniek onderwijs, met als doel de jeugd te interesseren voor maritiem, o.a. ook scheepsbouw, interieur. Op het gebied van onderwijs kunnen er weer meet & greets worden gehouden. Verschillende dagen zijn al geweest en er komen nog vier dagen aan over de zorg, economie en groen. In juni kunnen de leerlingen kijken op industrieterreinen. Arbeidsparticipanten zullen vanuit de ondernemerskant en niet vanuit het sociaal domein benaderd worden. Er wordt druk gelobbyd met Den Haag, zowel op ambtelijk als op ministerieel niveau (Anke Bruins Slot) over een aanvraag Regio Deal. De gezamenlijke vijf overheden (Harlingen, Waadhoeke, Leeuwarden, provincie en Wetterskip Fryslân) werken aan een aanvraag die vóór 15 november ingediend moet worden. Delen uit het SEAP worden onderdeel van de aanvraag. Het Fries Sociaal Planbureau (FSP) is voor noordwest bezig met een meerjarig programma. Instrument hiervoor is de brede welvaartsmonitor. Het verdiepend onderzoek heeft als eerste thema: een leven lang leren (voor (meer) brede welvaart). Lang werd gedacht

52 

Economisch Beleid

hoe hoger de opleiding, hoe beter. In de praktijk zitten de regio Harlingen/Waadhoeke onder het landelijk (en provinciaal) gemiddelde en neemt tegelijk de vraag naar de doelgroep MBO toe. Dit is naast een kans ook een opgave met diverse uitdagingen (Notulen, 9 mei 2022). Een volgende vergadering van de bestuurstafel vindt plaats op 19 september 2022. Inleidend wordt gesteld dat de bestuurstafel als eerste aan zet is om de voortgangsrapportages te beoordelen. Daarna gaat deze pas naar de colleges en de raden. Hoewel desgevraagd wordt aangegeven dat de tweede voortgangsrapportage besproken en vastgesteld wordt tijdens deze vergadering, wordt dit onderwerp niet als apart agendapunt en besluit opgenomen (ambtelijke reactie, 12 juli 2023). Tijdens deze vergadering staan de geboekte resultaten van het gehele programma op de agenda (Agenda, 19 september 2022). Bij de agri-hub is aansluiting van de agrariërs lastig. Dit levert minder op dan gehoopt. De bestuurstafel adviseert om ook koepels te benaderen. Op maritiem wordt wel veel voortgang geboekt. Er is veel animo voor de promotiecampagne Friesland-breed. 8 van de 10 hoofdsponsors komen uit de Noordwest regio. Ook onderwijs en arbeidsmarkt loopt goed. De ambitie is om met de inzet van het bedrijfsleven naar een regionale arbeidsmarkt toe te werken, inclusief een site waar alle (Mbo)studenten de vacatures in de regio kunnen vinden.

Nu is nog onduidelijk waar de 3.000 vacatures zijn. Voor de arbeidsmigranten lopen afspraken met meerdere bestuurders. Naast Waadhoeke en Harlingen wordt ook gesproken met Súdwest-Fryslân, Leeuwarden en de provincie. Dit wordt een regionaal thema. De kennismaking van het HBO met het bedrijfsleven via de Academie wordt nog gepland. Voor de acquisitiestrategie heeft de provincie via de Stec Groep een scan uitgevoerd die wordt uitgedeeld aan de bestuurstafel. De focus komt vooral op de maak-industrie, als stuwende sector te liggen. Waar vroeger de strategie gericht was op werkgelegenheid, gaat het nu veel meer om behoud van de bedrijven en hoe deze bedrijven interessanter kunnen worden voor aanvullende bedrijven. Acquisitie is dan ook geen passende titel meer, het gaat immers meer om het behoud. De bestuurstafel adviseert om de titel te veranderen. Duurzaamheid speelt momenteel ook een rol bij de bedrijventerreinen. Het idee is om vier bedrijventerreinen te selecteren als een soort pilot. Het staat of valt met de energie van de bedrijven zelf. Wel zijn er zorgen over de verduurzaming en de energielevering. Voor het woon- en vestigingsklimaat wordt Stenden-NHL gevraagd een onderzoek te doen om erachter te komen waarom bedrijven zich hier gaan vestigen en waarom ze weer weg gaan.

De samenwerking met het Rijk en Europa wordt steeds belangrijker gelet op het geld dat nodig is om het programma te versnellen. Men denkt daarbij aan een Regio Deal. De aanvraag is bijna af en bestaat uit de speerpunten economie, sociaal domein en landschap. De aanvraag bedraagt 40 miljoen, waarvan de helft vanuit de lokale overheden komt en de rest van het Rijk. Daarna zal onderhandeld moeten worden en de verwachting is, dat er dan minder uitkomt. De verdeling over de drie speerpunten moet nog duidelijk worden. In de aanvraag wordt het SEAP benoemd (inclusief de bestuurstafel) voor het realiseren van de economische doelstellingen uit de Regio Deal. De website is tijdens het ondernemersontbijt van 9 juni 2022 gelanceerd en het verder vullen van de website wordt voortgezet. De campagne wordt tevens ingevuld met een nieuwsbrief (Notulen, 19 september 2022). Voor de bestuurstafel van 21 november 2022 staat een presentatie van de provincie over de Interreg A subsidie op het programma. Interreg is een Europese subsidieregeling voor ruimtelijke en regionale ontwikkeling. De Interreg A-programma’s zijn daarbij grensoverschrijdend van aard. Tevens staat een terugkoppeling van de opbrengsten van het gesprek met ondernemers uit de focusgroepen