Rapport Onderzoek toekomstbestendigheid Theater de Koornbeurs

Toekomstbestendig Theater de Koornbeurs Gemeente Waadhoeke

Rapport | Mei 2024

Partners in verbetering

Toekomstbestendig Theater de Koornbeurs Rapport Gemeente Waadhoeke

Toekomstbestendig Theater de Koornbeurs

Inhoudsopgave H1 | Onderzoek toekomstbestendig Theater de Koornbeurs

1

1.1 Financiële situatie Theater de Koornbeurs vraagt om een verdiepend onderzoek naar de toekomstbestendigheid 1 1.2 Analyse en advies d.m.v. de BMC Culturele Waardenkaart en SWOT-analyse 2 H2 | Kaders en uitgangspunten 5 2.1 Gemeentelijke beleidskaders

5

2.1.1 Cultuurbeleid Waadhoeke

5

2.1.2 Binnenstadsvisie

6

2.1.3 Recreatie en toerisme

7

2.2 Beleidsplan Theater de Koornbeurs

7

2.3 Subsidiebeschikking en uitvoeringsovereenkomst

8

H3 | Omgevingsanalyse

12

3.1 Algemene en sectorale trends

12

3.2 Culturele infrastructuur Waadhoeke

13

3.3 Culturele infrastructuur regio

15

3.4 Demografische ontwikkelingen

16

3.5 Benchmark H4 | Analyse op basis van de Culturele Waardenkaart

16 18

4.1 Inhoudelijk kracht

18

4.2 Samenwerkingskracht

20

4.2.1 De relatie met de gemeente

20

4.2.2 De relatie met collega-theaters in de regio

20

4.2.3 De relatie met collega-culturele instellingen binnen Waadhoeke 21 4.2.4 De relatie met het amateurveld, de verenigingen en de overige maatschappelijke organisaties 21 4.2.5 De relatie met ondernemers in de gemeente Waadhoeke 22 4.3 Innovatiekracht

23

4.4 Bedrijfsvoeringskracht

24

4.4.1 Financiële analyse

24

4.4.2 Organisatorische analyse

30

4.5 Publiekskracht

36

4.5.1 Publieksbereik

36

4.5.2 Publieksonderzoek

37

4.6 SWOT-analyse H5 | Ontwikkelperspectieven Theater de Koornbeurs

38 44

5.1 Uitgangspunten

44

5.2 Het ‘0-scenario’

45

Toekomstbestendig Theater de Koornbeurs

5.3 Ontwikkelingsrichting 1: Doorontwikkeling van de theaterfunctie

45

5.4 Ontwikkelingsrichting 2: Doorontwikkeling van de huidige brede opdracht: theaterfunctie en knooppunt- en aanjaagfunctie ten behoeve van de amateurkunst 46 5.5 Ontwikkelingsrichting 3: Doorontwikkeling naar een Gemeenschapshuis 2.0 48 5.6 Exploitatieopzet scenario’s 49 H6 | Conclusies en advies

53

6.1 Conclusies

53

6.2 Advies

53

Bijlage 1 Exploitatie in beeld van Theater de Koornbeurs

55

Bijlage 2 Vermogenspositie Theater de Koornbeurs: balans

56

Bijlage 3 Geïnterviewden voor het onderzoek

57

Bijlage 4 Reactie Theater de Koornbeurs op concept rapport

58

Colofon

61

Dit document (inclusief eventuele bijlagen) is opgesteld door BMC en de (auteurs)rechten met betrekking tot de inhoud en het format van dit document berusten bij BMC. Dit document is uitsluitend bedoeld voor gebruik door de opdrachtgever en mag niet worden gepubliceerd of aan anderen ter beschikking worden gesteld zonder uitdrukkelijke voorafgaande toestemming van BMC.

Toekomstbestendig Theater de Koornbeurs

H1 | Onderzoek toekomstbestendig Theater de Koornbeurs 1.1 Financiële situatie Theater de Koornbeurs vraagt om een verdiepend onderzoek naar de toekomstbestendigheid Theater de Koornbeurs is een belangrijke speler in de culturele infrastructuur van de gemeente Waadhoeke en heeft zowel een lokale als regionale functie. Het theater voorziet in een divers aanbod van podiumkunsten. De gemeente Waadhoeke heeft in haar cultuurnota 2020-2028 Theater de Koornbeurs de functie van ‘knooppunt’ voor amateur- en professionele cultuurbeoefening toegedicht, naast de reguliere activiteiten en programmering die het theater aanbiedt. Daarbij is ook aangegeven dat het theater een gezondere exploitatie moet gaan hebben. In 2018/2019 leek het financieel technisch de goede kant op te gaan met Theater de Koornbeurs. In dat jaar werd voor het eerst in tien jaar een positief exploitatieresultaat gerealiseerd. De oorzaak hiervan was gelegen in de toename van het aantal bezoeken. Het aantal bezoeken voor filmvoorstellingen was met 55% toegenomen en bij het reguliere theaterprogramma was sprake van een groei van 13%. In het jaar erna (2019/2020) was er ook sprake van een positief exploitatiesaldo van € 62.892. Toen sloeg COVID-19 toe, wat leidde tot lege theaterzalen en daarmee een oplopend tekort voor het theater in zijn exploitatie.

Hierbij heeft de gemeente Waadhoeke eenmalig middelen toegekend aan het theater om zijn verliezen als gevolg van COVID-19 op te vangen. In de subsidieaanvraag voor 2023 vroeg Theater de Koornbeurs om de basissubsidie structureel te verhogen met € 117.000. Deze extra middelen zijn nodig voor de uitbreiding van de personele formatie om uitvoering te kunnen geven aan het huidige takenpakket (podiumkunsten, film en ‘knooppuntfunctie’). Deze subsidieaanvraag is niet gehonoreerd en een collegevoorstel om de subsidie structureel te verhogen met € 89.000 is door de raad van Waadhoeke niet goedgekeurd. De raad van Waadhoeke heeft wel een motie aangenomen voor een onafhankelijk onderzoek naar de toekomstbestendigheid van het theater. De huidige financiële situatie en de tekorten op de exploitatie (realisatie 2023 en begroot) laten zien dat de verhouding tussen baten en lasten niet passend is en dat het ‘verdienmodel’ (eigen inkomsten en subsidie) niet in verhouding staat tot de gemaakte kosten. Voor dit onderzoek is het van belang om de verschillende facetten die een culturele instelling succesvol maken nader te onderzoeken, zie hiervoor paragraaf 1.2. Voor dit onderzoek zijn de volgende onderzoeksvragen van toepassing: 1. Hoe toekomstbestendig is Theater de Koornbeurs als culturele voorziening in de gemeente Waadhoeke? 2.

Welke scenario’s (randvoorwaarden en ‘knoppen om aan te draaien’) zijn van toepassing om de toekomstbestendigheid van Theater de Koornbeurs te borgen?

| 1 | Toekomstbestendig Theater de Koornbeurs

Voor ons onderzoek gelden daarbij de volgende uitgangspunten: ● Vertrekpunten zijn de kerntaken van Theater de Koornbeurs (podiumkunsten, film en ‘knooppuntfunctie’) en de ambities vanuit de cultuurnota. ● Het onderzoek geeft een analyse van de huidige situatie, rekening houdend met de geldende kaders. ● In het onderzoek zijn de inwoners en het cultureel veld van de gemeente Waadhoeke betrokken. ● In het onderzoek wordt in kaart gebracht welke (on)mogelijkheden en potentie Theater de Koornbeurs heeft om te groeien in bezoekaantallen (zowel binnen de huidige kerntaken als binnen het bredere kader van culturele voorziening). ● In het onderzoek wordt gerapporteerd over de resultaten en worden de verschillende oplossingsrichtingen in beeld gebracht door middel van scenario’s. ● Per scenario is aangegeven wat dit betekent voor Theater de Koornbeurs in activiteiten, bezoekersaantallen, financiering en organisatie. ● De resultaten en de verschillende oplossingsrichtingen/scenario’s worden gepresenteerd en besproken met de raad. ● In het advies aan de raad wordt een onderbouwd voorstel gedaan ten aanzien van welk toekomstscenario, dan wel scenario’s, nader uitgewerkt en geïmplementeerd dienen te worden.

1.2 Analyse en advies d.m.v. de BMC Culturele Waardenkaart en SWOT-analyse BMC Culturele Waardenkaart In deze opdracht hanteren we het denkkader van de ‘Culturele Waardenkaart', zie figuur 1. De Culturele Waardenkaart is een model dat het mogelijk maakt om: ● de kracht van een (culturele) organisatie in beeld te brengen door de functie(s) en het profiel van de organisatie vast te stellen, mede in relatie tot de positie in de culturele infrastructuur; ● het culturele en het zakelijke functioneren door te lichten; ● het gesprek te voeren over het actuele prestatieniveau, de sterke en minder sterke punten van het functioneren, de kansen en risico’s, de wenselijke ontwikkeling en de prioriteitstelling binnen de strategische koers; ● plannen om verbetering te realiseren en daar afspraken over te maken.

| 2 | Toekomstbestendig Theater de Koornbeurs

Figuur 1: Schematische weergave van de BMC Culturele Waardenkaart

De BMC Culturele Waardenkaart bestaat uit onderlinge samenhangende waarden die elk een aantal succesfactoren kennen en die met elkaar in balans dienen te zijn om te kunnen spreken van een succesvolle culturele onderneming. Wij onderscheiden daarbij de volgende elementen en duiden deze als volgt: Bij ‘Inhoudelijke kracht’ gaat het om een analyse van: ● profiel, positionering, potentie en ambitie; ● aansluiting op en bijdrage aan de gemeentelijke cultuurvisie; ● aard en omvang van de activiteiten, zowel voor de theaterfunctie, de sociaalmaatschappelijke functie als de commerciële functie. Bij ‘Samenwerkingskracht’ gaat het om een analyse van: ● de positie van de instelling in de culturele infrastructuur en de aanwezige samenwerkingsverbanden; ● doel en activiteiten van de samenwerkingsverbanden; ● resultaten van de samenwerking. Bij ‘Innovatiekracht’ gaat het om een analyse van: ● ondernemerschap en innoveren in aanbod; ● organisatievorm en verdienmodellen, zowel vanuit de theaterfunctie als sociaalmaatschappelijk en zakelijk-commercieel perspectief.

Bij ‘Bedrijfsvoeringskracht’ analyseren we: ● de governance en de werkorganisatie, zowel kwantitatief als kwalitatief; ● de samenstelling van baten en lasten naar producten, vrij te besteden bijdragen van derden (zoals sponsoren, donateurs en legaten) en indirecte lasten (overhead) in relatie tot het exploitatieresultaat; ● de verhouding tussen subsidiestromen, eigen inkomsten en derde geldstromen;

| 3 | Toekomstbestendig Theater de Koornbeurs

● ● ● ●

de verhouding tussen baten en lasten van reguliere activiteiten en losse projecten; de gezondheid van de financiële exploitatie, mede in relatie tot programmering, organisatie, huisvesting en vermogensontwikkeling; de gezondheid van de vermogenspositie; de kwaliteit en toekomstbestendigheid van de huisvesting (onderhoudssituatie van het gebouw en installaties), inclusief afspraken/contracten tussen de eigenaar en de gebruiker.

Bij ‘Publiekskracht’ analyseren we: ● het publieksbereik kwantitatief (bezoek- en gebruikersaantallen) en kwalitatief (welke doelgroepen en gebruikers, publiekservaring, unique selling points, etc.); ● de mate van aandacht voor gastheerschap als organisatiewaarde; ● de verbinding met uitstraling naar en meerwaarde voor de stad en de regio; ● de verhouding tot concurrerende instellingen en activiteiten in stad en regio (marktanalyse); ● de marketing en communicatie (beleid en uitvoering); ● de klantervaring. SWOT-analyse Voor het maken van de SWOT-analyse gebruiken we de inzichten die zijn opgedaan aan de hand van het model van de Culturele Waardenkaart. De SWOT-analyse vormt de basis voor het opstellen van het ontwikkelperspectief (scenario’s). Ontwikkelperspectief (scenario’s) In het ontwikkelperspectief zijn drie toekomstscenario’s voor Theater de Koornbeurs opgesteld. Op hoofdlijnen gaat het om de volgende scenario’s, deze worden in hoofdstuk 5 nader uitgewerkt. 1. Geen herijking van de inhoudelijke opdracht aan de Koornbeurs en geen aanpassing van het huidige subsidiebudget 2. Doorontwikkeling van de theaterfunctie 3. Doorontwikkeling van de huidige brede opdracht 4. Doorontwikkeling naar een Gemeenschapshuis 2.0

| 4 | Toekomstbestendig Theater de Koornbeurs

H2 | Kaders en uitgangspunten 2.1 Gemeentelijke beleidskaders 2.1.1 Cultuurbeleid Waadhoeke Het gemeentelijke cultuurbeleid is vastgelegd in de nota cultuurbeleid Waadhoeke, Kultuer Yn Waadhoeke, mei-inoar meitsje we it me!1 en in het Uitvoeringsprogramma Waadhoeke, Yn Ferbining2. De cultuurnota3 behandelt de hoofdlijnen van het beleid met betrekking tot behoud en versterking van het culturele aanbod en bevordering van cultuurdeelname. Er worden drie speerpunten/thema’s geformuleerd en uitgewerkt. Deze thema’s vormen de kapstok voor het cultuurbeleid a. Untdekke. Dit thema gaat over hoe de gemeente het culturele aanbod onder de aandacht van de inwoners brengt. Maar ook over kennismaking en samenwerking binnen het cultuurveld. b. Meimeitsje. Hiermee wordt een verbinding gemaakt tussen kunst & cultuur en leefbaarheid, wordt ingezet op cultuureducatie, cultuurdeelname en het gebruik van cultuur als instrument voor het (kunnen) blijven meedoen met de maatschappij. c. Doarre & dwaan. Dit gaat over de manier waarop de ervaringen en energie van Culturele Hoofdstad worden gebruikt om het cultuuraanbod en cultuurdeelname verder te versterken en vitaal te houden. En wat dit betekent voor het cultuurveld en de gemeente. Naast de voornoemde speerpunten/thema’s is er in het cultuurbeleid, conform het coalitieakkoord, aandacht voor een drietal specifieke ambities: 1.

profileren van Franeker als academiestad, waaronder het uitwerken van de intentieverklaring rondom de Academie van Franeker; 2. het in stand houden van Theater de Koornbeurs als knooppunt voor amateur- en professionele cultuurbeoefening; 3. ondersteunen van het initiatief Koninklijk Eise Eisinga Planetarium op de Werelderfgoedlijst. In een bijlage bij de cultuurnota (Lopende ontwikkelingen) wordt meer specifiek ingegaan op de Koornbeurs. In het coalitieakkoord is aangegeven dat de gemeente Theater de Koornbeurs in stand wil houden als knooppunt voor amateur- en professionele cultuurbeoefening. Bestuur en directie zijn met deze ambitie aan de slag gegaan. De Koornbeurs heeft inwoners, het culturele veld, ondernemers, huurders, initiatiefnemers en sponsors gepolst over datgene wat het theater doet en waar behoefte aan is. De uitkomst van deze consultatie is vertaald naar een drietal specifieke aandachtspunten: Gemeente Waadhoeke, 2020, Kultuer Yn Waadhoeke, mei-inoar meitsje we it me! (2020-2028), mei 2020, p. 1-18. Gemeente Waadhoeke, 2021, Uitvoeringsprogramma Waadhoeke, Yn Ferbining (2020-2028), 1 maart 2021, p. 1-18. 3 Gemeente Waadhoeke, 2020, Kultuer Yn Waadhoeke, mei-inoar meitsje we it me! (2020-2028), mei 2020, p. 1-18. Zie specifiek bladzijde 9. 1 2

| 5 | Toekomstbestendig Theater de Koornbeurs

● ●

●

meer producten en producties (mee)ontwikkelen die aansluiten bij wat bewoners van de gemeente Waadhoeke interesseert, verrast, aan het denken zet enzovoort; samenwerking tussen verschillende groepen stimuleren om tot mooiere (meer verrassende) producten en producties te komen die voorzien in (soms ongekende) verwachtingen en dromen; faciliteren, stimuleren en (mee)produceren van waardevolle (concept)ideeën die zonder hulp niet van de grond komen.

In het Uitvoeringsprogramma worden een aantal specifieke acties gekoppeld aan Theater de Koornbeurs: ● De Koornbeurs geeft uitvoering aan zijn beleidsplan ‘Maak t Mee’. ● De Koornbeurs organiseert een jaarlijkse pitchsessie voor amateurs met podiumambitie (Swetsersjûn). ● De Koornbeurs benadert proactief amateurs/verenigingen voor samenwerkingsprojecten. ● De huidige ‘Subsidieregeling lokale Podiumkunsten’ wordt in lijn gebracht met de uitvoering van ‘Maak t Mee’. In relatie tot Theater de Koornbeurs is verder nog relevant dat de gemeente een regeling heeft ontworpen voor lokale amateurverenigingen en scholen die voor de uitvoering van podiumkunsten gebruik willen maken van Theater de Koornbeurs4. Het doel van de regeling is dat lokale huurders met een klein budget toch gebruik kunnen maken van het theater. Deze ‘Subsidieregeling lokale Podiumkunsten’ houdt in dat een vereniging/school een tegemoetkoming krijgt in de kosten voor huur van de theaterzaal en gebruik van de theaterfaciliteiten. Per 2022 is dit budget overgegaan naar Theater de Koornbeurs: via de ‘menukaart’ kunnen verenigingen niet alleen een korting op de huur krijgen, maar ook op andere diensten van de Koornbeurs. De (meerjarige) subsidie voor Theater de Koornbeurs is in het Uitvoeringsprogramma vastgesteld op € 451.383 (2021).

Dat bedrag is als volgt opgebouwd: ● basissubsidie: € 369.803 (inclusief € 36.300 investeringssubsidie); ● indexatie: € 6.580; ● extra subsidie: € 75.000 (tot 2023; vanaf 2023 is besloten om dit bedrag structureel onderdeel te laten zijn van het basisbedrag). Een herijking in 2022 wordt aangekondigd. Er zijn geen aanvullende subsidies van toepassing. 2.1.2 Binnenstadsvisie In de Binnenstadsvisie5 wordt gesteld dat Franeker vanwege zijn ligging en het voorzieningenniveau een belangrijke streekfunctie vervult voor de omliggende kernen. Tevens wordt gesteld dat de stad een divers cultureel aanbod biedt, waardoor er voor bezoekers van buiten veel valt te beleven. Hierbij wordt met name ingezoomd op Academiestad Franeker met de Academie van Franeker, Museum Martena en het Eise Eisinga Planetarium, dat inmiddels op de Unesco Werelderfgoedlijst staat. Hiermee liggen er kansen om het toeristisch potentieel van Het beschikbare budget voor deze regeling is € 25.000. Dit budget was tot 2022 bij de gemeente ondergebracht en was bedoeld om amateurgezelschappen/verenigingen en scholen die een culturele activiteit wilden doen korting te geven op de huur van Theater de Koornbeurs (maximale korting € 1.750 per activiteit/dagdeel). Gemiddeld werd er jaarlijks € 15.000 aan korting gegeven. 5 DTNP, 2023, Actualisatie binnenstadsvisie Franeker, gemeente Waadhoeke, 6 maart 2023, p. 1-33. 4

| 6 | Toekomstbestendig Theater de Koornbeurs

Franeker verder te benutten. Ook het Keatsmuseum, de Martinikerk, het Korendragerhuisje en het Oude Stadhuis worden genoemd als culturele trekpleisters. Theater de Koornbeurs en de bibliotheek vormen een wezenlijk onderdeel van de culturele en cultureel-maatschappelijke infrastructuur van het centrum, waar ontmoeting en beleving een steeds belangrijkere rol gaan spelen, mede door de veranderende retailmarkt. 2.1.3 Recreatie en toerisme Het gemeentelijke beleid met betrekking tot recreatie en toerisme is vastgelegd in het visie- en uitvoeringsdocument ‘Beleef Waadhoeke’6. In de nota wordt vastgesteld dat het recreatieve aanbod op totaalniveau vrij beperkt is. Er is relatief veel ‘te zien’, maar weinig ‘te doen’. Het beleid richt zich zowel op de eigen inwoners als op bezoekers. Die laatste groep is ook wel te typeren als ‘rustzoekers’, ‘landschapspioniers’ en ‘cultuursnuivers’; geïnteresseerde mensen die naast laagdrempelige recreatie ook graag naar cultuur(historische) activiteiten/bezienswaardigheden gaan. Theater de Koornbeurs wordt niet genoemd als ‘sterkte’ van de gemeente. Het Planetarium wel, alsmede de musea. De visie van de gemeente luidt: ‘Franeker is een aantrekkelijke en levendige academische stad in een historisch decor met het Planetarium als grote trekker (en Unesco Werelderfgoed i.o.), de ster van de elf steden.’

2.2 Beleidsplan Theater de Koornbeurs Het laatste beleidsplan van Theater de Koornbeurs heeft betrekking op de periode 2021 - 2023 en kreeg de titel ‘HeimweeRZIEN’7 mee. Het is een richtinggevend document en verwoordt het beeld dat Theater de Koornbeurs heeft van de stip op de horizon, met een route van vijf jaar. Theater de Koornbeurs heeft zijn missie als volgt geformuleerd: Theater de Koornbeurs wil met en voor alle inwoners van de gemeente Waadhoeke en omliggende regio, het centrum zijn waar ‘podiumkunst’ gemaakt, vertoond en beleefd kan worden, zowel actief als passief. Wij geloven in een sterk cultureel centrum in de gemeente Waadhoeke. Een theater waar professionals en amateurs zich thuis voelen. Een theater waar het publiek zich hooggeëerd en welkom weet. We geloven in de rol die de Koornbeurs heeft in het culturele klimaat in de gemeente en in de provincie. We geloven ook in samenwerking met diverse partners die met elkaar meerwaarde geven aan cultuur. We geloven dat de Koornbeurs een waardevaste plek heeft in de samenleving. Voor iedereen en van iedereen.

In zijn beleidsplan geeft Theater de Koornbeurs aan dat het continu naar mogelijkheden zoekt om het theater voor de gemeenschap van Waadhoeke zichtbaar te maken. Het theater ziet met name kansen om zijn missie te realiseren: ● in het samenstellen van een (financieel) passend en origineel kwalitatief hoogstaand programma; Vrolijks Projectbureau & ZKA Leisure Consultants, 2020, Beleef Waadhoeke! Nota recreatie en toerisme gemeente Waadhoeke; Visie en uitvoeringsagenda, 9 januari 2020, p. 1-81. 7 Theater de Koornbeurs, 2021, HeimweeRZIEN; Beleidsplan 2021-2023, oktober 2021, p. 1-10. 6

| 7 | Toekomstbestendig Theater de Koornbeurs

in het organiseren van zeer toegankelijke (jongeren) muziekfestiviteiten; in het samenwerken met andere partijen, lokaal, nationaal en internationaal; in het nemen van bijzondere initiatieven, waarbij de inwoners van Waadhoeke worden betrokken; in het professionaliseren van de horecadienstverlening; in het aanbieden van originele en kwalitatief hoogstaande vergaderarrangementen; in de samenwerking met andere theaters; in het participeren in lokale culturele initiatieven door ondersteuning in bijvoorbeeld techniek, faciliteiten en inhoudelijke begeleiding.

● ● ● ● ● ● ●

Theater de Koornbeurs signaleert een disbalans tussen de eigen ambities en de gemeentelijke opdracht enerzijds en de beschikbare middelen anderzijds. Met name de beperkte omvang van de personele formatie van het theater is hierbij een groot knelpunt. Als belangrijke aandachts- en actiepunten voor de beleidsperiode 2021 - 2023 worden genoemd: ● investeren in het CRM-systeem, waardoor de Koornbeurs het publiek gerichter kan benaderen; ● investeren in het gebouw: vloerversterking van de theaterzaal, trekkenwand en verduurzaming; ● versterken van de relatie met jongeren, o.a. door het verder aanhalen van de banden met de scholen en door het initiëren van laagdrempelige festivalprogrammering; ● initiëren van (co-)producties die van belang zijn voor de regio; ● werven van nieuwe leden voor de Rode Loper, de businessclub van de Koornbeurs, en voor de Vriendenclub van het theater; ● opstellen van een businessplan voor de verhuur; ● onderzoek naar de mogelijkheden om tot ‘shared services’ te komen met andere theaters; ● aantrekken (op freelancebasis) van een professionele fondsenwerver voor één jaar. Het beleidsplan 2021 - 2023 van Theater de Koornbeurs is niet nader uitgewerkt in jaarplannen 2021, 2022, 2023 en verder.

2.3 Subsidiebeschikking en uitvoeringsovereenkomst Onderstaand schema maakt inzichtelijk welke subsidies er zijn beschikt in de afgelopen jaren aan Theater de Koornbeurs vanuit de gemeente Waadhoeke. Het basisbedrag bestaat uit een deel exploitatiesubsidie en een deel investeringsubsidie (€ 36.300 jaarlijks). Dit laatste bedrag is voor de dekking van de investeringslasten en onderhoudskosten. Voor het boekjaar 2024 heeft Theater de Koornbeurs aan de gemeente totaal € 525.255 aan subsidie gevraagd (toegekend is € 522.379). Datum 06-02-2020

Jaar

Beschrijving

Bedrag

2020 Basisbedrag

€ 369.803

Indexering

€ 6.580

Extra subsidie

€ 75.000+ € 451.383

08-03-2021

2021 Basisbedrag

| 8 | Toekomstbestendig Theater de Koornbeurs

€ 369.803

Indexering

€ 11.490

Extra subsidie

€ 75.000 € 456.293

10-03-2022

2022 Basisbedrag

€ 387.873

Indexering

€ 3.438

Extra subsidie

€ 75.000 € 466.311

25-07-2022

2023 Basisbedrag

€ 391.311

Indexering

€ 14.558

Extra subsidie

€ 75.000 € 480.869

01-03-2024

2024 Basisbedrag

€ 405.869

Indexering

€ 41.510

Extra subsidie

€ 75.000 € 522.379

Tabel 1: Opbouw van de subsidie Theater de Koornbeurs in de periode 2020-2023

In de jaarlijkse beschikking is vastgelegd hoe de subsidie aan het theater is opgebouwd. Bij het vaststellen van de indexatie volgt de gemeente de ontwikkeling in de lonen en de prijzen. Voor de looncomponent volgt de gemeente de ontwikkelingen in de cao die voor Theater de Koornbeurs van toepassing is, de Cao Nederlandse Podia (T-1 systematiek). Voor de prijzen gaat de gemeente uit van het consumentenprijsindexcijfer van het jaar voorafgaande aan de beschikking (T-2 systematiek). De berekening van de indexering wordt in de daaropvolgende jaren steeds opnieuw gemaakt. De subsidiebeschikking is gekoppeld aan een uitvoeringsovereenkomst. In deze uitvoeringsovereenkomst zijn de doelen van de subsidieverstrekking, en de activiteiten en verplichtingen van de subsidieontvanger vastgelegd. In de uitvoeringsovereenkomst 1 januari 2024 tot en met 31 december 20248 is het een en ander als volgt geformuleerd. Inzake de doelen: ● Het theater draagt bij aan het maken, vertonen en beleven van cultuur in Waadhoeke (cultuurnota). ● Door een gevarieerd aanbod van (professionele) podiumkunsten en arthousefilms wordt bijgedragen aan sociale cohesie, maatschappelijke participatie, perspectief, zingeving en vermaak. ● Door het culturele aanbod in Waadhoeke te versterken en te verbreden wordt bijgedragen aan een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor bedrijven en (nieuwe) inwoners.

Gemeente Waadhoeke & Stichting Theater de Koornbeurs, 2023, Uitvoeringsovereenkomst 1 januari 2024 tot en met 31 december 2024 tussen Stichting De Koornbeurs en de gemeente Waadhoeke, p. 1-9. 8

| 9 | Toekomstbestendig Theater de Koornbeurs

● ●

Het gebruik van de Koornbeurs voor activiteiten van en door de lokale gemeenschap wordt gestimuleerd, waardoor de gemeenschapszin wordt bevorderd. Door vanuit het theater de verbinding aan te gaan met de (podium)kunstsector, zowel amateur als professioneel, wordt bijgedragen aan een bloeiend verenigingsleven in de dorpen en wijken (cultuurnota gemeente Waadhoeke), voor zover dit in zijn financiële mogelijkheden ligt.

De inspanningen moeten resulteren in een structureel en breed gedragen gebruik van Theater de Koornbeurs. Inzake de activiteiten en verplichtingen van Theater de Koornbeurs: ● Theater de Koornbeurs realiseert 60 professionele theatervoorstellingen. Daarbij wordt uitgegaan van in totaal 15.000 bezoeken. In het jaarverslag wordt dit aantal naar theatergenre gespecificeerd. ● Het aanbod is gevarieerd in podiumkunstgenres en doelgroepen. In de programmering is ook aandacht voor: ○ voorstellingen waarin het Fries en of Bildts centraal staat, dan wel dat de uitvoering in de Friese of Bildtse taal plaatsvindt; ○ theatervoorstellingen voor jongeren (12+); ○ theatervoorstellingen voor kinderen en familie, verdeeld naar verschillende leeftijdscategorieën. ● De Koornbeurs streeft naar een positief voorstellingsresultaat. Dat wil zeggen: het gemiddelde aan recettes dekt de directe voorstellingskosten. Theatertoeslag mag hierin worden meegenomen, mits de toeslag gebruikt wordt om de directe voorstellingskosten te dekken. ● De Koornbeurs staat open voor input, suggesties en bijdragen van zijn publiek als het gaat om de programmering. ● De Koornbeurs realiseert een gevarieerd aanbod van tenminste 40 filmvoorstellingen, waarvan het merendeel in het arthousegenre. Daarbij wordt uitgegaan van een totaal aantal van 2.500 filmbezoeken.

● De Koornbeurs geeft uitvoering aan zijn beleidsplan ‘Maak het Mee’. ● De Koornbeurs participeert in samenwerkingsprojecten met lokale verenigingen/organisaties, dan wel de amateurkunst. ● De Koornbeurs hanteert vanaf medio 2022 een kortingsregeling voor de amateurkunst en het onderwijs onder de titel ‘Menukaart Maak het Mee’. ● De Koornbeurs werkt samen met het (basis)onderwijs in het kader van cultuureducatie, met als resultaat dat het theater een vaste deelnemer is in het uitvoeringsprogramma ‘Waadzinnig’. Hierdoor komen alle leerlingen van de scholen in de gemeente Waadhoeke minstens één keer in het theater. ● De Koornbeurs is een relatief klein theater. Dat geeft een zekere kwetsbaarheid. Daarom zoekt de Koornbeurs actief naar samenwerkingspartners die een bijdrage kunnen leveren aan de uitvoering van zijn takenpakket en publieksbereik. ● De Koornbeurs houdt het gebouw en theatertechnische faciliteiten in goede staat, conform de overeenkomst met de gemeente inzake onderhoud en beheer. ● De Koornbeurs optimaliseert de commerciële exploitatie om zo de financiële basis te versterken.

| 10 | Toekomstbestendig Theater de Koornbeurs

● ●

De Koornbeurs richt zijn administratie zodanig in dat het nettoresultaat per activiteit kan worden berekend. De Koornbeurs participeert in binnengemeentelijke overleggen en afstemming, dan wel samenwerking met andere culturele organisaties in Franeker en Waadhoeke, gericht op de bevordering van het cultuurtoerisme in Waadhoeke.

De effecten van deze inspanningen dienen jaarlijks, gekoppeld aan de kerndoelen, in het jaarverslag zichtbaar te worden gemaakt.

| 11 | Toekomstbestendig Theater de Koornbeurs

H3 | Omgevingsanalyse 3.1 Algemene en sectorale trends a. Voortschrijdende digitalisering van de samenleving. Hiermee wordt het aanbod van kunst en cultuur niet alleen toegankelijker, maar wordt het (potentiële) publiek ook de mogelijkheid geboden om op een andere wijze deel te nemen aan culturele activiteiten, bijvoorbeeld vanuit (het eigen) huis. Tijdens de COVID-19-crisis is hiermee volop geëxperimenteerd. Dat het publiek na COVID-19 weer grotendeels is teruggekeerd in de theaters, in concertzalen en bij festivals maakt duidelijk dat er niets boven ‘live’ gaat. De behoefte aan (echte) ontmoeting is groot. b. Toenemende concurrentie in de vrijetijdsmarkt. Onder andere vanwege de voortschrijdende digitalisering van de samenleving (zie ook a.) en door het vervagen van de grenzen tussen ‘hoge’ en ‘lage’ cultuur, neemt het aanbod van vrijetijdsactiviteiten nog steeds toe. De consument krijgt meer en meer keuzemogelijkheden. Om als culturele onderneming succesvol te zijn, wordt het steeds belangrijker om een van de ‘concurrentie’ onderscheidende programmering aan te bieden. c. Populariteit festivals, maar er zijn tekenen dat groei afvlakt. In 2022 werden er in Nederland ruim 1.200 festivals georganiseerd, die circa 28,5 miljoen bezoekers trokken.

De verwachting is dat het aantal festivals in 2023 ten opzichte van 2022 daalt met 1.150 en dat het aantal bezoeken uitkomt op circa 26 miljoen. Het aantal nieuwe festivals, een belangrijke indicator, lag in 2023 met 32 evenementen historisch laag. d. Kunst en cultuur krijgen steeds meer betekenis voor verschillende groepen mensen: kinderen en jongeren die er hun talent ontwikkelen, mensen met een verstandelijke beperking die zich erdoor kunnen uiten, en eenzame ouderen die anderen kunnen ontmoeten. Daarmee ontstaan ook nieuwe verbindingen, die andere eisen stellen aan de culturele instellingen. Culturele instellingen staan meer dan ooit midden in de samenleving. e. Het belang van cultuureducatie voor kinderen en jongeren is onomstreden. In een tijd waarin de individualisering verder toeneemt, de verschillen tussen arm en rijk weer groter worden, de polarisatie in de samenleving sterker wordt, culturen en opvattingen meer tegenover elkaar komen te staan en materiële consumptie domineert, wordt het grote belang van cultuureducatie, met name binnen het primair onderwijs, maar ook binnen het voortgezet onderwijs, algemeen erkend. Cultuureducatie is een belangrijk instrument voor persoonlijke ontwikkeling en voor het creëren van sociale cohesie.

Deze erkenning vertaalt zich ook in het feit dat cultuureducatie op dit moment een belangrijk speerpunt is in het onderwijsbeleid van de Rijksoverheid. Door middel van een stimuleringsregeling als ‘Cultuureducatie met Kwaliteit’ geeft de landelijke overheid hier vorm aan. f. Inspelen op demografische ontwikkelingen en nieuw publiek. Met name de podiumkunstinstellingen en de filmhuizen hebben te maken met een ‘vergrijzing’ van hun publiek. Tegelijkertijd groeit het aandeel mensen in de Nederlandse bevolking dat niet is opgegroeid met het traditionele kunst- en cultuuraanbod. Deze ontwikkeling is al langer gaande, maar de impact ervan is door de COVID-19-crisis meer dan ooit manifest geworden. Culturele instellingen dienen zich deels opnieuw uit te vinden. De culturele instelling van de toekomst is inclusief en divers, zowel voor als achter de schermen, ontwikkelt nieuwe programmaconcepten, verbindt zich met andere domeinen in de

| 12 | Toekomstbestendig Theater de Koornbeurs

samenleving (zie c.) en geeft (onvoorwaardelijk) ruimte aan nieuwe initiatieven vanuit de gemeenschap. g. Clustering van culturele en/of maatschappelijke functies. Wanneer een vastgoedontwikkeling op inhoud wordt gestuurd, kunnen culturele en/of maatschappelijke functies in één gebouw elkaar versterken. Samenwonen en samenwerken zorgen voor meer levendigheid (juist ook overdag) en dragen bij aan een efficiënter gebruik van de beschikbare capaciteit. Het cultuurgebouw van de toekomst biedt onderdak aan meerdere, complementaire functies. In die hoedanigheid ontwikkelen cultuurgebouwen zich ook steeds meer tot een third place. Dit is een plek waar mensen, naast woning en werkplek, komen om te ontspannen. h. Toenemende aandacht voor de regio. Om te komen tot een betere samenwerking tussen de verschillende overheden onderling en tussen de overheden en de cultuursector is een aantal jaren geleden vanuit de Rijksoverheid de ontwikkeling van ‘stedelijke cultuurregio’s’ ingezet. Dergelijke regio’s vormen een cultureel ecosysteem waarin makers, culturele instellingen en overheden in nauwe samenwerking met elkaar beter kunnen inspelen op de samenstelling en behoeften van de bevolking, op de identiteit en verhalen uit de regio, en op de daar aanwezige infrastructuur en onderscheidende kenmerken.

Tevens wordt met de regionalisering beoogd beleid en geldstromen beter op elkaar te laten aansluiten.

3.2 Culturele infrastructuur Waadhoeke De culturele en erfgoed-infrastructuur van de gemeente Waadhoeke bestaat naast Theater de Koornbeurs uit verschillende partijen en instellingen die zich bewegen op het gebied van cultuur en erfgoed: ● Academie van Franeker ● Koninklijk Eise Eisinga Planetarium ● Museum Martena ● Seewyn, Centrum voor muziek-, kunst- en cultuuronderwijs ● Bibliotheek Franeker ● Kaatsmuseum ● De Groate Kerk ● Aerden Plaats ● Yep Hettingamuseum Hieronder schetsen we in het kort de belangrijkste kenmerken van de genoemde instellingen, die alle een subsidierelatie onderhouden met de gemeente Waadhoeke. Academie van Franeker (subsidie € 30.000 per jaar) De stichting Academie van Franeker geeft op eigentijdse wijze gestalte aan het universitaire leven van Franeker. Zij doet dat door wetenschappelijk onderzoek en onderwijs te stimuleren en te faciliteren in Franeker en Noordwest-Fryslan in samenwerking met de Campus Fryslan van de RU Groningen. Daartoe biedt ze onder andere publiekscolleges aan. De activiteiten van de Academie betreffen vier domeinen - Letter & Geest, Recht & Bestuur, Mens & Gezondheid en Natuur & Techniek - en zijn gebundeld in een educatief centrum aan de Bredeplaats 1 in Franeker, waarin onderwijsinstellingen, het bedrijfsleven en diverse maatschappelijke instellingen participeren.

| 13 | Toekomstbestendig Theater de Koornbeurs

Koninklijk Eise Eisinga Planetarium (subsidie € 221.000 per jaar) Centraal in het Eise Eisinga Planetarium staan de Planetariumkamer en het indrukwekkende raderwerk, die samen het nog enige werkende planetarium in de wereld vormen. Daarnaast is er een vaste expositie, die onder andere een uitgebreide collectie astronomische instrumenten omvat. In een filmzaal zijn doorlopende documentaires te zien. Het Eise Eisinga Planetarium verkreeg op 19 september 2023 de status van Unesco Werelderfgoed. Deze erkenning heeft geleid tot een aanzienlijke toename van het aantal bezoeken. Op dit ogenblik zijn het er circa 80.000 en een verdere groei wordt voorzien. Daarbij vormt de schaalgrootte van het Planetarium wel een beperking. Het Planetarium kan niet meer dan 450 bezoeken per dag faciliteren. Museum Martena (subsidie € 296.000 per jaar) Museum Martena is een historisch stadsmuseum. Het motto van het museum is ‘Voel het verleden’. Dat is letterlijk, want een deel van de collectie mag worden aangeraakt. Daardoor is het museum ook aantrekkelijk voor bezoekers met een visuele beperking. Daarvoor heeft het museum ook een prijs gekregen: de Raak! stimuleringsprijs. Twee collecties staan in het museum centraal: de collectie van de Universiteit in Franeker en de Anne Maria van Schurman-collectie.

Deze sluiten aan bij het Planetarium en vertellen tevens het verhaal van de stad Franeker als universiteitsstad. Tot het vorige jaar trok het museum gemiddeld zo’n 10.000 bezoekers per jaar. In 2023 groeiden die aantallen door naar 13.000 bezoeken, mede vanwege de Unesco-status van het Planetarium. Er vindt op dit ogenblik een herinrichting van het museum plaats. Seewyn, Centrum voor muziek-, kunst- en cultuuronderwijs (subsidie € 341.000 per jaar) Seewyn is een fusieorganisatie van de kunsteducatie-instellingen Ritmyk en Muzarthe en verzorgt kunstonderwijs in de gemeenten Waadhoeke en Harlingen op verschillende locaties. Seewyn richt zich zowel op binnenschoolse als op buitenschoolse cultuureducatie en -participatie. Hoewel muziekonderwijs nog steeds de ‘corebusiness’ van Seewyn is, ontwikkelt het centrum zich steeds meer door naar een aanbieder van een breed cultureel activiteitenaanbod, waaronder Waadzinnig. Bibliotheek Franeker (subsidie € 1.007.890 per jaar) Stichting Bibliotheek Noord Fryslan verzorgt de bibliotheekfunctie in de gemeente Waadhoeke. Dit wordt gedaan vanuit een centrale vestiging in Franeker en kleinschaligere locaties in de kernen van de gemeente. Zo zijn er drie huiskamerbibliotheken in de gemeente, waarmee de dienstverlening van de bibliotheek op de vijf maatschappelijke functies9 van de bibliotheek dichter bij de inwoner wordt gebracht.

De bibliotheek is verbonden met alle scholen in de gemeente en er zijn afspraken gemaakt over o.a. inzet van een leesconsulent. Kaetsmuseum (subsidie € 2.750 per jaar: wordt € 5.000 per jaar) Het Kaetsmuseum is het oudste sportmuseum van Nederland. Het museum staat in het teken van de Friese kaatssport. Er is een vaste collectie en er zijn wisseltentoonstellingen. Het museum wordt volledig gerund door vrijwilligers. In 2022 was sprake van 1.672 bezoekers10.

9

https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/lezen-en-bibliotheken/openbare-bibliotheken Stichting Keatsmuseum, 2023, Jaarrekening 2022 Stichting Exploitatie Kaetsmuseum, 2 juni 2023, p. 1-7.

10

| 14 | Toekomstbestendig Theater de Koornbeurs

De Groate Kerk (subsidie € 9.632 per jaar: wordt € 12.500 per jaar) De Groate Kerk is een cultureel centrum in St. Jacobiparochie. Er worden met name kleinschalige concerten georganiseerd van klassiek tot folk en rock. In het kort geleden vernieuwde voorportaal van de kerk is het Pelgrimsinformatiecentrum gevestigd. Ook de Groate Kerk wordt geheel gerund door vrijwilligers. Aerden Plaats (subsidie € 16.278 per jaar: wordt € 22.500 per jaar) Cultureel bezoekerscentrum de Aerden Plaats ligt midden in het Oude Bildtzijl. Het hier gevestigde Archeologische Steunpunt vertelt over de ontstaansgeschiedenis van het Bildt. Er is een wisselende groepsexpositie van kunstenaars uit de regio en er worden regelmatig concerten georganiseerd in de Julianakerk, die ook onderdeel is van de Aerden Plaats. De organisatie bestaat uitsluitend uit vrijwilligers. Yep Hettinga Museum & Zodenhuis (subsidie € 2.000 per jaar: wordt € 3.000 per jaar) Het Yep Hettinga Museum, gevestigd in de oude school van Firdgum, is een streekmuseum met archeologie van het Friese terpengebied en locatie van de replica van een vroegmiddeleeuws Zodenhuis. Er is een vaste collectie die tentoongesteld wordt en er zijn wisselende exposities. Ook voor dit museum geldt dat het werkt zonder professionele (betaalde) krachten.

Naast de voornoemde instellingen en/of voorzieningen zijn er in de gemeente Waadhoeke nog tal van andere initiatieven en/of bezienswaardigheden die een bijdrage leveren aan het rijke cultuuren erfgoedaanbod in het gebied. We noemen in dat kader het Bildts Dokumintasysintrum (samenwerking met bibliotheek), het Schoolplatenmuseum (particulier), Museum ‘t Coopmanshûs (particulier), het Poptaslot en Jeugdtheaterschool Noorderwind. Daarnaast zijn er in de gemeente Waadhoeke ruim zestig verenigingen actief die zich bezighouden met muziek, zang of toneel.

3.3 Culturele infrastructuur regio We beperken ons hier tot de theatervoorzieningen in de grotere regio. Gemeente

Theater

Capaciteit

Afstand tot Franeker in kilometers

Leeuwarden

De Harmonie

1.000/450

21

Sneek

Theater Sneek

600

27

Heerenveen

Posthuis Theater

384

48

Drachten

De Lawei

905/474/220

50

Dokkum

Theater Sense

400

58

Tabel 2: Overzicht theatervoorziening in de provincie Fryslân

| 15 | Toekomstbestendig Theater de Koornbeurs

3.4 Demografische ontwikkelingen11 De gemeente Waadhoeke kende per 1 januari 2023 totaal 46.717 inwoners, verspreid over 41 kernen. Het centrum van de gemeente is de stad Franeker met 13.011 inwoners. De leeftijdsgroepen 45 - 65 jaar en 65+ zijn met respectievelijk 13.447 en 10.926 inwoners het sterkst vertegenwoordigd in de totale bevolkingsopbouw. De leeftijdsgroep 15 - 25 jaar is met 5.426 inwoners het meest ondervertegenwoordigd in de bevolkingsopbouw. Qua herkomst is 89% van de inwoners van Nederlandse komaf. 5% van de inwoners is oorspronkelijk afkomstig uit andere Europese landen, terwijl 6% van de inwoners oorspronkelijk afkomstig is uit landen buiten Europa. Het gemiddeld inkomen per inwoner bedraagt in de gemeente Waadhoeke € 26.400. In de ranking ‘hoogste en laagste’ gemiddeld inkomen per inwoner staat Waadhoeke samen met de gemeente Weststellingwerf op een gedeelde veertiende plaats van de totaal achttien gemeenten in Friesland. Als we kijken naar de (langetermijn)prognoses, dan zal er in de gemeente Waadhoeke sprake zijn van een verdere ‘ontgroening’ en ‘vergrijzing’ van de bevolking. Het aantal inwoners zal naar verwachting een licht dalende trend laten zien. Verwacht wordt dat het aantal huishoudens daarentegen zal toenemen.

3.5 Benchmark We hebben in het kader van ons onderzoek een beknopte benchmark uitgevoerd. Daarbij hebben we gekeken naar het voorzieningenniveau op het gebied van podiumkunsten in gemeenten met een ten opzichte van de gemeente Waadhoeke min of meer vergelijkbare schaalgrootte en geografische ligging. De referentiegemeenten zijn: Houten (50.581 inwoners), Harderwijk (48.906 inwoners), Venray (44.628 inwoners), Wageningen (40.960 inwoners), Goes (39.433 inwoners) en Oldambt (39.044 inwoners). Vier referentiegemeenten (Houten, Venray, Goes en Wageningen) beschikken over een standalone theater/schouwburg. De capaciteit van deze theaters ligt zonder uitzondering boven die van Theater de Koornbeurs (bandbreedte: 530 - 800 zitplaatsen). Theater de Klinker in Winschoten (gemeente Oldambt) maakt deel uit van een breed cultuurcluster (bibliotheek, kunstencentrum, filmhuis). De grote zaal van Theater de Klinker is ook groter dan de zaal van de Koornbeurs (620 zitplaatsen). Theater de Mythe in Goes wordt samen met de theaters in Middelburg en Terneuzen geëxploiteerd door de private onderneming Zeelandtheaters. Deze onderneming onderhoudt een subsidierelatie met de betrokken gemeenten ten behoeve van de inhoudelijke programmering.

In Harderwijk is in 2017 besloten om de subsidie voor het theater (Theater Harderwijk) af te bouwen en vanaf 2020 in te zetten voor een stadsbrede programmering op diverse locaties: Stad als Podium. De theaters in Houten, Venray, Wageningen en Oldambt beschikken naast een grote theaterzaal over een tweede kleinere zaal. 11

Bron: www.allecijfers.nl

| 16 | Toekomstbestendig Theater de Koornbeurs

Met uitzondering van Harderwijk initiëren de theaters in de referentiegemeenten op jaarbasis meer professionele voorstellingen dan die in Theater de Koornbeurs plaatsvinden (bandbreedte: 100 - 150 voorstellingen). De gemiddelde zaalbezetting bij de theaters komt uit op ongeveer 60%. De gemiddelde zaalbezetting die door Theater de Koornbeurs wordt gerealiseerd blijft hier met 58% iets onder. Hoewel er vanzelfsprekend een verband is tussen de schaalgrootte van het theater en het aantal activiteiten dat het theater initieert enerzijds en de omvang van de kernorganisatie anderzijds, valt op dat Theater de Koornbeurs zijn opdracht moet uitvoeren met een aanzienlijk kleinere formatie dan de theaters in de referentiegemeenten. De bandbreedte formatie bij de theaters uit de benchmark bedraagt 10 - 15 fte (tegen 4,62 fte bij Theater de Koornbeurs). Er is tevens een logisch verband tussen de schaalgrootte van het theater en het aantal activiteiten enerzijds en de gemeentelijke subsidiebijdrage anderzijds. Ook hier valt echter op dat Theater de Koornbeurs fors achterblijft bij de theaters in de benchmark. De bandbreedte van de subsidies in de benchmark bedraagt € 750.000 - € 1.200.000. De jaarlijkse subsidie van Theater de Koornbeurs bedraagt circa € 525.000 (zie tabel 1). Het is gevaarlijk om uit de voornoemde benchmark harde conclusies te trekken.

Het risico van een benchmark is dat er snel ‘appels met peren’ worden vergeleken. Dit speelt bijvoorbeeld in het geval van de huisvestingskosten. Sommige theaters ontvangen een fors hogere subsidie dan Theater de Koornbeurs, maar betalen ook aanzienlijk meer huur. Ondanks dat kan worden gesteld dat Theater de Koornbeurs zijn opdracht moet uitvoeren met een aanzienlijk kleinere kernorganisatie dan de theaters in de referentiegemeenten en met een ondergemiddelde gemeentelijke subsidie.

| 17 | Toekomstbestendig Theater de Koornbeurs

H4 | Analyse op basis van de Culturele Waardenkaart Aan de hand van de BMC Culturele Waardenkaart brengen wij de huidige situatie van Theater de Koornbeurs in beeld. De onderdelen van de BMC Culturele Waardenkaart zijn beschreven in paragraaf 1.2.

4.1 Inhoudelijk kracht Theater de Koornbeurs heeft een traditie als theater die teruggaat naar 1976. In dat jaar werd het uit de 17e eeuw stammende rijksmonument, dat ooit onderdak bood aan een prins van Oranje, in gebruik genomen als theater. In 1997 vond een grootschalige verbouwing plaats, waarbij het theater werd voorzien van een trekkenwand. In 2004 werd in het theater een bovenbalkon aangebracht. Theater de Koornbeurs heeft een capaciteit van 425 zitplaatsen, verdeeld over drie niveaus (begane grond, tussenbalkon en bovenbalkon). Bij zogenoemde ‘sta-concerten’ is er plaats voor 700 personen. Het is mogelijk om zowel binnen een lijsttoneel als op een vlakke vloer te spelen. Theater de Koornbeurs biedt een divers podiumkunstenprogramma met de nadruk op cabaret, theaterconcerten en muziektheater, toneel, en jeugd- en familievoorstellingen. Door de schaalgrootte van het theater is de bandbreedte van de te programmeren voorstellingen beperkt. Daar staat tegenover dat kleinere producties door de intimiteit van het theater veel beter tot hun recht komen dan in grotere schouwburgen. Een deel van het podiumkunstenaanbod kan worden omschreven als ‘in Friesland gewortelde theatervoorstellingen’ (in het Fries of het Bildts gesproken of gezongen). Deze voorstellingen zijn populair bij het publiek en leiden vrijwel altijd tot een uitverkocht theater.

Naast het aanbod van theatervoorstellingen verzorgt de Koornbeurs ook een filmprogramma. Dit programma omvat filmtitels die voor een belangrijk deel kunnen worden gerekend tot het zogenoemde ‘arthouserepertoire’. Het filmprogramma wordt opvallend goed bezocht. Een derde pijler onder het activiteitenaanbod zijn de ‘projecten’. Dit zijn culturele activiteiten die Theater de Koornbeurs productioneel ondersteunt en/of inhoudelijk begeleidt of (mede)initieert. Voorbeelden hiervan zijn ‘Hjoed yn it Park’, een jaarlijks terugkerend tweedaags festival in juli, ‘Duzelich’, een amateur cabaretvoorstelling, die tien keer in particuliere tuinen in Waadhoeke werd gespeeld, en het seniorenfestival ‘Wiis mei Griis’. Het volgende overzicht laat de ontwikkeling van de bezoekersaantallen zien voor de periode 2016-2024 (exclusief de COVID-19-periode). In 2023, het eerste ‘normale’ theaterjaar na COVID-19, realiseerde Theater de Koornbeurs 52 theatervoorstellingen, waarmee 10.691 bezoeken werden gerealiseerd. Het aantal filmvoorstellingen bedroeg in 2023 78. Hiermee werden 3.032 bezoeken gerealiseerd. Het aantal overige culturele activiteiten, de ‘projecten’ (zie hiervoor), bedroeg 12, waarmee 2.186 bezoeken werden gerealiseerd.

| 18 | Toekomstbestendig Theater de Koornbeurs

2016

2017

2018

COVID-19 2019 -jaren

Realisatie Realisatie Realisatie Realisatie Theatervoorstellingen

2023

2024

Realisatie Begroot

34

73

66

74

52

61

5.147

9.693

8.651

11.639

10.691

15.000

28

52

63

77

78

75

Bezoeken filmvoorstellingen

1.627

2.281

3.255

4.038

3.032

3.500

Overige culturele activiteiten

4

14

13

10

12

4

Bezoeken overige culturele activiteiten

542

1.797

1.025

637

2.186

750

Totaal aantal voorstellingen/activiteiten

66

139

142

161

142

140

7.316

13.771

12.931

16.314

15.909

19.250

Bezettingsgraad theatervoorstelling

151

133

131

157

206

246

Bezettingsgraad filmvoorstelling

58

44

52

52

39

47

Bezettingsgraad overige culturele activiteiten

136

128

79

64

182

188

Bezoeken theatervoorstellingen Filmvoorstellingen

Totaal aantal bezoekers

Tabel 3: Overzicht aantallen bezoeken en aantallen activiteiten/voorstellingen Theater de Koornbeurs in de periode 2016-2024 (exclusief COVID-19-jaren), volgens opgave de Theater de Koornbeurs

Hoewel het aantal gerealiseerde of nog te realiseren theatervoorstellingen in de periode 2016 2024 wisselt (mede afhankelijk van het theateraanbod per jaar en de financiële situatie van de Koornbeurs) laat de gemiddelde bezettingsgraad bij de theatervoorstellingen een stijgende lijn zien. Met het aantal theatervoorstellingen dat de Koornbeurs voor 2024 begroot, voldoet het theater aan de prestatie-eisen van de gemeente. Dat geldt ook voor de gemiddelde bezetting per theatervoorstelling die wordt begroot. Of dat laatste wordt gerealiseerd is niet duidelijk. Wel valt op dat de bezettingsgraad die voor 2024 is begroot fors hoger ligt dan de realisatie 2023. De gemiddelde bezettingsgraad bij de filmvoorstellingen wisselt in de genoemde periode, maar dat is goed verklaarbaar vanuit het gegeven dat het aantal populaire filmtitels per jaar niet constant is (het enorme succes van de arthousefilm Intouchables is daar altijd een goed voorbeeld van). Op basis van de realisatie 2023 lijkt de Koornbeurs qua filmprogrammering in 2024 ruimschoots te kunnen voldoen aan de prestatie-eisen die de gemeente voor 2024 heeft gesteld. Ten slotte valt op dat de gemiddelde bezettingsgraad van de overige culturele activiteiten in 2023 (en naar verwachting in 2024) fors hoger ligt dan in de periode 2016 - 2019.

Conclusie: Theater de Koornbeurs initieert een activiteitenaanbod dat in voldoende mate aansluit bij de schaalgrootte, aard en geografische ligging van de gemeente Waadhoeke, en bij de schaalgrootte van het eigen theater. Het filmaanbod is al jarenlang een stabiele factor in het totale activiteitenaanbod. De bezettingsgraad is bij de filmvoorstellingen opvallend hoog.

| 19 | Toekomstbestendig Theater de Koornbeurs

4.2 Samenwerkingskracht De betekenis van kunst en cultuur wordt voor verschillende groepen mensen in de samenleving steeds belangrijker. Daarmee is het theater, ooit een hoogdrempelig instituut voor de ‘happy few’, ook steeds meer in het middelpunt van de samenleving komen te staan. Het betekent dat het theater zich ook meer en meer verbindt met partijen buiten het domein van kunst en cultuur. In deze paragraaf bezien we welke samenwerkingsverbanden de Koornbeurs is aangegaan en hoe deze verlopen. 4.2.1 De relatie met de gemeente Stichting De Koornbeurs onderhoudt sinds (1 juli 1996) een subsidierelatie met de gemeente Waadhoeke (voorheen gemeente Franekeradeel). Als we naar de tijdlijn vanaf 1997 tot heden kijken, valt op dat er binnen de gemeente voortdurend een politieke discussie is geweest (en nog is) over de functie en/of betekenis van het theater in relatie tot het door de raad beschikbaar gestelde subsidiebudget. De hardnekkigheid van deze discussie en het uitblijven van heldere inhoudelijke (politieke) keuzes op dit gebied, hebben naar de waarneming van BMC geleid tot een negatieve beeldvorming, die wederzijds is (theater versus gemeente, gemeente versus theater); de metafoor van ‘rupsje nooitgenoeg’ (politiek) en het theater dat zich niet serieus genomen voelt.

Dit leidt tot onnodig veel negatieve energie, die bijvoorbeeld in het geval van het theater tot uiting komt in een (te) ‘interne gerichtheid’. Een gezamenlijke stip op de horizon ontbreekt, waardoor er geen goede basis is voor partnership. Het is belangrijk om deze ‘vicieuze cirkel’ te doorbreken. Daarvoor zijn heldere (politieke) keuzes nodig over de toekomst van Theater de Koornbeurs. Die keuzes dienen in eerste instantie inhoudelijk gestuurd te zijn (en niet financieel). 4.2.2 De relatie met collega-theaters in de regio Er is structureel overleg tussen de vijf grote, professionele theaters (De Harmonie, Posthuis Theater, Theater Sneek, De Lawei en Theater de Koornbeurs): het Fries Schouwburg Overleg (FSO). Dit overleg heeft (als voorbeeld) begin 2021 samen met de provincie en de betrokken gemeenten het initiatief genomen om ervoor te zorgen dat de cultuurketen ook tijdens de COVID-19-crisis kon blijven functioneren en dat de relatie met het publiek in stand kon worden gehouden. Binnen het FSO vindt afstemming plaats over het regionale podiumkunstenaanbod. BMC heeft eerder gewezen op de kansen die er liggen om de regionale samenwerking uit te breiden en/of te verdiepen, bijvoorbeeld op het gebied van ‘shared services’, zowel op het gebied van programmering (één programmeur voor meerdere theaters) als wat betreft de diensten in de ‘backoffice’.

Nog verdergaand zou kunnen worden onderzocht of op termijn een bestuurlijke fusie met een collega-theater in de regio wenselijk en mogelijk is, onder de (strikte) voorwaarde dat de Koornbeurs zijn eigen (onderscheidende) identiteit behoudt. Een dergelijke ontwikkeling zou voor Theater de Koornbeurs, als klein en bijgevolg kwetsbaar theater, aanzienlijke schaalvoordelen kunnen opleveren. BMC heeft de indruk dat hierop door de Koornbeurs nog onvoldoende is doorgepakt. Het aangaan van een niet-vrijblijvende samenwerking met collega-theaters in de regio is alleen mogelijk als de Koornbeurs bereid is om een deel van zijn autonomie op te geven. Zoiets ligt, weten we uit ervaring, altijd gevoelig. Tegelijkertijd wijst de Koornbeurs er terecht op dat de urgentie van een dergelijke samenwerking ook bij de andere theaters moet worden

| 20 | Toekomstbestendig Theater de Koornbeurs

gevoeld. Mogelijk kunnen de betrokken gemeenten en de provincie hierin nog een stimulerende en/of faciliterende rol in spelen. 4.2.3 De relatie met collega-culturele instellingen binnen Waadhoeke Er is een min of meer structureel overleg tussen de directies van het Planetarium, Museum Martena en Theater de Koornbeurs. Dit overleg is met name gericht op afstemming over zaken die het gemeentelijke cultuurbeleid betreffen. Daar waar mogelijk en/of gewenst formuleren de drie organisaties een gezamenlijk standpunt richting de gemeente. Verder informeren de organisaties elkaar over relevante ontwikkelingen binnen de eigen organisaties en werken ze incidenteel ook inhoudelijk en facilitair samen, bijvoorbeeld in het kader van een wetenschapsfestival voor kinderen in de binnenstad van Franeker of bij filmavonden in de tuin van het museum. Er is sprake van een structurele samenwerking tussen Theater de Koornbeurs en Jeugdtheaterschool Noorderwind. Het theater fungeert als leslocatie en als podium voor voorstellingen vanuit de Jeugdtheaterschool. Ook is de Koornbeurs inhoudelijk betrokken bij het activiteitenaanbod van de Jeugdtheaterschool. Een goed voorbeeld daarvan is het project ‘Loop naar de Maan’. Theater de Koornbeurs werkt structureel samen met kunstencentrum Seewyn. Deze samenwerking bestaat uit het faciliteren van ruimtes en faciliteiten voor de activiteiten van Seewyn.

Voorstellingen vanuit Seewyn worden dan gegeven in het theater. Daarnaast maakt Theater de Koornbeurs deel uit van het educatieprogramma van Seewyn/Keunstwurk (Waadzinnig). Daarnaast organiseren Seewyn en Theater de Koornbeurs samen evenementen en activiteiten in de gemeente. Vanuit Seewyn worden kansen gezien om de samenwerking te versterken, bijvoorbeeld door gezamenlijk op te trekken in de programmering (verbinding amateurkunst en professionele dienstverlening door het theater). Hoewel daartoe bij beide organisaties wel de intenties zijn, is een inhoudelijke samenwerking tussen Theater de Koornbeurs en de bibliotheek nog niet van de grond gekomen. 4.2.4 De relatie met het amateurveld, de verenigingen en de overige maatschappelijke organisaties Onderstaande tabel geeft een overzicht van de (overige) samenwerkingspartners van Theater de Koornbeurs en van de activiteiten die deel uitmaken van de diverse structurele en incidentele samenwerkingsverbanden. Organisatie Connexa Welzijn Amateurveld Waadhoeke Soep en Zo Weekendschool Franeker Sprookje Iepen DoEk Koepelorganisatie amateurtoneel Fryslan

Activiteit Uitwisseling projecten Kaartstroom projecten Organiseren pop-updag Zondags gebruikmaking van foyer(s) en keuken Verzorgen gastlessen en slotdag Jaarlijkse voorstelling vindt in de Koornbeurs plaats Bestuursbijdrage Huisvesten grote bijeenkomsten

| 21 | Toekomstbestendig Theater de Koornbeurs

Keunstwurk Hjoed yn it Park Agrarische Dagen

Gemeenschappelijke kerken Franeker (PKN) Frieslandpop Firda ROC De Dienst Noardwest Fryslân Filmhub Noord Cinekid Eyefilm Lokale orkesten en artiesten Winterfolk Shakey Bluesfestival Dorpsbelang Hitzum Diverse lagere en middelbare scholen Lokale uitvaartondernemers Lokale horecaondernemers Midnight walk Lokale ondernemersvereniging PC (Permanente Commissie) Lokale Rotary Lokale Bibliotheken Lokale kinderdagverblijven 11-stedenwandeltocht Stichting vier het leven De Zonnebloem Lokale kunstenaars Noordelijk Filmfestival KNKB Friese Dambond

Educatieprogramma Waadzinnig Verzorgen cultureel jeugdpodium i.s.m. jongerenraad Ouderenmiddag Symposium Concert Wiis mei Griis Bastiaan Ragas/zaalgebruik/concert in de kerk o.a. Kleine prijs van Friesland Stage faciliteiten theatertechniek Uitwisselen faciliteiten/werkervaringsplek Stimuleren filmeducatie Stimuleren en content jeugdfilm Content jeugdfilm Podium- en montagefaciliteiten, Repetitieruimte en projectsamenwerking Lokaal samen geproduceerd Folkfestival jaarlijks Lokaal samen geproduceerd Bluesfestival jaarlijks Organiseren buitenbioscoop Eindmusical/thema filmvertoning/rondleiding Verzorging uitvaartceremonie Feestzaal met apparatuur en faciliteiten Creatieve verlichting langs de route o.a. faciliteren Sinterklaasvoorstelling Kaatsen, loting en receptie Zaalfaciliteiten Jaarlijkse voorleeswedstrijd Betaalbare kinderfilms in de schoolvakanties Zaalfaciliteit Samenwerking faciliteren ouderenvoorstellingen Faciliteren optredens Expositieruimte Dependance samenwerking Vergader-, symposia- en feestfaciliteiten Toernooiruimte

Onder andere uit het bovenstaande overzicht blijkt dat Theater de Koornbeurs met veel culturele, maatschappelijke en commerciële organisaties in Waadhoeke samenwerkt, vooral op het gebied van het faciliteren van initiatieven van ‘derden’. 4.2.5 De relatie met ondernemers in de gemeente Waadhoeke De ondernemers met wie we in het kader van dit onderzoek hebben gesproken, staan kritisch tegenover het functioneren van Theater de Koornbeurs. De algemene opinie is dat de Koornbeurs te weinig proactief handelt als het gaat om de kansen die er liggen in de samenwerking met de Franeker ondernemers. Voorbeelden die zijn genoemd hebben betrekking op de mogelijkheden om samen op te trekken, bijvoorbeeld ten aanzien van arrangementen, het genereren van derde

| 22 | Toekomstbestendig Theater de Koornbeurs

geldstromen door de faciliteiten van het theater slim in te zetten, en een proactieve inzet van de businessclub de Rode Loper (zie ook paragraaf 4.3) Conclusie: Theater de Koornbeurs verbindt zich in voldoende mate met collega-instellingen (zowel lokaal als regionaal), met het amateurveld en met andere maatschappelijke domeinen. Een belangrijk deel van de samenwerkingsverbanden is gericht op het faciliteren van initiatieven van ‘derden’. Daarmee moet tegelijkertijd worden vastgesteld dat de meer inhoudelijke ‘aanjaagfunctie’ van de Koornbeurs nog niet goed uit de verf komt en dat het theater daarmee op dit moment onvoldoende aansluit bij de culturele doelstellingen van de gemeente en bij de specifieke opdracht aan de Koornbeurs. Theater de Koornbeurs onderschrijft dit, maar wijt dit met name aan het capaciteitsgebrek en/of het gebrek aan middelen. Het relatiemanagement richting de Franeker ondernemers verdient meer aandacht.

4.3 Innovatiekracht Onderzoek toont aan dat organisaties en mensen vanuit bestaanszekerheid risico’s durven nemen en dat vanuit deze situatie nieuwe en creatieve ideeën (innovatie) ontstaan12. We constateren dat de primaire focus van de organisatie van Theater de Koornbeurs ligt op ‘overleven’. De organisatie staat qua capaciteit flink onder druk (zie paragraaf 4.4.2). De financiën staan naar de toekomst eveneens onder druk (zie paragraaf 4.4.1). Dit maakt dat er geen rust en ruimte is om echt te innoveren en te experimenteren met nieuwe concepten in de programmering. De programmering van het theater wordt gedaan op basis van ervaring. Men probeert data vanuit marketing aan de programmering te koppelen, maar dit komt door de beperkte capaciteit nog niet van de grond. In onze optiek is dit een kans die nog kan worden benut. Verder constateren we dat er vanuit het theater initiatieven zijn om te anticiperen op de actualiteit en om de aansluiting met de samenleving te versterken. Dit vertaalt zich onder meer in evenementen en festivals, en getuigt van creativiteit en innovativiteit. Voorbeelden zijn het Documentairefestival, Wiis mei Griis en Wandeling Loop naar de Maan. Vaak hebben deze initiatieven wegens capaciteitsbeperkingen een incidenteel karakter en kennen ze dus geen opvolging. Hierdoor ebt het beoogde effect weg en krijgt dit geen structurele borging.