Presentatie 28 september raad Waadhoeke

Evaluatie beleid HUISVESTING ARBEIDSMIGRANTEN IN GEMEENTE WAADHOEKE

21 juni 2021 | Wietske Schober en Leonie Wendker

EVALUATIE Proces

Terugkoppeling enquêtes en interviews Aanbevelingen

28 september 2021 | Evaluatie beleid arbeidsmigranten gemeente Waadhoeke

2

PROCES EVALUATIE Aanleiding: • 2019 unaniem advies van werkgroep huisvesting arbeidsmigranten • heeft geleid tot ‘beleidsregel huisvesting arbeidsmigranten waadhoeke 2019’ • verzoek KAW om evaluatie te begeleiden Aanpak: Circa 100 betrokkenen hebben input geleverd: o online enquête in plaats van inloopbijeenkomsten, in vier talen o verdiepende interviews met vertegenwoordigers van de werkgroep o verdiepende interviews met provincie en gemeente Harlingen

Geen volledig beeld, maar in onze ogen voldoende representatief om impact en knelpunten te toetsen Twee bijeenkomsten met de werkgroep Eindrapport met aanbevelingen van KAW

28 september 2021 | Evaluatie beleid arbeidsmigranten gemeente Waadhoeke

3

ONDERZOEK

ENQUÊTES EN INTERVIEWS

28 september 2021 | Evaluatie beleid arbeidsmigranten gemeente Waadhoeke

4

DOELEN EFFECT VAN HET BELEID

Het beleid voor de huisvesting van arbeidsmigranten in de gemeente Waadhoeke is vastgesteld met drie doelen: 1. goede en voldoende huisvesting voor de huidige en toekomstige groep arbeidsmigranten; 2. waarborgen van vitale en leefbare dorpen en wijken; 3. realiseren van een positief investeringsklimaat voor werkgevers en aanbieders van huisvesting. Reacties: • Beleid heeft geleid tot kwalitatieve impuls van de huisvesting, niet tot een kwantitatieve groei • Voor uitzenders draagt het beleid bij aan voorspelbaarheid vergunningentraject • Particuliere huisvesters ervaren beleid als belasting, met name bij 1ste aanvraag • Impact op leefbaarheid van dorpen blijft achter ten opzichte van de andere doelen

28 september 2021 | Evaluatie beleid arbeidsmigranten gemeente Waadhoeke

5

OPGAVE HUISVESTING AANTALLEN Expertisecentrum Flexwonen concludeerde dat er 1.500-2.200 arbeidsmigranten in Waadhoeke woonden (2019), waarbij er meer mensen woonden dan werkten. Door de sterke agrarische oriëntatie 70% shortstay en 30% long-stay. Met de verwachting dat het aandeel arbeidsmigranten met 10-20% zou stijgen de komende jaren. Daarbij berekenden ze dat er circa 200-400 plaatsen structureel tekort waren, exclusief het aanbod dat niet aan de beleidseisen voldeed.

Reacties: • Twijfels over de realiteitswaarde van de aantallen. Regelmatig wordt genoemd dat het ‘mogelijk minder of meer arbeidsmigranten zijn’. • Provincie heeft provinciebreed onderzoek laten uitvoeren door Decisio (oktober 2020), ondersteunt de conclusies van Expertisecentrum Flexwonen

28 september 2021 | Evaluatie beleid arbeidsmigranten gemeente Waadhoeke

6

28 september 2021 | Evaluatie beleid arbeidsmigranten gemeente Waadhoeke

7

KWANTITEIT

28 september 2021 | Evaluatie beleid arbeidsmigranten gemeente Waadhoeke

8

KWALITEIT De gemeente Waadhoeke wil arbeidsmigranten kwalitatief goede en prettige huisvesting bieden. In het beleid is vastgelegd dat het SNF keurmerk de minimale kwaliteitseis is. Reacties: • SNF keurmerk is onderdeel geworden van vergunningverlening. Hier wordt regelmatig naar verwezen en lijkt geaccepteerd als minimale kwaliteitseis • Door het toepassen van het SNF keurmerk worden minder mensen gehuisvest per woning • Samenwerking met SNF is traag voor alle partijen, eenmaal ‘in het systeem’ werkt het goed • Er worden geen excessen benoemd in Waadhoeke, wel reactie op minimale kwaliteitseisen: wat zou de basis moeten zijn? • Arbeidsmigranten zelf tevreden over locatie en kwaliteit huisvesting, huurprijs ervaart men als hoog

28 september 2021 | Evaluatie beleid arbeidsmigranten gemeente Waadhoeke

9

DE STRAAT IS DE MAAT BELEID DORPEN EN WIJKEN In het beleid is vastgelegd dat in dorpen en kernen ingezet wordt op spreiden en mengen (1%, 10%, 25 meter uit elkaar en max. 5 personen per huis). Belangrijkste doel: contact tussen arbeidsmigranten en de omwonenden mogelijk maken om vervreemding te voorkomen en om de druk op de leefbaarheid te verdelen.

Inzet was op het voorkomen van een hoge frequentie wisselende bewoning in bestaande kernen. Reacties: • Gemengd beeld, situatie verbetert deels en biedt duidelijkheid, maar: o Gevoel dat de leefbaarheid nog steeds onder druk staat in dorpen en wijken o Werkgevers en uitzenders ervaren nog steeds een tekort (voorbeeld VZM: 92% bezettingsgraad) • Beeld is dat er te weinig gehandhaafd wordt op situaties waar geen vergunning is • Beleid enkel voor arbeidsmigranten lijkt strijdig met Europees recht en jurisprudentie 28 september 2021 | Evaluatie beleid arbeidsmigranten gemeente Waadhoeke

10

MAATWERK BINNEN EN BUITEN BESTAANDE KERNEN Om alle arbeidsmigranten op een goede manier te kunnen huisvesten, is in het beleid een maatwerk optie toegevoegd. Zowel kleinschalig (6 t/m 8 personen, <25 meter of >10%) als grootschalig (>8 personen of >1%). Beide met consensus vanuit het dorp (bindend advies). Bij werkgever op het terrein is volgens het beleid ook mogelijk, mits doorstroom. Realisatie in buitengebied als noodoplossing. Geen huisvesting op recreatieparken. Reacties: • Positieve én negatieve ervaringen met kleinschalig maatwerk • Successen gingen vaak gepaard met ‘wisselgeld’ voor het dorp • Grootschalige huisvesting komt (bijna) niet tot stand: o in de dorpen door te weinig aanbod (oververhitte huizenmarkt) of door tegenstem dorpen/wijken o buiten de bebouwde kom omdat de businesscase niet interessant is bij < 50 mensen o Veel genoemd: als de situatie passend is, zou meer dan 50 personen mogelijk moeten zijn, enkel buiten de dorpen en wijken • Huisvesting op recreatieparken vindt nog steeds plaats, in afwachting van bredere aanpak recreatieparken • Provincie heeft tot nog toe aan alle maatwerkopties meegewerkt

28 september 2021 | Evaluatie beleid arbeidsmigranten gemeente Waadhoeke

11

BINDEND ADVIES In het beleid heeft de georganiseerde bewonersvertegenwoordiging in een dorp of wijk de regie gekregen bij maatwerkopties. Dit betekent dat dorpsbelangen of de wijkraad een bindend advies geeft aan de gemeente over het draagvlak bij een aanvraag voor een maatwerkoptie Reacties: • De dorpen en wijken moeten een belangrijke stem houden. Unaniem! • Gemeente heeft alle adviezen van dorpen en wijken overgenomen. Gemeente spreekt dit ook uit als koers voor de toekomst • De formulering ‘bindend advies’ is juridisch niet haalbaar in het beleid. Het college van B&W moet eigen beslissing nemen als onafhankelijk bestuursorgaan • Bindend advies werkt in de praktijk niet overal: zware taak, positie dorpsbelangen kwetsbaar, wel positief voor draagvlak kleinschalige initiatieven

28 september 2021 | Evaluatie beleid arbeidsmigranten gemeente Waadhoeke

12

LEEFBAARHEID In het beleid is vastgelegd dat de gemeente inzet op een basisaanbod voor de leefbaarheid, van waaruit de partijen gezamenlijk verder aan de slag kunnen. Ook is afgesproken dat ingezet wordt op een convenant om samenwerkingsafspraken vast te leggen. Reacties: • De inzet van de gemeente heeft zich gefocust op het verlenen van vergunningen, niet op de leefbaarheid. Dat heeft onvoldoende aandacht gekregen, regie en aanjagende rol wordt op dit onderdeel gemist. • Noodzaak om in te zetten op leefbaarheid is nog steeds actueel. Uit enquête ook aantal meldingen van geluidsoverlast en parkeeroverlast. Leefbaarheidsdruk niet vergroot door spreidingsbeleid • Het convenant komt niet tot stand door irritaties en wantrouwen over de uitvoering van het beleid • Samenstelling en voortzetting van de werkgroep vraagt aandacht • Proactieve communicatie van gemeente wordt gemist

28 september 2021 | Evaluatie beleid arbeidsmigranten gemeente Waadhoeke

13

RANDVOORWAARDEN Naast het opstellen van beleid en een convenant adviseerde de werkgroep een aantal randvoorwaarden te regelen: 1. vergunningsproces inzichtelijker maken 2. verbeteren registratie 3. actieve handhaving en toezicht 4. actieve rol gemeente Reacties: • Het vergunningenstelsel voelt voor sommigen als een belasting (‘veel papierwerk’). Eenmaal bekend met het vergunningstelsel zijn de spelregels duidelijk, dit wordt als prettig ervaren • Alleen in Oosterbierum is op papier de 1% bereikt, in de andere dorpen en wijken is nog ruimte. Maar is er voldoende zicht? Geen actieve inzet geweest op verbeteren registratie • De Bed-voor-Bed regeling heeft niet gewerkt. Toezicht en handhaving op basis van piepsysteem • Huiseigenaren die zich wél aan de spelregels houden, voelen zich benadeeld door het niet aanpakken van eigenaren die dat niet doen 28 september 2021 | Evaluatie beleid arbeidsmigranten gemeente Waadhoeke

14

REGIONALE SAMENWERKING Reacties: • Afstemming Harlingen. De gemeente Harlingen heeft het beleid van Waadhoeke overgenomen om een ‘waterbedeffect’ te voorkomen. Begin van het proces, daar ligt nu de eerste vergunningaanvraag. Twee aanpassingen: o Geen specifiek beleid op arbeidsmigranten, maar op anders woongebruik en kamergewijze verhuur in het algemeen o Geen bindend adviesrecht voor georganiseerde bewonersvertegenwoordiging • Samenwerking provincie Fryslân verloopt goed. Tot nog toe enkel contact over hergebruik van bestaande bebouwing buiten of aan de rand van de bebouwde kom. Bereidheid om mee te denken over grootschalige maatwerkopties (nieuwbouw)

28 september 2021 | Evaluatie beleid arbeidsmigranten gemeente Waadhoeke

15

AANBEVELINGEN

OP HOOFDLIJNEN

28 september 2021 | Evaluatie beleid arbeidsmigranten gemeente Waadhoeke

16

ALGEMEEN • Beleid wordt op hoofdlijnen nog steeds door alle partijen onderstreept

• Spreiden en mengen blijft de basis, met het toevoegen van maatwerk na consultatie van omwonenden als aanvullende oplossing • Het beleid geeft duidelijkheid, een kwaliteitsimpuls en meer houvast voor gezamenlijke aanpak • Partijen weten elkaar beter te vinden en er is meer inzicht en begrip in ieders rol en vertrekpunt

28 september 2021 | Evaluatie beleid arbeidsmigranten gemeente Waadhoeke

17

AANBEVELINGEN VOOR VERVOLG Beleid

1.

Steviger verankeren in Woonvisie (samenhang andere thema’s en doelgroepen op woningmarkt)

2.

Bestemmingsplan aanpassen (definitie huishouden en sneltoetscriteria toevoegen)

3.

Toepassing beleidsregel verbreden naar kamergewijze bewoning in algemene zin (geen onderscheid naar nationaliteit)

4.

Onderzoek aantallen niet herhalen (liggende onderzoeken onderschrijven elkaars conclusie), wel advies om samenwerking aan te gaan met Súdwest-Fryslân

28 september 2021 | Evaluatie beleid arbeidsmigranten gemeente Waadhoeke

18

AANBEVELINGEN VOOR VERVOLG Toepassing

1.

Opstellen uitvoeringsplan (formuleren doelen en de concrete stappen daarnaartoe) • Projectmatig uitrollen van het beleid incl. planning, budget en capaciteit en communicatieplan • Aanpak en voortgang wordt hierdoor transparanter en meetbaar • Focus: leefbaarheid, communicatie, registratie, handhaving en toezicht • Aandachtspunten: o Locaties en huisvesting short-stay o Communicatie met de arbeidsmigranten zelf o Voortgangsinformatie

2.

Zwaarwegend advies in plaats van bindend advies (AWB en draagvlak voor adviesrecht)

3.

Beleid grootschalige voorzieningen iets wijzigen (uitzondering >50, vast aanspreekpunt)

28 september 2021 | Evaluatie beleid arbeidsmigranten gemeente Waadhoeke

19

AANBEVELINGEN VOOR VERVOLG Leefbaarheid

1.

Samenwerking betrokken partners aanpassen • Gezamenlijke inzet op leefbaarheid in platform leefbaarheid • Opheffen werkgroep in huidige vorm • Start klankbordgroep, voor toetsen en monitoren van het beleid • Gemeente zorgt voor goede afspiegeling van betrokken partijen in platform en klankbordgroep • Overleg over individuele initiatieven in dorpen en wijken (evt. lokale klankbordgroep)

2.

Handhaving en toezicht intensiveren • Huidige beleid leunt op spelregels. Zonder handhaving en toezicht werkt beleid onvoldoende • Advies om samen met betrokken partijen een aanpak te bedenken om toezicht te vergroten. Bijvoorbeeld door gegevensuitwisseling met betrokken organisaties. • Bij herijking handhavingsbeleid agenderen of meer actieve houding door VTH kan

28 september 2021 | Evaluatie beleid arbeidsmigranten gemeente Waadhoeke

20

Bedankt voor uw aandacht!

28 september 2021 | Evaluatie beleid arbeidsmigranten gemeente Waadhoeke

21